KÝ SỰ: HOÀNG HÀ – NHỮNG VÙNG ĐẤT THƯỢNG NGUỒN DÒNG SÔNG MẸ TRUNG HOA

Xin chào các bạn! Chào mừng các bạn đến với kênh Trung Quốc Open Có một dòng sông mà tên gọi của nó là Hoàng Hà Sông Vàng Nhưng hãy lên tận thượng nguồn để thấy một Hoàng Hà hoàn toàn khác Trong vắt, xanh biếc và đẹp đến lạc người Bầu trời ở đây thắp đến mức như chạm được vào tay Tuyết trắng phủ trên những đỉnh núi xa Gió thổi qua đồng cỏ mênh mông Mang theo mùi đất và mùi cỏ của một vùng cao nguyên lạng lẽ Giữa khung cảnh ấy, hàng nghìn hồ nước lấp lánh như những vị sao rơi xuống Và một dòng suối nhỏ len lỏi giữa thảm rêu Âm thầm bắt đầu hành trình dài hơn 5.000km Hôm nay, chúng ta sẽ cùng đi ngược về một nơi còn ít người biết đến Thượng nguồn Hoàng Hà trên cao nguyên Thanh Hải Đây là vùng đất của những hồ nước xanh như ngọc Của thảo nguyên chảy dài đến chân trời Của những chiếc lều lông yác đen lên sườn đồi Và những lá cờ cầu kinh phần phật trong gió Đây cũng là nơi con sông uốn mình thành những khúc quanh khổng lồ Lấp lánh giữa ánh hoàng hôn đẹp đến mức người ta chỉ muốn đứng yên và nhìn Nhưng vẻ đẹp ấy không chỉ để ngắm Đằng sau mỗi mặt hồ, mỗi đầm lầy, mỗi hẻm núi Là những câu chuyện về con người, về nước Và về một dòng sông đã nuôi sống hơn 100 triệu người Trong 6 trọng rừng chân, chúng ta sẽ đi từ nguồn nước Thanh Hải Qua khúc quanh đầu tiên, qua những hẻm núi và con đập Đến Lan Châu, Ninh Hạng, rồi Hà Sáo Và xuyên suốt, hành trình sẽ có một câu hỏi đi cùng Con sông này bắt đầu vàng từ đâu? Nếu bạn đã sẵn sàng, hãy cùng bắt đầu ngay bây giờ Phân một nguồn nước Người ta gọi nó là sông vàng Nhưng ở nơi nó bắt đầu, nước trông đến mức nhìn thấy tận đấy Trên cao nguyên Thanh Hải, ở độ cao hơn 4.000m so với mặt biển Những dòng suối nhỏ rỉ ra từ mặt đất lạnh Chưa có phủ xa, chưa có tên gọi của một con sông lớn Chưa gánh trên lựng cả một nền văn minh Hoàng Hà dài khoảng 5.464km Là con sông dài thứ 2 của Trung Quốc, chỉ sau Trường Giang Liên vực của nó rộng chừng 795.000km2 Nuôi sống hơn 100 triệu người Thế nhưng, tất cả những con sôi ấy đều bắt đầu từ một khoảng lặng Nơi gió thổi qua thẳng cỏ thấp Và dòng nước nhỏ đến mức một đứa trẻ cũng có thể lội qua Trong hành trình này, chúng ta sẽ không đi hết con sông Chúng ta chỉ ngược về phần đầu tiên của nó Gọi là Thượng Nguồn, đoạn từ Nguồn cho đến Hà Khẩu ở Nội Mông Dài khoảng 3.470km 6 chặng rừng chân, 5 vùng đất Và một câu hỏi đi cùng suốt chặng đường Con sông này bắt đầu vàng từ đâu? Để tìm câu trả lời, trước hết phải đến nước nguồn Về mặt địa lý, điểm khởi nguồn của Hoàng Hà được xác định ở bồn địa Ước Cổ Tông Liệt Dưới chân dãy ba nhan khách lẳng Ở đó có một mạch suối tên là Karibu Nước chảy dốc rách qua thẳng rêu và cỏ lùn Không có thắc độ, không có