Làm Thế Nào HÀ LAN Có Thể Sống Dưới Mực Nước Biển Mà Không Bị Nhấn Chìm? | Top 10 Huyền Bí

Chào mừng các bạn đã quay trở lại với Tông Nguyên Huyền Bí. Bạn hãy tưởng tượng có một quốc gia mà chỉ cần toàn bộ máy bơm ngừng hoạt động trong vòng vài ngày, nước sẽ bắt đầu tràn ngược trở lại. Còn sau vài năm, bản đồ của quốc gia đó gần như quay về hình dạng cách đây 1.000 năm. Thậm chí đến sân bay quốc tế lớn nhất của đất nước ấy cũng nằm thấp hơn mực nước biển gần 7 mét. Gần 1 phần 3 lãnh thổ lại nằm dưới mực nước biển. Và nếu không có đề điều, máy bơm gần 2 phần 3 đất nước sẽ thường xuyên chìm trong nước. Theo mọi quy luật tự nhiên, nơi này đáng lẽ phải là đáy biển. Thế nhưng gần 18 triệu người vẫn sinh sống, làm việc và xây dựng nên một trong những nền kinh tế phát triển nhất thế giới. Đó chính là Hà Lan, đất nước thấp nhất châu Âu, cũng là quốc gia đã dành hơn 1.000 năm để làm điều tưởng như biên giố nhất lịch sử nhân loại, cướp đất từ biển. Nhưng điều khiến cả thế giới kinh ngạc không chỉ là họ đã làm được, mà còn là sau hàng thế kỷ chiến thắng, chính họ lại bắt đầu tự nguyện trả 1 phần đất về cho biển. Vậy điều gì đã khiến một dân tổng dám thách thức đại dương phải thay đổi hoàn toàn cách nghĩ? Và làm thế nào một vùng đầm lầy từng bị người La Mã thương hại lại trở thành bậc thầy chống ngập của cả thế giới? Ngay bây giờ, mời quý vị và các bạn cùng theo dõi qua video của Tốt mơ huyền bí ngày hôm nay. Ít ai biết rằng cái tên Hà Lan vốn mang ý nghĩa rất đơn giản, đó là vùng đất thấp. Trên thực tế, Hà Lan nằm giữa lưu vực 4 con sông lớn của châu Âu, gồm sông Rennes, Merse, Scand và Emser, nên có tới hơn một nửa lãnh thổ dễ bị lũ lụt và một phần 3 lãnh thổ thấp hơn mừng nước biển. Vì vậy, trị thủy là vấn đề sống còn của đất nước này. Hàng nghìn năm qua, các dòng sông liên tục mang phù sa, cát và bùn tích tụ thành một vùng đồng băng khổng lồ. Nhưng lấp đất ấy lại vô cùng mềm, sóp và thấp đến mức thủy chiều chỉ cần dâng lên là nước đã tràn vào khắp nơi. Nếu nhìn Hà Lan cách đây 2.000 năm, bạn sẽ không thấy những cánh đồng hoa tulip nổi tiếng, càng không có những thành phố hiện đại. Trước mắt chỉ là đầm lầy, lau sậy, bùn lầy và những con lạch ngoằn ngoèo. Người La Mã từng mô tả cư dân nơi đây như những con người khốn khổ, sống trên các ụ đất nhỏ giữa biển nước và phải nhặt từ khúc gỗ do sóng đánh rạp vào bờ để làm chất đốt. Người Hà Lan thậm chí còn tạo ra một chuẩn mực vài độ cao được nhiều quốc gia châu Âu sử dụng đến tận ngày nay. Họ lấy mực nước biển trung bình tại Amsterdam làm mốc chuẩn để đo độ cao trên toàn quốc. Sau đó, hệ quy chiếu này dần được nhiều nước láng giềng áp dụng. Điều đó có nghĩa là khi một ngọn núi ở Đức hay Áo được ghi cao bao nhiêu mét so với mực nước biển, thì điểm 0 mét của nó thực chất lại được tính từ Amsterdam. Thật khó tin khi một vùng đất từng bị coi là đầm lầy vô dụng lại trở thành nơi thiết lập chuẩn độ cao cho cả một phần châu Âu. Thế nhưng, chính trong hoàn cảnh tưởng chừng tuyệt vọng ấy, người dân địa phương đã nghĩ ra giải pháp đầu tiên. Thay vì chống lũ, họ nâng chính ngôi nhà của mình lên