Tóm Tất Cuộc Đời Mã Đại- Kẻ Sống Sót Cuối Cùng Của Dòng Họ Mã Siêu | Tam Quốc Diễn Nghĩa

Một cây trường thương vung lên giữa quân doanh hỗn loạn, nhắm thẳng vào một viên đại tướng đang gạo thét giữa vòng vây binh sĩ của chính mình. Không một phút trần trừ, mệnh lệnh được thi hành ngay tại chỗ. Chào mừng các bạn đã quay trở lại với Phe Xử. Trước khi vào câu chuyện hôm nay thì hãy ấn đăng ký kênh cho mình để tiếp thêm động lực ra những video tiếp theo nha. Giờ thì mình bắt đầu thôi. Đó là những ngày cuối cùng của cuộc bắt phạt do da các lượng dẫn dắt, khi Thục Hán vừa mất trụ cột lớn nhất. Dưới những tướng lĩnh ngần ngại vì sợ mang tiếng bất trung, lại có một người suốt đời chưa từng tranh công đoạt vị, bỗng trở thành kẻ quyết định số phận một danh tướng lấy lừng. Người đó chính là Mã Đại. Một cái tên mờ nhạt suốt phần lớn cuộc đời, nhưng lại gắn liền với khoảnh khắc chấn động nhất lịch sử Tàm Quốc. Sự sách chép rằng cuộc đời ông bắt đầu từ đất Phù Phong, một quận nằm ở phía Tây Kiên Đô, giáp ranh với vùng Lương Châu đầy gió cát và loạn lạc. Đây là vùng đất sinh ra những dòng họ vũ tướng thiền chiến bậc nhất cuối thời Đông Hán, trong đó nổi bậc nhất là gia tộc họ Mã. Ông sinh ra trong chính dòng họ ấy, nhưng sự sách chỉ chép ngắn gọn rằng ông là tộc đệ của Mã Siêu, tức thuộc hàng em, vài vế thấp hơn trong cùng một chi họ, chứ không hề ghi rõ cha ông là ai, mẹ ông tên gì, năm sinh cụ thể ra sao. Ngay từ những dòng đầu tiên nhắc đến tên ông, lịch sử đã đặt ông đứng sau một cái bóng lớn. Trong khi Mã Đăng, cha của Mã Siêu, dựng nên cả một thế lực quân phiệt hùng mạnh ở Lương Châu, được triều đình phong tước, được thiên hạ nể sợ, thì chi họ của ông lại không để lại một dòng công trạng nào đáng kể. Tuổi thơ của ông trôi qua giữa những năm tháng đất Lương Châu chưa từng có một ngày yên ổn. Sau khi động trác bị giết, triều đình nhà Hán trên danh nghĩa vẫn còn đó, nhưng quyền lực thực sự đã vỡ vùng thành vô số mạnh nhỏ, rơi vào tay hàng chục thủ lĩnh quân phiệt cát cứ từng vùng. Mã Đăng và Hàn Toại, hai thế lực lớn nhất Lương Châu, khi thì liên minh kết nghĩa huyền đệ, khi thì trở mặt đánh giết lẫn nhau chỉ vì một mối lời nhỏ. Ông lớn lên giữa cảnh tường ấy, chứng kiến những người từng uống máu ăn thề hôm trước, hôm sau đã đem quân vây đánh chính đồng minh của mình. Có một năm, khi liên minh giữa Mã Đăng và Hàn Toại tan vỡ, cả vùng Lương Châu chìm trong tiếng vó ngựa dồn dập suốt nhiều ngày liền. Khói bốc lên từ những trại quân bị đốt phá, tiếng người kêu gào chạy loạn vang khắp các thôn xóm ven sông, còn trẻ con trong tộc Họ Mã, trong đó có ông, phải theo người lớn lánh vào những vùng núi hẹo lánh hơn để tránh binh lửa. Đất Lương Châu vốn giáp ranh với các bộ tộc du mục phương Bắc, quen nằm khô cằn gió cát, nên người dân nơi đây từ nhỏ đã quen với cưới ngựa bắn cung hơn là đọc sách thi thư, và những đứa trẻ trong các dòng họ vũ tướng như Họ Mã đều được rèn luyện binh khí gần như song song với việc học nói. Bài học đầu đời ông học được không phải từ sách vở, mà từ chính cách những kẻ mạnh nhất vùng đất này đối xử với nhau, rằng lời thề danh dự có thể bị xé bỏ chỉ trong một đêm, và người nắm quyền sinh xác thường không phải kẻ giỏi nói lý lẽ nhất, mà là kẻ dám ra tay trước. Trong khi đó, người anh họ Mã Siêu của ông lại lớn lên theo một hướng hoàn toàn khác. Ngay từ tuổi thiếu niên, Mã Siêu đã nổi danh khắp Lương Châu vì dung mạo khôi ngô và võ nghệ hơn người, được người đời gọi bằng cái tên đầy ngưỡng mộ là Cẩm Mã Siêu, ý nói đẹp như gấm vóc. Hồi khi Mã Siêu ra trận, cả vùng biên ải đều truyền tay nhau về một viên tiểu tướng trẻ tuổi oai phong lấm liệt, còn ông thì gần như không được sự sách nhắc đến lấy một lần trong suốt những năm tháng ấy. Ông đứng trong cùng đội quân, cùng chiến tuyến với người anh họ nổi tiếng của mình, nhưng ánh hào quan ấy chưa từng một lần rọi tới tên ông. Trong những buổi luyện binh, trong những lần cùng kéo quân ra trận, người ta chỉ nhớ đến bóng dáng của Mã Siêu cưới ngựa trắng xong pha hàng đầu, còn ông chỉ là một cái tên lặng lẽ, đứng lẫn trong hàng ngũ tướng sĩ phía sau. Không ai buồn ghi lại ông đã làm gì, nói gì, nghĩ gì trong suốt những năm tháng ấy. Năm 208, khi Tào Tháo bắt đầu đưa quân bình định phương Bắc, các thế lực lương châu buộc phải tính đến chuyện đứng về phe nào để tồn tại. Mã Đặng khi ấy chọn con đường quy phục triều đình do Tào Tháo nắm quyền, bị triệu về kinh đô nhận chức vụ, trên danh nghĩa là ban thưởng. Nhưng thực chất, chẳng khác nào một con tin bảo đảm cho lòng trung thành của cả gia tộc. Mã Siêu ở lại Lương