Thảm Họa Nepal Chưa Kết Thúc - Hai Hồ Chắn Dòng Có Thể Vỡ Bất Cứ Lúc | Thế Giới Cổ Đại

Chào mừng các bạn đã đến với kênh Thế Giới Cổ Đại và tôi là MC Quang Thiên. Rất vui khi được đồng hành cùng các bạn trong video ngày hôm nay. Có ai không? Có ai ở đây không? Những hình ảnh mà các bạn đang nhìn thấy là cảnh lực lượng cứu hộ tìm kiếm người sống sót trên tuyến đường dẫn tới cửa khẩu Cát Lòng. Trong đống đổ nát có sáp của một chiếc ô tô bị cuốn, lẫn với bùn đất và phế tích. Thực ra lúc này đã rất khó để nhận ra đó từng là một chiếc xe. Người ta chỉ còn nhìn thấy hai bánh xe, còn toàn bộ phần thân phía trên gần như đã bị nghiền nát hoàn toàn. Những nhân viên cứu hộ nằm sát xuống đống đổ nát, liên tục hét lớn. Có ai không? Có ai không? Họ cứ gọi đi gọi lại như vậy. Chứng kiến cảnh tượng này, rất nhiều người cảm thấy đau lòng, thậm chí có phần tuyệt vọng. Hãy thử nghĩ mà xem, một chiếc ô tô vốn là một khối sát thép. Vậy mà khi dòng lũ bùn đá ập xuống, nó còn bị nghiền nát tới mức biến dạng hoàn toàn. Nếu tại hiện trường thực sự có người, thì chúng ta có thể hình dung được rằng, cơ thể con người bằng sơn bằng thịt làm sao có thể chịu nổi sức va đập khủng khiếp của dòng lũ bùn đá như vậy. Bởi thế, đối với những người còn đang mất tích tại đây, có thể nói cơ hội sống sót của họ hiện đã vô cùng mong manh. Còn một điều đáng sợ hơn nữa là những hình ảnh này chỉ là bê nổi của tảng băng. Theo công bố mới nhất ở Nepal, số người thiệt mạng đã tăng lên khoảng 1.287 đến 1.294 người, còn số mất tích khoảng 5.053 đến 5.083 người. Ở phía Tây Tạng cho biết, 31 người đã thiệt mạng và 531 người vẫn mất tích tại khu vực Cát Long. Tuy nhiên, con số thương vong thực tế có thể còn lớn hơn nhiều so với số liệu này. Mỗi ngày trôi qua, khi lực lượng cứu hộ tiếp cận được thêm những khu vực bị cô lập, khi những đống bùn đá bắt đầu được đào lên và danh sách người mất tích được đối chiếu lại, số người thiệt mạng tiếp tục thay đổi. Và điều đáng nói hơn là, những con số được công bố trong những ngày đầu của một thảm họa quy mô lớn như thế này chưa chắc đã phản ánh đầy đủ thực tế. Có những khu vực bị cắt đứt hoàn toàn, có những người mất tích nhưng chưa được xác nhận danh tính, có lao động, khách du lịch và người nước ngoài đang di chuyển qua khu vực biên giới. Thậm chí có những nơi mà lực lượng cứu hộ phải mất nhiều ngày mới có thể tiếp cận. Điều đó có nghĩa là phía sau mỗi con số chúng ta đang nhìn thấy hôm nay vẫn có thể còn những người chưa được tính tới. Và trong video ngày hôm nay, chúng ta hãy dõi theo bước chân của những đội cứu hộ để tiếp tục giải mã tất cả bí ẩn của thảm họa này. Như các bạn đã biết, khu vực Chiêu Thiệt Hai nặng mề nhất chính là vùng cửa khẩu Cát Long nằm trên tuyến biên giới Trung Quốc-Nepal. Đây cũng là nơi phía Trung Quốc chịu tổn thất nghiêm trọng nhất. Có thể nói, phần lớn những trường hợp chết và mất tích bên phía Trung Quốc đều tập trung trong một khu vực cực kỳ nhỏ hẹp tại đây cửa khẩu Cát Long. Sau khi thảm họa xảy ra, nhiệm vụ đầu tiên của công tác cứu hộ là phải mở được tuyến đường dẫn vào vùng lõi của thảm