TÓM TẮT CUỘC ĐỜI BỒ ĐỀ ĐẠT MA AI

Sử thi quán xin chào quý vị khán giả. Trong lịch sử Phật giáo Trung Hoa, có một con người mà chỉ cần nhắc đến tên, người ta lập tức nhớ đến một khuôn mặt dữ dằn, đôi mắt sâu, bộ râu rậm và bóng dáng một nhà sư ngồi bất động trước vách đá suốt 9 năm. Người ấy chính là bồ đề Đạt Ma hay còn gọi Đạt Ma Sư Tổ. Nhưng phía sau hình tượng huyền thoại ấy lại là một cuộc đời đầy những khoảng trống bí ẩn. Ông thực sự là ai? Ông đến từ đâu? Vì sao một vị tăng từ Ấn Độ lại vượt muôn dặm đến Trung Hoa? Và điều gì đã khiến tên tuổi của ông tồn tại hơn 1.000 năm sau khi ông qua đời? Hôm nay, Sử thi quán sẽ cùng quý vị lần theo dấu vết của Đạt Ma Sư Tổ. Từ những 5 tháng đầu đời được bao phủ bởi màn sương lịch sử cho đến hành trình truyền pháp và những huyền thoại đã biến ông thành một trong những nhân vật đặc biệt nhất của phương Đông. Vào khoảng cuối thế kỷ thứ 5, đầu thế kỷ thứ 6, trên giải đất Ấn Độ cổ đại, vùng đất của những dòng sông linh thiêng và những tư tưởng triết học mênh mông. Màn sương thời gian bắt đầu bao phủ lấy sự khởi đầu của một cuộc đời kỳ vĩ. Cuộc đời ấy gắn liền với cái tên Bodhidharma, mà sau này lịch sử phương Đông nìn năm vẫn tôn kính gọi bằng danh sưng Bồ Đề Đạt Ma, nhìn lại quá khứ qua lăng kính của những trang sử liệu cổ. Thật khó để khẳng định chính xác năm sinh, tên tuổi của Đấng sinh thành hay những chi tiết tỉ mỉ về thổ thiếu thời của ông. Lịch sử chính thống không để lại những dòng chứng cứ trọn vẹn, nhưng truyền thống Phật giáo phương đông qua bao thế hệ vẫn nâng niu lưu giữ những câu chuyện về nguồn gốc của vị đại sư. Theo các ghi chép cổ và truyền thuyết thiền tông, Đạt Ma vốn không phải xuất thân từ trốn Bần Hàn. Ông được mô tả là một vị hoàng tử, sinh ra trong một gia tộc dòng dõi quý tộc cao quý thuộc vương quốc Kanchipuram ở vùng nam Ấn Độ. Giữa những cung điện nguy Nga, những gấm vóc lụa là và quyền lực thế tục bao quanh, đứa trẻ ấy đã sớm được tắm mình trong một môi trường giáo dục hoàn hảo nhất thời bấy giờ, nơi tri thức về chiết học, nghệ thuật và những tư tưởng tôn giáo cổ xưa được truyền dạy kỹ lưỡng. Thế nhưng, nhung lụa và ngai vàng đã không thể níu giữ được một tâm hồn sớm thao thức trước những nỗi đau khổ của kiếp nhân sinh. Truyền thuyết kể rằng, ngay từ khi còn là một cậu bé, Đạt Ma đã lộ rõ một trí tuệ vượt trội cùng một tấm lòng hứng thiện khác thường, trong khi những đứa trẻ hoàng tộc khác chìm đắm trong các trò chơi quyền lực hay thụ hưởng vinh hoa, tâm trí của hoàng tử trẻ lại hay hướng về những giáo lý chầm mặt của Đức Phật. Ông thường chầm tư ngắm nhìn thế sự, sớm nhận ra rằng mọi vinh hoa trên đời rồi cũng như mây khói thoảng qua, chỉ có sự giác ngộ tâm linh mới