Châu, tiếp quản binh quyền của cha, còn ông, một người em họ không tên tuổi, tiếp tục đứng trong hàng ngũ ấy, âm thầm không một lời oán tháng. Không ai trong số những người xung quanh ông khi đó có thể ngờ rằng, gần 30 năm sau, chính người em họ mở nhạc này mới là người sống sót lâu nhất qua mọi cuộc binh biến và trở thành người duy nhất trong cả một thế hệ họ mã còn đứng vững đến phút cuối cùng. Nhưng đó là chuyện của rất nhiều năm sau. Ngay lúc này, cơn bão lớn nhất đời ông vẫn còn đang chờ ở phía trước, khi Tào Tháo bắt đầu đưa quân tiến thẳng về phía Lương Châu. Ba năm sau, vào năm 211, đất Lương Châu không còn một ngày yên ổn nào nữa. Tào Tháo, dưới danh nghĩa mượn đường đi đánh trương lỗ ở Hán Trung, thực chất đang đưa đại quân tiến thẳng vào vùng Quang Trung, nơi tập trung gần như toàn bộ các thế lực quân Việt Lương Châu. Với các lãnh chúa, vốn đã quen tự tung tự tác suốt nhiều năm, đây rõ ràng không phải một chuyến hành quân vô hại. Tin tức truyền đi khắp Lương Châu chỉ trong vài ngày, từ những trại lính nhỏ lẻ đến tận các thôn xóm xa xôi, ai nấy đều hiểu rằng lần này Tào Tháo không còn ý định để yên cho các thế lực cát cứ tồn tại bên cạnh mình như trước nữa. Má Siêu cùng Hàn Toại đứng ra tập hợp mười mấy cánh quân trong vùng, liên minh lại thành một khối để cùng đối đầu. Và ông vẫn là một cái tên đứng lẫn trong hàng ngũ tướng sĩ dưới trướng người anh họ, cũng theo quân kéo về dưới cửa ải đồng quan. Những ngày đầu, thế trận nghiêng hẳn về phía liên quân Lương Châu. Quân Tào hành quân xa lại phải vượt song vị giữa lúc bị truy kích. Có lúc chính Tào Tháo suýt không kịp thoát thân giữa dòng nước, phải nhờ thân binh liều chết che trắng mới lên được bờ bên kia. Tiến ngựa hí, tiến quân reo hò đuổi theo vang dội cả một khúc sông. Có những binh sĩ ngã nhào xuống dòng nước xiết ngay trước mắt đồng đội mà không kịp cứu vớt. Dân gian về sau còn truyền tụng rằng, trong cơn hỗn loạn ấy, Tào Tháo từng phải cắt bỏ cả râu, cởi bỏ áo bào để không bị nhận ra giữa loạn quân, dù chính xử không ghi chi tiết này một cách chắc chắn. Nhìn từ phía liên quân, đó là một khoảnh khắc gần như nắm chắc phần thắng trong tay. Nhưng chiến trường không phải nơi chỉ cần lòng gan dạ là đủ. Sau vài trận đụng độ không phân thắng bại, hai bên rơi vào thế cầm cử giằng co ở đất Vị Nam, và chính lúc quân lương cả hai phía đều bắt đầu cạn dần, một mưu sĩ dưới trướng Tào Tháo tên là Giả Hũ đã hiến một kế không cần đến một mũi tên nào. Ông ta khuyên Tào Tháo giả vờ ngõ ý cắt đất giãn hòa với riêng Hàn Toại, rồi cố tình gửi cho Hàn Toại một bức thư, trong đó có nhiều chỗ bị sửa xóa, như thế chính Hàn Toại đã tự tay thêm bớt nội dung. Bức thư ấy đến tay Hàn Toại, nhưng người sinh nghi lại là Má Siêu. Má Siêu vốn liên minh với Hàn Toại vì cùng chung mục đích giữ đất Lương Châu khỏi rơi vào tay Tào Tháo, tin rằng sức mạnh đoạn kết của cả liên quân mới là chỗ dừa duy nhất để chống lại đội quân hùng mạnh từ Trung Nguyên. Ông không ngờ rằng chính niềm tin ấy lại trở thành khe hở để đối phương khoét sâu, biến người đồng minh thân cận nhất thành kẻ bị chính mình nghi kỳ. Từ một liên minh tưởng như vững chắc, lòng tin giữa hai thủ lĩnh lớn nhất, Lương Châu bắt đầu rạn nứt chỉ vì một bức thư có vài nét chữ bị tẩy xóa. Ông đứng trong doanh trại những ngày đó, chứng kiến không khí giữa hai vị chủ tướng thay đổi rõ rệt, từ những buổi bàn binh cùng nhau sang những ánh mắt dò xét lẫn nhau. Có lần, Má Siêu đích thân tìm gặp Hàn Toại để hỏi thẳng về nội dung bức thư, và dù Hàn Toại một mực thanh minh, những chỗ chữ bị tẩy xóa kia vẫn như một cái gai găm sâu, không cách nào gỡ bỏ được bằng lời nói xuân. Liệu có phải chính lòng tin tuyệt đối vào một liên minh còn quá mới lại là thứ dễ vỡ nhất khi bị khoét đúng chỗ hiểm? Không cần một trận chiến trực diện nào, liên quân Lương Châu đã tự rạn nứt từ bên trong, trước khi quân Tào Tháo kịp ra tay. Chỉ đợi có vậy, Tào Tháo lập tức tung toàn lực tấn công, đúng lúc hai cánh quân mã, Hàn không còn phối hợp anh ý như trước. Phòng tuyến Đồng Quang lận lượt sụp đổ, quân Lương Châu tan tác khắp vùng Vị Nam, Má Siêu buộc phải bỏ lại phần lớn lực lượng, dẫn theo một nhóm nhỏ thân tín rút chạy về phía Tây. Ông là một trong số ít những người còn theo kịp bước chân của Má Siêu trong cuộc tháo chạy đó. Đó là lần đầu tiên thiên hạ nhận ra rằng, giữa chiến trường quan trung khốc liệt, một bức thư vài nét chữ tẩy xóa lại có sức công phá còn hơn cả vạn quân tinh nhuệ, một liên minh từng khiến cả triều đình phương Bắc phải run sợ, cuối cùng lại tan rã không phải vì thiếu binh lực, mà