Nhà báo Vũ Công Lập： Sức khoẻ thật sự bắt đầu từ đâu？ ｜ Diễn Giả Phan Đăng)

Đêm nằm tôi mơ là tôi được khỏe mạnh, nhưng thật ra tôi vẫn chưa hiểu sức khỏe là gì. Và vì vậy, chúng ta phải đến một cái chỗ là chúng ta phải nghĩ lại xem vậy thì sức khỏe là gì? Cái gì làm cho chúng ta khỏe? Cái gì làm chúng ta không khỏe? Và để sống khỏe chúng ta phải làm gì? Xin chào quý vị khán giả và các bạn của kênh Youtube Diễm Giả Phan Đăng. Thưa quý vị, bây giờ là tháng 7 năm 2026 và tôi đang ở Mang Đen thuộc con tùm cũ. Bây giờ sau khi xác nhập tỉnh thì gọi là Quảng Ngãi đó ạ. Hôm nay là một buổi sáng Mang Đen rất là bình yên. Và tôi thật là hân hạnh được ngồi đây với kiến sĩ khoa học, nhà báo Vũ Công Lập. Cháu chào chú ạ. Chào Phan Đăng. Xin chào quý vị khán giả. Sở dĩ hai chú cháu ngồi ở đây để ghi hình chương trình này là bởi vì chúng tôi sẽ có một series chương trình mới rất là đặc biệt nói về việc chăm sóc sức khỏe toàn diện. Đầu tiên thì chú Lập có thể chia sẻ cho khán giả xem là chăm sóc sức khỏe toàn diện có ý nghĩa như thế nào trong đời sống này hôm nay được không ạ? Có lẽ trong cuộc đời chúng ta thì có rất nhiều nhu cầu. Và nếu nhìn lại thì chúng ta thấy những nhu cầu ấy cũng thay đổi theo thời gian. Ví như tôi thì một trong những nhu cầu rất lớn của chúng ta là nhu cầu ăn. Thì ngày xưa đi học, thời sinh viên là đói. Bây giờ thì no. Và nhiều thức ăn quá, bây giờ thì không biết ăn thế nào cho nó phải. Mà có khi cái thích ăn lại sinh ra bệnh tật. Thế cái thứ hai là cái nhu cầu là nhu cầu học hành. Thì nhu cầu học hành thì may mắn là tôi được đáp ứng từ bé. Được gia đình, được xã hội, được nhà nước cho học tập trong những điều kiện rất là tốt. Thế nhưng mà bây giờ già rồi lại nảy ra yêu cầu. Vậy thì có học nữa hay không? Về hưu bao năm rồi, không còn trẻ nữa, học còn có nhu cầu hay không? Thế rồi chúng ta có một nhu cầu khác là nhu cầu về tình cảm. Nhu cầu được yêu thương, yêu cầu được chăm sóc. Thế thì cái nhu cầu ấy bây giờ trong cái xã hội bây giờ nó thể hiện như thế nào? Trước kia thì chúng ta hay phải sống xa gia đình, bây giờ lại sống lúc nào cũng bên gia đình. Trước kia chúng ta nhiều bạn bè, bây giờ thì có ít bạn bè. Thì cái vấn đề tình cảm nó như thế nào? Và vì vậy cho nên nó cộng tất cả những cái lại. Thì mới nghiệm ra trong cuộc đời con người cái nhu cầu sức khỏe là một nhu cầu rất là quán xuyến. Và trước đầu chúng ta nghĩ là tất cả những cái tách rời ra. Ăn là một chuyện, học là một chuyện, cảm xúc là một chuyện. Nhưng bây giờ thì mới ngộ ra rằng tất cả những cái ấy nó nhập lại tất cả với nhau. Và nó thành một cái mà chúng ta vốn cũng rất quan tâm, tất cả cái sức khỏe. Bởi vì trước kia chúng ta quan tâm sức khỏe chúng ta chỉ nghĩ đơn giản rằng Khỏe tức là tôi không bị bệnh. Nhưng bây giờ không phải thế. Khỏe tức là gì? Khỏe tức là không phải chỉ sống. Mà khỏe tức là phải sống có chất lượng. Phải sống có hạnh phúc. Một trong những nhu cầu căn bản của loài người, nhu cầu bất di, bất dịch và của tất cả dân tộc, của tất cả các triều đại là nhu cầu bất tử. Chúng ta ham mốn cho là thọ. Thì tuổi thọ chúng ta càng ngày càng tăng. Nhưng khi tuổi thọ chúng ta tăng, chúng ta lại thấy rằng sống thêm ngần ấy năm nhưng mà cứ lê lớp bệnh tật thì cũng không có ích gì. Cho nên sống là phải có sức khỏe. Sống là phải có chất lượng. Sống là phải có hạnh phúc. Và vì vậy chúng ta mới thấy sống khỏe là không phải là một chuyện đơn giản. Và cái ấy nó đòi hỏi những kiến thức. Nó đòi hỏi chúng ta phải có những phương pháp. Nó đòi hỏi chúng ta phải có những quyết tâm. Và những cái ấy, đối với bản thân tôi trong hơn 15 năm qua phấn đấu về cái sức khỏe của mình tôi thấy, à, hóa ra cái chữ sức khỏe ấy chúng ta vẫn hay dùng. Tôi chúc anh sức khỏe. Tôi hỏi thăm anh có sức khỏe không. Đêm nằm tôi mơ là tôi được khỏe mạnh. Nhưng thật ra tôi vẫn chưa hiểu sức khỏe là gì. Và vì vậy, chúng ta phải đến một cái chỗ là chúng ta phải nghĩ lại xem vậy thì sức khỏe là gì. Cái gì làm cho chúng ta khỏe. Cái gì làm cho chúng ta không khỏe. Và để sống khỏe chúng ta phải làm gì. Thì đấy là nội dung của chăm sóc sức khỏe toàn diện. Rất là ý nghĩa. Chắc là quý vị cũng đều đã biết chú Vũ Công Lập là tiến sĩ khoa học. Tức là chú có những nghiên cứu rất là khoa học về sức khỏe. Chú là một nhà báo. Chú có những trải nghiệm hàng chục năm đi khắp mọi miền tổ quốc và rất nhiều nơi trên thế giới. Thế thì cộng hai cái đấy lại thì cháu có cảm giác rằng là cái series chương trình này là một cái nghiền ngẫm vừa mang tính khoa học vừa mang tính thực tiễn của cả một đời người. Có lẽ nói như thế thì về từ ngữ tôi hơi sợ vì chuyện chúng ta vốn là câu chuyện đơn giản mà. Chuyện qua bếp lửa gia đình trong cái khung nhà nó đơn giản thế này thôi. Cho nên cái chuyện này là chuyện tâm sự. Thế nhưng mà thật ra là anh nói cũng đúng. Tức là những cái điều mà tôi rất là khắc cốt huy tâm. Chúng ta đã nói nhiều là tôi là người bị bệnh. Tôi bị nhồi máu cơ tim từ năm 47 tuổi. Sau đó tôi bị tiểu đường cũng 30 năm nay. Tôi bị huyết áp cao. Tức là tất cả những cái