7 công trình kiến ​​trúc cổ đại bí ẩn, vượt xa thời đại hàng nghìn năm

Chào mừng quý vị và các bạn đã quay trở lại với Hành Trình Khám Phá Thế Giới. Liệu bạn có tin, hàng ngàn năm trước, khi con người chưa hề có máy tính, kính thiên văn hay cần cổ hiện đại, các bậc thầy tiền nhân đã tạo ra những bê tông tự phục hồi vít nước, những thành phố tạt ngược từ đỉnh núi hay những cổ máy điều hòa tự nhiên sau hàng chục mét dưới lồng đất? Liệu đó là kỳ tích của trí tuệ loài người hay là dấu vết của những công nghệ tiên tiến thuộc các nền văn minh tiền sử? Hãy cùng Tường Vi giải mã 7 Công Trình Kiến Trúc Cổ Đại Bí Ẩn ngay sau đây! Thưa quý vị, mở đầu trong chuỗi Hành Trình Khám Phá này, mời quý vị đến với Đền Thờ Panteion tại Roma của Ý. Đền Panteion được xây dựng dưới thời Hoàng đế Harianus vào khoảng năm 125 sau Công Nguyên. Máy vờm của đền sở hữu đường kính lên tới 43,3 mét và cho đến tận ngày nay, nó vẫn giữ kỷ luật là máy vờm bằng bê tông không cốt thép lớn nhất thế giới. Để dễ hình dung, máy vờm của Vương quân Thánh Đường Thánh Quê Rồ được dựng lên sau đó 1.500 năm, không những nhỏ hơn mà còn phải đai thêm các vòng xích xác bên ngoài để tránh bị nứt vỡ, đổ sạch. Người La Mã đã không cần đếm bất kỳ sợi xích nào. Họ đã áp dụng một kỹ thuật mà mãi đến thế kỷ 20, các kỹ sư hiện đại mới tái hiện được. Thay đổi trọng lượng vật liệu theo độ cao. Ở phần chân máy vờm, họ trộn bê tông với đá tức nặng và đá trầm tích. Càng lên gần đỉnh, họ chuyển sang dùng đá bọt, một loại đá núi lửa nhẹ hơn đá thường gấp 3 lần. Máy vờm càng lên cao, càng nhẹ đi. Sự phân bổ khối lượng tài tình này hoàn toàn không phải ngẫu nhiên, mà là một phép tính toán kỹ thuật vô cùng chính xác. Nằm ở vị trí cao nhất của máy vờm là một con mắt. Khoảng trống hình tròn rộng gần 9 mét, mở thẳng lên bầu trời. Mỗi khi trời mưa, nước rút thẳng vào bên trong đền, nhưng không bao giờ bị ứa động. Nền đền Pateon được thiết kế rộng nghiêng, cực nhẹ, hướng về 22 lỗ thoát nước ẩn. Toàn bộ công trình vận hành như một cổ máy hoàn hảo, nơi mỗi chi tiết đều đám nhận một sứ mệnh riêng. Chưa dừng lại ở đó, vào năm 2023, một nhóm kỹ sư từ Viện Công nghệ Massachusetts đã phân tích mẫu bê tông la mã và phát hiện ra các mảnh vôi vừa nhỏ, thứ mà trước đây từng bị coi là lỗi trong quá trình rộng. Hóa ra chính là những hạt vôi này khi tiếp xúc với nước mưa sẽ kích hoạt một phản ứng hóa học giúp lắp đầy các vết nước ly ti. Bê tông của đền Pateon có khả năng tự phục hồi và ngựa la mã đã cố tình đưa công thức này vào từ 2000 năm trước. Chúng ta phải nhờ đến kính hiển vi điện tử mới giải mã được cơ chế này, còn họ thì đã đưa nó vào thực tiễn từ thời cổ đại. Nếu ngựa la mã đi trước thời đại cả nghìn năm đã khiến bạn ngỡ ngàng, thì câu chuyện tiếp theo đây sẽ còn làm bạn kinh ngạc hơn nữa. Cung điện Knossos Khoảng 1.000 năm trước thì đế chỉa la mã Hương Thịnh trên đảo Greek – Hy Lạp đã tồn tại một nền văn minh sở hữu hệ thống cấp thoát nước và thông gió hiện đại đến khó tin. Đó là nền văn minh của người Minoan và cung điện Knossos là một trong những công trình tiêu biểu. Knossos được nhà khảo cổ học người Anh Arthur Evans khai quận vào năm 1900. Trước đầu, ông chỉ kỳ vọng tìm thấy tàn tích của một pháo đài so khai. Nhưng trước mắt ông lại là một quần thể kiến trúc gồ sổ động hơn 20.000m2 với khoảng 1.300 phòng. Nằm ẩn bên dưới nền sạn cung điện là một mạng lưới ống