vì chính sự nghi kỳ giữa những người đứng đầu. Từ vì thế, một liên quân hùng mạnh làm chủ cả vùng quan trung. Chỉ trong vài tháng ngắn ngũi, ông và những người còn sót lại của gia tộc họ Má đã trở thành đám tàn quân không còn đất dung thân, phải dắt diếu nhau tìm đường lánh nạn. Má Siêu, người từng được cả vùng biên ải tôn sưng là bậc thiếu niên anh hùng, giờ đây cưới ngựa trong đêm tối, không còn quân lính rợp trời theo sau, chỉ còn lại vài chục thân tín trung thành nhất, trong đó có ông. Sau trần thua ở Đồng Quang, Má Siêu không cam chịu mất trắng cơ nghiệp, liền dẫn tàn quân quay về vùng lũng Tây, nơi ông từng có căn cơ vững chắc từ thời cha chú. Ngụy Khang, viên thái thú vốn trấn giữ thành ký khi đó, ban đầu chọn cách mở cửa thành đầu hàng để tránh cảnh binh đao. Nhưng Má Siêu, sau khi tiếp quản thành trì, lại nghi ngờ lòng trung thành của Ngụy Khang, cho rằng viên thái thú này ngầm liên lạc với quân Tàu, nên đã ra tay tàn nhẫn với cả nhà họ Ngụy, không để sót một ai. Ông đứng chứng kiến cảnh ấy trong doanh trại, nhận ra người anh họ từng được cả vùng biên ải ca tụng là bậc thiếu niên anh hùng, giờ đây đã trở thành một người khác hẳn, đa nghi và tàn khốc hơn bất kỳ ai ông từng biết. Chính hành động ấy lại trở thành mậm họa cho chính Má Siêu. Những thuộc hạ cú của Ngụy Khang, trong đó có một viên tham quân tên Dương Phủ, mang lòng oán hẳn sâu sắc, âm thầm liên kết với các thế lực địa phương khác để tìm cơ hội báo thù. Chưa đầy vài tháng sau, đúng vào lúc Má Siêu tưởng đã ổn định lại được thành ký, Dương Phủ cùng đồng đảng bất ngờ nổi dậy đánh Úc, khiến Má Siêu một lần nữa trở tay không kịp, phải bỏ thành chạy trốn giữa đêm. Cùng lúc đó, một tin giữ khác từ kinh đô nghiệp thành truyền đến, còn tàn khốc hơn cả trận thua ngay tại chỗ. Để trả đũa cho việc Má Siêu giấy binh chống lại triều đình, Tào Tháo đã ra lệnh xử toàn bộ những người trong tộc họ Má đang bị giữ làm con tin tại nghiệp thành, trong đó có Má Đăng, cha của Má Siêu, cùng gần hết các thành viên còn lại của dòng họ. Gần 300 mạng người trong một sớm một chiều không còn được nhìn thấy ánh mặt trời hôm sau. Tin giữ truyền đến doanh trại giữa đêm, người đưa tin còn chưa kịp xuống ngựa, đã run rảy không nói nên lời, chỉ đủ sức quỳ xuống dâng lên một tờ hịch loan báo từ nghiệp thành. Má Siêu đọc xong, không gào khóc, không nói một lời, chỉ đứng lặng người rất lâu giữa doanh trại, tay xiết chặt tờ hịch đến mức giấy nhào nát trong lòng bàn tay. Ông may mắn thoát khỏi số phần ấy chỉ vì năm xưa đã theo Má Siêu ra trận thay vì ở lại quê nhà, nhưng cái giá của sự sống sót ấy là phải chứng kiến gần như toàn bộ dòng tộc của mình bị xóa sổ chỉ trong một mệnh lệnh. Má Đăng từng hy vọng rằng việc chấp nhận về Kinh Đô làm con tin sẽ giữ được sự bình yên cho cả gia tộc, đổi lấy chỗ đứng an toàn dưới trướng triều đình mới. Ông không ngờ rằng chính quyết định ấy lại đặt cả dòng họ vào đúng tầm tay của kẻ nắm quyền sinh sát, chỉ chờ một cái cớ để ra tay dứt điểm. Từ một dòng họ từng hùng cứ cả vùng Lương Châu, chỉ còn lại võng vẹn vài người sống sót, trong đó có ông và Má Siêu, không còn đất đứng chân, không còn quân lính, không còn một người thân nào để nương tựa. Không còn đường nào khác, hai người dẫn theo nhóm tàn quân ít ỏi tìm đường về phía nam, đến đất Hán Trung, xin nương nhờ dưới trướng Trương Lỗ. Trương Lỗ khi ấy đang cai quản Hán Trung theo lối chiến giáo ngũ đấu mể, tiếp nhận họ vào thành, nhưng thái độ tiếp đái lại xa cách hơn nhiều so với những gì Má Siêu từng mong đợi. Ông nhận ra rất rõ, trong những buổi yến tiệc, ánh mắt của các thuộc hạ Trương Lỗ nhìn về phía họ không phải là sự trọng vọng dành cho khách quý, mà là sự dò xét dành cho những kẻ chạy nạn không còn gì để mất, có thể trở thành mối hòa bất cứ lúc nào. Má Siêu vốn tính khí nóng nảy, nhiều lần muốn xin binh mã của Trương Lỗ để mưu tính chuyện lớn, nhưng đều bị khéo léo từ chối hoặc trì hoãn. Sống nhờ dưới một mái nhà không phải của mình, ăn nhờ vào lương thực không phải do mình làm ra, đó là quãng thời gian nhục nhã nhất mà ông từng trải qua kể từ khi theo binh nghiệp. Có những đêm, ông nằm nghe tiếng côn trùng rã rít ngoài doanh trại mượn tạm, nhớ lại cảnh cả gia tộc quây quần những năm còn ở Lương Châu, rồi lại nghĩ đến hàng trăm người thân, giờ chỉ còn là những cái tên trong một tờ hịch mà không khỏi thấy lạnh buốt sống lưng. Càng ở lâu dưới trướng Trương Lỗ, ông càng nhận ra rõ một điều, mà trước đây, khi còn đứng dưới cái bóng của cha con họ mã, ông chưa từng phải bận tâm rằng một khi đã mất hết đất đai binh mã, thân phận con