tiếng gầm Nếu không có tấm bia đánh dấu Người ta có thể đi ngang qua mà không biết mình vừa bước qua khởi điểm của một trong những dòng sông vĩ đại nhất thế giới Ở độ cao này, không khí loãng đến mức bước đi cũng thấy nặng ngực Ban đêm, nhiệt độ có thể xuống dưới không độ, ngay cả giữa mùa hè Ban ngày, nắng gắt đến rát ra Mọi thứ ở đây đều ở cực điểm, trừ dòng nước Nó khiêm nhường, lọng lẽ và tiên nhẫn Xui thêm một quãng, các dòng suối gặp hai hồ nước lớn, chát lăng và ngạc lăng nhìn từ trên cao Chúng như hai viên ngọc xanh đặt cạnh nhau giữa đồng cỏ Nhà thơ Lý Bạch Đời Đường từng viết rằng nước Hoàng Hà từ trời cao đổ xuống Đứng ở đây, câu thơ không còn là một hình ảnh Nó gần như là một lời mô tả Bầu trời thấp, tuyết trắng trên núi xa Và dòng nước như đi ra từ chính khoảng không ấy Xa hơn nữa là viện Mã Đa Nơi người ta nói có hàng nghìn hồ nước lớn nhỏ Và có một cái tên rất đẹp, tinh tú hải biển sau Những mặt hồ lấp lánh dưới nắng Rải khắp đồng cỏ như các vì sao rơi xuống Nhưng vẻ đẹp ấy từng có lúc mong manh Vào cuối thế kỷ 20, nhiều hồ cận khô Thảm cỏ thoai hóa, đất dần vào cát Những năm gần đây, nhờ hạn chế chăn thả Phục hồi đồng cỏ và những mùa mưa thuận lợi Mặt nước đã dần trở lại Không ai dám nói chắc điều đó sẽ kéo dài bao lâu Nhưng người ta đã hiểu rằng nếu đầu nguồn ôm yếu Cả dòng sông sẽ ôm theo Vùng đất này mang tên Tam Giang Nguyên Nơi khởi nguồn của 3 con sông lớn Hoàng Hà, Trường Giang và Lan Thương Người ta gọi đó là tháp nước của cả một vùng đất rộng lớn Năm 2021 Tam Giang Nguyên nằm trong số 5 công viên quốc gia đầu tiên Và Trung Quốc chính thức công bố Bảo vệ nơi này, xuyên cho cùng Là bảo vệ nguồn nước cho hàng trăm triệu người sống ở phía dưới Và đây là một con số đáng để dừng lại Hoàng Hà không phải là con sông nhiều nước Mỗi năm nó mang khoảng 58 tỷ mét khối Chưa bằng một phần 10 lượng nước của Trường Giang Chính vì ít nước như vậy Nên mỗi giọt ở thượng nguồn đều quý Đoạn thượng nguồn chiếm gần 2 phần 3 chiều dài của con sông Và đóng góp hơn một nửa tổng lượng nước của cả dòng Từ vùng nguồn Hoàng Hà chảy về hướng Đông Nam nhỏ, trong Và còn rất hiền Nhưng phía trước, dưới chân những dãy núi tuyết Nó sắp là một việc mà rất ít con sông làm quay đầu Phần 2 khúc quanh đầu tiên Rơi vùng nguồn Hoàng Hà đi về phía Đông Nam Qua những đồng cỏ minh mông ở độ cao trên 3.000 mét Ở đây, khoảng cách được đo bằng ngày cưỡi ngựa Và thời gian được đo bằng mùa cỏ Những chiếc lều lông nhạc đen đứng rải rác bên sườn đồi Khói bếp bay thẳng lên trời trong buổi sớm không gió Cơ cầu kinh năm màu phần phật Trên các điểm cao, mang lời nguyện đi theo hướng gió Người tặng gọi con sông là Mã Khúc Với họ, nó không chỉ là nước uống cho người Phía trước là dãy Anima Khanh Ngọn