có thể đưa con người vượt qua cõi khổ sinh tử. Chính những hạt mầm tĩnh lặng ấy đã nảy mầm trong lòng đứa trẻ bước ra từ Nam Ấn. Cuộc đời ông, vốn dĩ được vạch sẵn để trở thành một vị vua cai trị một xứ sở lại bắt đầu rẽ sang một con đường hoàn toàn khác. Con đường của một người đi tìm ánh sáng chân lý cho nhân loại. Theo dòng thời gian, vị hoàng tử Nam Ấn ngày nào khôn lớn bước vào độ tuổi trưởng thành. Trước mắt ông lúc bấy giờ là hai con đường hoàn toàn trái ngược. Một bên là chiếc ngai vàng phụ đầy vinh hoa cùng quyền lực nghiêng thiên hạ. Một bên là chiếc y phấn tảo đơn sơ và hành trình gian khổ của một kẻ khất sĩ đi tìm đại đạo. Thế nhưng, những gấm vóc lụa là chưa từng làm sao động một tâm hồn đã sớm nhận ra bản chất hư ảo của thế gian. Càng lớn lên, khi tiếp xúc sâu hơn với giáo lý Phật giáo Đại Thừa, ông càng thấu hiểu rằng mọi quyền uy hay tài bảo rồi cũng bị thời gian cuốn trôi. Chỉ có sự thức tỉnh tận sâu bên trong tâm tính mới giải thoát con người khỏi vòng luân hồi sinh tử. Quyết định buông bỏ tất cả để rời xa đời sống thế tục không phải là một phút bồng bột mà là kết tinh của một ý chí kiên định và một tâm nguyện bao la. Đạt Ma từ giã Hoàng Cung cởi bỏ áo mão hoàng tộc để chính thức bước vào con đường xuất ra. Truyền thống Thiền Tông ghi nhận một bước ngoạt định mệnh trong đời ông. Cuộc gặp gỡ với vị Bát Nhã Đa La Prach Natara vị tổ thứ 27 của Phật giáo Ấn Độ nhận thấy ở vị tăng trẻ tuổi này một căn cơ phi thường và một đạo tâm kiên cố như Kim Cương Bát Nhã Đa La đã thu nhận ông làm đệ tử. Dưới sự chỉ dạy của Bậc Minh Sư Đạt Ma không chỉ miệt mài học hỏi giáo Pháp qua kinh điển mà quan trọng hơn ông đi sâu vào thực hành thiền định. Nơi mọi văn tự ngôn từ đều phải nhường chỗ cho sự trải nghiệm trực tiếp và thấu suốt bản thể. Những năm tháng rèn luyện âm thầm trong trốn lâm tuyền là thời gian để tâm trí ông được mài rũa vượt qua mọi chướng ngại của bản ngã để chạm đến đỉnh cao của sự giác ngộ. Trải qua bao mùa mưa nắng khổ luyện bồ đề Đạt Ma được chính thầy mình ấn chứng. Ông tiếp nhận y Bát trở thành vị tổ thứ 28 của dòng truyền thừa Phật giáo Ấn Độ. Người nắm giữ, tránh Pháp nhãn tạng được truyền nối liên tục từ thời Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Đứng trên đỉnh cao của sự kế thừa tâm linh tại quê nhà, vị đại sư không dừng lại để thụ hưởng sự tôn kính. Trong tâm ông, một ngọn lửa mới bắt đầu bùng cháy. Ngọn lửa mang ánh sáng giác ngộ đi xa hơn nữa, vượt qua những dãy núi cao và biển rộng để đến với những vùng đất xa xôi ở phương Đông. Vào khoảng thế kỷ VI Phật giáo tại quê hương Ấn Độ sau nhiều thế kỷ phát triển rực rỡ bắt đầu bước vào giai đoạn trầm lắng và dần phân hóa thành nhiều bộ phái. Trong khi