cao. Họ dùng đất, cỏ và bùn đắp thành những gò đất nhân tạo khổng lồ rồi dựng làng mạc lên trên đó. Những gò đất ấy vẫn còn tồn tại đến tận ngày nay và nhiều nơi vẫn là vị trí của các nhà thờ hoặc trang trại cổ. Đó là bước đi đầu tiên trong cuộc chiến kéo dài hơn một thiên nhiên kỷ giữa con người và biển cảng. Nhưng chỉ trốn tránh thôi là chưa đủ. Khoảng 1.000 năm trước, người Hà Lan quyết định phản công. Thay vì chỉ bảo vệ từng ngôi làng, họ bắt đầu bao quanh cả những vùng đất rộng lớn bằng đê. Từng con đê đất đầu tiên xuất hiện, nối dài hàng cây số. Nhưng họ nhanh chóng nhận ra một sự thật rất tàn nhẫn. Một đoạn đê bị vỡ không chỉ nhấn chìm người chủ của nó mà còn kéo theo cả làng phía sau. Điều đó buộc mọi người phải hợp tác. Từ thời Trung Cổ, các hội đồng quản lý nước ra đời. Đây là những tổ chức do người dân bầu ra để giám sát đê điều, thu thuế bảo trì và buộc mọi cư dân, từ nông dân cho tới quý tộc đều phải có trách nhiệm bảo vệ hệ thống chống lũ. Đáng kinh ngạc hơn, những hội đồng này vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay và còn lâu đời hơn 9.000 nước Hà Lan. Chính xác là tính đến giữa thế kỷ 20 có tất cả khoảng 2.700 hội đồng nước ở Hà Lan. Ngày nay, sau nhiều đợt sáp nhập thì còn lại tầm hơn 20 hội đồng nước. Mỗi cơ quan quản lý nước đều có một hội đồng quản trị chung do người dân bầu ra. Đa số thành viên trong đó được bầu bởi cư dân đủ điều kiện bỏ phiếu. Các thành viên còn lại đại diện cho lợi ích của nông dân và môi trường tự nhiên và không do cư dân bầu chọn. Các hội đồng này cũng thu thuế và hoạt động độc lập với các cơ quan chính phủ khác. Trong nhiều thế kỷ, mỗi khi bão lớn kéo đến, người dân đều có nghĩa vụ tập trung bảo vệ đê. Những đội tuần tra đi dọc bờ đê suốt ngày đêm để phát hiện từng chỗ rò rỉ nhỏ nhất. Bởi họ hiểu rõ nhất, nước không cần một lỗ thủng lớn. Chỉ cần một khen nước nhỏ cũng đủ để phá hủy cả con đê trong thời gian ngắn. Nhiều nhà sứ học cho rằng chính cuộc chiến bất tận với nước đã hình thành nên tính cách của người Hà Lan. Khi biển dân, giàu hay nghèo đều chìm như nhau. Quý tộc hay nông dân thì cũng phải xúc đất cùng và đê. Trước thiên nhiên, mọi khoảng cách đều biến mất. Nhưng dựng được đê mới chỉ giải quyết một nửa vấn đề. Nước biển bị chặn bên ngoài, còn nước mưa, nước sông và nước ngầm vẫn liên tục tiếp tục bên trong. Nếu không đưa lượng nước ấy ra ngoài, cả vùng đất vẫn sẽ biến thành đầm lầy. Và đó là lúc biểu tượng nổi tiếng nhất của Hà Lan bước lên sự khấu, cối xay gió. Không phải ngẫu nhiên cối xay gió lại trở thành biểu tượng của đất nước Hà Lan. Nhiều người vẫn nghĩ cối xay gió được dựng lên để xay lúa mì. Điều đó đúng, nhưng chỉ đúng một phần rất nhỏ. Trong hàng trăm năm, nhiệm vụ quan trọng nhất của hàng nghìn cối xay gió ở Hà Lan lại là bơm nước. Mỗi cối xay dùng sức gió để quay bánh xe hoặc chục vít hút nước từ vùng đất thấp rồi đẩy lên các canh cao hơn. Từ những con canh ấy, nước tiếp tục chảy ra biển. Hàng chục cối xay hoạt động nối tiếp nhau như những bậc thang khổng lồ. Còn ngày nay, cối xay gió đã không còn đóng vai trò chính trong quy trình thoát