gì mà những nguy hiểm về sức khỏe nó rình dập tuổi già tôi đều có trải qua. Thế cho nên là đến năm 2019 thì tôi còn mổ tim nữa. Mổ tim cỡ 6 tiếng đồng hồ cũng rất là phức tạp. Thế thì tất cả những cái ấy nó dẫn đến cái thực tế cuộc sống thật của tôi từ 40 năm nay là cái cuộc sống là nó chống lại bệnh tật vì cái sức khỏe. Thì đến bây giờ 80 tuổi được như thế này thì tôi có thể nói là cái trải nghiệm của tôi là cái trải nghiệm chăm sóc sức khỏe là nó cũng có thành công. Cái thứ hai là cái trải nghiệm của tôi là học tập rất là nhiều nghe ngóng rất là nhiều đi rất nhiều nơi tìm rất nhiều thầy và có lẽ cái kiến thức của tôi nó cũng được củng cố bằng cái hệ trải nghiệm sống thực tiễn. Thì nếu mà có điều kiện trao đổi lại thì tôi thấy nó cũng có ích. Hơn nữa để tôi nghiệm ra là tôi học rất là nhiều nghề tôi học từ vật lý xong làm lý sinh xong làm lý sinh y học. Bị rất là nhiều bệnh và chăm sóc rất nhiều người trong gia đình bị ốm và thậm chí ốm rất là nặng. Thì tôi mới thấy trong cái sứ mạng của tôi là cái sứ mạng để tìm hiểu về sức khỏe và để chăm sóc sức khỏe cho nên cộng cả lại cho nên cái buổi chăm sóc sức khỏe ngày hôm nay cũng như cả chương trình chăm sóc sức khỏe toàn diện mà anh vừa giới thiệu thì thật ra là tâm huyết và những vấn đề nó khắc cốt ghi tâm huyết. Nói về sức khỏe thì cháu có một cái quan sát như thế này cháu thấy là một vài người xung quanh cháu bình thường không chú ý đến sức khỏe đâu bảo là đầu tư cho sức khỏe là không nghĩ đến. Nhưng mà lúc chẳng may mà bị bệnh rồi bảo rằng là đầu tư tiền để đi vào bệnh viện thì lại rất sẵn sàng tức là cháu có một cái cảm giác rằng ở đây chỉ là từ quan sát với những người xung quanh cháu thôi. Cái ý thức về sức khỏe từ xa ấy nó chưa thật hợp lý và vì vậy cháu mới hay nhớ đến một câu hình như là ngạn ngữ của người Trung Quốc đó là có những người cả một thời trẻ đó thì lao vào kiếm tiền xong rồi lúc nào về trung niên rồi về già rồi thì lại mang tiền đấy đi chữa bệnh. Thế thì thế mới thấy rằng là nếu ta có một cái ý thức về sức khỏe từ sớm ta chăm sóc sức khỏe từ xa và ta có một cái thực tiễn không chỉ là lý thuyện về việc chăm sóc sức khỏe đó thì cái chất lượng sống, cái chất lượng hạnh phúc, cái độ bền vững của đời người nó đảm bảo hơn rất là nhiều Bây giờ thì cháu muốn hỏi chú ngay vậy thì cái chăm sóc sức khỏe toàn diện nó gồm những khía cạnh gì và chúng ta có thể bắt đầu từ đâu ạ Có lẽ là ta bắt đầu từ thực tế trước đây ta nói đến sức khỏe là ta nói đến bệnh khỏe tức là không bị bệnh không có bệnh. Thế nhưng bây giờ chúng ta nói đến sức khỏe là chúng ta nói đến mỗi ngày sống mỗi việc trong cuộc đời chúng ta vẫn làm thì cái cuộc sống của chúng ta bản thân cái cuộc sống ấy phải là sống khỏe và nếu anh theo dõi những cái vấn đề mà đảng nhà nước chúng ta đang quan tâm hiện nay thì chủ đề sức khỏe là chủ đề nêu lên gần như là hàng đầu và trong cái sức khỏe ấy chúng ta chuyển một cái bước chuyển là nếu trước đây chúng ta chỉ chăm lo chữa bệnh khám bệnh cho thật sớm chữa bệnh cho thật tốt và phục hồi chức năng sau khi bị bệnh cho thật hoàn hảo thì tất cả những cái vẫn còn giá trị cốt lõi và người ta nói nghề y tức là nghề để chữa bệnh và cứu người. Đấy là giá trị rất cốt lõi, rất cơ bản nhưng như thế là chưa đủ và bây giờ thì chúng ta để ý là đối với bệnh thật thì chúng ta phải chăm sóc sức khỏe từ sớm và từ xa. Anh nói cái danh từ ấy chính là danh từ của chính sách hiện nay chăm sóc sức khỏe từ sớm từ xa giống như bảo vệ tổ quốc từ sớm và từ xa và như thế tức là vấn đề phòng bệnh nó nổi lên. Nhưng trước đây anh nói là phòng bệnh người ta làm gì phòng bệnh là một cái chính sách chúng ta đã nói ra là từ những thời gian, những thế kỷ rất là xa xưa. Tôi không nhớ rõ là thế kỷ nào. Nhưng chúng ta biết là phòng bệnh còn hơn chữa bệnh nhưng phòng bệnh lúc nãy ta nghĩ là gì ta quay trở lại là nếu chúng ta chỉ bám vào y học thôi thì phòng bệnh tức là để không bị bệnh thì trước tiên ta nói những bệnh là bệnh truyền nhiễm cho nên phòng bệnh tức là gì? là ăn uống vệ sinh. Hồi còn nhỏ tôi nhớ là nói suốt ngày không ăn quả xanh, không uống nước lã đấy là chấm vi trùng mọi người phòng bệnh tức là dọn dẹp cái nơi ở sạch sẽ không có vi trùng, không có mũi thì đấy là phòng bệnh. Phòng bệnh là gì? Phòng bệnh là tiêm phòng tiêm vaccine, trẻ em sinh ra phải tiêm bao nhiêu mũi, theo những chế độ như thế nào thì tất cả những cái ấy là chống cái gì? Là chống một loại bệnh thôi là loại bệnh truyền nhiễm Thế thì bây giờ thì chúng ta lại đến một cái xa hơn tức là cái phòng bệnh ấy nó còn liên quan đến một cái khả năng của cơ thể ta là hệ miễn dịch Hệ miễn dịch tức là cái đội quân mà nó nhận biết đâu là kẻ thù nó đã nhận biết rồi thì nó phải tìm cách giết hại kẻ thù sau đó là nó phải nhận biết được kẻ thù ngay từ xa từ bên ngoài và từ đó là nó không cho kẻ thù đột nhập và thâm nhập vào các cơ quan cơ thể là hệ miễn dịch thì chăm sóc hệ miễn dịch như thế nào thì lại là một cái phần mới mà ngoài những cái kiến thức cũ của chúng ta. Nhưng sau đó chúng ta phòng bệnh là