Vì Sao Chịu Thiệt Là Phúc – Câu Nói Tưởng Ngu Mà Thâm Sâu Nhất Đời

Vì sao chịu thiệt là phúc? Câu nói tưởng ngu mà thâm sâu nhất đời. Thưa quý vị và các bạn, nếu có một cuộc bình chọn những câu nói bị người thời nay khơi nhạo nhiều nhất, tôi tin rằng bốn chữ chịu thiệt là phúc sẽ đứng ngay đầu bảng. Bạn cứ thử nói câu ấy với một người trẻ mà xem, họ sẽ biểu môi mà rằng thời buổi này mà chịu thiệt là dại, là để người ta dẫm lên đảo, lên cỏ, là câu tự an ủi của những kẻ thuốc cuộc không dám đòi phần của mình. Nghe thì cũng có lý đấy chứ, có phải không ạ? Cả xã hội đang dạy nhau phải tranh, phải danh, phải khôn hơn người bên cạnh dù chỉ một chút, thì kẻ chủ đạo nhận phân thiệt về mình, không ngu thì là gì? Nhưng hãy khoan, có một chi tiết khiến toàn bộ lập luận ấy lung lai. Tương truyền rằng người chấp bút cho bốn chữ chịu thiệt là phúc không phải là một kẻ thuốc cuộc nào cả. Đó là chị Bản Kiểu, danh sĩ lừng lẫy đời thanh, một trong tám quái kiệt dân châu. Cũng chính là người viết ra bốn chữ nổi tiếng không kém. Na nắc hồ đồ, có nghĩa là khó có được sự hồ đồ. Một bộ óc sắc xảo bậc nhất thời đại, thờ hay, chữ đẹp, nhìn thấu nhân tình thế thái mà lại treo trong nhà mình lời dân chịu thiệt là phúc. Vậy thì một trong hai điều sao phải đúng, hoặc bậc kỳ tay ấy lầm cảm, hoặc là chúng ta, những người đang cười nhạm câu ấy, mới chính là kẻ chưa nhìn ra tầng đáy của nó. Và trong bài chia sẻ ngày hôm nay, Tân Phúc Khánh sẽ cùng bạn bóc tách từng lớp của bốn chữ tưởng như ngờ ngạch này. Bạn sẽ nghe câu chuyện về một ông chủ tiệm cầm đồ thoát khỏi cả một âm mưu đoạt mạng chỉ nhờ chịu thiệt vài bộ quần áo. Và ngược lại, câu chuyện về một vị khai quốc công thần mất mạng chỉ vì chót nhận một món quà thắng cuộc. Nghe xong, bạn sẽ hiểu vì sao cổ nhân lại nói kẻ tính từng đồng thắng được cái ví, còn người biết chịu thiệt thắng được cả cuộc đời. Và quan trọng hơn hết, bạn sẽ biết cách phân biệt đâu là chịu thiệt của bậc trí giả, đâu là cam chịu của kẻ hèn nhát. Bởi hai thứ đó nhìn giống nhau mà cách nhau cả một trời một vực. Có một câu chuyện xảy ra ở Tô Châu vào thời nhà mình như thế này. Vào một buổi chiều cuối năm, cái thời khắc mà nhà nhà đều tất bật lò tết. Trong một tiệm cầm đồ, ông chủ họ Vưu, người ta quen gọi là Vưu lão ông, đang ngồi tính sổ trong buồng thì nghe ngoài quầy có tiếng cãi vã dữ dội. Ông bước ra, thì ra là một ông lão nghèo họ triệu ở gần đó, đang lớn tiếng gây sự với người làm công. Hỏi ra mới biết, lão triệu trước đây mang quần áo đến cầm cố lấy tiền, nay tết đến đòi lấy quần áo về mặt, nhưng nhất quyết không chịu trả lại tiền thuộc. Người làm công vừa mở miệng giải thích, lão đã chửi bới om sò. Chiếu theo lý, ai đúng ai sai thì đã rõ rành rành. Tiệm cầm đồ sống bằng luật lệ, chiều theo lão triệu tức là tự phá luật của chính mình, lại còn mất tiền, mất mặt trước cả phố phường. Vậy mà bạn có biết viu lão ông làm gì không? Ông quay sang, trách nhẹ người làm công của mình, rồi ôn tồn mời lão