cháu gian gia vọng tộc cũng chẳng còn ý nghĩa gì trước mắt người khác. Từ chỗ là con cháu của một thế lực từng khiến cả triều đình phương Bắc phải kiên nhè, giờ đây, ông và người anh họ chỉ còn là những kẻ ăn nhờ ở đầu, sống bằng lòng thương hại của một người chủ không thực sự tin tưởng mình. Năm 214, sau gần một năm sống nhờ dưới trướng Trương Lỗ, tình cảnh của hai anh em họ mã càng lúc càng bấp bênh. Một mưu sĩ thân cận của Trương Lỗ tên là Dương Bắc, vốn không ưa gì mã siêu ngay từ đầu, liên tục giềm pha trước mặt chủ tướng, cho rằng giữ một viên tướng bại trận trong nhà chẳng khác nào nuôi ông tay áo, sớm muộn cũng sinh biến. Ông chứng kiến rõ ràng sự nghi kỳ ấy lớn dần theo từng ngày, đến mức Trương Lỗ bắt đầu hạn chế binh quyền, thậm chí có ý định ngầm trừ khử cả hai anh em để giấc hậu hòa. Có lần, ông tình cờ nghe được cuộc trò chuyện giữa Dương Bắc và một viên tướng khác ngay sau bức bình phong, bàn tính chuyện mượn cớ điều mã siêu ra trận rồi bỏ mặt không tiếp viện, để mượn tay quân địch trừ khử. Từ hôm đó, ông không còn dám ngủ yên giấc, luôn để thanh đạo bên gối, đề phòng bất chắc có thể ập đến bất cứ lúc nào giữa đêm. Đúng lúc tình thế bế tắc nhất, một tin tức từ phương Nam vọng đến, mở ra lối thoát mà không ai trong họ dám nghĩ tới trước đó. Lưu Bị, sau nhiều năm gây dựng thế lực, đang vây hãm thành thành đô, kinh đô của Ích Châu, do Lưu Trương cai quản, và cuộc vây thành đã kéo dài dài dẳng chưa phân thắng bại. Nhận thấy đây là cơ hội hiếm có để thoát khỏi cảnh ăn nhở ở đầu, Má Siêu bí mật liên lạc xin quy thuận Lưu Bị, và lời đề nghị ấy được đón nhận gần như ngay lập tức. Đối với Lưu Bị, một viên tướng từng khiến cả triều đình phương Bắc phải run sợ như Má Siêu chính là quân bài giá trị để đánh gục tinh thần quân trấn giữ thành đô. Người đưa tin liên lạc giữa hai bên là một viên thuộc hạ cũ từng quen biết Má Siêu từ thời còn ở Lương Châu, len lõi vào Hán Trung dưới vỏ bọc thương nhân buôn ngựa, chỉ dám gặp riêng Má Siêu vào lúc đêm khuya để tránh tai mắt của Dương Bách. Đêm rời khỏi Hán Trung, ông cùng Má Siêu chỉ dẫn theo vài trăm quân còn sót lại, âm thầm vượt núi tiến về phía nam, không kẹn không trống, sợ nhất là tin tức lọt đến tai trương lỗ giữa chừng. Suốt mấy ngày đêm liền, cả đoàn quân phải luồn theo những lối mòn hiểm trở giữa núi rừng Ba Thục, có đoàn phải dắt ngựa đi bộ qua vách đá dẫn đứng, ai nấy đều nín thở mỗi khi nghe tiếng động lạ vòng lại từ phía sau, sợ rằng quân truy đuổi của trương lỗ đã kịp bám theo. Khi đoàn quân ít ỏi ấy xuất hiện ngoài thành thành đô, cấm cờ hiệu họ Má ngay trước mặt quân trấn giữ, cả thành trì rúng động. Danh tiếng của Má Siêu từ trận đồng qua năm xưa vẫn còn ám ảnh bên lính Ích Châu, nhiều người trong thành còn chưa từng giáp mặt ông, đã truyền tai nhau đầy sợ hãi rằng vị tướng Lương Châu uy mảnh nhất thiên hạ giờ đã đứng về phía Lưu Bị. Chỉ trong vòng chưa đầy 10 ngày sau khi Má Siêu xuất hiện, Lưu Trương, vốn đã kiệt quệ sau nhiều tháng cố thủ, quyết định mở cửa thành đầu hàng. Một cuộc vây thành từng kéo dài dài dặn cả năm trời cuối cùng lại được định đoạt chỉ bởi sự xuất hiện của một cái tên còn chưa cần đến một trận đánh thực sự nào. Ông đứng trong đoàn quân tiến vào thành đô hôm đó, chứng kiến người anh họ được Lưu Bị đích thân ra tận cổng thành ngây đón, phong cho chức vị cao trọng, ban thưởng hậu hình chẳng khác nào một đại công thần. Sau bao năm lưu lạc, ăn nhờ ở đậu hết nơi này đến nơi khác, cuối cùng họ Má cũng tìm được một chỗ đứng vững chắc, danh giá không kém gì thời còn hùng cứ Lương Châu. Nhưng như đã quen thuộc suốt cả cuộc đời mình, trong buổi lễ đón tiếp Long Trọng ấy, không một ai nhắc đến tên ông. Mọi ánh mắt, mọi lời khen tặng đều dồn về phía Má Siêu, còn ông, người từng cùng sinh tử qua bao trận thua, bao đêm chạy nạn, bao lần đứng nhìn người thân mất mạng, vẫn chỉ là một cái bóng lặng lẽ đi phía sau, chưa từng được nhắc tên riêng trong bất kỳ ghi chép nào của giai đoạn này. Có lẽ với chính ông lúc đó, việc có một chỗ đứng yên ổn, không còn phải nơm nớp lo sợ bị hại giữa đêm như những tháng ngày ở Hán Trung đã là một sự đổi đời đáng quý, dù chẳng ai gọi tên ông giữa đám đông hôm ấy. Nhưng con đường phía trước của ông, dù âm thầm đến đâu, vẫn còn dài, và những năm tháng sắp tới ở đất Thục mới thực sự là quãng thời gian định hình, nên một má đại, hoàn toàn khác với người em họ vô danh, từng đứng trong bóng tối suốt bấy nhiêu năm. Những năm sau khi thành đô về tay Lưu Bị, cả vùng Ích Châu dần bước vào một giai đoạn ổn định, hiếm có sau bao năm loạn lạc. Lưu Bị lần lượt xưng