gì? Sau đó chúng ta đến loại bệnh khác là chúng ta bị bệnh ung thư chúng ta bị bệnh đái thao đường chúng ta bị bệnh là nhồi máu cưa tim chúng ta bị bệnh là đột quỷ thì những bệnh ấy không phải là những bệnh do vi trùng nữa, không phải là vi khuẩn và vi rút nữa. Những bệnh này là bây giờ chúng ta phải hiểu à đó là những bệnh mà gây ra cho do chính chúng ta có cuộc sống không là tốt đẹp ví dụ thông an quá nhiều mỡ chúng ta ít vận động quá ví dụ như chúng ta ngủ không đủ giấc, ví dụ như ở đầu ốc chúng ta suốt ngày nó có vấn đề áp lực, căng thẳng. Thế thì lúc bây giờ ta đến cái loại bệnh mà chúng ta gọi là những loại bệnh mạn tính nhưng mà không lây mà những bệnh này sinh ra là do chứng chúng ta không biết chúng ta không biết một cách sống, nó phù hợp với môi trường và nó phù hợp với cái gen di chuyển mà chúng ta đã thu nhận được. Thì lúc bây giờ phòng bệnh này là khác phòng bệnh không phải chỉ là chống bệnh nhiễm trùng phòng bệnh phải là vận động phòng bệnh chỉ phải là ăn uống phòng bệnh là sinh hoạt điều độ. Thì đấy là cái loại phòng bệnh thứ 2 Thế nhưng bây giờ nó lại đến cái giai đoạn thứ 3 chúng ta đã quen với những bệnh gọi là mạn tính không lây rồi thì lại đến những bệnh thuộc về tinh thần thì chúng ta rối loạn cảm xúc, chúng ta lo âu chúng ta bị căng thẳng stress chúng ta bị trầm cảm depression rồi sau đó chúng ta đến những cái bệnh khác nữa. Thì cái ấy nó đã sinh ra cho một cái thời đại mà không phải là vì có ô tô ta không đi bộ nữa mà ta bị cái bệnh là không vận động mà cái bệnh bây giờ lại trở thành cái bệnh mà đầu óc chúng ta có vấn đề chúng ta không thể tập trung được chúng ta quá sao nhãn chúng ta không thể thư giãn được chúng ta quá căng thẳng chúng ta đến các loại bệnh là loại bệnh thần kinh thì cho nên nói là phòng bệnh, chúng ta thấy cái bệnh nó cũng đặc điểm của thời đại nó phụ thuộc vào cái cuộc cách mạng mà tôi với anh đã nói lần trước tức là cuộc cách mạng kỹ thuật bên cái mặt tích cực của nó, nó cũng để lại những cái dấu ấn của sức khỏe và vì vậy người ta đến một cái khái niệm bây giờ muốn phòng bệnh thì phải chăm sóc sức khỏe toàn diện và sức khỏe toàn diện thì trước đây người ta nói là có sức khỏe thể chất sức khỏe tinh thần và sức khỏe xã hội tổ chức y tế đã nói từ lâu rồi nhưng bây giờ chúng ta mới thấy tức thể chất nó là gì tinh thần nó là gì xã hội là gì thì sức khỏe toàn diện trước đây nếu mà tiếng Anh người ta gọi là health bây giờ người ta gọi là wellness thì bây giờ trong cái sức khỏe toàn diện đấy nó có 10 thành tố thuộc 3 nhóm nhóm thứ nhất là nhóm sức khỏe thể chất gồm vận động nhóm thứ 2 là sức khỏe tinh thần gồm trí tuệ mà cái chúng ta vẫn nói là y quý cái thứ 2 là tự cảm xúc bây giờ chúng ta nói là e quý và nhiều khi người ta nói là e quý có khi còn quan trọng hơn y quý và cái thứ 3 là nhóm sức khỏe tinh thần gọi là sức khỏe tâm linh nói sức khỏe tâm linh thì rất dễ nghĩ đến những chuyện có thể là tôn giáo hay mê tiến dị đoan nhưng thật ra không phải sức khỏe tâm linh người ta nói đến những cái giá trị rất là linh thiêng, thiêng liêng của con người những cái vấn đề như đức tin những vấn đề như là ý thức về sứ mạng của chính mình và sứ mạng của con người thì những cái ấy thì nó gọi là sức khỏe tâm linh thế là 7 yếu tố bây giờ cái môi trường, cái xã hội nó gồm những gì 1 tức là anh sống trong môi trường thiên nhiên mà cái môi trường thiên nhiên ấy bây giờ không như ngày xưa không trong lành như xưa nữa thì tất cả những cái nó thành cái chuyện là phải tạo ra một môi trường thiên nhiên nó phù hợp cho sức khỏe, sức khỏe thứ 2 tức là sức khỏe xã hội nhưng trong mối quan hệ với các bạn đồng nghiệp, chúng ta mới thấy là trong cái môi trường lao động của chúng ta trước đây chúng tôi cũng đã nhận thích rất rõ rồi chúng ta sống trong gia đình nhưng thật ra thời gian sống trong gia đình thì ít hơn thời gian sống ở cơ quan sống trong gia đình chúng ta cứ tính nó một nửa thời gian thì chúng ta ngủ một nửa rồi cho nên thật ra cái quan hệ trực tiếp của chúng ta với gia đình nó ngắn nhưng quan hệ với bạn đồng nghiệp, quan hệ với người làm việc nó rất nhiều thì đấy là cái sức khỏe của nơi làm việc và cái quan hệ xã hội thứ 3 là quan hệ con người trong xã hội ở các em bé ở nhà trường chúng ta giao phố tất cả những quan niệm trên đường phố, những cơn nóng giận những cái cảm xúc mà chúng ta nhận phải thì nó thành như vậy sức khỏe môi trường tự nhiên, môi trường làm việc và môi trường xã hội cộng lại sức khỏe chúng ta được quyết định 10 thành tố và vì vậy cả 10 thành tố ấy nó gọi là sức khỏe toàn diện và khi chăm sóc sức khỏe anh không thể bỏ qua cái gì nếu mà anh tất cả đều tập thể dục đều rất khỏe, ăn rất đúng rồi nhưng anh mất ngủ cũng học rồi trước sau cũng thành bệnh hay nếu như tất cả mọi việc đều tốt nhưng quan hệ của anh ở cơ quan với đồng nghiệp không tốt thì anh cũng không giải quyết được vấn đề gì cho nên toàn diện theo nghĩa là chúng ta hiểu nó là toàn diện và thực hành theo nó cũng là toàn diện như vậy là sức khỏe toàn diện gồm 10 yếu tố như những gì chú nói thế thì