triệu ngồi xuống, tự tay rót nước và nói rằng Ông ơi, tôi hiểu ý ông mà, tết nhất đến nơi, ai chẳng muốn có bộ quần áo tươm tất, chuyện nhỏ thôi, hàng xóm lắng riêng ngẳng đầu không gặp thì cúi đầu gặp, việc gì phải to tiếng. Rồi ông sai người lục kho, lấy ra 4-5 món đồ ấm, chiếc áo bông dày cho mùa đông, chiếc áo khoác dài để đi trúc tết, mấy chiếc áo trẻ con, đưa cả cho lão triệu mang về, không lấy một su tiền chuộc. Lão triệu nhận đồ, không một lời cảm ơn, hầm hầm bỏ đi. Viu lão ông vẫn chắp tay cười, tiễn ra tận cửa. Người làm công ấm ức, cả phố ai nghe chuyện cũng lắc đầu. Ông viu này hiền quá hóa nhu nhược, chịu thiệt thế thì muốn bán kiểu gì. Ngày đêm hôm đó, lão triệu chết. Nhưng không phải chết ở tiệm của ông viu, mà chết ở nhà một chủ tiệm khác trong phố. Và thế là tai họa trút xuống nhà kia. Thần nhân lão triệu đâm đơn kiện, viu cho chủ tiệm nó bức tử người già. Vụ kiện kéo lê hết năm này sang năm khác, nhà kia hầu toà đến khuynh ra bại sản, cuối cùng phải dốc bạc trắng ra giản xếp Mỹ Yên. Về sau sự thật mới lộ ra. Lão triệu nợ nần trồng chất, gia sản cầm cố sạch chơn, đã uống thuốc độc từ trước rồi cố tình đến tiệm cầm đồ gây sự. Để chết ngay tại đó mà giao họa, ép nhà người ta phải đến. Cái chết của lão là một cái bẫy được gài sẵn. Và cái bẫy ấy vốn dĩ nhắm vào viu lão ông. Chỉ vì ông viu nhịn hết lần này đến lần khác, chịu thiệt rõ ràng mà không mải may tranh cãi. Lão triệu thấy chết ở đây thì thiệt cho ông ấy quá không đáng, nên mới đổi hướng sang nhà khác. Khi mọi chuyện vỡ lỏ, có người hỏi viu lão ông sao tài tiên đoán vậy. Ông lắc đầu, tôi nào có đoán được lão ấy đi đường cùng. Tôi chỉ biết một lẽ thường rằng, kẻ vô cớ gây sự át có chỗ dựa hoặc có mưu đổ. Việc lớn bằng trời nhịn một chút là qua. Còn việc nhỏ mà không biết nhiều người ba phần rất có thể rước về đại họa. Và chúng ta đã thấy rằng, trong sổ sách của người thường, hôm đó viu lão ông lỗ mấy bộ quần áo. Nhưng trong sổ sách của trời đất, ông lại vừa mua được thứ đắt giá nhất, thoát một kiếp nạn có thể nghiên nát cả cơ nghiệp lẫn thành danh. Cái thiệt thì nhìn thấy được, sơ được, tính ra tiền được, nên ai cũng tiếc. Còn cái họa tránh được thì vô hình, không bao giờ hiện ra trước mắt, nên chẳng ai ghi công. Đó chính là lý do 9 phần 10 người đời không tin, chịu thiệt là phúc. Họ chỉ đọc được sổ sách của người, mà không đọc được sổ sách của trời. Thế nhưng, tránh họa mới chỉ là tầng thứ nhất, tầng nông nhất của bốn chữ này. Càng xuống sâu, bạn càng thấy nó không phải triết lý của kẻ yếu, mà là một binh pháp của người mạnh. Và sau đây, chúng ta đến với những tầng như vậy. Tầng thứ nhất, cái được trước mắt nhiều khi là lưỡi câu, và kẻ không biết thua phải trả giá bằng mạng sống. Nếu viu lão ông là minh chứng cho phúc của người biết chịu thiệt, thì lịch sử cũng để lại một tấm gương sống ngược, đau đớn hơn nhiều, về kẻ không biết chịu thiệt đúng lúc. Từ Đạt là khai quốc công thần bậc nhất nhà minh, được Trung Nguyên Trương