núi cao hơn 6.200 mét Nơi những người hành hương đi bộ nhiều ngày quanh chân núi Vừa đi vừa lần tràng hạt Con sông, giống như họ, cũng vòng quanh ngọn núi ấy Rồi đến đoạn kỳ lạ nhất Từ Mã Đao, Hoàng Hà chảy về hướng Đông Nam Như thế muốn đi thẳng đến vùng đất Tứ Xuyên Nhưng ở vùng giáp danh Thanh Hải Cam Túc và Tứ Xuyên, quanh nhược nhị cái Nó bất ngờ gặp mình lại, vốn thành những khúc quanh khổng lồ Rồi quay lên hướng Tây Bắc Người ta gọi đó là khúc quanh đầu tiên Thủ khúc, trên bản đồ Nó như một nét bút chưa quyết định Ngoài đời, nó là những dải nước lười biếng Uốn lượn giữa thảo nguyên xanh, lấp lánh dưới ánh chiều Các nhà địa chất cho rằng Sự nâng lên chậm chạp của cao nguyên thanh tạng Đã buộc dòng sông phải uốn mình như thế Con sông không chọn đường Nó chỉ tìm chỗ thấp nhất mà đất còn cho phép Nhưng cái giá của những lần đổi hướng ấy lại là một món quà Nước chảy chậm lại, tràn ra hai bên Như nghĩ cái là một trong những vùng đầm lầy than bùn cao nguyên lớn nhất thế giới Thảm cỏ và lớp than bùn dày ở đây Hoạt động như một miếng bọt biển khổng lồ Út nước mưa vào mùa hè, rồi nhả dân vào sông trong những tháng khô Hắc Hà và Bạch Hà Hai nhãnh sông chảy qua vùng đầm lầy này Đổ vào Hoàng Hạ, làm dòng chính dày thêm Nhờ vậy, ngay cả khi mùa khô kéo dài Thượng nguồn Hoàng Hà hiếm khi cạn kiệt Nhưng miếng bọt biển ấy cũng rất dễ tổn thương Khi đầm lầy khô đi, cỏ mắt, dòng sông cũng mất người giữ nước của mình Có một con số cho thấy vùng đất này quan trọng đến mức nào Đến trạm quan chắc đường Nãy Hải Ngay sau những khúc quanh này Hoàng Hà đã gom được khoảng 20 tỷ mét khối nước mỗi năm Tức khoảng 1 phần 3 tổng lượng của cả con sông Vậy mà nó mới đi chưa tới 3 phần 10 quãng đường Phần lớn những gì các vùng phía sau nhận được Đều bắt đầu từ những đồng cỏ, đầm lầy và núi tuyết này Cuộc sống ở đây chuyển động theo mùa, mùa hè Các gia đình đưa đàn y ác và cưu lên đồng cỏ cao Mùa đông họ xuống thấp hơn để tránh do rét Linh của họ không treo trên tường mà chảy ra trên đồng cỏ Có xanh, có vàng, có phù tuyết Ngày nay, bên cạnh chiếc lều đen thường có thêm một tấm pin mặt trời Và một chiếc xe máy dựng dưới bóng lều Thế giới hiện đại đã đến, nhưng dịp sống vẫn do con sông và bầy ra súc quyết định Bữa ăn của người chăn nuôi rất giản dị Trà bơ nóng, một đại mạch trộn bơ, thịt khô Nó là thứ nhân liệu cần thiết để chịu được cái lạnh và độ cao Mỗi bát trà bơ đều được nấu từ nước lấy ở suối, ở sông, ở chính dòng nước mà chúng ta đang lần theo Ở nơi này, không ai nói về nước như một tài nguyên Người ta nói về nó như nói về một người hẳn sóng lâu năm Đến cuối vùng thảo nguyên, con sông rời khỏi nơi, nó còn trong xanh và chậm dãi Đất phía trước bắt đầu dựng lên thành bắc Nước sắp phải chui qua