nước của Hà Lan. Người ta sử dụng máy bơm dùng nhiên liệu diesel và bơm điện để đẩy nước xuống hạng nguồn. Song song đó, họ tiếp tục tạo ra những vùng đất lấn biển. Đầu tiên, một con đê được dự kiến quanh vùng nước cần cải tạo. Sau đó, toàn bộ nước bên trong được bơm ra ngoài. Những con canh được đào khắp nơi để tiếp tục thoát nước. Cuối cùng, vùng nước ngày nào biến thành đồng cỏ, nông trại và làng mạc. Chính từ hệ thống bơm nước hoạt động không ngừng nghỉ ấy, người Hà Lan đã làm nên những điều tưởng như không thể. Một trong những ví dụ nổi tiếng nhất là hồ Harlem Mermaid, từng rộng gần 170 km2, tương đương diện tích của cả một thành phố cỡ chung. Người dân gọi nơi này là hồ quái vật vì sông lớn liên tục bào mòn bờ, mỗi năm lại lấn sâu thêm vào đất liền, đe dọa nước chừng cả Amsterdam lẫn Leiden. Thay vì tiếp tục sống trong nỗi lo ấy, người Hà Lan quyết định làm một việc táo bạo, xóa luôn cái hồ khỏi bản đồ. Họ xây một vòng đê khổng lồ bao quanh hồ, giống như động trạng bơm chạy bằng hơi nước lớn nhất thế giới thời bấy giờ, hoạt động liên tục để hút hàng trăm triệu mét khối nước ra ngoài. Sau nhiều năm kiên trì, nơi từng là đáy hồ đã biến thành gần 18.000 ha đất nông nghiệp màu mỡ. Ngày nay, chính trên vùng đất từng nằm dưới đáy hồ ấy là sân bay Schiphol, sân bay lớn nhất Hà Lan và là một trong những sân bay nhộn nhịp nhất châu Âu với khoảng 70 triệu lượt hành khách mỗi năm. Điều đặc biệt là sân bay này nằm thấp hơn mực nước biển khoảng 4 mét, còn điểm thấp nhất xuống gần 7 mét. Nói cách khác, mỗi chiếc máy bay cất cánh từ Schiphol đều đang rời khỏi một vùng đất vốn từng chìm dưới nước. Đây là minh chứng rõ ràng nhất cho thấy người Hà Lan không chỉ chống lại biển, mà còn từng bước biến biển thành đất liền. Nhưng càng giành thêm được đất, họ càng nhận ra mình đang bước vào một cuộc chiến không có hồi kết. Ngày nay, khoảng 1 phần 3 diện tích Hà Lan nằm dưới mực nước biển. Nếu toàn bộ hệ thống đê điều và máy bơm ngừng hoạt động, gần 2 phần 3 lãnh thổ sẽ thường xuyên bị ngập nước. Chưa kể, đất ở Hà Lan chứa rất nhiều than bùn. Khi bị hút cạn nước, lớp than bùn bắt đầu co lại và lún xuống. Điều đó có nghĩa là càng bơm nước, mặt đất càng thấp. Mặt đất càng thấp thì càng phải bơm nhiều nước hơn. Một vòng luẩn quẩn không có hồi kết. Chỉ cần các máy bơm dừng lại, thiên nhiên sẽ lập tức bắt đầu lấy lại những gì vốn thuộc về nó. Điều đáng nói là đây cũng chính là nơi sinh sống của phần lớn dân số. Tập trung các thành phố lớn, sân bay Schiphol, cảng Rotterdam và phần lớn hoạt động kinh tế của đất nước. Có thể nói sự thịnh vượng của Hà Lan đang được đặt phía sau những con đê. Còn các máy bơm chính là trái tim giúp quốc gia này tiếp tục tồn tại từng ngày. Suốt nhiều thế kỷ, hệ thống ấy vận hành hiệu quả đến mức người Hà Lan tin rằng họ đã kiểm soát được biển cả. Nhưng biển chưa bao giờ chịu chấp nhận thất bại. Dạng sáng ngày 1 tháng 2 năm 1953, một cơn bão cực mạnh kết hợp với đợt chiều cường trên biển Bắc đã đẩy mức nước biển dâng cao thêm vài mét. Những con đê cũ vốn đã xuống cấp sau chiến tranh và nhiều năm thiếu kinh phí bảo dưỡng