Độc quyềnViệt Nam Trong Tôi | Uống nước nhớ nguồn - Những lời xưa còn ở lại trong mỗi chúng ta

Chào mừng bạn đến với Việt Nam trong tôi. Có những câu nói ta từng nghe từ thời nhỏ, nghe nhiều đến mức tưởng rằng chúng chỉ là những lời người lớn vẫn thường nhắc trong những buổi cơm, những giờ học, hay những tối ngồi bên nhau. Để rồi nhiều năm sau, khi chính mình ngồi trước một đứa trẻ và nghe nó hỏi lại, ta mới nhận ra có những câu chữ tưởng đã ngủ yên trong ký ức vẫn âm thầm đi cùng mình qua rất nhiều năm tháng. Mẹ ơi, ăn quà nhớ kẻ trồng cây, đĩa là gì hả mẹ? Con hỏi vào một buổi tối rất bình thường, khi hai mẹ con đang ngồi bên nhau, cuốn sách vẫn mở trên tay và ngón tay nhỏ dừng lại ở dòng chữ vừa đọc. Tôi định trả lời ngay, nhưng câu hỏi ấy khiến tôi chậm lại. Trong khoảnh khắc ấy, tôi thấy hiện lên căn nhà nhỏ của những năm tháng đã xa, nơi tôi từng nằm bên bà nghe kể chuyện khi ngoài sân tiếng người dần thưa. Trong nhà chỉ còn ánh đèn vàng, và giọng bà chậm rãi đưa tôi qua những câu chuyện mà đến hôm sau vẫn muốn nghe lại từ đầu. Kể chuyện xong, bà thường dạy tôi đọc ca giao, tục ngữ. Bà đọc trước, tôi đọc theo sau. Có câu thuộc rất nhanh, nhưng có câu phải đọc đi đọc lại nhiều lần mới nhớ. Tôi chưa từng hỏi những lời ấy đã có từ bao giờ. Khi ấy, với một đứa trẻ, chúng chỉ là một phần của buổi tối bên bà, giống như ánh đèn trong nhà, tiếng gió ngoài hiên, hay bàn tay bà vẫn đặt lên tóc mình trước khi đi ngủ. Trong những lời bà từng dạy khó, ăn quà nhớ kè trồng cây, cây có cội, nước có nguồn, chim có tổ, người có tông. Tôi đọc theo bà mà chưa hiểu hết. Rồi thời gian đưa mình đi qua tuổi nhỏ, rời khỏi quê nhà, bước vào những năm tháng trưởng thành, để đến một ngày lại ngồi trước con và nghe một câu hỏi mà chính mình từng mang theo từ thời bé. Nhìn con, tôi trật nhận ra mình đang đứng ở nơi bà từng đứng năm nào. Chỉ khác rằng ngày ấy, bà là người đọc trước, còn tôi đọc theo sau. Hôm nay đến lượt mình kể lại những điều đã theo mình qua một quãng đời dài. Tôi khép nhẹ cuốn sách trong tay con, rồi hỏi con có muốn nghe mẹ kể vì sao người xưa lại nói như vậy không? Khi con gật đầu, câu chuyện bắt đầu từ một trái quả. Tôi kể rằng trước khi một trái cây nằm trong lòng bàn tay mình, nó đã có một quãng đời dài ở phía sau, bắt đầu từ hạt giống nhỏ nằm trong lòng đất, từ bàn tay người xeo hạt và những mùa nắng mưa nối tiếp, từ những lần vun đất, tưới nước, chờ đợi, cho đến ngày cây ra hoa rồi kết trái. Người ăn quà thường chỉ nhìn thấy vị ngọt cuối cùng, còn phía sau vị ngọt ấy là biết bao ngày tháng mà mình chưa từng chứng kiến. Một bữa cơm đặt trước mặt ta có công sức của người đứng trong bếp, một mái nhà che nắng che mưa, có bàn tay từng dựng xây, một đứa trẻ được lớn lên bình yên, cũng nhờ những người chấp nhận đi phía sau để dành cho nó phần đường rộng hơn phía trước. Con nghe đến đó rồi hỏi Vậy người trồng cây là ông bà, bố mẹ phải không mẹ? Tôi mỉm cười Nếu chỉ nói về ông bà, cha mẹ thì câu trả lời có lẽ vẫn chưa hết. Bởi phía sau một con người còn có rất nhiều người mà ta không biết tên. Những người đã sống trước mình giữ lấy một mảnh đất, một giống cây, một nghề, một món ăn, một câu hát hay một cách sống rồi trao lại cho đời sau. Tôi kể cho con về quê mình, về những cánh đồng từng đi qua tuổi thơ, về người nông sân quanh năm gắn với đất, về những mùa lúa mà ngày ấy tôi chỉ nhớ mùi sơ mới và những buổi chiều chạy theo lũ trẻ trong xóm. Khi còn bé, tôi đâu biết để có một bát cơm trắng trên bàn đã có bao nhiêu người cúi xuống ruộng đồng, đi qua nắng mưa. Tôi kể về những món ăn mẹ từng nấu, những phong tục vẫn gặp mỗi