họa. Có hai cách chủ yếu để tiếp cận khu vực này. Cách thứ nhất là bằng đường hang không. Không lâu sau khi thảm họa xảy ra, trực thăng quân sự đã bay tới phía trên cửa khẩu Cát Long. Nhìn từ trực thăng xuống, gợt như không còn thấy bất kỳ công trình kiến trúc nào nữa. Những gì còn lại chỉ là đá, bùn và một vùng đổ nát. Theo thông tin tại hiện trường, khu vực này khi đó không đủ điều kiện để trực thăng hạ cánh. Vì vậy, lực lượng cứu hộ cũng không thể được thả xuống bằng đường không. Như vậy, nếu muốn tiếp cận cửa khẩu Cát Long từ phía Trung Quốc, con đường khả thi nhất vẫn là đường bộ. Tuyến đường từ thị trấn Cát Long tới cửa khẩu thực chất là đoạn cuối của quốc lộ 216. Con đường này men theo sông Cát Long Tạng Bố, liên tục uốn lượn giữa những sườn núi cao rồi mới tiến xuống khu vực biên giới. Điểm đặc biệt của cửa khẩu Cát Long là nằm gần đúng nơi sông Cát Long Tạng Bố hợp lưu với sông Lendi. Từ đây, sông Lendi tiếp tục chảy về phía Nam và đi thẳng vào lãnh thổ Nepal. Nói cách khác, cửa khẩu nằm ngay tại một nút giao địa hình cực kỳ nhạy cảm. Một bên là thùng lũng sông Cát Long Tạng Bố, một bên là dòng Lendi đổ xuống từ vùng núi cao. Và chính đặc điểm này đã khiến mức độ tàn phá trong thảm họa lần này trở nên nghiêm trọng hơn rất nhiều. Theo hướng dòng chảy thông thường, khu vực chịu tác động trực tiếp của trận lũ bùn đá phải là thượng nguồn sông Lendi. Dòng lũ khổng lồ từ đây lao xuống, cuốn theo nước, bùn, đá và vô số vật chất từ trên núi. Nhưng khi dòng lũ tiến tới cửa khẩu Cát Long, nó gặp đúng nơi hai con sông rào nhau. Một hướng dẫn nước tiếp tục xoay xuống hạ lưu sông Lendi, tức về phía Nepal. Hứa còn lại mở ra thùng lũng sông Cát Long Tạng Bố. Bình thường tràn lên phía thượng nguồn khoảng 3 km. Sóc lại đổi hướng, đổi trở xuống và một lần nữa quét qua khu vực cửa khẩu. Điều đó đồng nghĩa với việc cửa khẩu Cát Long gần như đã phải hứng chịu hai đợt tấn công liên tiếp của cùng một dòng lũ. Đợt đầu là khi khối bùn đá từ sông Lendi lao tới. Đợt thứ hai là khi một phần dòng lũ đã tràn ngược lên sông Cát Long Tạng Bố rồi quay trở lại. Đó cũng là lý do đoạn quốc lộ 216 chạy dọc theo sông Cát Long Tạng Bố bị phá hủy nghiêm trọng. Trong phạm vi ít nhất khoảng 3 km, nhiều đoạn lòng sông, bờ sông và nền đường gần như bị xóa sạch. Muốn lực lượng cứu hộ và máy móc vào cửa khẩu bằng đường bộ, trước hết phải khôi phục lại quốc lộ 216. Nhưng nói là sửa đường có lẽ vẫn chưa diễn tả đúng mức độ khó khăn. Bờ ở rất nhiều nơi, có đường cũ gần như không còn tồn tại. Từ những hình ảnh tại hiện trường có thể thấy, các thiết bị cơ giới cỡ lớn chỉ có thể chen chúc nhau làm việc trong những khoảng không vô cùng chật hẹp. Giữa một bên là vách núi, một bên là dòng sông. Ở những đoạn bờ đã bị nước khuét mất hoàn toàn. Lực lượng thi công phải đưa những khối đá lớn vào các dọ thép rồi thả xuống để tạo ra phần móng. Sau đó mới tiếp tục đổ đá, bê tông, vữa và các vần liệu khác nhằm từng bước dựng lại nền đường. Về cơ bản, họ không còn đơn thuần là sửa chữa quốc lộ 216 nữa. Họ đang phải xây lại từng đoạn của con đường từ đầu. Đây là một