gớm phức tạp. Chúng vừa làm nhiệm vụ dẫn nước sạch từ các dòng suối trên núi về, vừa đồng thời xả nước thải ra ngoài. Cách đốt ống gớm này được thiết kế dạng hình nón thu nhỏ ở một đầu cho phép lồng khiết vào nhau để tạo ra áp lực nước trong hệ thống. Một quyền lý thủy lực mãi đến thế kỷ 17 mới được chính thức hóa. Nhưng người Minoan đã làm chủ nó từ 1.500 năm trước khi người La Mã xây dựng các dẫn thủy nhập điện nổi tiếng. Khi lần đầu tiên chứng kiến hệ thống này, Evans đã không thể tin rằng nó có từ thế kỷ 20 trước con nguyên. Tại phía cánh tay của quân điện, Evans phát hiện một căn phòng mà ông đặt tên là Phòng Hoàng Hậu. Bên trong trang bị một nhà vệ sinh có cơ chế xả nước. Nước dội từ trên cao xuống sẽ cú sạch chấp thải vào một rảnh đá, sau đó chạy thẳng ra cống ngầm bên dưới. Châu Âu đã phải trải qua những trận đại dịch tả kinh hoàng và chờ đến tận thế kỷ 19 mới quay trở lại được tiêu chuẩn vệ sinh như thế này. Nhưng Knossos không chỉ gây kinh ngạc bởi kỹ thuật mà còn nằm ở tầm vót tư duy kiến trúc. Những diễn trời lấy gió và ánh sáng, những cầu thang đa tầng hay những dãy cột độc đáo thu nhỏ dần về phía chân để tạo hiệu ứng thị giác, giúp không gian trông rộng lớn hơn. Nếu người Minoan đi trước thời đại về kỹ thuật thì công trình tiếp theo là đi trước thời đại về mặt thảm mỹ. Đền thờ Hatshepsut Thưa quý vị, đền thờ tưởng niệm nữ vương Hatshepsut tại De El Bahari của Ai Cập nằm ở bờ Tây Song Ninh, mang một diện mạo hiện đại đến mức trông như thế vừa được thiết kế vào những năm 1930. Công trình gồm 3 tầng hiên rộng lớn tạc thẳng vào vách núi dựng đứng, ngối với nhau bằng các đường dốc dài bao quanh bởi những hàng cột hình chữ nhật. Không một ngôi đền Ai Cập nào có vẻ ngoài tương tự bởi kiến trúc sư Senemud đã tạo ra một tư duy hoàn toàn mới. Ông không đơn thuần đặt một tòa nhà bên cạnh vách đá, ông biến chính vách đá thành một phần của công trình. Nét hình học của ngôi đền hòa quyện hoàn hảo với những đường gần núi phía sau, tựa như kiến trúc được vưng lên từ chính lồng đất. Ngôi đền còn được định hướng chính xác đến kinh ngạc. Vào ngày Đông Chí, ánh nắng mặt trời sẽ xuyên qua cả ba tầng hiên và diễu sáng trực tiếp lên bức tượng thần Amun ở nơi linh thiên nhất sầu bên trong. Điều này đồng nghĩa với việc những người thợ say thời đó đã tính toán gốc nghiêng trục của ngôi đền với độ chính xác thiên văn tuyệt đối, mà không cần tới kính thiên văn hay máy tính. Nếu bạn nghĩ việc tạc một tòa nhà vào lồng núi đã là khó, thì những bậc thầy kiến trúc tiếp theo đây còn đi xa hơn thế rất nhiều. Họ đã được đẻo cả một thành phố ra khỏi vách đá sa thạch dựng đứng và bắt đầu thi công từ trên đỉnh xuống dưới. Thành cổ Petra Thưa quý vị, thành cổ Petra thuộc địa phận Jordan ngày nay, từng là thủ đô của vương quốc Nabantean và là giao lộ thương mại xăm út bậc nhất thế giới cổ đại. Công trình nổi tiếng nhất tại đây là Denankane, được chạm khắc hoàn toàn từ một khối đá sa thạch hồng khổng lồ vương cao tới 40 mét. Để hình dung được độ phức tạp phi thường của công trình này, ta phải hiểu được phương pháp thi công của họ. Những người thợ điều khác bắt đầu từ đỉnh vách đá và đục dần xuống phía dưới. Một sai sót dù là nhỏ nhất ở các tầng trên cũng sẽ khiến toàn bộ công trình phải bỏ đi bởi người ta không thể đắp đá trở lại. Họ hoàn toàn không dùng đến dàn giáo theo cách thông thường. Họ đục các bậc hang trực