vương ở Hán Trung, rồi lên ngôi Hoàng đế, lập nên nhà Thục Hán, còn Má Siêu, được phong tước vị cao trọng, đứng vào hàng những khai quốc công thần được ghi danh sự sách. Nhưng phía sau vinh quang ấy là một sự thật ít ai để ý, rằng Má Siêu, dù mang danh hiệu Lấy Lừng, lại gần như không còn thực quyền nào trong triều đình mới. Có một lần, ngay từ những ngày đầu quy thuận, Má Siêu vì quen thói xưng hô ngang hàng thời còn là quân Việt độc lập, đã lỡ lời gọi thẳng tên từ của Lưu Bị giữa chốn đông người, khiến Quang Vũ đứng cạnh đó nổi giận, đòi trừng trị ngay tại chỗ vì cho là phạm thường. Nhờ có người đứng ra dàn xếp kịp thời, chuyện mới không đi đến chỗ đổ máu. Nhưng từ đó, Má Siêu hiểu rõ, ở vùng đất mới này, một lời nói bất cẩn, cũng có thể phải trả giá bằng cả tính mạng. Kể từ hôm ấy, Má Siêu gần như thu mình lại, tránh xa mọi tranh luận triều chính, không dám bộc lộ tham vọng hay chủ kiến riêng, chỉ lặng lẽ giữ chức tước mà không thực sự tham gia vào việc quân Việt nước. Ông tiếp tục theo hầu người anh họ suốt những năm tháng ấy, nhưng đây lại là quảng thời gian mờ nhạt nhất trong toàn bộ cuộc đời ông, đến mức sự sách gần như không chép lại một dòng nào về những việc ông đã làm suốt gần 8 năm trời. Không một trận đánh nào được ghi tên ông, không một chức vụ nào được nhắc đến. Như thế trong mắt người chép xử, ông chỉ đơn thuần là một cái bóng đi theo Má Siêu, không hơn không kém. Có những buổi thiết triều, ông đứng lẫn trong hàng quang võ phía cuối điện, nhìn những gương mặt mới nổi lên nhờ chiến công ở đất thục, trong khi bản thân vẫn chỉ được xem như một người thân tín đi theo hầu cần, chưa từng một lần được gọi lên trước để luận bạn việt quân. Đôi khi, giữa những đêm dài không ngủ được, ông tự hỏi liệu cả đời mình có phải sẽ mãi chỉ là cái tên đứng sau một cái tên khác, không bao giờ có cơ hội được nhắc đến vì chính bản thân mình. Sức khỏe của Má Siêu vốn đã suy yếu từ sau bao năm chinh chiến và mất mát liên miện, ngày càng xa suốt. Đến năm 222, Má Siêu lâm bệnh nặng, biết mình không còn qua khỏi. Bèn cho mời riêng ông đến bên giường bệnh trước khi dân biểu tả từ với lưu bị. Căn phòng khi đó chỉ còn lại ánh đèn dầu leo lét, tiếng thở của Má Siêu ngày một yếu dần, còn ông quỳ bên giường, nắm lấy bàn tay gầy guộc của người anh họ từng một thời oai phong lấm liệt trên lưng ngựa, giờ chỉ còn ra bọc xương. Trong bức biểu cuối cùng ấy, sử sách chép lại lời ông Tâu rằng cả dòng tộc họ Má, hơn 200 người, đã gần như bị Tào Tháo giết hại sạch, chỉ còn sót lại người em họ là Má Đại như một nhánh nối dõi mỏng manh cuối cùng, và ông tha thiết xin gửi gắm người em ấy lại cho bệ hạ chăm sóc. Ngoài ra không còn điều gì để nói thêm nữa. Đó là lần đầu tiên trong suốt mấy chục năm cuộc đời tên ông được nhắc đến một cách trang trọng trong chính xử, không phải như một kẻ tùy tùng vô danh, mà như người duy nhất còn giữ lại huyết mạch của cả một dòng họ từng lừng lấy khắp Lương Châu. Má Siêu từng hy vọng gây dừng lại cơ nghiệp huy hoàng cho dòng tộc bằng chính tài năng và danh tiếng của bản thân mình. Ông không ngờ rằng đến cuối cùng, người duy nhất mang được ngọn lửa dòng họ ấy đi tiếp lại chính là người em họ lặng lẽ nhất, ít tài cá nổi bật nhất trong mắt thiên hạ suốt bao năm qua. Không lâu sau đó, Má Siêu qua đời ở tuổi 47, khép lại cuộc đời của một trong những viên tướng nổi tiếng nhất thời Tam Quốc. Cả doanh trại chìm trong không khí tan tóc suốt nhiều ngày, binh sĩ dưới quyền cũ của Má Siêu lặng lẽ đứng xếp hàng dài trước linh cửu, còn ông, người thân duy nhất còn sống của cả dòng họ, phải một mình đứng ra lo liệu tàn lễ theo đúng lễ nghi dành cho một bậc khai quốc công thần. Lưu Bị, cảm động trước lời trăng trối ấy, giữ đúng lời hứa, không những không bỏ mặt ông, mà còn bắt đầu để mắt đến người em họ, vốn bấy lâu chỉ đứng trong bóng tối. Từ đây, sau gần 20 năm sống dưới cái bóng của người anh họ nổi tiếng, cái tên Má Đại mới thực sự bắt đầu bước những bước đầu tiên vào chính sự, không còn là một cái bóng vô danh nữa. Sau khi Lưu Bị qua đời, Lưu Thiện lên ngôi, mọi việc quân quốc đại sự đều một tay thừa tướng Gia Các Lượng gánh vác. Từ năm 228, Gia Các Lượng liên tục phát động các cuộc bắt phạt nhằm khôi phục lại nhà Hán, đưa quân tiến đánh vùng Ung Châu, Lương Châu do Tàu Nguy trấn giữ. Ông, sau lời trăng trối của Má Siêu năm xưa, cuối cùng cũng được kết nhắc vào hàng ngũ tướng lính thực thủ, không còn là một cái bóng đi theo sau người khác nữa. Năm 230, trong lần bắt phạt thứ tư, Gia Các Lượng giao cho ông cùng viên đại tướng Nguy Yên một nhiệm vụ quan trọng, dẫn