cháu hiểu là về mặt nghiên cứu đó là các nhà khoa học đã nghiên cứu 10 yếu tố đó một cách rất là sâu sắc và có tính duy lý của nó thế còn trong thực tiễn nếu như mà chúng ta nhìn 10 yếu tố đó ở phía cách ứng dụng thì mình có thể thiết kế những các sự ứng dụng như thế nào để mà mình thực hành được 10 yếu tố này một cách nhân nghị đơn giản và thành một thói quen hàng ngày được không? bây giờ anh nói rất chính xác vấn đề đặt ra người ta nói chăm sóc sức khỏe bây giờ là vấn đề y tế y tế bây giờ cũng y tế cá thể hóa chăm sóc sức khỏe bây giờ cũng là vấn đề chăm sóc cá thể hóa mỗi người chúng ta có hoàn toàn tất cả những yếu tố ấy đều hết sức khác nhau đến anh em ruột, anh em sinh đôi những yếu tố ấy cũng có thể là khác nhau vì vậy chúng ta phải nhận biết cho từng người và mỗi người phải tự biết điều đấy mỗi người bây giờ không thể là ví dụ anh là bị bệnh anh đến thì bác sĩ bảo uống thuốc gì anh uống thuốc ấy, bác sĩ bảo sinh hoạt chế độ nào anh theo chế độ ấy nhưng mà chăm sóc sức khỏe là mình phải giúp cho từng người tự bản thân từng người phải hiểu rõ trạng thái sức khỏe của mình là cái gì anh thích cái gì anh ví dụ anh rất thích ăn đồ ngọt, ví dụ anh rất thích uống rượu, ví dụ anh rất lười tập thể dục thì đấy là cái anh phải có những đặc điểm như thế nhưng có người thì lúc nào cũng chỉ thích vận động nhưng có người thì rất lười vận động thế có chúng ta bây giờ mỗi người có cái điện thoại thì chúng ta nhìn vào bàn ăn có người thì miệng thể ăn khoảng 1 bàn 10 người đến 7 người đọc điện thoại nhưng 3 người lại không đọc cho nên tất cả là cá thể cho nên nguyên lý của chăm sóc sức khỏe toàn diện là mỗi người phải biết 10 cái tính chất ấy nó thể hiện trong đời sống của mình như thế nào cái thứ 2 là phải người mà chăm sóc sức khỏe thì phải biến cái việc thụ động trong chăm sóc sức khỏe thành cái chủ động cho nên cái chăm sóc sức khỏe cơ bản nhất là chăm sóc sức khỏe chủ động sau toàn diện đến chăm sóc sức khỏe chủ động và cái thứ 3 nữa là hiện nay trước đây chúng ta nhìn cái chăm sóc sức khỏe như chúng ta nhìn về một trạng thái có tính chất thời điểm ví dụ hôm nay tôi đi khám bệnh thì nhịp tim tôi là bao nhiêu thì tôi biết cái nhịp tim của tôi là lúc ấy và cái điện tim như thế thì tôi đã bị bệnh thế nhưng mà bây giờ chăm sóc sức khỏe toàn diện này tôi phải theo dõi cái nhịp tim của tôi trong suốt một quá trình dài và vì vậy cho nên người ta mới nói sức khỏe bây giờ không phải là một trạng thái mà sức khỏe là một quá trình sức khỏe là gì không phải là tôi không ốm mà sức khỏe là tôi chủ động nhìn lại và chọn cho tôi một cái lối sống mà công nghệ và xã hội mà gia đình đã có thể dành cho tôi tôi chọn ra trong cái ấy một cái cách sống nào phù hợp đối với tôi dưới sự tư vấn của những người làm chăm sóc sức khỏe và tôi thực hiện tôi theo đuổi cái chương trình ấy và người ta thấy là những thành phần kia nó như những mô đun và những mô đun nó ghép lại cho mỗi người để trở thành một cái chế độ sinh hoạt hàng ngày ví dụ trong một ngày của tôi bây giờ là sáng tôi tập thể dục thế nào tôi đi bộ thế nào trưa tôi đi bộ thế nào, chiều tôi đi bộ thế nào chiều ngày thì tôi đọc sách vào lúc nào tôi xem điện thoại như thế nào tôi đọc tin như thế nào thì tất cả những cái nó thành một cái lịch sinh hoạt hàng ngày gồm những cái mô đun được thiết kế bởi công nghệ và cuối cùng là tôi có một cái thói quen và người ta nói loài người thật ra là một loài sống một thói quen nhưng thói quen thì lại hình thành một cách là vô thức và vì thế cho nên là những cái thói quen mình sinh ra không phải là tôi tự chọn thì bây giờ tôi phải biến cái vô thức ấy thành cái ý thức rồi tôi lựa chọn, nhưng không phải lúc nào tôi cũng ý thức như bản thân tôi sau khi tôi đã lựa chọn và tôi sống như thế thì cái ấy nó thành thói quen, nó lại trở thành vô thức và tôi thực hiện nó một cách rất là tự động rất là thoải mái ví dụ sáng ra bây giờ là tôi tập thể dục buổi sáng sau đó tôi nghỉ một lúc rồi tôi đi bộ, đi bộ một lúc tôi ăn sáng ăn sáng một lúc vân vân cứ thế trong ngày, thì trong một ngày ấy tôi thực hiện được quyền lượng vận động của tôi là bao nhiêu ăn uống một lượng cao lo vào bao nhiêu cái thời gian tôi nghỉ thư giãn là bao nhiêu vân vân, thì tất cả nó theo những cái lịch như lịch hàng ngày thế để có thể hình thành những cái lịch hàng ngày như vậy thì mỗi người cần được đo ra được đánh giá người tư vấn phải biết và giúp người kia một cái cách để đặt ra các mô đun từ các mô đun đặt vào cái lịch sinh hoạt hàng ngày và cuối cùng chúng ta có một cách sống theo thói quen cách sống đó gọi là cách sống khỏe và về y học hiện nay nó có một cái ngành là lifestyle medicine tức là y học và lối sống và sống khỏe tức là lối sống nhưng mà chăm sóc sức khỏe thì nó vượt qua cái khôn khổ của y học thông thường nó có cái ngành tham gia, ví dụ anh thấy ngành thể dục thể thao chốc nữa chúng ta sẽ nói về cái hội mới thành lập rồi nó có ngành là ngành tâm lý có ngành là ngành dinh dưỡng và vân vân, là trở thành một cái ngành chăm sóc sức khỏe, trở thành một cái