những khe núi hẻm Rồi đó, con người đã trở sẵn với những bức tưởng bê tông Phân ba hẻm núi và đập Hoàng Ha đi vào những hẻm núi Ở thượng nguồn, hẻm núi không phải là ngoại lệ, mà là quy luật Con sông liên tục bị ép qua các khe đá đỏ, bung ra thành những lòng chảo rộng Rồi lại bị ép vào khe đá kế tiếp Chính nhịp có dãn ấy, cộng với độ dốc lớn của cao nguyên Khiến đoạn sông này trở thành một trong những nguồn thủy năng dồi dào nhất Trung Quốc Con người đã nhìn thấy điều đó từ rất sớm Ở Thanh Hải, tại hẻm Long Dương, một con đập cao khoảng 178 mét chặn ngang dòng sông Hồ Chứa phía sau, nó có thể giữ gần 25 tỉ mét khối nước Tổ máy đầu tiên phát điện vào giữa thập niên 80 Đứng dưới chân đập, người ta nghe tiếng nước đổ ầm ầm qua cửa sả Và cảm giác thật lạ, con sông vốn hiền lành trên đồng cỏ Giờ nằm gọn trong một cỗ máy Không xa đó, trên lòng chảo Cộng Hòa khô khốc Những cánh đồng pin mặt trời chảy dài tới tận chân trời Lê sáng như một mặt hồ thứ hai Ở đây, ánh nắng cao nguyên và nước hồ chứa được đặt vào cùng một hệ thống Ban ngày, mặt trời phát điện Khi nắng yếu, nước qua tô pin mù lại Con sông, theo một nghĩa nào đó Được dùng như một chiếc pin khổng lồ để giữ lại điện của mặt trời Dòng nước tiếp tục đi xuống qua vùng núi Cam Túc Tới Lưu Gia Hiệp, một công trình lớn khác Khởi công cuối thập niên 50 và hoàn thành vào năm 1974 Con đập này biến một đoạn sông thành Hồ Chứa dài Và hiệp ôm lấy những vách đá đỏ sẫm Và ở một bên hồ, ẩn giữa những vách đá Là hang đá Bình Linh, một quân thể tự phật được khắc từ khoảng năm 420 Suốt hơn 1.600 năm, những pho tựa ấy nằm lặng lẽ bên dòng sông Ngày nay, muốn đến đó, người ta phải đi thuyền qua mặt hồ Giữa những ngọn núi phản chiếu trên làn nước xanh Từ Long Dương Hiệp Xuôi tới Thanh Đồng Hiệp Dòng sông bị chia thành một chuỗi bậc thang Với hàng chục công trình thủy điện lớn nhỏ Nhìn từ vệ tinh, con sông không còn là một sợi chỉ điện Mà là một chuỗi hồ nối nhau Vậy vì sao phải xây nhiều đập đến thế? Câu trả lời nằm ở phía hạng nguồn Theo sửa sách ghi lại, trong hơn 2.000 năm Hoàng Hà đã vỡ đê hơn 1.500 lần và đổi dòng hàng chục lần Mỗi lần đều kéo theo những thập họa mà hàng triệu người phải gánh chịu Trong nhiều thế kỷ, nó còn bị gọi là nỗi buồn của Trung Hoa Những con đập ở thượng nguồn ra đời trước hết để làm dịu nỗi lòi Giữ nước mùa lũ, sả nước mùa khô Đưa điện đến những vùng xa xôi dẫn nước vào ruộng Nhưng mỗi bức tường đều có cái giá của nó Khi hồ chứa răng lên, hàng chục nghìn người đã phải rời làng Bỏ ruộng, bỏ nghĩa địa của Tổ tiên Hồ xa bị giữ lại dưới đáy hồ thay vì đi tiếp xuống hạng nguồn Cá không còn đường di chuyển tự nhiên Những gì được lợi và những gì bị mất luôn nằm ở 2 phía của 1 bức tường Người kỹ sư gọi đó là điều tiếc