lần lượt bị xé toạc. Thảm họa xảy ra đúng lúc hàng triệu người đang chìm trong giấc ngủ. Nhiều gia đình tỉnh giấc vì nước biển lãnh bút đã tràn vào phòng ngủ. Rồi chỉ trong chốc lát họ buộc phải bế con leo lên gác mái, sau đó tiếp tục trèo lên lóc nhà khi mực nước vẫn không ngừng dâng. Điện thoại bị cắt đứt, nhiều khu vực mất điện hoàn toàn, các ngôi làng ven biển gần như bị cô lập với thế giới. Trong những giờ đầu tiên, lực lượng cứu hộ không thể tiếp cận nhiều nơi và chính những người chơi vô tuyến nghiệp dư đã trở thành cầu nối duy nhất để truyền đi các tín hiệu cầu cứu. Ngư dân lập tức lái thuyền lao vào vùng nước giữ để cứu người, quân đội huy động xe lội nước, còn số trực thăng ít ỏi của đất nước cũng được điều động khẩn cấp. Dù sự hỗ trợ nhanh chóng đến từ nhiều quốc gia, thảm họa vẫn cướp đi sinh mạng của 1.836 người, buộc khoảng 100.000 người phải sơ tán. Hơn 47.000 ngôi nhà bị hư hại, gần 200.000 hectare đất nông nghiệp bị nước mặn nhấn chìm và khoảng 30.000 gia súc chết chỉ trong vòng vài ngày. Với một đất nước khi đó chỉ khoảng 10 triệu dân, cuộc sống này chẳng khác nào vừa trải qua một cuộc chiến tranh. Nó được ví như trận đại thống thủy ám ảnh người Hà Lan suốt hơn 70 năm. Bức động nguy hiểm đó còn lan sang nước Anh, với 1.200 đoạn đê biển bị vỡ, 140.000 mẫu đất bị ngập lụt, 32.000 người phải sơ tán, 24.000 ngôi nhà bị hư hại, 46.000 gia súc bị chết và 307 người thiệt mạng. Ngoài ra có 17 người chết ở Scotland, 22 người ở Tây Flanders bị và 230 người thiệt mạng trên các tàu thuyền ngoài khơi. Chỉ vài tuần sau thảm họa, chính phủ Hà Lan lập tức thành lập một ủy ban đặc biệt để tìm ra lời giải cho câu hỏi quan trọng nhất. Làm thế nào để thảm kịch năm 1953 không bao giờ lập lại? Sau nhiều tháng nghiên cứu, họ đi đến một kết luận rất rõ ràng. Nếu chỉ tiếp tục vá víu từng con đê cũ, sớm muộn gì biển cũng sẽ quay trở lại. Hà Lan cần một hệ thống phòng chống lũ hoàn toàn mới, đủ sức bảo vệ cả đất nước trong nhiều thế kỷ. Từ đó, kế hoạch Delta ra đời, mở màn cho việc xây dựng Delta Works, hệ thống công trình chống lũ được xem là tham vọng bậc nhất trong lịch sử Hà Lan, và sau này được Hiệp hội Kỹ sư xây dựng Hoa Kỳ xếp vào danh sách 7 kỳ quan kỹ thuật của thế giới hiện đại. Trong suốt nhiều thập kỷ, hàng chục con đập, cửa chắn chiều, âu thuyền, cống điều tiết và hàng trăm km đêm mới lần lượt được xây dựng dọc bờ biển phía Tây Nam. Mục tiêu của Delta Works không chỉ là ngăn nước biển tràn vào mà còn giúp ngắn chiều dài bờ biển cần bảo vệ. Thay vì phải canh giữ hàng trăm km đường bờ biển tự nhiên với vô số cửa sông và vịnh biển, người Hà Lan chủ động đóng bớt nhiều cửa biển, biến chúng thành những vùng nước an toàn hơn. Quy mô của dự án lớn đến mức việc xây dựng kéo dài hơn 40 năm và tiêu tốn hàng chục tỷ euro theo giá trị hình này. Đó là cái giá mà người Hà Lan sẵn sàng trả để đổi lấy sự an toàn của cả một quốc gia. Nổi bấn nhất trong Delta Works là Osterkender Kering. Hệ thống cửa chắn chiều dài gần 9 km bắt qua cửa biển Osterkender. Công trình gồm 65 trụ bê tông khổng lồ, giữa các trụ là 62 cửa thép có thể đóng