liên ngành và những công nghệ đó trở thành một công nghệ đa ngành và trong công nghệ đa ngành đó có rất nhiều sức khỏe là có ngành thiết bị sức khỏe thiết bị y tế bây giờ không phải chỉ là những thiết bị chẩn gón trong bệnh viện mà kể cả những thiết bị mà cha theo dõi sức khỏe cá thể cháu rất là tò mò bởi vì nếu như một người mà tự phải mầy mò, tất nhiên mặc dù họ rất là hiểu về mình nhưng mà họ phải mầy mò để 10 cái yếu tố sức khỏe đó sức khỏe thể chất, sức khỏe tinh thần sức khỏe xã hội thì nó rất là khó cho nên trên thế giới cũng như ở Việt Nam thì có các tổ chức nào, có những nhóm nào mà giúp đỡ người ta để cho người ta có thể đến đấy người ta đăng ký chẳng hạn và những người đó, những nhà tư vân đó họ thiết kế một chương trình riêng phù hợp với từng người tỏa ra cả 10 cái yếu tố đấy đấy là một vấn đề đã đạt ra thực tiễn trong xã hội Việt Nam hiện nay đối với nhà khoa học và đối với nhà thực hành vừa rồi thì ở Việt Nam có thành là một hiệp hội, là hiệp hội công nghệ thể thao cho mọi người và đại hội thành lập mới diễn ra là ngày 16 tháng 6 năm 2026 một cái ngành anh thấy nó cũng đẹp không ạ và đại hội diễn ra là ở Gia Lai và một cái hiệp hội rất đặc biệt là trụ sở sẽ đóng ở vùng Tây Nguyên thì vùng Tây Nguyên là bây giờ gồm tất cả các tỉnh như là Gia Lai thì bây giờ là tỉnh Gia Lai, Đắk Lắc bây giờ là tỉnh Đắk Lắc Công Tum, bây giờ là tỉnh Quảng Ngã vân vân, thì tại sao lại đặt ở cái vùng ấy vì anh thấy trong cái sức khỏe nó có một yếu tố môi trường và trong y học bây giờ nó có ngành vườn trị liệu Garden Therapy tức là dùng những động tác đào, sới tưới, tắm, chăm sóc vun vén và tăng cường bước chân trần đi trên mặt đất đi trên mảnh vườn, người ta dùng cái ấy như là cái chữa bệnh hay là người ta bảo bây giờ vườn tược thế thì chỉ người giàu mới có ấy ai có được, thế nhưng mà không trong cái vườn therapy trị liệu bằng vườn thì người ta bắt đầu bằng một cái thực vật, một cái môi trường tự nhiên trên bàn làm việc, một môi trường tự nhiên ở ngoài băn công rồi đến môi trường tự nhiên ngoài vườn, môi trường tự nhiên trong thành phố đây là vườn trị liệu, tất cả những cái ấy thì mình nghĩ thì nó rất phức tạp, nhưng khi mình hiểu ra thì rất đơn giản ví dụ nhà tôi thì không có vườn tược ở ngoài đất đâu, ở một căn hộ thì vẫn có cây cối trên bàn hay cây cối ngoài băn công thế thì nghe thì rất phức tạp, nhưng mà khi đi vào thực tế, khi mình hiểu ra thì nó rất cụ thể và nó cũng đơn giản thôi, thế thì quay trở lại cái hội này, tại sao hội này là hội thể thao thể thao cho mọi người thì cái thể thao ấy, chúng ta đều biết thể thao nó ngành, bây giờ chúng ta vừa xem World Cup xong, World Cup thì sôi nổi quá thì đấy là loại nhóm thể thao chúng ta cũng biết là thể thao đỉnh cao thế nhưng thể thao đỉnh cao thì không thể cho mọi người được, thể thao đỉnh cao nó chỉ cho một cái số người mà có cái tố chất đặc biệt chúng ta thôi biết loại thể thao thứ hai là thể thao quần chúng cái ấy cũng cho mọi người, nhưng thể thao quần chúng trong tư cách là những quân thể thao tập thể, những bài tập thể thao xí nghiệp, những bài tập thể thao cho mọi người ở trường học vân vân, thì cái thể thao ấy là thể thao cho mọi người nhưng ở mức độ tập thể còn cái thể thao của chúng ta là thể thao chăm sóc sức khỏe đến mức cá thể, mỗi người tập một cái cái thứ ba, chúng ta cũng gọi thể thao là thể thao giải trí chơi cho vui, chơi cho phấn khởi ví dụ như bây giờ là thể thao pick a ball, rất là rầm rộ trước đây là tennis, sáu phốp vân vân chơi cho vui nhưng chưa chắc, đã là chơi để cho khỏe, bởi vì chơi cho khỏe từ người khác nhau, đối với người bị bệnh thì chơi như thế nào cho nên là cái thể thao này là một thể thao cho mọi người nhưng có tính chất cá thể hóa có nghĩa là chăm sóc sức khỏe với cái thứ ba nữa, có ý nghĩa là công nghệ tức là để đạt được mức độ ấy, thì chúng ta cần sự góp dành của công nghệ, chúng ta có các nhà y tế chúng ta có những nhà thể thao chúng ta có những nhà tâm lý học chúng ta có những nhà công nghệ học thì tất cả những người như thế nó hợp nhau lại, thành cái gọi là hiệp hội công nghệ thể thao cho mọi người với mục đích là chăm sóc sức khỏe toàn diện, cái thứ hai trong cái tổ chức sau này thường chúng ta nói sức khỏe, chúng ta nói những tổ chức thuần túy của tính chất y tế khám bệnh, chữa bệnh, chăm sóc bệnh thế nhưng ở đây là những môn thể thao cho nên nó sẽ và nếu thể thao chúng ta nói những công độc bộ như fitness studio những cái phòng mạch, những cái phòng vận động, phòng vận động thuần túy, thì bây giờ thể thao cho mọi người nó sẽ tiến tới thành lập những công độc bộ thể thao sức khỏe, và thể thao sức khỏe ví dụ người già, thì bây giờ ai vào fitness cái thể thao cho người già như thế nào thì nó hoàn toàn mang ý nghĩa khác cái ý nghĩa khác, cái công nghệ khác và thực hành khác, thì tất cả và công nghệ thể thao cho mọi người rồi nhưng có những người ưu tiên thì đây là những người ưu tiên gần dễ bị bệnh nhất và những người ưu tiên là vừa mới khỏi bệnh xong, tức là thoát khỏi những cái chuyện liên quan đến