Người dân ven hồ, nhiều khi gọi đó là quê cũ đã nằm dưới nước Câu hỏi của thời đại, chúng ta không còn là có nên xây hay không Câu hỏi là một con sông có thể gánh bao nhiêu việc cùng lúc Chống lũ, bắt điện, tưới ruộng, cấp nước cho thành phố Mà vẫn còn là một con sông Qua khỏi hẻm núi cuối cùng, dòng nước như được thả ra Nó xuôi về phía đông nhẹ nhõ, đục hơn một chút Và tiến vào một thành phố nằm giữa 2 dãy núi Nơi con sông đi thẳng vào giữa lòng phố Lan Châu là thành phố tỉnh lĩ duy nhất mà Hoàng Hạ chảy xuyên qua Hơn 4 triệu người sống hai bên bờ Trong một tung lũng hẹp kẹp giữa 2 dãy núi Nên phố xá cứ kéo dài theo dòng sông như một giải duy băng Sông chảy qua địa phận thành phố hơn 150km Ở đây, người ta không nhìn sông từ xa Người ta sống cùng nó, đi làm dọc bờ Chạy bộ dọc bờ, ngồi uống trà dọc bờ Bên bờ sông có bức tượng mẹ Hoàng Hạ Dựng từ giữa thập niên 80 Một người mẹ nằm nghiêng, trong lòng là đứa trẻ ngức mặt cười Người Trung Quốc gọi Hoàng Hạ là sông mẹ Ở Lan Châu, danh sưng ấy được đẹo thành đá Cầu Trung Sơn, hoàn thành năm 1909 Được xem là cây cầu sắt đầu tiên bắt qua Hoàng Hạ Trước đó, suốt hơn 500 năm Người Lan Châu qua sông bằng cầu phào Hàng chục chiếc thuyền núi nhau, neo bằng dây sắt vào hai bờ Mỗi khi lũ về hay băng kết, cầu phải tháo ra Và cả thành phố như bị chia đôi Với một con sông rộng và hung dữ như thế Một cây cầu thật sự là điều người ta đã chờ đợi hàng thế kỷ Nếu đi dọc bờ sông, bạn sẽ gặp những huồng nước khổng lồ bằng gỗ Từ thời Minh, người Lan Châu dựng những bánh xe cao đến mười mấy mét Để chính dòng sông tự nâng nước lên ruộng Không cần điện, không cần người kéo Chỉ cần sức nước, thời đỉnh cao Hàng trăm huồng quay dọc hai bờ, kéo kẹt ngày đêm Ngày nay chỉ còn lại một ít, quay chậm như hơi thở của một ký ức Và trên mặt nước, nếu may mắn, bạn sẽ thấy những chiếc bè da cừu Mỗi chiếc bè được ghép từ những túi da cừu thổi phồng Buộc vào khung gỗ, bè nhỏ chỉ trưng mươi mấy túi Bè lớn có thể lên đến hàng trăm Người lấy bè ngồi thấp, trèo chậm dãi Vượt qua những đoạn nước siết mà thuyền gỗ không dám đi Ngày xưa bè chở hàng hóa chui dòng đi rất xa Bây giờ nó thủ yếu chở khách du lịch Nhưng mỗi khi bè trượt trên mặt nước Người ta thấy một cách sống rất xưa Đi cùng dòng nước, không chống lại nó Sáng sớm ở Lan Châu bắt đầu bằng mùi nước dùng bò Mì bò Lan Châu có một quy tắc Mà người địa phương thuộc lòng nhất thanh, nhị bạch, tam hồng, tứ lục, ngũ hỏa Nước dùng phải trong, củ cải phải trắng, rau ớt phải đỏ Rau mùi hoặc tỏi non phải xanh, sợi mì phải vàng Năm màu trong một bát, đơn giản như một bức tranh Ăn nóng trong ánh sáng đầu ngày Ngay bên bờ một dòng sông vừa bắt đầu đổi màu Đúng vậy, đến Lan Châu nước đã bắt đầu ngả vàng Từ đây trở xuống, con