quân tiến sâu vào vùng đất của người Khương ở phía Tây nhằm lôi kéo các bộ tộc bản địa về phía thục Hán, đồng thời cắt đứt đường tiếp vận của quân Nguy từ phía sau. Đây là lần đầu tiên trong đời, ông được đứng tên riêng trong một nhiệm vụ quân sự, không phải với tư cách người đi theo hầu cận ai cả, mà là một chủ tướng thực sự nắm binh quyền. Cánh quân của ông và Nguy Yên tiến vào vùng đất người Khương giữa địa hình hiểm trở, núi non trùng điệp, khí hậu khắc nghiệt hơn hẳn so với đồng bằng Ích Châu quen thuộc. Có những đoạn đường, cả đoạn quân phải men theo sườn núi dựng đứng giữa gió lạnh cắt da, ngựa thổ lương thảo trượt chân liên tục trên đá sỏi, binh sĩ phải dùng dây thừng buộc chặt hàng hóa để tránh rơi xuống vực sâu. Nhiều bộ tộc Khương vốn đã bất mãn với chính sách hạ khắc của quan lại Tàu Nguy, nay thấy quân thục kéo đến chiêu dụ, liền lần lượt ngã theo, cung cấp lương thảo và đường đi nước bước cho hai tướng. Ông Đích Thân cùng Nguy Yên đến từng bộ lạc, ngồi cùng các tù trưởng bên bếp lửa, kiên nhẫn thuyết phục từng người một bằng lời hứa đối xử công bằng, khác hẳn với các hành xử cứng rãnh mà quan lại Tàu Nguy vẫn áp dụng lên họ suốt bao năm qua. Quách Hoài, viên đại tướng trấn giữ biên giới phía Tây của Tàu Nguy, được tin báo liền vội vàng đưa quân đến ngăn chặn, quyết không để vùng đất người Khương lọt vào tay đối phương. Hai bên chạm trán ngay tại vùng biên giới hiểm yếu, quân thục tuy ít hơn nhưng lại thông thuộc địa hình, nhờ sự dẫn đường của các bộ tộc Khương mới quy phục, liên tục tập kích bất ngờ vào các cánh quân tiếp vận của Quách Hoài. Bị đánh úp liên tiếp giữa vùng núi hiểm trở, lại không nắm rõ đường đi như đối phương, Quách Hoài nhận thấy tình thế bất lợi, không dám liều lĩnh dấn sâu thêm, đành phải hạ lệnh rút quân về giữ các thành trì kiên cố hơn. Có trận, quân của ông mai phục sẵn trong khe núi từ nửa đêm, chờ đến khi đoàn vận lương của quân Nguy, lọt hẳn vào giữa hẻm núi mới đồng loạt sông ra, tiếng reo hò cùng tiếng vó ngựa vang dội cả một vùng núi rừng, khiến quân Nguy không kịp giàn trận, đã tan tác bỏ chạy. Đó là lần đầu tiên một viên đại tướng trấn thủ biên cương của Tàu Nguy phải chủ động lùi binh trước một cánh quân do chính ông cầm đầu, không cần nhờ đến danh tiếng của bất kỳ ai khác. Tin thắng trần truyền về thành đô, gia các lượng, đức thân dân biểu khen thưởng, thằng ông lên trước bình bắc tướng quân, một danh hiệu ông tự mình giành được bằng chính công lao trần mạc, không phải nhờ vào cái tên má siêu như suốt bao năm trước. Trong buổi lễ phong thưởng tại đại điện, gia các lượng đức thân nhắc đến tên ông trước đông đủ văn võ bá quan, khen ngợi tài dụng binh khéo léo, biết dựa vào địa thế và lòng người bản địa để đánh bại một viên đại tướng dày dạng kinh nghiệm như Quách Hoài, mà không cần đến một trận huyết chiến lớn. Sau gần hai mươi năm mang thân phận em họ của một danh tướng lấy lừng, đây là lần đầu tiên sử sách chép lại tên ông gắn liền với một chiến công cụ thể, một chức tước do chính tay ông làm nên, không phải do ai ban phát vì tình nghĩa dòng họ. Liệu có phải những năm tháng âm thầm đứng trong bóng tối, chịu đựng mất mát và tủi nhục, lại chính là quảng thời gian tôi luyện, nên một người biết nhẫn nại chờ đợi đúng thời cơ của mình. Từ đây, ông tiếp tục theo Gia Cát Lượng, tham gia các chiến dịch bắt phạt tiếp theo, ngày càng được tin tưởng giao phó những nhiệm vụ quan trọng hơn, dành trở thành một trong những trụ cột quân sự đáng tin cậy nhất của triều đình Thục Hán. Năm 234, Gia Cát Lượng phát động cuộc bắt phạt lần thứ năm, dẫn đại quân đóng trại tại ngũ Trường Nguyên, đối mặt với đội quân của Tư Mã Ý bên kia chiến tuyến. Ông cũng có mặt trong đoạn quân ấy, giờ đây đã là một trong những tướng lính kỳ cựu, dày dạng trần mạc nhất dưới trướng vị thừa tướng. Tư Mã Ý hiểu rõ quân thuộc đường xa vận lương khó khăn, chọn cách cố thủ không xuất trận, kéo dài thế giàn co hết tháng này qua tháng khác, khiến đôi bên đóng quân đối diện nhau suốt hơn 100 ngày mà không phân thắng bại. Có lần, Gia Cát Lượng còn sai người đem áo quân phụ nữ gửi sang trại Tư Mã Ý, ngầm ý mỉa mai ông ta nhát gan không dám xuất binh vào chiến, nhưng Tư Mã Ý vẫn điềm nhiên nhận lấy, không hề nao núng trước lời khiêu khích, khiến đôi bên tiếp tục cầm cự trong thế bế tắc. Trong khoảng thời gian dạng co ấy, sức khỏe của Gia Cát Lượng vốn đã hao tổn từ nhiều năm chinh chiến, nay càng lúc càng suy sụp rõ rệt. Người ta kể lại rằng, mỗi bữa thừa tướng chỉ ăn được vài lạng gạo, trong khi mọi việc quân, dù lớn dù nhỏ, đều điết thân xem xét đến tận