phân án để mở lối vào khu vực cửa khẩu. Nhưng chắc chắn không thể thực hiện trong thời gian ngắn. Tính từ thời điểm tham họa xảy ra tới thời điểm những thông tin này được ghi nhận đã cũng khá nhiều ngày. Tuy nhiên, tuyến đường được khôi phục vẫn còn cách cửa khẩu Cát Long khoảng 1 km. Và càng tiến gần khu vực cửa khẩu, điều kiện thi công lại càng trở nên phức tạp. Nhưng lực lượng cứu hộ không thể đứng ngoài chờ cho toàn bộ quốc lộ 216 được mở lại. Khi tuyến đường còn cách cửa khẩu khoảng 1,5 km, một số đơn vị đã quyết định bỏ đường lớn và vật núi bằng bộ. Vấn đề là ở đó vốn không hề có đường. Những lối mòn xuất hiện trong các hình ảnh cứu hộ thực chất đều do chính các chiến sĩ từng bước mở ra trong quá trình tiến vào hiện trường. Họ phải men theo sườn núi, vượt những đoạn dốc gần như dựng đứng, băng qua khe suối, thác nước và những khu vực địa hình đã bị tham họa làm biến dạng. Con đường dài chỉ hơn 1 km trên bản đồ, nhưng ở địa hình như vậy lại trở thành một thử thách cực kỳ nguy hiểm. Bởi đơn vị đầu tiên vượt núi và tiếp cận được cửa khẩu Cát Lòng là một đội cứu hộ thuộc lực lượng cảnh sát vũ trang Tây Tạc. Khoảng giữa trưa ngày 28 tháng 8, họ đã tiến vào khu vực lõi của cửa khẩu. Một đoạn báo cáo tại hiện trường cho biết, chúng tôi đã tới hiện trường tham họa, vị trí hiện tại là khu vực Quốc Môn. Đến chiều cùng ngày, một đội tìm kiếm cứu nạn hàng nặng thuộc lực lượng cảnh sát vũ trang Tứ Xuyên cũng vượt núi và tiếp cận được khu vực trung tâm. Họ báo cáo rằng, đội tìm kiếm cứu nạn hàng nặng trên bộ thành đô đã gửi tới cửa khẩu. Hiện chúng tôi đang tiến hành tìm kiếm thủ công tại hiện trường, báo cáo hết. Khi đó, đã hơn 50 giờ trôi qua kể từ lúc tham họa xảy ra. Và khi những người cứu hộ đầu tiên thực sự đặt chân vào vùng lõi, cảnh tượng trước mắt họ gần như không còn giống một khu cửa khẩu từng hoạt động bình thường. Toàn bộ khu vực trông như một thành phố vừa bị xóa khỏi mặt đất. Nếu từng xem hình ảnh cửa khẩu Cát Long trước tham họa, chúng ta sẽ thấy ở đây từng có công trình khá lớn của Hải quan Trung Quốc và lực lượng kiểm soát biên giới. Trong đó có một tòa nhà kiểm soát biên giới cao khoảng 5-6 tầng. Nhưng sau trận lũ bồn đá, tòa nhà ấy gần như biến mất hoàn toàn. Tại vị trí từng là một công trình nhiều tầng, những gì còn lại chỉ là một số cột bề tồng gãy vụn cùng những thanh thép trơ ra giữa bồn đất và đống đổ nát. Các công trình xung quanh cũng chịu số phận tương tự, hầu như không còn nhìn thấy một tòa nhà nguyên vẹn. Một chi tiết khác có thể giúp chúng ta hình dung rõ hơn quy mô của lượng bồn đá đã tràn xuống. Trên một sợn núi gần cửa khẩu vốn có một căn nhà trú ẩn. Trước thảm họa, căn nhà này nằm cao hơn khu vực bên dưới hơn chục mét. Căn nhà vẫn còn tồn tại sau trận lũ, nhưng điều đáng sợ là khoảng cách giữa nó với mặt đất phía dưới giờ đã thu hẹp đi rất nhiều. Không phải ngôi nhà hạ thấp xuống, mà là lớp bồn đá và vật chất do dòng lũ mang tới đã bồi lốc khu vực phía dưới lên một độ cao khổng lồ. Chỉ riêng chi tiết ấy cũng đủ cho thấy vật chất được đẩy xuống thung lũng lớn đến mức nào. Giữa một khung