mở tùy theo mực nước. Ban đầu, chính phủ định xây một con đê kín để chặn hoàn toàn biển. Nhưng ngư dân và các nhà khoa học phản đối quyết liệt, vì điều đó sẽ phá hủy hệ sinh thái thủy chiều độc đáo của khu vực, nơi sinh sống của hàu, chai, hạch cẩu, cùng hàng trăm loài chim. Sau nhiều năm tranh luận, Hà Lan chấp nhận chi thêm hàng tỷ euro để xây một hệ thống cửa chắn di động. Những ngày bình thường, các cửa thép luôn mở để nước biển ra vào tự nhiên. Chỉ khi bão lớn hoặc chiều cường đe dọa, toàn bộ cửa chắn mới đồng loạt hạ xuống, biến cả công trình thành một bức tường thép khổng lồ ngăn sóng biển. Dự án song song là hàng rào chắn sóng Mark Slunkering. Công trình này bảo vệ cảng Rotterdam, cảng biển lớn nhất châu Âu, và cũng là một trong những cửa ngõ vận tải quan trọng nhất thế giới. Một con đê cố định sẽ chặn luôn tuyến hàng hải, nên các kỹ sư phải tìm ra một giải pháp hoàn toàn khác. Họ chế tạo hai cánh cửa thép khổng lồ, mỗi cánh dài khoảng 210m, cao tương đương một tòa nhà hơn 20 tầng và nặng khoảng 6.800 tấn, gần bằng trọng lượng của hơn 1.000 con voi trưởng thành. Bình thường, hai cánh cửa nằm gọn trong các ụ chứa ở hai bên bờ sông để tàu thuyền qua lại tự do. Khi hệ thống dự báo phát hiện một nước biển vượt ngưỡng nguy hiểm, chúng sẽ tự động xoay ra giữa dòng, khép kín luồng tàu, sau đó được bơm đầy nước để chìm xuống đáy sông, tạo thành một bức tường thép ngâm biển tiến vào Rotterdam. Với tổng chi phí khoảng 450 triệu euro, công trình này có thể chịu được các trận bão biển với khả năng xuất hiện 10.000 năm một lần. Trong khi đó, ở nhiều quốc gia khác, đê điều thường chỉ được thiết kế để chống chịu các trận lũ có tru kỳ khoảng 100 hoặc 200 năm. Với người Hà Lan, họ không chờ đến khi thảm họa xảy ra mới hành động. Điều đặc biệt là quyết định đóng Max Lunkering gần như hoàn toàn do máy tính thực hiện, bởi mỗi lần hệ thống này đóng lại, hoạt động của cảng Rotterdam sẽ bị gián đoạn, gây thiệt hại kinh tế rất lớn. Nhưng nếu đóng chậm chỉ vài phút, hậu quả có thể còn lớn hơn gấp nhiều lần. Kể từ khi đi vào hoạt động năm 1997, Max Lunkering mới chỉ phải đóng để chống bão thực sự rất ít lần. Trong khi đó, mỗi năm công trình vẫn được vận hành thử định kỳ và luôn thu hút hàng nghìn người dân đến tận mắt chứng kiến màn chuyển động của những cỗ máy thép khổng lồ này. Mỗi con đê trên khắp Hà Lan đều có hồ sơ quản lý riêng, được kiểm tra định kỳ, theo dõi độ lún, độ ổn định và da cố ngay khi xuất hiện dấu hiệu bất thường nhỏ nhất. Chúng được làm bằng lõi cát, bên ngoài phủ một lớp đất xét dày để chống thấm và xói mòn. Sau trận lũ năm 1953, người Hà Lan hiểu rằng đất nước của họ không được bảo vệ bởi những hành động anh hùng trong phút chốc, mà bởi hàng nghìn kỹ sư, công nhân và nhân viên bảo trì âm thầm làm việc mỗi ngày suốt hàng chục năm. Chính sự kiên trì ấy mới là bức tường vững chắc nhất, ngăn cách giữa một quốc gia thịnh vượng và biển cả, luôn chục chờ lấy lại những gì vốn từng thuộc về nó. Thế nhưng, sau gần 1.000 năm không ngừng giành đất từ biển, người Hà Lan lại bất ngờ là một điều tưởng như đi ngược lại mọi thành quả