phòng loạm Trung Sơn Vương. Một hôm, vô tôi cùng đánh cờ bên hồ Mạc Sổ, Trung Nguyên Trương thua liền ba ván, cao hứng ban luôn cả toà lầu bên hồ cho Từ Đạt, lại cho người treo lên tấm biển ba chữ Thắng Kỳ Lâu, tức là Lầu Thắng Cò. Từ Đạt mừng rỡ nhận ngay, thắng vùa ba ván được thưởng cả toà lầu, còn dê vinh dựa hơn. Nhưng đêm về, trong lòng vị hoàng đế xuất thân áo vải kia, một hạt giống đen tối đã nảy mỏng. Người thắng cờ ta không biết nhút nhưởng, còn ngang nhiên treo biển cho thiên hạ biết. Đánh cờ như hành quân đánh trận, người treo biển ấy khác nào bảo với thiên hạ rằng nếu thật đau thật thương, ta cũng chỉ là bãi tướng dưới tay người. Và mối hận ấy vừa ghi vào lòng. Nhiều năm sau, Từ Đạt mắc bệnh ung nhọt sau lưng. Thứ bệnh mà theo lời thầy thuốc, kỵ nhất là ăn thịt ngỗng. Và Trung Nguyên Trương sai người mang đến tận rừng bệnh, một con ngỗng hầm chín. Từ Đạt nhìn món quà, hiểu ngay đó là bệnh lệnh. Ông nuốt nước mắt ăn hết, rồi qua đời. Mà đến phút cuối vẫn không hiểu mình đã đắc tội với vua từ lúc nào. Ba ván cờ thắng, được một toà lầu, đổi lên một mạng người. Bạn thấy đấy, có những cây được thực chất là lưỡi câu bọc mồi thơm. Và có những cây thiệt, như nhường vua một ván cờ, từ chối một toà lầu, thực chất là tấm khiền giữ mạng. Người khôn nhìn món lợi thì hỏi, đằng sau nó là gì? Kẻ dại nhìn món lợi thì hỏi, làm sao lấy được nhanh? Chịu thiệt là phúc, trước hết, vì nó là phí bảo hiểm rẻ nhất mà một con người có thể trả cho những tai họa mình không nhìn thấy. Tiếp đến, chúng ta đến với tầng thứ hai. Chịu thiệt là gieo trước, gặt sau, khoản đầu tư lãi kép vào lòng người. Tầng thứ hai này, đưa chúng ta từ phòng thủ sang tấn công. Các bậc thầy binh pháp và tung hoành ra, gọi tầng này bằng 4 chữ, Dục thủ, Tiền giữ, có nghĩa là muốn lấy, trước hết phải cho. Cái thiệt lúc này không còn là tránh họa nữa, mà là hạt giống chủ động gieo xuống. Không ai minh họa điều này tuyệt vời hơn ra các lượng trong chiến dịch bình định phương Nam. Đối thủ của ông là Mạnh Hoạch, Tổ lĩnh các bộ tộc, sức mạnh có thừa. Với quân sự, đe bẹp Mạnh Hoạch không khó, nhưng ra các lượng hiểu rằng, đánh gãy được xương, không đánh gãy được lòng. Đại quân vừa rút, phản loạn lại nổi. Nên ông chọn con đường thiệt chưa từng có trong bình pháp. Bắt được, thì thả. Bắt lần thứ nhất thả, Mạnh Hoạch không phục, nói rằng do sơ ý trúng bẫy. Bắt lần thứ hai lại thả, cứ thế đến lần thứ sáu. Tướng sĩ sốt ruột, Lương Thảo hao mỏn, bao nhiêu công sức đổ ra rồi tự tay buông bỏ. Trong mắt người thương, có cái thiệt nào lớn hơn thế? Đình điểm là trận đấu với ba vạn quân đằng dáp, mình đồng ra sắt. Ra các lượng còn hạ lệnh trong ngụy riêng thua liên tiếp 15 trận, bỏ lại 7 trại quân trong nửa tháng. Thua đến mức mà Mạnh Hoạch tin chắc quân thục đã kiệt quệ. Hí hứng dẫn quân truy đuổi, thẳng vào hang bàn giả, nơi mọi thứ đã chở sẵn. Đến lần bị bắt thứ bảy, ra các lượng lại say người cởi trói định thả. Mạnh Hoạch quy sụp xuống, nước mắt lưng