sông chảy vào vùng cao nguyên hoàng thổ Những nhánh sông nhỏ từ các xườn đất vàng đổ bùn cát vào dòng chính Ngày xưa có câu Một bát nước hoàng hà, nửa bát là cát Ở Trung Du, con sông từng mang theo trung bình khoảng 1,6 tỷ tấn bùn cát mỗi năm Nhiều đến mức bồi, đến cả những đồng bằng rộng lớn ở gần cửa biển Nhưng lúc này, ở Lan Châu, câu trả lời cho câu hỏi của chúng ta mới chỉ hé mở Sông chưa vàng hẳn, nó mới chỉ ngả màu Rồi Lan Châu, hoàng hà rẽ về phía Bắc Chảy qua vùng đất cam túc khô cần Nơi những vách đá đỏ và những cột đá vàng dựng lên bên bờ như một khu rừng đá Rồi con sông đi sâu vào một vùng đất mà từ hàng nghìn năm nay Người ta đã gọi bằng một cái tên đầy hy vọng Phần 5 Ninh Hạng Qua khỏi cam túc, hoàng hà bước vào Ninh Hạng Một vùng đất nhỏ nằm giữa sa mạc và núi Ở đây, mưa hiếm đến mức lượng mưa cả năm chỉ khoảng 200mm Chưa bằng một phần 5 lượng mưa ở Giang Nam thực thụ Thế mà từ hàng nghìn năm nay, người ta gọi nơi này là Giang Nam ngoài Ả Bí mật nằm ở một thứ duy nhất, con sông Ngay khi vừa vào Ninh Hạng, ở xa pha đầu Sa mạc đang cách lý chậm thẳng vào dòng nước Một trường gắt cao chừng 100m trượt xuống sát mép sông Như một dòng sông khác, khô và vàng, chảy song song với dòng sông thật Năm 1958, người ta phải cho tuyến đường sắt bao đầu Lan Châu đi ngang qua đúng nơi đó Giải pháp không phải bê tông hay thép Mà là những ô vuông dơm dạ, mỗi ô 1m2 Cắm xuống cắt như bàn cờ, giữ cho cắt khỏi bay và tạo chỗ cho cỏ bám dễ Hơn 60 năm sau, những ô vuông nhỏ ấy đã thành một rảnh xanh chắn Cắt kéo dài hàng chục cây số dọc đường đây Tàu vẫn chạy, sa mạc vẫn đứng đó Còn con sông lặng lẽ nằm ở giữa Hoa Nga chỉ trẻ qua Ninh Hạ chừng 400km Nhưng trong quãng đoàn đấy, con người đã dựng nên một mạng lưới kênh mương dày đặc Bắt đầu từ thời Tần, Hán hơn 2000 năm trước Những con kênh cổ vẫn mang tên các triều đại Kênh Tần, Kênh Hán, Kênh Đường nhìn từ trên cao Đồng bằng ngân xuyên như một tấm lưới xanh dưỡng đến đất khô Hàng trăm nghìn hecta ruộng lúa, ngô, cây kỳ tử Được nuôi vào một dòng sông màu nâu chảy chậm Ninh Hạ được phân khoảng 4 tỷ mét khối nước hoàng hà mỗi năm Phân lớn dành cho nông nghiệp, mỗi giọt đều có sổ sách của nó Ở thanh nông nghiệp, trên sườn đồi hướng ra sông 108 ngôi tháp trắng nhỏ xếp thành hình tám giác lớn Từng hàng từng hàng như một dãy bậc thang bước lên trời Các nhà nghiên cứu cho rằng chúng có từ nhiều thế kỷ trước Không ai nói được chắc chắn vì sao lại là con số 108 Nhưng đứng trước chúng, bên bờ một dòng sông đang lặng lẽ chảy Người ta hiểu rằng ở vùng đất khô này Con người luôn tìm cách cảm ơn nước theo cách riêng của mình Về phía tây ngân xuyên, dãy Hạ Lan Sơn sừng sững như một bức tường sám Chăn gió lạnh và cắt từ sa mạng Dưới chân đúi là