dịp Tết, những câu bà từng dạy. Càng nói, tôi càng thấy quê nhà hiện ra không phải bằng một địa danh cụ thể mà bằng rất nhiều điều nhỏ bé đã theo mình đi xa từ lúc nào chẳng hay. Con lại hỏi nếu tất cả những người ấy đều thuộc về câu chuyện mình đang kể, thì một người bắt đầu từ đâu? Tôi nghĩ đến câu cây có cụi, nước có nguồn mà bà từng đọc cho tôi nghe. Ngày nhỏ, tôi chẳng hiểu một cái cây có thể bám dễ sâu đến đâu, cũng chẳng hình dung một dòng nước bắt đầu từ nơi nào. Càng trường thành, tôi càng thấy hình ảnh ấy gần với con người. Chúng ta có thể đi qua nhiều miền đất, sống trong những căn nhà khác nhau, nhưng vẫn mang theo tiếng nói, cách sống, món ăn, ký ức và tình yêu dành cho một nơi nào đó mà mình từng gọi là nhà. Tôi bảo con rằng nơi mình bắt đầu không chỉ là căn nhà đang sống hay nơi con được sinh ra, mà con là bà ngoại, ông bà, cha mẹ, mảnh đất đã nuôi lớn gia đình mình. Tiếng Việt con đang nói, những câu ca sao con đang học, và cả những điều con sẽ trao lại cho người khác khi con lớn lên. Con ngồi yên, không hỏi thêm. Tôi nghĩ đến, chim có tổ, người có tông. Ngày nhỏ, tôi cũng chỉ đọc theo bà cho thuộc. Bây giờ, tôi hiểu rằng, con người dù đi đến đâu, vẫn cần một nơi để nhớ về, để biết mình đã bắt đầu từ đâu. Ngoài kia, cuộc sống đưa mỗi người về những hướng khác nhau. Có người rời quê từ rất sớm, có người ở lại cả đời, có người dựng một mái nhà mới, cách nơi mình sinh ra hàng trăm, hàng nghìn cây số. Nhưng chỉ cần một mùi hương quen, một món ăn cũ, một câu nói mang giọng quê, hay một câu ca rào một bất trợt vang lên. Những điều tưởng đã xa, vẫn có thể hiện về rất gần. Tôi nhìn con và nhớ đến những buổi tối khi mình còn là một đứa trẻ nằm bên bà. Nghe bà đọc từng câu rồi đọc theo. Khi ấy, tôi đâu biết, những lười ấy sẽ theo mình lâu đến vậy. Tôi không biết sau này, con có còn nhớ buổi tối hôm nay hay không. Nhưng tôi không muốn con phải hiểu hết ngay lúc này. Có những điều cần một quãng đời mới thấm. Giống như tôi, đã mất nhiều năm mới hiểu điều bà trao cho mình, không chỉ nằm trong những câu chữ, mà còn ở cách một người biết nhìn về phía sau mỗi khi bước đi. Tôi chỉ muốn kể lại cho con, như bà từng kể cho tôi, để những lời ấy không nằm yên trên một trang sách, mà tiếp tục có mặt trong những căn nhà, trong những bữa cơm, và trong ký ức của một đứa trẻ đang lớn lên. Đêm đã xuống từ lúc nào? Con lại mở cuốn sách và đọc khẽ khẽ câu vừa hỏi tôi lúc đầu. Nhưng lần này giọng chậm hơn, như muốn nhớ thật kỹ từng chữ. Tôi ngồi bên cạnh lắng nghe. Ngoài kia, đêm đã sâu hơn. Trong căn nhà nhỏ, tiếng con vẫn khẽ khẽ đi qua từng chữ. Và tôi chợt thấy những năm tháng rất xa đang ở ngay bên mình. Ngày trước, bà đọc cho tôi nghe. Đến hôm nay, tôi kể lại cho con. Có thể sau này con sẽ quên buổi tối hôm nay, quên cả ráng mẹ ngồi bên cạnh khi ấy. Nhưng biết đâu, vào một ngày rất xa, giữa một căn nhà nào đó, khi nghe một đứa trẻ hỏi mình một câu, giống như con đã từng hỏi mẹ, những câu chữ này lại trở về. Và khi ấy, con sẽ lại kể theo cách riêng của mình. Bởi có những điều không cần được giữ nguyên qua từng câu chữ. Chỉ cần được nhớ, được sống, và được trao đi, chúng đã có thể đi qua rất nhiều năm tháng, mà không mất đi. Tôi nghe con đọc đến dòng cuối cùng rồi khép sách lại. Ngoài hiên, gió khẽ lại cảnh cây. Trong căn nhà nhỏ, một buổi tối bình thường cũng vừa đi qua. Có lẽ, những điều người xưa để lại cũng chẳng cần gì hơn thế. Một người nhớ, một người kể, để rồi những câu ca sao cứ theo một giọng nói khác đi tiếp, lặng lẽ mang theo trong mỗi người một phần cội nguồn của mình. Hẹn gặp lại các bạn trong những video tiếp theo.