trồng, thề rằng đời đời con cháu Phương Nam không bao giờ phản thục nữa. Và quả thật từ đó biên cương phía nam yên ổn, để ra các lượng rảnh tay lo đại cục. 15 trận thua không phải thua, đó là 15 khoản đặt cọc cho trận thắng cuối cùng, trận duy nhất quyết định tất cả. 6 lần thả không phải mất, đó là 6 lần gieo, để lần gặt thứ bảy thu về thứ mà trăm vạn đại quân không mua nổi. Là lòng người tâm phục, khẩu phục. Đây chính là chỗ tầm thường và phi thường rẽ đôi. Kẻ tầm thường tính thắng thua từng ván, người phi thường tính thắng thua cả cuộc. Mà đời người chính là một cuộc cỏ rất dài. Hai tầng vừa rồi đã đủ khiến nhiều người gật ngủ. Thế nhưng tầng thứ ba mới thực sự nghịch lý. Nó nghịch lý đến mức nghe qua tưởng như tựa sát. Bởi ở tầng này, thứ phải đem ra chịu thiệt không còn là vài bộ quần áo hay mấy vãn cỏ nữa, mà chính là những thứ cả đời người ta đổ máu để giành lấy. Và chúng ta đến với tầng thứ ba. Chịu thiệt danh loại ở đỉnh cao. Buông cái người đời thèm khát để giữ cái người đời không thấy. Sau khi Lưu Bang bình định thiên hạ, lập nên nhà Hán, đến ngày luận công ban thưởng. Trường Lương, người được chính Lưu Bang ca ngợi là ngồi trong bàn trướng, quyết thắng ngoài ngàn dọc. Được ba năm ngàn hộ thực ấp, vinh hoa tột đỉnh trong tầm tay. Và Trường Lương từ chối. Ông chỉ xin là một chức lưu hầu bé nhỏ, rồi lui dần khỏi chiều chính. Vui thú đạo dưỡng sinh. Cả thiên hạ nhìn ông bằng con mắt kinh ngạc. Công lao nghiêng trời lạch đất, sao lại tự nhận phần thiệt to đến vậy? Câu trả lời đến chỉ vài năm sau, lạnh bút như gió bấp. Hàn tín, người ôm trọn binh quyền và công lao hiển hách nhất, bị Lã Hậu Bảy Miêu giết hại. Bành Việt bị giết. Từng người, từng người, một trong số những công thần được nhiều nhất lần lượt ngã xuống. Ứng đúng với câu mà cổ nhân truyền lại. Thỏ khôn chết, chó săn bị ninh, chim cao hết cùng tốt xếp xó. Chỉ có Trường Lương, kẻ chịu thiệt lớn nhất là bình yên hưởng trọn tuổi trời, ngu lực văn tài lưu danh thiên cổ. Cùng với tinh thần ấy, trước đó còn có Phạm Lãi, giúp cầu tiễn nếm mật nắm gai hai mươi năm. Diệt ngô sưng bá xong, ông trả ấn thượng tướng quân. Đằng đêm mang ra quyến lặng lẽ rời đi. Sang nước Tề, cái cấy buôn bán vài năm thành cựu phú. Vua Tề mới làm tướng quốc, ông làm một thời gian rồi lại trả lại ấn. Đem gia sản che hết cho bạn bè làng xóm, rời sang đất Đào làm lại từ đầu. Và ở đất Đào, ông lại thành thiên hạ lệ nhất phú thương, và được gọi với biệt danh là Đào Chu Công. Ba lần rời bỏ đỉnh cao, ba lần tán tài, mà càng buông càng lớn, càng cho càng giàu. Trong khi người bạn đồng cam cộng khổ của ông là Văn Chủng, nhận được thư Phạm Lãi khuyên rời đi mà tiếc chức tướng quốc không nỡ buồn. Cuối cùng nhận từ tay câu tiễn một thanh kiếm, và một câu nói lạnh người, để rồi phải tự kết liễu đời mình. Chúng ta cứ ngẫm mà xem, Văn Chủng được chức tướng quốc và mất mạng. Phạm Lãi thiệt cả sự nghiệp lẫn gia sản, những ba lần và được tự do, được sống được cả một thuyền thoại. Hóa