LỜI KẾT-ĐẾ PHẠM

Mười hai điều này là cương lĩnh của bậc đế vương, sự an nguy hưng phế đều nằm ở đây.
Cổ nhân có câu: Không phải hiểu biết là chuyện khó, mà là thực hành không dễ dàng; thực hành có thể nỗ lực, nhưng mà giữ được đến cùng mới thực khó. Thế nên những vị vua bạo loạn không phải họ chỉ hiểu biết con đường tội ác; những bậc minh chủ thánh triết không phải chỉ riêng các ngài thấy được con đường thiện lành.
Ấy là bởi đại đạo xa xôi khó theo, đường tà cận kề dễ bước vào. Kẻ tiểu nhân cúi mình theo cái dễ, không chịu ra sức làm việc khó, nên tai họa thất bại ập đến; bậc quân tử vất vả chọn khó khăn, không chịu an cư nơi dễ dàng, nên phúc khánh tuôn chảy đến.
Thế nên biết rằng: “Họa phúc không có cửa, chỉ do người mời đến”. Muốn hối lỗi về những sai trái đã qua, chỉ có cách thận trọng ngừa họa ở tương lai. Con nên chọn các bậc minh quân sáng suốt làm thầy, đừng học theo những việc trước đây ta làm. Noi theo bậc thượng đẳng thì chỉ đạt được mức trung đẳng;noi theo bậc trung đẳng thì chỉ đạt được mức hạ đẳng; nếu không phải bậc thượng đức thì không thểnoi theo được.
Ta từ khi lên ngôi đến nay, những việc làm ra đã nhiều rồi. Y phục đẹp đẽ, đồ chơi kỳ lạ, gấm vóc lụa là, ngọc ngà châu báu không ngớt bày ra trước mắt, đây không phải là cách phòng bị dục vọng; cột xà chạm trổ, đài cao ao sâu, thường phát động phu dịch, đây không phải là nhớ tiết kiệm; chó ngựa ưng cắt (chim ưng, chim cắt) dù xa mấy cũng tìm cho bằng được, đây không phải là tiết chế lòng mình; nhiều lần tuần du khiến dân chúng lao khổ, đó không phải là nhún mình. Những điều này là lỗi lầm sâu nặng của ta, con đừng cho đó là đúng mà học theo.
Nhưng vì ta cứu giúp nuôi dưỡng muôn dân có lợi ích nhiều hơn, bình định thiên hạ mà có công lớn; lợi nhiều hại ít nên dân không oán, công lớn lỗi nhỏ nên đức chưa suy. Nhưng những dấu chân để lại chưa được tận mỹ, còn nhiều xấu hổ; đối với đạo tận thiện, nhìn lại thấy thẹn.
Huống chi con chưa hề có được một chút công lao nhỏ nhặt nào, mà chỉ nhờ vào cơ duyên mà hưởng được phúc này? Nếu con biết tôn sùng cái đẹp để mở rộng đức hạnh thì cơ nghiệp sẽ thái bình, bản thân được an ổn; nếu con buông thả tình cảm mà làm theo điều sai trái, thì cơ nghiệp sẽ nghiêng đổ, bản thân sẽ mất mạng. Vả lại, cơ nghiệp quốc gia thành thì chậm mà bại thì nhanh; ngôi vị thiên tử mất thì dễ mà được thì khó, sao có thể không tiếc! Sao có thể không thận trọng!