tiếp vào vách đá, đua mình xuống từng chút một để tạo hình cho mặt tiện công trình tỉ mỉ từng cm. Các cục đá của Denankane được điều khắc với độ chi tiết sắc sảo đến mức ngay cả những máy phay hiện đại ngày nay cũng khó lòng tái tạo hoàn hảo. Người Nabatean không chỉ xuất sắc ở kỹ thuật tạc đá từ đỉnh xuống, mà công trình thỉ lợi của họ mới thực sự là một chủ đề xứng đáng có một cuốn sách riêng. Giữa lòng sa mạc khắc nghiệt, họ đã xây dựng nên một đô thị tù phú cho 100.000 dân cư với đầy đủ các đài vùng nước và bể bơi. Một mạng lưới kinh dẫn, bể chứa và đường ống gớm xứ Tenvi đã thu gom từng dọc nước mưa trên diện tích hàng trăm km vuông rồi dẫn trực tiếp về thành phố. Đặc biệt, người Nabatean đã sáng tạo ra một công thức vừa trát chống thấm cho lòng các bể chứa bằng đá, một bí thuật mà đến nay các nhà khoa học vẫn chưa thể khôi phục hoàn toàn. Bây giờ chúng ta hãy cùng du hành sang bang Rajasthan, Ấn Độ, để khám phá một công trình vĩ đại mà khiến bất kỳ kiến trúc sư nào cũng phải ngạc thở khi chìm ngưỡng. Diễn Bậc Thang Janbauri Diễn Bậc Thang Janbauri đâm sâu xuống nồng đất, tương đương 13 tầng nhà, với 3.500 bậc thang được xếp thành một mô hình hình học đối xứng đến kinh ngạc. Nhìn từ trên xuống, những bức tường diễn trông như một không gian đánh lừa thị giác, một bản dựng 3D từ các phần mềm đồ họa hiện đại chứ không phải là một công trình xếp đá từ thế kỷ thứ 9. Mỗi một mặt tường trong số bốn mặt đều dẫn xuống lòng nước bằng các dãy cầu thang rít rắc. Mọi bậc đá đều khớp nối với nhau chính xác tới mức trực tiêu hoàn toàn mọi yếu tố ngộ nhiên. Nhiệt độ ở đây diễn luôn thấp hơn trên mặt đất từ 5-6 độ C. Giữa cái nóng thiêu đốt của Rajasthan, nơi đây đóng vai trò như một máy điều hòa tự nhiên. Người dân tìm xuống diễn không chỉ để ráy nước mà còn để tránh nóng, điểm nơi đây thành trung tâm sinh hoạt cộng đồng sầm út. Điều làm các kỹ sư này kinh ngạc nhất chính là sự bền vững phi thường. 13 tầng công trình nằm sâu trong nồng đá vôi mềm nhưng không hề xuất hiện một vết nước suốt 1.200 năm qua. Công trình được xây dựng theo lệnh của quốc vương Chanda thuộc vương triệu Nikumbaha vào khoảng giữa năm 800 và 900 sao con nguyên. Giả thuyết chính thức rất đơn giản. Khí hậu hành khô đòi hỏi phải đào sâu để chạm tới nguồn nước ngầm. Nhưng nếu mục tiêu đưa nhất chỉ là ráy nước, tại sao lại cần đến một sự phức tạp đến biên đồn như vậy? Một số nhà lịch sử cho rằng Chandbari không chỉ đơn thuần là diễn nước, mà là một quần thể đền thờ, một không gian thiền định, nơi hành trình vước xuống lòng nước tượng trưng cho con đường tìm đến sự giác ngộ. Rồi Ấn Độ, chúng ta cùng di chuyển đến Lebanon, nơi đang hiện hữu những khói đá khổng lồ mà theo mọi quy luật vật lý thông thường, chúng không thể nằm ở vị trí hiện tại. Đền thờ Baalbek Thưa quý vị, Baalbek hay còn gọi là Heliopolis là một đô thủy cổ nằm trong thương lũng Pekka. Nơi đây đang nuôi giữ một bí ẩn kiến trúc khiến ngay cả những máy móc hạng nặng hiện đại nhất cũng phải ngã nón bái phục. Đền thờ thần Jupiter tại Baalbek đứng vững tới một nền móng làm từ những khói đá cửa thạch. Trong đó nổi tiếng nhất là 3 khói đá được gọi là Tralithon. Mỗi khói đá trong bộ 3 Tralithon nặng khoảng 800 tấn và dài gần 21 mét. Chúng được nâng lên độ cao 7 mét và xếp trồng lên nhau với độ chính xác đến từng mm. Không cần vữa liên kết, không một kẻ hở. Để bạn dễ hình dung