ra ở tầng cao nhất, triệu thiệt là dám đem cái hiếu hình đổi lấy cái vô hình, đem chức tước đổi lấy tính mạng, đem của cải đổi lấy tự do, đem hào quang trước mắt đổi lấy sự bình an lâu dài. Người đời chỉ thấy họ mất gì, không thấy họ giữ được gì, nên mới bảo họ dại. Nhưng lịch sử đã chấm bài rồi, những kẻ khôn nằm dưới mộ, còn những người dại ấy lại sống trọn kiếp người. Tiếp đến, chúng ta đến với tầng thứ tư. Danh giới sinh tử, triệu thiệt của bậc trí khác cam triệu của kẻ hèn ở chỗ nào? Nghe đến đây, có thể bạn đang định kết luận rằng, vậy thì từ nay cứ nhường tất, nhện tất, ai lấy gì cũng cho. Xin bạn hãy dừng lại, bởi nếu hiểu như thế, thì bạn đã biến thuốc bỏ thành thuốc độc. Bởi vì, cầu nhân đã nói rất rõ ràng, nhẫn nhường phải có giới hạn, và triệu thiệt là phúc chỉ đúng khi hội đủ 3 điều kiện. Điều kiện thứ nhất, đó là phải lựa chọn chủ động, không phải cam triệu bị động. Vì lão ông nhường, vì ông được ván cỏ. Trương Lương lui vì ông nhìn thấu lỏng vua. Họ hoàn toàn có sức để tranh, nhưng họ không tranh. Còn kẻ nhện vì sợ, nhường vì không dám mở miệng, thì đó không phải là triệu thiệt, mà đó là bị cướp. Cùng một hành động cuối đầu, một bên là cách cuối của người hái quả, một bên là cách cuối của kẻ bị đè. Trời đất chấm điểm khác nhau hoàn toàn. Điều kiện thứ hai, là phải nhìn đúng đối tượng. Với người tử tế thì lỡ khó, với việc nhỏ không đáng, với thích cục cần nhẫn, hãy rộng rãi mà thiệt. Nhưng với hạng tiểu nhân, được đằng chân lên đằng đầu, càng nhường càng lớn tới, thì nhường mãi không phải là phúc, mà là nuôi họa. Điền tích kể lại rằng, án tử thời Xuân Thu, đi xứ nước sò, bị bắt chui cổng nhỏ, như cỡ chó. Ông đâu có chui, ông chỉ mỉm cười hỏi một câu, chẳng lẽ hôm nay ta đến nhầm nước chó, khiến người sợ phải mở cổng trí. Nhu có lúc, cường có lúc, đến lúc nào thiệt được, lúc nào không thể thiệt, đó mới là trí. Điều kiện thứ 3, và đây là điều kiện tinh tế nhất. Chịu thiệt xong, lòng phải buông được. Nếu bạn nhường người ta, mà đem về gặm nhấm ấm ức, kể lẻ với cả thiên hạ, rằng mình cao thượng ra sao, thì bạn chịu cái thiệt bên ngoài, mà ôm cái độc bên trong, phút đầu chưa thấy, bệnh đã trực trở. Bạn nói đến chuyện, cái độc bên ngoài, cái mất bên trong. Có một câu chuyện hiện đại nhỏ, mà thấm vô cùng. Câu chuyện có nội dung như thế này. Một cặp vợ chồng nọ, mê trước đồng hồ trong tạp chí. Hẹn nhau tìm mua, nếu giá không quá 500 đô. Tìm suốt 3 tháng mới thấy, giá niêm yết những 750. Người chồng đành lêu mặc cả, ra một cái giá gần như xúc phạm, 250. Và người bán gật đầu ngay, không chấp mắt. Bạn nghĩ người chồng sung sướng lắm phải không? Không hề. Phản ứng đầu tiên của anh ta là, mình ngu quá, lẽ ra phải trả 150. Phản ứng thứ 2 còn tệ hơn, chết rồi, chiếc đồng hồ này chắc chắn, có vấn đề gì ở đây. Hai vợ chồng mua được món hồi 500 đô, mà từ đó đeo đồng hồ trong thấp thỏ, được món lợi to, mà trả ra gấp đuôi bằng sự bất an. Câu chuyện nhỏ ấy hé lộ một sự thật lớn, về tâm lý con người