cảnh như vậy, lực lượng cảnh sát vũ trang, cứu họa và các đội cứu nạn vẫn tiếp tục đi qua từng đống đổ đát và liên tục gọi lớn có ai không, có ai ở đây không. Nhưng họ gặp phải một trở ngại rất lớn bởi phải vượt núi bằng bộ nên những đội đầu tiên chỉ có thể mang theo các thiết bị tường đối nhẹ Máy xúc, xe công trình và những thiết bị cơ giới hạng nặng hoàn toàn không thể được đưa qua những sợn núi ấy. Vì vậy, trong giai đoạn đầu, lực lượng cứu họ chỉ có thể tìm kiếm bằng tay, sử dụng chóng nghiệp vụ và thiết bị dò tìm đồng thời cho quốc lộ 216 được khôi phục. Trong giai đoạn cứu họ như vậy, số người xác nhận thiệt mạng về cơ bản là những trường hợp đã tìm thấy và xác định được thi thể. Còn những người chưa được tìm thấy vẫn tiếp tục nằm trong danh sách mất tích. Bởi vậy, việc số người tử vong tăng trong khi số người mất tích giảm không có nghĩa là tình hình đã được cải thiện. Trong nhiều trường hợp, điều đó có nghĩa là một số người mất tích đã được tìm thấy nhưng không còn sống. Trong số những người mất tích, số ít được phía chính thức công bố danh tính là đã tử vong là cảnh sát hoang bằng. Theo những lời kể được truyền lại từ hiện trường, khi dòng lũ ập tới và mọi người đang tìm cách tháo chạy, hoang bằng đã quay lại liên tục hướng dẫn và thúc giục những người khác rút về phía an toàn. Nhưng sau đó, chính anh cùng nhiều người ở khu vực này đã bị dòng bùn đá cuốn và trôn vùi. Phần lớn những người có mặt tại đó sau này đều được đưa vào danh sách mất tích. Các bạn có thể hình dung được rằng trước những thảm họa tự nhiên, con người yếu ớt đến mức nào. Đó là tình hình ở phía Trung Quốc. Trong các số liệu mà phía Trung Quốc công bố còn có một số phân loại trì tiết hơn. Trong hơn 550 người bất tích ở phía Trung Quốc, có không ít người mang quốc tịch nước ngoài. Trong số đó có tổng cộng 104 người Nepal. Tôi đoán phần lớn là những người thường xuyên qua lại giữa hai nước vì công việc, thương mại hoặc các hoạt động tại khu vực biên giới. Ngoài ra có 49 người Ấn Độ, 33 người Latvia, 18 người Mỹ và 15 người Anh. Phần lớn những người này có thể là thành viên của các đoàn du lịch. Còn ở phía Nepal, số người chết và mất tích đã tăng vọt so với ngày đầu tiên. Cho tới thời điểm hiện tại, số người thiệt mạng đã tăng lên khoảng 1.287 đến 1.294 người. Còn số mất tích thì khoảng 5.053 đến 5.083 người. Và chắc chắn con số này sẽ tăng thêm. Tần nhiên, cũng có một chút tin tốt. Việc thống kê ở Nepal không hiệu quả và nhanh như phía Trung Quốc. Vì vậy, trong danh sách mất tích, đôi khi vẫn có những người sau đó được tìm thấy còn sống. Ví dụ, hôm qua tôi thấy một bản tin nói rằng tại Nepal có một đường hầm đang được thị công. Một số lực lượng cứu hộ đã tìm thấy và giải cứu hơn 100 người từ bên trong đường hầm ấy. Trong số người chết và mất tích tại Nepal cũng có khá nhiều công dân Trung Quốc. Bởi trong nhiều năm qua, phía Trung Quốc đã tham gia hỗ trợ xây dựng nhiều công trình tại Nepal. Ví dụ, nhiều nhà máy thủy điện ở khu vực hạ lưu Nepal do phía Trung Quốc hỗ trợ xây dựng. Toà nhà hải quan của Nepal cũng do Trung Quốc hỗ trợ xây