về quy mô, 800 tấn tương đương với trọng lượng của hai chiếc máy bay Boeing 747 chở đầy khách. Thế nhưng, câu chuyện chưa dừng lại ở đó. Tại mỏ đá ngay gần Baalbek, người ta tìm thấy một khói đá khác có tên là Hòn đá miền Nam nặng khoảng 1.200 tấn. Khói đá này đã được được đẻo tách khỏi vách núi, nhưng vì lý do bí ẩn nào đó lại bị bỏ dở. Đến năm 2014, người ta tiếp tục phát hiện thêm một khói đá khổng đồ khác ngay bên cạnh mang tên Hòn đá thai phụ với trọng lượng kỷ lục lên tới 1.650 tấn. Đây là khói đá được đẻo gọt lớn nhất từng được tìm thấy trên trái đất. Nó nằm nguyên tại mỏ đá, như thế đã được chuẩn bị xong xuôi, nhưng người ta chỉ đành gác lại sau và không bao giờ quay trở lại lấy nữa. Thưa quý vị, giới khoa học cho rằng các khói đá được di chuyển trên các con năng bằng gỗ nhờ sức kéo của hàng ngàn nô lệ. Tuy nhiên, các pháp tính kỹ thuật lại chỉ ra một thực tế khác. Để di chuyển một khói đá nặng 800 tấn trên mặt phẳng cần lực kéo đồng thời của ít nhất 40.000 người. Nhưng cho đến nay chưa có bất kỳ thí nghiệm thực tế nào tái hiện thành công việc di chuyển một khói đá nặng như vậy lên độ cao đó bằng công nghệ thời cổ đại. Vậy nên chỉ có thể giải thích rằng đó là tàn tích của nền văn minh tiền sử và nó được xây dựng bởi những vị thân. Thưa quý vị, điểm dừng chân cuối cùng trong hành trình của chúng ta hôm nay nằm ở Ethiopia. Và đây có lẽ cũng là nơi ẩn chứa nhiều điều bí ẩn nhất. Đền đá Lalibela Kính thưa quý vị, Lalibela, một thị trấn nhỏ ở phía bắc Ethiopia là nơi lưu giữ 11 ngôi thánh đường nguyên khối độc nhất vô nhị. Được đục đẻo hoàn toàn từ những tảng đá nguyên khối vào khoảng thế kỷ 12 Các công trình này không phải được xây lên theo cách thông thường mà được chạm khắt trực tiếp vào lồng nửa đá. Các thợ thủ công thời xưa bắt đầu bằng việc chọn một mảng đá tạng lớn đục một đường rãnh sâu bao quanh để tách biệt một khối đá khổng lồ ở chính giữa. Từ khối đá ấy, họ bắt đầu chạm khắt từ trên xuống dưới để tạo nên những tòa nhà hoàn chỉnh với đầy đủ tường, cửa sổ, cột trụ và các giang phòng bên trong. Nói bậc nhất trong số đó là thánh đường Petriotis. Tòa kiến trúc này được đục theo hình một cây thánh giá đều cạnh đầm sâu xuống lòng đất tới 12 mét. Đứng trên mép rãnh đá nhìn xuống, bạn sẽ thấy một tòa nhà với những bức tường phẳng tắp được tạc từ đá đuối lửa nằm gọn gàng trong một hố đá hình chữ nhật. Trông chẳng khác nào một chiếc tàu chiến đang neo đậu trong hố đóng tàu khô. Tất cả 11 ngôi thánh đường đều được ngối với nhau bằng hệ thống đường hầm và lối dưới ngầm, tạo thành một mê cung kỳ ảo. Theo truyền thuyết của người Ethiopia, sau khi thành giới Jerusalem rơi vào tay người Hồi giáo vào năm 1187, vua Lalibela đã ra lệnh xây dựng một giới Jerusalem mới ngay trên quê hương của mình. Tương truyện quá trình thi công kéo dài 23 năm và cứ đêm đến, các tiên thần lại xuất hiện để giúp đỡ người thợ, làm việc với năng suất gấp đôi với ba ngày. Chính vì vậy, vào mỗi chủ nhật, các vị linh mục bước xuống những bậc thang hẹp khắc vào lòng đá cử hành lễ tả ơn đối với các vị thần. Thưa quý vị, hành trình khám phá của chúng ta đến đây là kết thúc. Quý vị và các bạn ấn tượng với công trình cổ đại nào nhất? Hãy bình luận cho chúng tôi biết ý kiến của mình nhé! Và đến đây cũng xin được khép lại video của chúng tôi ngày hôm nay. Tường Vi xin chào và hẹn gặp lại quý vị ở các chủ đề khám phá tiếp theo!