rằng. Đó chính là, cái được, không đi cùng sự thanh thản, thì chưa chắc là được. Mà cái thiệt, đổi về với giấc ngủ ngon, thì chưa chắc là thiệt. Người suốt đời chiếm phần hơn, sống trong hai nỗi khổ, thứ nhất là nghi ngờ món lợi của mình vừa chiếm được, và đề phòng kẻ khác chiếm lại của mình. Còn người biết chịu thiệt đúng đảo, thì gánh nhẹ, tâm an, bạn bè tin, quý nhân mến. Và bạn cứ để ý mà xem, cơ hội lớn ở đời có bao giờ tìm đến kẻ, mà ai cũng phải dè chừng đâu. Nó luôn tìm đến người mà ai cũng yên tâm trao gửi. Và đến đây, thì bốn chữ kia đã hiện nguyên hình, chịu thiệt là phúc. Không phải vì trời thương kẻ thiệt, mà vì, người dám thiệt cái nhỏ đang âm thầm tích cây lớn. Tích sức khỏe, tích an toàn, tích lòng người, tích sự tự do, tích cả sự thanh thản, mà tiền không mua nổi. Vậy là, bốn tầng của bốn chữ tưởng ngũ ấy, đã mở ra trọn vẹn trước mắt của chúng ta. Và Tân Phú Khánh xin gói lại bằng mấy câu, để chúng ta đáng chép vào tâm khẳng như thế này. Cái thiệt, nhìn thấy được thường nhỏ. Cái họa, tránh được thường vô hình. Kẻ tính từng văn thắng được ván cò. Người tính cả cuộc thắng được cuộc đời. Chịu thiệt của bậc trí là chủ động gieo hạt. Cam chịu của kẻ hèn là bị động mất. Và món lợi khiến ta mất ngủ, chưa bao giờ là lợi thật. Và bây giờ, tôi mời bạn dành cho chính mình một vài phút tự vấn. Như thế này. Đó là trong đời bạn lúc này, có điều gì bạn đang tranh đến cùng hay không? Như một khoản tiền nhỏ với người thân, một câu hơn thua với đồng nghiệp, một chút thể diện với bạn đời. Mà nếu lùi lại, nhìn bằng con mắt của vư lão ông, của trương lương, của phạm lãi, thì bạn sẽ thấy nó không đáng. Và ngay hôm nay, hãy thử chủ động chịu thiệt một lần. Nhờ một câu nói, bung một khoản tính toán, cho đi một phần hơn thua. Rồi lặng lẽ quan sát điều xảy ra trong lòng mình, và trong mắt người đối diện. Và bạn sẽ thấy mình rất ngạc nhiên. Còn nếu trong đời, bạn đã từng có một lần chịu thiệt, mà về sau mới nhận ra đó chính là cái phút lớn, thì hãy kể câu chuyện ấy dưới phần bình luận của video này, để cho tôi và cộng đồng được nghe. Và tôi tin trải nghiệm thật của bạn sẽ thắp sáng cho rất nhiều người còn đang do dự trước ngã rẽ hơn thua. Và nếu những chiêm nghiệm này chạm vào được cảm xúc của bạn, thì hãy like share video, và đăng ký kênh, để mỗi tuần chúng ta lại cùng nhau lật thêm một trang trí tuệ mà cổ nhân đã trả giá cả đời để viết ra. Bởi vì, ở đời có hai loại sổ sách. Sổ của người, ghi ai được ai mất trong ngày hôm nay. Còn sổ của trời thì ghi ai còn, ai mất, sau vài mươi năm. Kẻ khôn vặt cả đời chỉ lo ghi cho đẹp cuốn sổ thứ nhất. Người có phúc, lặng lẽ, viết cuốn thứ hai. Tâm Phúc Hánh xin kết thúc bài chia sẻ của mình tại đây. Xin chân thành cảm ơn quý vị và các bạn đã dành ra thời gian quý báo của mình để lắng nghe bài chia sẻ này. Một lần nữa, xin kính chúc quý vị và các bạn cùng gia đình luôn luôn được hạnh phúc, thành công và bình an trong cuộc sống. Xin chân trọng kính chào và hẹn gặp lại.