dựng. Ngoài ra, còn có các tuyến đường bộ. Tuyến đường từ phía Nepal dẫn tới cửa khẩu Katlong cũng được phía Trung Quốc hỗ trợ xây dựng. Chính vì vậy, trong tổng số người thiệt mạng và mất tích tại Nepal, có hơn 100 người là nhân sự Trung Quốc. Thế nên, đừng chỉ nhìn vào số người Trung Quốc chết hoặc mất tích ở phía lãnh thổ Trung Quốc. Ở phía Nepal vẫn còn hơn 100 người Trung Quốc khác nằm trong danh sách thương vong hoặc mất tích. Vì vậy, có thể nói, khi con số cuối cùng được xác định, mức độ thương vong của thảm họa này chắc chắn sẽ cực kỳ nghiêm trọng. Đó là vấn đề về số người thiệt mạng và mất tích. Vấn đề thứ 3 và có lẽ cũng là điều được quan tâm nhiều nhất, chính là điều gì đã thực sự gây ra trận lũ bùn đá khủng khiếp này. Sau gần 2 tuần, kể từ khi thảm họa xảy ra, bức tranh về nguyên nhân giờ đây rõ ràng hơn rất nhiều. Trong video trước, tôi từng đưa ra một số khả năng dựa trên những dữ liệu ban đầu. Khi ấy, chúng ta chưa thể khẳng định điều gì bởi thông tin còn rất hạn chế. Nhưng đến thời điểm hiện tại, phần lớn những phân tích đó đã có thêm dữ liệu để đối chiếu. Điểm khởi phát thực sự nằm ở vùng núi cao phía thượng nguồn sông Kursian trong khu vực thuộc Nepal. Tại đây, ở độ cao khoảng 5.200m so với mực đức biển, một khối sông băng khổng lồ bất ngờ mất ổn định và sụp xuống. Diện tích khu vực băng bị phá vỡ được ước tính khoảng 620.000m2. 620.000m2 nghe có vẻ rất chiều tượng. Nhưng nếu lấy một sân bong đá tiêu chuẩn quốc tế rộng khoảng 7.000m2 để so sánh, thì khu vực sông băng bị sụp có diện tích tương đương gần 90 sân bong đá đặt cạnh nhau. Hãy tưởng tượng gần 90 sân bong đá phủ đầy băng nằm trên một sườn núi ở độ cao hơn 5.000m. Điểm sụp băng nằm ở độ cao khoảng 5.200m trong khi cửa khẩu cát long chỉ nằm ở khoảng 1.800m tranh lệch lên tới khoảng 3.400m. Để dễ hình dung, chiều cao đó tương đương với việc xếp hơn 10 tháp Eiffel trồng lên nhau. Một khối lượng băng và đá khổng lồ rơi từ trên một độ cao tranh lệch như vậy sẽ điên tục chuyển thế năng thành tốc độ. Và trên đường lao xuống nó lại tiếp tục kéo thêm đá, đất, bùn và nước vào dòng chày. Bởi vậy, thứ tiến về phía cửa khẩu cuối cùng gần như không còn là một trận lũ theo nghĩa thông thường. Nó giống một dòng bê tông khổng lồ đang chuyển động hơn. Bên trong có nước, bùn đặc, đất đá, những tảng đá lớn và vô số mảnh vụn cùng bị ép lao xuống theo thùng lũ. Tốc độ của dòng lũ được cho là có thời điểm đạt khoảng 50m mỗi giây, tức gần 180km một giờ. Nói cách khác, chỉ trong một giây nó có thể lao đi khoảng 50m, gần băng nửa chiều dài một sân bóng đá. Và nếu duy trì tốc độ đó, đây đã là vận tốc tương đương một đoàn tàu chạy rất nhanh. Nhưng tàu hỏa chạy trên đường dày và có thể chỉ nặng vài trăm hay vài nghìn tấn. Còn ở đây, thứ đang lao xuống là cả một dòng thùng lũng gồm nước, bùn, băng và đá. Vì vậy, bất kỳ thứ gì nằm trên đường đi của nó, đường xá, câu cống, nhà cửa hay những bức tường bê tông đều phải chịu một lực va đập khủng khiếp. Đáng sợ hơn nữa là từ thời điểm khối băng bắt đầu sụp cho tới khi dòng lũ có thể chưa đủ thời gian để nấu chín một nồi