khuya, không giao phó hết cho thuộc hạ. Ngay cả sứ giả của Tư Mã Ý, khi được cử sang do thám tình hình, cũng phải kinh ngạc trước cảnh thừa tướng gây yếu, nhưng vẫn cầm cùi, phê duyệt từng bản tấu trình. Để rồi khi trở về báo lại, chính Tư Mã Ý cũng phải nhận định rằng, một người ăn ít mà lo nghĩ quá nhiều như vậy, khó lòng sống được lâu. Nhận thấy sức khỏe của mình khó lòng cầm cự thêm, Gia Cát Lượng bắt đầu âm thầm sắp xếp việc hậu sự cho cả đội quân, đề phòng điều không hay có thể xảy đến bất cứ lúc nào. Ông được triệu vào trướng riêng của thừa tướng cùng với Dương Nghi, Phí Y và Khương Duy trong một cuộc họp kín mà không có sự tham dự của Nguy Yên, viên đại tướng, vốn nắm giữ binh quyền lớn thứ hai trong quân. Gia Cát Lượng dặn dò rất kỹ, rằng nếu ông có mệnh hệ gì, toàn quân phải lặng lẽ rút lui về thục, tuyệt đối không được để lộ tin tức ra ngoài, khiến quân Tư Mã Ý thừa cơ truy kích. Nguy Yên, do tính khí ngang tạng, từng nhiều lần bất hòa với Dương Nghi ngay giữa quân doanh, được giao nhiệm vụ đoạn hậu, cảnh bước quân địch, để đại quân rút lui an toàn. Nhưng Gia Cát Lượng cũng lường trước khả năng Nguy Yên sẽ không chịu tuân theo mệnh lệnh rút quân, bèn dặn thêm một điều, rằng nếu Nguy Yên không chịu nghe theo, cứ để mặt ông ta tự lo liệu, đại quân vẫn phải theo đúng kế hoạch mà lui binh. Ông đứng lặng trong trướng, nghe từng lời dặn dò ấy, hiểu rằng thừa tướng đang trao cho mình một trọng trách hết sức nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến sự an nguy của cả đội quân, lãnh mối bất hòa âm ý giữa hai vị tướng lĩnh, vốn không ưa nhau từ lâu. Ánh đèn trong trướng khi đó chỉ còn le lói, tiếng Gia Cát Lượng đã yếu đến mức phải nói ngắt quảng từng câu, nhưng ánh mắt vẫn sắc bén khác thường, dõi theo từng người trong nhóm nhỏ ấy, như để chắc chắn rằng mệnh lệnh của mình sẽ được thi hành đến cùng, dù ông có còn sống để chứng kiến hay không. Không lâu sau cuộc họp kín ấy, bệnh tình của Gia Cát Lượng trở nặng thêm từng ngày, đến mức không còn ngồi dậy nổi để xem xét quân vụ như trước. Vào một đêm mùa thu, giữa doanh trại ngủ trượng Nguyên, vị thừa tướng đã cống hiến cả đời mình cho sự nghiệp khôi phục nhà Hán trút hơi thở cuối cùng, để lại phía sau một đội quân đang đứng giữa vùng đất địch, và một mệnh lệnh bí mật mà không phải ai cũng sẵn lòng tuân theo. Đêm hôm ấy, gió thu thổi qua doanh trại lạnh buốc, những ngọn đuốc canh gác vẫn cháy đều như mọi hôm, không một ai bên ngoài trướng chính hay biết rằng người đứng đầu cả đội quân vừa vĩnh viễn khép lại đôi mắt. Cái chết ấy được giữ kiến tuyệt đối trong những ngày đầu, chỉ một nhóm nhỏ người biết chuyện, trong đó có ông, còn phần lớn tướng sĩ vẫn tưởng thừa tướng chỉ đang dưỡng bệnh trong trướng. Mỗi ngày, ông cùng Dương Nghi, Phí Y, vẫn phải ra vào trướng chính như thường lệ, giữ đúng nếp sinh hoạt cũ, để không ai trong quân sinh nghi mà giao động lòng người ngay giữa lòng đất địch. Một cơn bão ngầm đang chờ đợi phía trước khi tin tức về cái chết của Gia Cát Lượng chắc chắn sẽ không thể giữ kín mãi và phản ứng của Nguy Yên trước mệnh lệnh rút quân sẽ quyết định số phận của không chỉ riêng ông ta. Chỉ vài ngày sau khi Gia Cát Lượng qua đời, Dương Nghi bắt đầu cho lệnh rút quân theo đúng kế hoạch đã định sẵn, cử người báo trước cho Nguy Yên biết để cùng phối hợp đoàn hậu. Nhưng Nguy Yên, khi nghe tin, lại nổi giận đùng đùng, cho rằng mình mới là người có đủ tài năng và binh quyền để tiếp tục sự nghiệp bắt phạt còn gian dở, không đợi nào chịu để một kẻ văn thư như Dương Nghi đứng ra chỉ huy toàn quân. Ông đứng trong doanh trại, nghe tin cấp báo rằng Nguy Yên đã tự ý dẫn quân bản bộ vượt lên trước, đốt sạch cả đoạn đường sàng đạo phía sau lưng để chặn đường rút lui của đại quân, buộc mọi người phải đi theo con đường của riêng ông ta. Tin tức truyền đến giữa lúc cả doanh trại còn chưa hết bàn hoàng vì cái chết của thừa tướng khiến không khí vốn đã nặng nề càng thêm ngột ngạt. Ai nấy đều lo sợ một cuộc nội chiến giữa hai vị tướng lính sẽ nổ ra ngay giữa lòng đất địch trước cả khi kịp đưa quân về đến biên giới an toàn. Cả hai phía, Dương Nghi và Nguy Yên đều gấp rút dân biểu về triều đình, mỗi bên đều tố cáo bên kia mưu phản, khiến triều đình thành đô một phen rúng động không biết tin ai. Tướng Nguyễn và Đỗng Doãn, hai vị đại thần được lưu thiện tham vấn, xét lại toàn bộ quá trình, nhận thấy Dương Nghi tuy tính tình khắc nghiệt nhưng hành xử lần này đúng theo di mệnh của thừa tướng, còn Nguy Yên thì rõ ràng đã tự ý trái lệnh nên triều đình quyết định đứng về phía Dương Nghi. Được triều đình ủng