bệnh thì bây giờ trở về sống khỏe như thế nào đấy là những đối tượng ưu tiên ví dụ những đối tượng những trẻ em đang đi học, làm thế nào để sống khỏe những người tuổi già làm thế nào để sống khỏe, những người mới bị bệnh xong làm thế nào để sống khỏe thì đấy là những đối tượng ưu tiên như vậy là về mặt lý thuyết, cơ sở khoa học thì có rồi, rất là rõ ràng rồi 3 cái yếu tố đó thể chất, tinh thần và xã hội tỏa thành 10 cái yếu tố cụ thể về mặt thực tiễn là cũng có hội rồi cũng có tổ chức rồi vấn đề chỉ là ý thức của mọi người được nâng lên như thế nào và kết nối để tự mọi người chăm sóc cái sức khỏe toàn diện của mình ra sao thôi còn một cái ý này nữa về sức khỏe toàn diện mà cháu rất là lăn tăn tức là lâu nay nhìn chung nói đến sức khỏe mọi người vẫn cứ nghiêng về sức khỏe vật chất mà cái sức khỏe tinh thần hình như nó vẫn là một cái điều gì đó mà người ta chưa quan tâm đủ mức mặc dù cháu thấy là xã hội mình bây giờ cũng khác đi cũng có những người họ chăm sóc sức khỏe tinh thần từ xa nhưng hình như số lượng đấy chưa nhiều thế thì nhìn ở một cái bức tranh chăm sóc sức khỏe toàn diện chú Lập thấy gì về hiện tượng này và ta cần làm gì để cải thiện có lẽ trong đối với toàn thế giới cũng như đối với Việt Nam là chúng ta cũng mới bắt đầu bước vào một giai đoạn mới tôi hay đi Đức và hợp tác khoa học với Đức rất là nhiều thì ngay ở nước Đức thì đến năm 2026 người ta cũng mới khẳng định cái hướng phát triển sắp tới của y học là phát triển rất mạnh theo hướng y học sự phòng theo hướng phòng bệnh và bây giờ người ta chi tiết đến nỗi người ta quy định là phòng bệnh thì chia ra làm 3 giai đoạn và 2 phương hướng 3 giai đoạn là hoàn toàn chưa bị bệnh cái thứ 2 là mới chớm bị bệnh và cái thứ 3 là bệnh bùng phát rồi theo cái phương hướng là một là theo cách hành cách sinh hoạt và hai là theo mối quan hệ ví dụ là người thành thị thì sẽ làm như thế nào người nông thôn làm như thế nào hay là ví dụ theo lứa tuổi bây giờ tôi mới hiểu cách đây chỉ 2 tháng là tôi chưa biết là bắt đầu từ 60 tuổi vào 1 giai đoạn mới chúng ta vẫn nói về tiêm phòng vaccine trước đây chúng ta nghĩ đấy là chuyện chỉ trẻ con rồi bây giờ hóa ra Đức người ta bảo có 2 giai đoạn tức là đến năm 60 tuổi trở đi là người ta có 1 giai đoạn là lại tiêm dự phòng mà tiêm dự phòng sau 60 tuổi là có đến 8 loại mà có những loại phải tiêm đến 2 lần trước đây mình có bao giờ nghĩ 60 tuổi phải tiêm dự phòng và bây giờ có 1 tiêm dự phòng Việt Nam tôi về tôi mới biết là Việt Nam có rồi anh có biết cái bệnh dời leo, bệnh zona cái bệnh bây giờ nó rất là đau đớn như cái bệnh càng ngày là nó càng phổ biến và vì vậy cho nên là Việt Nam đã có tiêm phòng rồi mãi bây giờ tôi mới biết thì ví dụ như cái dự phòng cái định hướng của xã hội là khác tức là chú ý hơn vào dự phòng và ở Đức người ta đánh giá thế này là 94,6% tiền trong y tế đã đổ vào triệu bệnh 94% và chỉ có 5,4% là đưa vào dự phòng và người ta bảo cái chi phí như thế là hết sức, là không hợp lý và người ta phải thấy tức là nếu như mà như thế thì năm 2025 ở Đức mất 500 tỷ tiền triệu bệnh và năm 2050 nếu cứ ra này mất 1.000 tỷ thì không nền kinh tế nào có thể chịu nổi cho nên về nhận thức chung là tôi thấy là cả thế giới hay là anh thấy ở Mỹ vừa rồi ông bộ trưởng bộ y tế ông bảo là tất cả các bác sĩ bây giờ phải đi học vì dinh dưỡng vì trong giáo trình y phần dinh dưỡng học ít lắm, mà bây giờ anh thấy cách chúng ta cư xử đối với bữa ăn của chúng ta là vô cùng phức tạp mà rất nhiều bệnh nó do chúng ta ăn sai gây ra thì bác sĩ bây giờ phải đi học tất cả phải đi học lại vì dinh dưỡng thì chúng ta thấy là sự chuyển biến nó khác đi trong nhận thức chung của cả thế giới cái hai là trong cái nhận thức chúng ta chúng ta hay nhận thức những gì có hình hài trước với còn những cái mà không có hình hài ví dụ cảm xúc, tinh thần ý nghĩ chúng ta không làm được thì bây giờ nó cũng thành những chuyện rất tôi mới nghiên cứu hôm nọ tôi có nói chuyện tức là bây giờ con người ta có một cái đại lượng là sức kháng cự hay sức hồi phục mà tinh thần anh có sức kháng cự với thể chất ai cũng biết nhưng cái sức kháng cự mà tinh thần anh chống lại cái dòng thông tin ở ngoài nó đưa vào như thế nào anh giống chống lại AI bây giờ làm nhiều việc lắm nhưng có một cái bây giờ nó không có cảm xúc nhưng nó rất giỏi trong việc thao túng cảm xúc của con người thế thì khi bị AI thao túng anh có sức chống lại hay không và nếu anh bị thương một tí anh có sức hồi phục lại hay không thì tiếng Anh nó gọi là Religions thế thì cái đại lượng này bây giờ cũng được nghiên cứu và cái sức chống trợ trị của tinh thần nó có những biện pháp rất đơn giản ví dụ lúc mà anh cảm thấy tinh thần của anh bị tấn công dữ dội anh cảm giác hoảng loạn thì nó nêu ra 6 cái biện pháp mà tôi nghĩ nếu chúng ta thực hiện thì lại thấy nó quá đơn giản cái biện pháp thứ nhất là nó bảo phải đi đi vận động khoảng 30 phút là biện pháp để chống lại cái sức tấn công của thần kinh cái biện pháp thứ 2 là anh phải thay đổi cái môi trường một tí ví dụ anh đang ở trong phòng anh thậm chí đang