mỵ. Nhưng trong 7 phút ấy, một khối sông băng rộng gần 90 sân bóng đã sụp xuống, biến thành một dòng bùn đá khổng lồ, lao qua độ tranh cao hơn 3.000m và tiến thẳng tới khu vực có hàng trăm người sinh sống, làm việc. Đó cũng là điều khiến thảm họa này trở nên đặc biệt đáng sợ. Khi những người phía dưới nhận ra chuyện bất thường, có thể dòng lũ đã ở quá gần. Và với một thứ đang lao tới với tốc độ có thể lên tới hàng trăm km một giờ, thời gian dành cho việc cảnh báo và sơ tán gần như không có. Phân tích sâu hơn về những nguyên nhân gián tiếp, có người cho rằng trên thượng nguồn sông Lendi tồn tại một đập thủy điện do Trung Quốc xây dựng. Và chính hoạt động xây dựng đập đã làm mất ổn định địa chất, cuối cùng dẫn tới lũ bùn đá. Thông tin này ban đầu xuất hiện trên một số nguồn từ Ấn Độ, sau đó tiếp tục được lan truyền sang Đài Loan và nhiều nền tảng mạng xã hội khác. Trong một thời gian ngắn, câu chuyện được chia sẻ như thể nguyên nhân đã được xác định. Nhưng khi đối chiếu lại vị trí địa lý và các công trình trong khu vực, vấn đề bắt đầu lộ ra. Trên đoạn thượng nguồn liên quan của sông Lendi, không có một hồ chứa hay con đập lớn nào phù hợp với giả thiết nói trên. Đúng là trên sông Cát Long Tạng Bố, tức đoạn từ khu vực cửa khẩu Cát Long đi về phía thị trấn Cát Long, có một công trình thủy điện. Nhưng đây là nhà máy thủy điện dẫn dọc. Loại công trình này chủ yếu dẫn một phần nước qua đường ống hoặc đường hầm để phát điện rồi trả lại dòng sông, chứ không tạo ra một hồ chứa khổng lồ như những đập thủy điện lớn. Công suất của nhà máy cũng chỉ vào khoảng 40 MW. Nói cách khác, đây là một công trình tương đối nhỏ nếu so với những đại dự án thủy điện tích nước. Quan trọng hơn, điểm khởi phát của trận lũ lại nằm cách đó rất xa, ở vùng sông băng cao khoảng 5.200m. Khả năng thứ nhất là mưa lớn, mức cực đoan hoàn toàn có thể làm tăng lượng nước trong băng, khiến các lớp đất đá dưới chân sông băng mất ổn định và kích hoạt sạt lở. Nhưng trong trường hợp này, dữ liệu khí tượng lại không ủng hộ giả thuyết đó. Việc phục dụng điều kiện thời tiết trong những ngày trước thảm họa cho thấy khu vực này không xuất hiện một đợt mưa lớn bất thường đủ để giải thích trực tiếp cho vụ sụt băng khổng lồ. Khả năng thứ hai là động đất. Đây cũng là một giả thuyết rất dễ nghĩ tới. Bể dãy Himalaya vốn nằm trong một trong những khu vực kiến tạo hoạt động mạnh nhất thế giới. Một trận động đất đủ lớn hoàn toàn có thể làm vỡ cấu trúc sông băng hoặc kích hoạt một vụ sạt lở trên núi cao. Nhưng dữ liệu địa chấn sau đó cũng không ghi nhận một trận động đất tương ứng nào vào thời điểm xảy ra sự cố. Như vậy, hai nguyên nhân dễ thấy nhất là mưa lớn và động đất lần lượt bị loại khỏi vị trí nghi phạm chính. Và khi loại bỏ hai yếu tố đó chúng ta buộc phải quay lại với chính bản thân sông băng. Điều gì đang xảy ra với những khối băng ở độ cao hơn 5.000m trên dãy Himalaya? Nguyên nhân được giải thích hợp lý nhất chính là tình trạng nóng lên toàn cầu trong những năm gần đây khiến các sông băng liên tục rút lui. Khi sông băng rút, lớp đất đóng băng vĩnh cỉu cũng dần tan