hộ, Dương Nghi cho quân phá bỏ chứa ngại, tiếp tục tiến về phía nam, còn Nguy Yên đem quân chặn đường ở phía trước, hai bên đối đầu nhau ngay trên một sườn núi hẹp. Đứng trước hàng quân, Vương Bình, một viên tướng dưới quyền Dương Nghi, lớn tiếng của trách binh lính của Nguy Yên rằng thừa tướng vừa mất, thi hại còn chưa yên, sao các ngươi lại nở theo về phe làm loạn. Binh lính của Nguy Yên nghe vậy, phần đông đều cảm thấy hổ thẹn, nhận ra việc mình đang làm không phải là bảo vệ chính nghĩa mà chỉ là giúp một người tranh quyền cá nhân nên lần lượt bỏ hàng ngủ, tàn tác mỗi người một ngã. Nguy Yên chỉ còn lại vài người con trai cùng một nhóm nhỏ thân tín trung thành nhất, không còn cách nào khác ngoài việc dẫn theo họ chạy trốn về phía Hán Trung. Từ một viên đại tướng từng chỉ huy hàng vạn quân, người từng được chính gia các lượng tin tưởng giao trọng trách đoạn hậu, giờ đây chỉ trong vài ngày đã trở thành một kẻ chạy trốn đơn độc bị chính đồng đội cũ của mình truy đuổi ráo riết. Dương Nghi lập tức sai ông mang theo một toán quân tinh nguệ, đuổi theo truy bắt, giao cho ông toàn quyền xử lý người từng là một trong những đại tướng quyền lực nhất của Thục Hán. Đây là lần đầu tiên trong đời ông được trao một trọng trách nặng nề đến vậy, không phải chuyện thắng thua trên chiến trường thông thường, mà là quyết định số phận của một người từng cùng mình sát cánh qua bao trận bắt phạt. Ông dẫn quân đuổi gấp suốt mấy ngày đêm liền, cuối cùng đuổi kịp đoàn người của Nguy Yên tại một thung lũng hẹp gần cửa ngõ Hán Trung, nơi không còn đường nào để chạy tiếp. Trời khi đó đã nhá nhèm tối, sương mù giăng kín cả thung lũng, tiếng vó ngựa của đoạn quân truy kích vang lên mỗi lúc một gần, còn phía trước đoàn người của Nguy Yên đã kịp sức sau nhiều ngày chạy trốn không nghỉ, không còn đủ sức chống cử lâu dài. Nguy Yên quay ngựa lại đối mặt, ánh mắt vẫn còn nguồn ngụt phẫn út, cho rằng mình chưa từng có ý phản nghịch, chỉ là không phục việc bị một kẻ như Dương Nghi chèn ép đoạt quyền. Ông không tranh cãi thêm một lời nào, chỉ ra hiệu cho quân sĩ tiến lên vây chạch, rồi đích thân thi hành mệnh lệnh của Dương Nghi ngay tại chỗ, khép lại cuộc đời của viên đại tướng Không một lời tranh cãi dài dòng, không một phút trần trừ, giữa quân doanh hỗn loạn, nơi thung lũng hẹp. Mệnh lệnh được thi hành ngay tại chỗ, trước hàng ngàn con mắt của cả hai đội quân đang đứng nhìn. Ông mang thủ cấp trở về nộp lại cho Dương Nghi, kết thúc trọn vẹn cuộc tranh chấp quyền lực đấm máu, ngay sau khi trù cột lớn nhất của Thục Hán vừa nằm xuống. Về sau, cả gia quyến của Nguy Yên cũng không tránh khỏi hỏa lây, bị Dương Nghi ra lệnh xử theo đúng luật của Triều Đình đối với tội phản nghịch, khép lại hoàn toàn một dòng họ từng góp công không nhỏ cho sự nghiệp bắt phạt. Người từng suốt mấy chục năm chỉ đứng lặng lẽ trong bóng tối của kẻ khác, giờ đây lại chính là người cầm cân nảy mực, quyết định số phận của một trong những danh tướng lấy lừng nhất Triều Thục Hán, ngay tại khoảnh khắc quan trọng nhất của cả một triều đại. Suốt cả cuộc đời, phẩm chất lớn nhất giúp ông tồn tại qua bao cuộc binh biến, không phải là tại thao lược hơn người hay tham vọng tranh đoạt quyền lực, mà là sự nhấn nại lặng lẽ chờ đợi đúng thời điểm để hành động, không tranh công, không oán thán, kể cả khi bị lãng quên suốt hàng chục năm trời. Trong khi gần như toàn bộ hơn hai trăm người của dòng họ Mã đã không còn ai sống sót sau cơn binh lửa cuối thời Đông Hán, chính ông lại là người duy nhất tiếp tục phụng sự đến những năm cuối cùng của Triều Thục Hán, âm thầm nối dài huyết mạch của cả một dòng họ từng lừng lấy khắp Lương Châu. Trong Tam Quốc Diễn Nghĩa, hình ảnh ngụy riêng ba lần lớn tiếng thách thức giữa quân doanh trước khi bị chính ông ứng tiếng đáp lại đã trở thành một trong những phân đoạn được người đời nhắc đến nhiều nhất dù chính xử không hề ghi lại chi tiết đầy kịch tính ấy. Đôi khi, lịch sử không nhớ đến một người vì cả đời cống hiến âm thầm, mà chỉ vì đúng một khoảnh khắc người đó dám bước ra khỏi cái bóng của kẻ khác để tự mình quyết định. Cây trường thương năm nào vung lên giữa quân doanh hỗn loạn, cuối cùng cũng đã tìm được câu trả lời cho câu hỏi vì sao nó lại rơi xuống đúng vào tay của một con người từng bị cả thế gian quên lãng suốt bấy nhiêu năm. Ít ai ngờ, người từng lặng lẽ đứng sau cái bóng của mã siêu suốt gần hai mươi năm dòng cuối cùng lại là người duy nhất đủ được tin cậy để khép lại một trong những cuộc tranh quyền căng thẳng nhất lịch sử Thục Hán ngay sau khi trụ cột lớn nhất của cả triệu đại vừa nằm xuống.