lắng mộ Tây Hạ Vương quốc Tây Hạ tồn tại từ năm 1038 đến năm 1227 Gần 200 năm, có chữ viết riêng, có quân đội mạnh Rồi bị Mông Cổ săn bằng gần như hoàn toàn 95 vua cùng hơn 200 mộ bồi táng nằm chờ giữa vùng đất khô Những khối đất màu vàng nâu dưới bầu trời xanh Ở vùng này, ai giữ được dòng nước thì giữ được cả vương quốc Ngày nay, Sơn Đông Hạ Lan Sơn phủ đầy những vườn nho Nơi người ta làm rượu vang Và những hàng cây kỷ từ đỏ rực vào mùa thu Một vùng đất từng chỉ có cát và chiến tranh Giờ có cả vườn nho, quán xá Và những buổi chiều rất bình yên Nhưng câu chuyện ấy vẫn xoay quanh một điều duy nhất Nước từ con sông kia Ninh Hạ dạy ta một điều Thượng nguồn không chỉ là nơi nước bắt đầu Mà còn là nơi người ta học cách chia nhau nước Và nơi việc chia ấy lớn nhất vẫn còn ở phía trước Trên một vùng đồng bằng Mà người xưa gọi bằng một chữ giảng dị Xáo Sau Ninh Hạ, Hoàng Hà và Nội Mông Và là một điều gây kinh ngạc nhất trên bản đồ Nó không đi thẳng ra biển Nó chảy về phía bắc, rồi vòng sang đông Rồi ngoặt xuống nam, ôm lấy cao nguyên ngạc nhĩ đa tư Như một cánh tay khổng lồ Hình dạng ấy được gọi là hà sáo trước vòng sông Người xưa có câu Hoàng Hà trăm điều hại, chỉ dòng một hà sáo Vùng đồng bằng này là một trong những khu tưới tiêu lớn nhất châu Á Mỗi năm, hệ thống canh trẳng trịt lấy Từ sông chừng 4 đến 5 tỉ mét khối nước Tưới cho hàng triệu mẫu ruộng lúa mỉ Hướng dương dường Đứng giữa đồng bằng, người ta thấy một điều nghịch lý Xung quanh là thảo nguyên và sa mạc Nhưng dưới chân lại là những thừa ruộng xanh tận chân trời Nước thừa sau khi tưới Mang theo muối và phân bón Chảy về hồ Ô Lương Tố Hải Cái hồ lớn còn lại của vùng này Hồ vừa là nơi nhận nước thải của cả một đồng bằng Vừa là nơi nghỉ chân của những đàn chim di cư mỗi mùa Một mặt hồ hai phận sự Nó lọc và nó nuôi Bảo vệ được hồ, nghĩa là bảo vệ được cả cách sống của đồng bằng này Ở Nội Mông, mùa đông là mùa của im lặng Hoàng Hà đóng băng hàng tháng trời Mặt sông trắng xóa, phẳng lặng như một con đường không ai đi Nhưng đến xuân, một nghịch lý của địa lý xuất hiện Ở Ninh Hạ và Nội Mông Con sông chảy từ nam lên bắc Nên phía nam ấm trước, băng tàn trước Nước rồn lên phía bắc, nơi băng vẫn còn cứng Nước không còn chỗ đi Các tảng băng trồng lên nhau, chặn ngang dòng Và lũ băng tràn bờ Đó là một kiểu lũ mà chỉ những đoạn sông chảy theo hướng này mới có Đến gần bao đầu Thành phố Thép nằm giữa thảo nguyên Con sông đi qua như một người khách quen, hai bờ đã khác Những khe núi hẹp đã lùi lại phía sau Nhưng chỗ cho đồng bằng phù sa, cồn cát Và những bãi cỏ thấp Nước đục hơn, nặng phù sa hơn, chảy chậm hơn Và mang ngùi đất Rồi đến Hà Khẩu, một thị trấn nhỏ thuộc huyện Thác Khắc Thác Ở đây, sau 3470km Thượng nguồn kết thúc Tại Hà