ra khiến kết cấu sơn núi và khối băng trở nên kém hồn định hơn. Hãy nghĩ mà xem núi càng nâng cao thì băng tuyết càng tích tụ thành sông băng. Trong quá trình sông băng dịch truyền đình kỳ có thể xuất hiện hiện tượng sụp băng. Sụp băng lại có thể tạo ra dòng lũ bùn đá. Những dòng lũ ấy tiếp tục xói cắt các thùng lũ. Thực ra nhiều con sông, khe núi và địa hình trong khu vực Himalaya ngày nay chính là kết quả của vô số lần xói mòn và tái tạo như vậy trong thời gian rất dài. Điều thay đổi là trong vài nghìn năm gần đây là dấu chân con người ngày càng tiến sâu hơn vào vùng lõi Himalaya. Con người bắt đầu sinh sống trong các thùng lũ xây đường, xây nhà, xây cửa khẩu và cùng tồn tại ngay trong những hành lang mà tự nhiên vốn dùng để giải phóng năng lượng. Cuối cùng khi một trận lũ bùn đá cực lớn xuất hiện nó lập tức trở thành thảm họa hủy diệt đối với đời sống con người. Vì vậy, có người nói rằng bản thân trận lũ bùn đá lần này cũng cho thấy khu vực đó vốn không thực sự thích hợp để tập trung nông người sinh sống. Dù bạn cố gắng xây dựng hệ thống chống thiên tai, cứu hộ hay cảnh báo sớm như thế nào vẫn rất khó hoàn toàn tránh được tác động của những thảm họa kiểu này. Bởi chi phí để duy trì hệ thống cứu hộ và cảnh báo tại một nơi như vậy là vô cùng lớn. Hãy thử nghĩ xem, muốn xây dựng hệ thống giám sát thì phải đưa thiết bị lên những vùng núi rất cao, địa hình cực kỳ phức tạp. Việc đó không hề dễ. Vì vậy, phương án tốt nhất có lẽ là hạn chế tối đa việc tập trung dân cư và các công trình quan trọng trong những vùng nguy hiểm như vậy. Nếu vẫn lựa chọn sinh sống ở đó thì một khi thảm họa xuất hiện quy mô cứu hộ và mức độ nguy hiểm hoàn toàn không giống những nơi bình thường. Giờ chúng ta quay trở lại với công tác cứu hộ hiện tại. Tôi xem tình hình thì thấy có lẽ vẫn cần khá nhiều thời gian mới có thể khai thông hoàn toàn tiến đường tới cửa khẩu Cát Lòng. Đừng nghĩ rằng chỉ còn khoảng 1 km là gần. Muốn thiết bị cơ giới cỡ lớn tiến vào bắt buộc phải khai thông quốc lộ 216. Nhưng hiện nay rất nhiều đoạn của quốc lộ 216 gần như phải xây dựng lại từ đầu. Tôi đọc được thông tin là mỗi ngày lực lượng thi công chỉ có thể tiến được vài chục đến hơn 100 mét. Vì vậy, để máy móc hạng nặng thực sự tới được cửa khẩu Cát Lòng có thể vẫn cần thêm vài ngày. Ngoài ra còn tồn tại một yếu tố bất định khác, đó là tại khu vực thượng nguồn của sông Lendi cũng như thượng nguồn sông Cua Gian trong quá trình hình thành trận lũ bùn đá lần này đã xuất hiện tại Hồ Chắn Dòng. Hồ thứ nhất được cho là có diện tích mặt nước khoảng 120.000m2. Tuy nhiên, đến ngày 29 tháng 8, diện tích mặt nước của hồ này đã giảm xuống còn khoảng 99.000m2. Diện tích nhỏ đi, đồng nghĩa mức độ nguy hiểm cũng phần nào giảm xuống. Nhưng ở phía hạ lưu của nó lại hình thành thêm một hồ chắn dòng khác. Như vậy, hiện nay có hai hồ chắn dòng treo ở khu vực thượng nguồn sông Lendi và chúng đều có nguy cơ vỡ bất cứ lúc nào. Nếu một trong hai hồ vỡ hoàn toàn có khả năng hình thành một đợt lũ bùn đá thứ hai. Điều đó tạo ra mối đe dọa rất lớn đối với lực lượng cứu hộ đang hoạt động tại