ngồi không anh mở cửa sổ đấy cũng là một cái cách là anh thay đổi môi trường cái dạng thứ 3 là anh phải có biện pháp là thanh nó bây giờ có biện pháp là thanh lọc số hóa digital để thâm tức là anh phải có cái kế hoạch chủ động một ngày tôi đọc mạng xã hội bao nhiêu, đọc vào lúc nào chứ không phải đã đang làm việc một lúc lại tò mò lại lật lật, lật lật ra lại bị mấy dòng tin tức quá tức là anh phải kiểm soát được lối vào của thông tin, thì tất cả những việc đó không phải là khó, nếu như anh biết và anh chủ động, hay là bây giờ làm việc trí não thì nó bảo phải đảm bảo trí não sự đi, thì người ta đo cái tiêu thụ năng lượng của não thì người ta thấy lúc đầu là nó thế này thì sao nó xuống, và nói chung cứ 50 60 phút là nó lại xuống rồi cho nên người ta khuyên là làm việc trí não nếu không có gì đặc biệt thì anh làm việc, anh đọc sách khoảng 50 phút anh nghỉ khoảng 10 phút, anh đi bộ một tí, thì như thế cái hiệu suất nó hơn hẳn, là lúc bây giờ cái khả năng tiêu thụ năng lượng nó cao hơn hay là ví dụ nó bảo là ở Đức tôi đã thấy một bà 60 tuổi đi học một cái lớp gọi là văn học châu Á, đi học ở trong đại học tổng hợp, vào ngồi nghe những các sinh viên lên năm thứ nhất, năm thứ hai thì tất cả những cái đâu phải là khó nhưng có điều mình không nghĩ ra, nhưng có con gái ví dụ trong cái lúc cuống nhất nó bảo phải thực hiện quy tắc là 5 4 3 2 1, nghe hấp dẫn 5 là gì, là anh đang bị thao túng tâm lý, cái anh tự nhiên anh bảo tôi phải gọi tên được 5 sự vật mà tôi nhìn thấy xong đó 4 sự vật mà tôi nghe thấy 3 sự vật mà tôi ngửi sờ thấy, 4 2 sự vật mà tôi ngửi thấy và 1 sự vật tôi có thể nếm được thì anh thực hiện công tác 5 4 3 2 1 anh cứ nghĩ tìm thì tự nhiên là anh bị tách ra khỏi cái thì đấy là 6 bài tập để tăng cường sức đề kháng của tinh thần thì anh thấy nó đơn giản, thế nhưng mà mình không nghĩ đến hay là một trong những vấn đề tôi học của anh đây, ở lớp của anh đây một trong những vấn đề là anh phải hiểu cái cảm xúc của mình thì trong trí tuệ cảm xúc nó cũng nói điều ấy tức là anh phải, anh có một cái cảm xúc nào anh phải bày tỏ, anh bày tỏ được nó ra là một trong những cách anh giải tỏ được thì bày tỏ bằng cách tự mình nhìn thấy, tự mình nghĩ đến tự mình viết ra, nhận diện bày tỏ kế một cách hay là anh anh anh phải có một cái hình thức tức là anh phải biết chấp nhận tất cả những cái là nó có kỹ thuật mà không phức tạp, có điều là mình chưa nghĩ đến mà nó chưa thành thì tôi hy vọng trong những hoạt động sắp tới những việc ấy có thể giải quyết được về cái điều này chú nói về sức kháng cự tinh thần tức là cái khả năng chống trọi của bạn trước một sự cố trước một biến cố, trước một sang chấn hay là trước một cái dòng chảy thông tin nào đó thì cháu thấy chính ra cái này phương Đông của mình là đi trước phương Tây Đức Phật nói về những cái điều này từ 2500 năm trước đó, khi mà ngài vào quay vào bên trong đi, nhìn nhận cảm xúc của mình đi, nhìn nhận ý nghĩa của mình đi, thiền thở đi, chăm sóc cái hơi thở của mình đi thì cháu thấy rằng là những cái này thật ra phương Đông đã đi từ rất lâu rồi, đến mức mà hình như là có một cái làn sống vào những năm 92.000 thì phương Tây mới lấy cái lõi thiền đó của phương Đông về và bây giờ là rất nhiều người phương Tây họ cũng chăm sóc sức khỏe tinh thần bằng việc quay vào trong bằng thiền tập, bằng hơi thở thì chú thấy điều này nó có ý nghĩa không ạ chúng tôi thấy điều đó rất có ý nghĩa và nó có một cái giao hòa gọi là giao hòa Đông Tây tôi cũng đọc những quyển sách nhành, ví dụ như chú trí tuệ cảm xúc hay là những vấn đề về thiền là một khoa học thì các nhà người mà làm về cảm xúc, ông ấy đi từ đại học ở Mỹ những đại học rất hiện đại California rồi các thứ v.v Harvard, ông sang ở Ấn Độ hàng 3, 5 năm và ông học và những người mà chuyên làm thiền ở Ấn Độ cũng đã sang dạy ở những trường đại học Mỹ và bây giờ ví dụ như thiền thì chúng ta cũng chưa quen lắm nhưng hiện nay người ta nghiên cứu về não bộ, người ta đã nói là vấn đề thiền là vấn đề khoa học trong bản thân tôi, tôi có một nhận xét như thế này là xã hội, lúc đầu chúng ta nhận thức thế giới là những cái mà chúng ta trông thấy, là chúng ta những cái nó có ở tầm vĩ mô đi hay là thông thường đi và vì vậy những cái gì ta trông thấy thì ta nhận thức được nhưng những nhà hiền triết lúc ấy thì người ta có thể khái quát lại những cái ấy mà người ta đến những cái rất là bản chất thế sau đó là khoa học chúng ta nghĩ ra những phương pháp chúng ta nghĩ những công cụ, chúng ta đi sâu vào chúng ta đo đến mức nguyên tử, phân tử thì chúng ta đi vào chúng ta thấy rất nhiều cái chi tiết thế nhưng chúng ta thấy nhiều chi tiết quá để cuối cùng chúng ta quá nhiều dữ liệu và khi quá nhiều dữ liệu thì chúng ta có cái gọi là dữ liệu lớn và dữ liệu lớn thì chúng ta phải xử lý bằng trí tuệ nhân tạng chứ trí tuệ nhân tạng chúng ta không xử lý nổi và khi cái Big Data và cái AI nó sử dụng tất cả những cái dữ liệu này thì nó khái quát lên, thì nó lại khái quát lên cái tổng thể và rất nhiều cái trong cái tổng thể ấy thì nó lại phù hợp với những