Khẩu, sông dễ hẳn xuống phía nam Chạy giữa hai tỉnh Sân Tây và Thiểm Tây Chúng ta đã bắt đầu bằng một câu hỏi Con sông này bắt đầu vàng từ đâu? Bây giờ, có thể trả lời Nó không vàng ở nguồn nơi nước trong đến tận đáy Nó không vàng ở những hẻm núi nơi nước bị ép qua khe đá Ở Lan Châu, nó mới chỉ ngả màu Và chỉ khi rời Thượng nguồn, chạm vào Hoàng Thổ Nó mới thật sự trở thành sông vàng Nhưng có lẽ câu hỏi đáng hỏi hơn Lại là câu hỏi ngược lại Vì sao một dòng sông vốn trong veo lại chấp nhận trở thành như thế Có lẽ, vì Thượng nguồn là phần cho đi Trên 3470km Con sông nuôi, những đàn y ác Quay những nguồn nước, thắp điện cho những thành phố xa Tưới những cánh đồng giữa sa mạc Và giữ cho tàu hoạng đi qua đồi cát Nó giữ lại phần trong nhất của mình cho những vùng đất này Rồi mang phần còn lại xuống đồng bằng Nếu Hoàng Hà là sông mẹ Thì Thượng nguồn chính là những năm tháng đầu tiên của người mẹ ấy Còn trong, còn trẻ, và đã bắt đầu gánh vác Ở nơi bắt đầu, nước trong tận đáy Ở nơi Thượng nguồn kết thúc, nước đục ngùi đất Giữa hai điểm ấy là 3470km Những con người, những bức tường, những ô rơm, những nguồn nước Và một dòng sông không bao giờ chỉ là nước Còn chúng ta dừng chân ở đây Nơi con sông vừa đổi màu Vậy là chúng ta đã đi hết chặng đường Thượng nguồn của Hoàng Hà Từ những giọt nước đầu tiên trên cao nguyên Thanh Hải Cho đến Hà Khẩu, nơi con sông rẽ xuống phía nam Và bắt đầu đổi màu Trên gần 3500km ấy Chúng ta đã gặp một Hoàng Hà rất khác, với hình dung quen thuộc Không phải dòng sông đục ngầu phù sa Mà là dòng nước trong veo giữa đồng cỏ và tuyết trắng Không chỉ là con sông của lũ lụt và bùn cát Mà còn là con sông nuôi đàn y ác Quay gồm nước, thắp điện, tưới những cánh đồng giữa sa mạc Và giữ cho những đoàn tàu đi qua đồi cát Câu hỏi chúng ta đặt ra từ đầu Con sông này bắt đầu vàng từ đâu Giờ đã có lời đáp, nó không vàng ở nguồn Nó chỉ thật sự trở thành sông vàng khi chạm vào hoàng thổ Nhưng có lẽ điều động lại nhiều hơn Cả không phải là màu nước Mà là nhận ra rằng Thượng nguồn chính là phần cho đi của dòng sông Phần trong nhất, trẻ nhất Và cũng dễ tổn thương nhất Bảo vệ nơi ấy, suy cho cùng Là bảo vệ cả dòng chạy phía sau Hy vọng chuyến hành trình hôm nay đã cho bạn một góc nhìn mới Về con sông mẹ của Trung Hoa Và biết đâu, khiến bạn muốn một ngày nào đó Tự mình đứng trên cao nguyên ấy Nhìn dòng nước bắt đầu chạy Cảm ơn các bạn đã đồng hành cùng kênh Trung Quốc Open đến hết video này Nếu thấy video bổ ích Hãy để lại một lượt thích, đăng ký kênh Và chia sẻ cảm nhận ở phần bình luận Để chúng mình biết bạn muốn khám phá tiếp vùng đất nào Ở video sau Chúng ta sẽ tiếp tục theo dòng nước vào cao nguyên Hoàng Thổ Nơi con sông thật sự thành sông vàng Xin chào và hẹn gặp lại các bạn