hiện trường. Trong những đoạn video tôi xem được các nhân viên cứu hộ đầu tiên tiến vào khu vực lõi thảm họa Căn Lông. Ban ngày xuống đống đổ nát tìm kiếm người sống sót. Nhưng đến tối, tất cả đều phải rút lên những khu vực tương đối an toàn trên các vách núi cao rồi dựng lều nghỉ lại. Họ không dám ngủ ngay tại khu vực hiện trường bởi nếu một hồ trắn dòng phía thượng nguồn bất ngờ vỡ dòng lũ hoàn toàn có thể lao xuống lần nữa. Điều đó tạo ra trở ngại cực lớn cho công tác cứu hộ. Tôi thấy phía chính phủ Nepal cũng đã nói rằng trước khi nguy cơ từ hai hồ trắn dòng này được giải trừ hoàn toàn, hoạt động tìm kiếm cứu nạn tại hiện trường vẫn sẽ vô cùng khó khăn. Vì vậy, công tác cứu hộ sau thảm họa lần này sẽ còn kéo dài khá lâu. Nửa tháng, một tháng đều có khả năng. Thậm chí có thể sẽ không ít nạn nhân mà thi thể của họ vĩnh viễn không thể được tìm thấy. Và cuối video tôi muốn nói thêm một vấn đề. Cửa khẩu Canlong chắc chắn sẽ phải được tái thiết. Nhưng nên xây lại ở đâu? Theo tôi, phương án xây dựng nguyên trạng vị trí cũ cần được cân nhắc rất kỹ bởi trận lũ lần này cho thấy đây là khu vực có mức độ rủi ro quá cao. Từ lúc dòng lũ hình thành tới khi tràn tới cửa khẩu chỉ khoảng 7 phút. Dù có hệ thống cảnh báo sớm, thời gian để hàng trăm người sơ tán lên núi vẫn quá ngắn. Vì vậy, một phương án hợp lý hơn có thể chuyển khu cửa khẩu chính lên phía thượng nguồn sông Canlong Tạng Bố cách vị trí hiện tại vài km tới một khu vực có địa hình cao và ổn định. Lý do là trong thảm họa lần này dòng lũ bồn đá dù có năng lượng rất lớn cũng chỉ tràn ngược theo sông Canlong Tạng Bố khoảng 3 km. Điều đó cho thấy nếu trung tâm cửa khẩu được đặt lùi sâu hơn về phía thượng nguồn chẳng hạn cách vị trí cũ khoảng 5 km thì khả năng bị một dòng lũ tương tự trực tiếp quét tới có thể giảm đáng kể. Quan trọng hơn, vị trí cửa khẩu hiện nay nằm ngay tại nơi dòng sông gặp nhau tức đúng điểm mà dòng lũ từ thượng nguồn này phải hứng chịu sức phá hủy đặc biệt lớn. Nếu chuyển khu cờ khẩu chính ra khỏi điểm hợp lưu đó lên một khu vực cao hơn, rộng hơn và cách xa trục dòng lũ chính thì không chỉ giảm nguy cơ bị bồn đá đánh trực diện mà còn tạo thêm thời gian cho cảnh báo sơ tán và cứu hộ khi có sự cố xảy ra. Còn khu vực sát đường biên hiện này chỉ cần duy trì một điểm quan sát nhỏ ứng dụng nhận diện khuôn mặt mã QR và các hệ thống tự động. Phần lớn thủ tục xuất nhập cảnh có thể thực hiện tại trung tâm nằm trong vùng an toàn còn điểm sát biên giới thì chỉ cần rất ít người thậm chí có thể vận hành gần như tự động. Mục tiêu quan trọng nhất của vịch tái thiết không nên chỉ là khôi phục cờ khẩu như trước mà phải làm sao để nếu một thảm họa tương tự xảy ra số người phải ở lại trong vùng nguy hiểm là ít nhất. Bởi nhà cửa bị phá hủy còn có thể xây lại đường xá bị cuốn trôi còn có thể làm lại nhưng con người thì không. Một khi một người đã mất đi với gia đình của họ, khoảng trống ấy sẽ không bao giờ có thể xây lại được. Vì vậy, tôi hi vọng khi nghiên cứu các phương án tái thiết cờ khẩu Căn Long các cơ quan liên quan sẽ đặt yếu tố an toàn con người lên hàng đầu.