mà tổ tiên đã gây dựng. Họ chủ động trả một phần đất cho nước. Nghe có vẻ như đầu hàng, nhưng thực tế đây là một quyết định được tính toán rất kỹ. Biến đổi khí hậu khiến mức nước biển ngày càng dâng cao. Các cơn bão mạnh hơn và lượng nước từ những con sông lớn ở châu Âu cũng đổ về nhiều hơn. Các kỹ sư nhận ra rằng không thể mãi xây đe cao hơn để chống trọi lại thiên nhiên, bởi con đê càng cao, nếu một ngày xảy ra sự cố, hậu quả sẽ càng khủng khiếp. Từ đó, người Hà Lan chuyển sang một chiếc lý hoàn toàn mới. Thay vì chiến đấu với nước, hãy tạo không gian để nước tồn tại. Chiếc lý ấy được thực hiện hóa bằng chương trình Room for the River, hay còn gọi là không gian cho dòng sông. Thay vì ép những con sông chảy trong lòng đê ngày càng hẹp, họ chủ động rời đê và sâu trong đất liền, mở rộng lòng sông và tạo ra các vùng ngập lũ tự nhiên. Khi mưa lớn hoặc nước sông dần cao, nước sẽ tràn vào những khu vực đã được quy hoạch sẵn, thay vì nhấn chìm thành phố. Để thực hiện kế hoạch này, chính phủ phải mua lại đất nông nghiệp, di rời nhiều gia đình đã sinh sống trên mảnh đất của họ suốt nhiều thế hệ. Điều đó cũng nhằm đảm bảo cứu sống những người ở vùng hạ lưu, khỏi mất mát người và tài sản, không như một số nước khi xả lũ là xác định một mất một còn. Người ở hạ lưu phải gánh chịu tất cả. Không chỉ thay đổi cách quản lý sông ngòi, người Hà Lan còn bắt đầu thay đổi cả cách xây dựng đô thị. Tại Rotterdam, nhiều quảng trường được thiết kế để ngay thường là công viên, sân chơi hay nơi tổ chức sự kiện, nhưng khi mưa lớn sẽ biến thành những hồ chứa nước khổng lồ. Nhiều khu dân cư mới cũng được xây dựng ngay trên mặt nước. Những ngôi nhà nổi này được neo vào các cọc thép cố định. Ngay khi mứng nước dâng lên hay hạ xuống, cả các nhà sẽ trượt theo các cọc như một chiếc thang máy. Trong khi điện, nước và các hệ thống kỹ thuật vẫn hoạt động bình thường. Nhìn từ bên ngoài, chúng gần như không khác gì những ngôi nhà truyền thống. Chỉ có điều, phía trước không phải là sân vườn, mà là một bến thuyền nhỏ. Một giải pháp khác cũng khiến cả thế giới ngạc nhiên là dự án Senmoto, hay còn gọi là động cơ cát. Thông thường, để chống xói lở, các quốc gia phải liên tục trở cát ra bồi đắp bãi biển, một công việc vừa tôn kém vừa phải lập đi lập lại. Người Hà Lan lại chọn cách khác. Họ xây dựng một bán đảo cát nhân tạo khổng lồ ngoài khơi với khoảng 21 triệu mét khối cát, rồi để chính dòng hải lưu và sống biển từ từ mang lượng cát ấy dọc theo bờ biển trong nhiều năm. Thay vì chống lại thiên nhiên, họ để thiên nhiên tự làm phần việc của mình. Và hồi năm 2025, Hà Lan cũng đã chia sẻ mô hình động lực cát này với Việt Nam trong các dự án về biến đấu khí hậu tại nguyên nước, đặc biệt là tại đồng bằng sông Cửu Long. Mỗi khi một quốc gia phải đối mặt với nguy cơ ngập lụt, một trong những cái tên đầu tiên được nhắc đến gần như luôn là Hà Lan. Và chúng ta đã cùng tìm hiểu xong cách mà Hà Lan sống dưới mực nước biển như thế nào. Cảm ơn các bạn vì đã theo dõi video tới giới phút này. Còn bây giờ, xin chào và hẹn gặp lại các bạn trong những video thú vị tiếp theo. Bye bye!