cái mà những bị ngày xưa chỉ nhìn thấy tổng thể mà chưa nhìn thấy trong, cho nên cái trí tuệ con người, có lẽ loài người cái vũ trụ này nó sinh ra con người nó cũng phú cho con người một cái sứ mệnh phải hiểu vũ trụ để cùng vũ trụ đi lên và khi chúng ta phải hiểu ra thì chúng ta thấy rất nhiều cái chúng ta làm tưởng là đúng thì bây giờ hóa chúng ta làm hại tự nhiên và chúng ta mới biết là cái tự nhiên nó thông thái đến mức như thế nào vừa rồi tôi có nghĩ lại anh nhớ chúng ta đều hiểu có một dòng điện gọi là dòng điện Faraday và khi cái dòng điện Faraday nó sinh ra do biến thiên từ thông trong cái dây dẫn thì nó mới nói là dòng điện luôn có xu hướng chống lại nguyên nhân đã sinh ra nó anh nhớ cái định luật đấy, bà khảo tôi học lớp 7 tôi còn nhớ, chống lại nguyên nhân hồi ấy tôi nghĩ là không nghĩ, bây giờ tôi nghĩ lại là cái tự nhiên này nó hình thành lên là nó kết quả của rất nhiều cái quy trình rất nhiều cái định luật mà nó sinh ra như thế bây giờ ta thay đổi nó đi và lúc đầu ta không để ý nhưng tự nhiên nó có sức chống lại những cái gì đã làm nó thay đổi và tôi nghĩ là đây là một vấn đề mà ta phải suy nghĩ, tôi chưa hiểu rõ vấn đề này nhưng đấy là quy suy, cho nên phải bản thân tôi, tôi phải luôn luôn tìm hiểu là trong cái con, anh nói là quay vào trong mình bây giờ mình nhìn xem trong người mình thật ra nó là cái gì hay là mình, bây giờ mình thay đổi mình chỉ cho một cái bên ngoài, cho một cái trào lưu cho một cái gì đó và cái đó không phải là của mình, thì cái đó không phải là của sức khỏe thế nên phải biết cái tự nhiên đó chính là cái gì thì tôi thấy mình đang ở cái giai đoạn này và tôi thấy rất phấn khích được sống trong cái giai đoạn này tức là từ những cái dữ liệu lớn có tính chất rất vi mô nó hình thành đến những quy luật nó trở thành vi mô, ví dụ tất cả những cái như bán rẫn thật ra nó ở dưới, bây giờ nó thành những rũa đeo trên tay hết rồi dữ liệu lớn thì nó nằm ở đây hết thì tất cả những cái tôi cho là một điều rất phấn khích và tôi rất ham theo đuổi những chuyện như thế Rất là cảm ơn chú Lập, phải nói là hôm nay nghe chú Lập mà chia sẻ về một bức tranh sức khỏe toàn diện 3 yếu tố chính nhưng mà tổng ra, tỏa ra là 10 yếu tố tổng cộng bao gồm cả sức khỏe vật chất sức khỏe tinh thần, sức khỏe xã hội thì mới thấy rằng là thật ra nếu ta có ý thức về việc chăm sóc sức khỏe thì cái chỉ số hạnh phúc của ta đó, nó sẽ được cải thiện hơn rất là nhiều và hôm nay hai chú cháu mình ở Măng Đen đây đây cũng là một cách chăm sóc sức khỏe ta về với thiên nhiên ở ngoài kia là rừng ở bên trong này là bếp lửa thế thì trước khi mà chúng ta kết thúc cái số đầu tiên cho một loạt chương trình về sức khỏe sau khi mà chú nói về cái bức tranh sức khỏe toàn diện thì chú có muốn nhắn nhu hoặc là lưu ý gì để mà mọi người có ý thức nhiều hơn vật chất lượng hơn về sức khỏe của chính mình có lẽ là bắt đầu bản thân tôi lúc đầu tôi nghĩ là sức khỏe không bị bệnh thật nhưng bây giờ chúng ta phải nghĩ khác đi sức khỏe là gì sức khỏe là một quá trình gồm nhiều hữu tố cái thứ hai chúng ta phải dần dần hiểu đối với mỗi chúng ta cái gì là hại cho sức khỏe thì tôi thấy rất là đơn giản thôi một tức là ăn uống tào lao hai là lười vận động ba là ngủ không đầy đủ rức bốn là tinh thần hay bị sao nhã hay bị dối loại đấy là cái gì hại cái thứ ba là cái gì tốt cho sức khỏe chúng ta là chúng ta tìm hiểu xem bắt đầu từ đâu và bắt đầu bằng cái gì cho mỗi người và cái thứ tư là có người giúp chúng ta tìm hiểu những công nghệ để xây dựng một lối sống khỏe thì bắt đầu từ ý thức ấy tôi tin rằng mỗi chúng ta sẽ làm được một cái gì cho chúng ta vậy thì câu hỏi cuối cùng nếu như bây giờ hỏi là chú có phải là một người khỏe không thì chú trả lời thế nào? tôi cho là tôi là một con người đang nằm trong cái quá trình chăm sóc sức khỏe của mình và đang tìm hiểu chính mình thế còn hôm nay mà nghe chú nói thế này thì cảm nhận là chú đang rất khỏe tôi cảm thấy khỏe tức là bây giờ nói thật ra là 80 tuổi nhưng mà vẫn đi lại được như thế này vẫn ăn ngủ được như thế này vẫn học hành được như thế này tôi cho là hạnh phúc cháu cảm ơn chú rất là nhiều và hy vọng là ở những tập tới đó thì chúng ta sẽ chia sẻ nhiều hơn chi tiết hơn để khán giả có thể hiểu về một vấn đề cháu nghĩ rằng là cực kỳ lớn, cực kỳ quan trọng cho cái việc mà kiến tạo hạnh phúc của một đời người tôi có thể hẹn với anh luôn là chương sau bài thứ 2 trong cái series này chúng ta sẽ nói về sức khỏe tuổi già à hay quá, rồi cháu cảm ơn chú thưa quý vị trên đường đi lên Mang Đen thì chúng tôi đi nhiều lắm chúng tôi đi Playku, đi Ban Mê Thuật, đi Mang Đen nhiều người trẻ hơn chú Lập là rất là mệt nhưng mà chú Lập thì gần như không có vấn đề gì và những ai mà ở gần chú Lập thì đều biết là sức đi và sức tương tác với đại tự nhiên, với thiên nhiên của chú là rất tuyệt vời cho nên hôm nay đơn giản thôi đến đây thì quý vị có thể nghĩ rằng là câu chuyện về sức khỏe được chia sẻ với quý vị từ một người mặc dù có tuổi nhưng rất khỏe xin chào và xin hẹn gặp trở lại quý vị vào tập 2 của series này