đó, ở phương Đông sứ sở Trung Hoa rộng lớn lại đang trải qua một thời kỳ chuyển mình mạnh mẽ. Ánh sáng Phật Pháp đã lan tới vùng đất này trước đó vài thế kỷ. Nhưng người dân và các giới trí thức Trung Hoa thời bấy giờ, chủ yếu tiếp cận Đạo Phật qua việc dịch thuật, phân tích kinh điển hoặc trú trọng vào nghi lễ. Việc cúng giường mà chưa thực sự đi sâu vào cốt lõi của sự giải thoát sự trực nghiệm thiền định. Nhận thấy nhân duyên đã chín mùi ở vùng đất phương Đông truyền thống kể rằng Trước khi tịch diệt, vị tổ bát nhã Đa La đã dặn dò Bồ Đề Đạt Ma Sau khi ta qua đời Ngài hãy đợi vài mươi năm rồi sang Trung Hoa Nơi đó có nhân duyên lớn với thiền giáo, giáo Pháp sẽ phát triển rực rỡ và đem lại lợi lạc cho muôn đời. Vâng lời Thầy và mang trong mình một đại nguyện bao là Bồ Đề Đạt Ma đưa ra một quyết định lịch sử rời bỏ quê hương Ấn Độ để dẫn thân vào một hành trình không có đường quay về. Đó là một hành trình gian khổ đến mức vượt ngoài tầm tưởng tượng của con người thời bấy giờ. Không chọn con đường tơ lụa trên đất điền đầy cát bụi và chiến tranh Đạt Ma đã lênh đênh trên con đường biển đầy sóng gió. Truyền thuyết ghi lại rằng ông đã trải qua hàng mấy năm trời sống trên những con thuyền gỗ thô sơ vượt qua vô số dông bão của Ấn Độ Dương và Biển Đông. Những cơn sóng giữ có thể nhấn chìm bất kỳ sinh mạng nào nhưng không thể làm lay chuyển ý chí sắt đá của vị tăng sĩ mang trong mình sứ mệnh truyền đăng. Sau những tháng ngày dài đẳng đẳng đối mặt với cái chết, sự cô độc và sự khắc nghiệt của biển cả Cuối cùng, chiếc thuyền chở vị đại sư từ phương Tây xa xôi cũng cập bờ biển Quảng Châu miền Nam Trung Hoa. Đôi chân trần của Bồ Đề Đạt Ma chính thức đặt lên mặt đất Trung Hoa. Ông mang đến vùng đất này không phải là gấm vóc hay vàng bạc mà là một hạt giống thiền lạng lẽ. Hạt giống sắp sửa cắm dễ sâu vào lòng văn hóa phương Đông và làm thay đổi dòng chảy lịch sử Phật giáo mãi mãi đặt chân lên mặt đất Trung Hoa vào thời Nam Bắc Triều, một thời kỳ xã hội biến động dữ dội và chia cắt. Bồ Đề Đạt Ma bước vào một thế giới Phật giáo đang phát triển rực rỡ nhưng cũng đầy phức tạp. Nơi đây, chùa triền mọc lên khắp nơi kinh sách được dịch thuật và giảng giải rầm rộ. Chư Tăng và giới quý tộc say xưa tranh luận về giáo lý, công đức thế nhưng đằng sau sự hưng thịnh bề ngoài ấy Đạt Ma nhận ra một thực tế. Người ta đang quá trú trọng vào văn tự hình thức và nghi lễ bên ngoài mà quên mất sự thực chứng tâm linh bên trong. Ông xuất hiện không phải với tư cách một nhà sư đi giảng giải kinh sách hay kêu gọi xây chùa mà mang đến một con đường hoàn toàn khác biệt nhấn mạnh vào thiền định sự trải nghiệm trực tiếp và thấu suốt bản tâm. Tiếng đồn về vị đại sư từ phương Tây xa xôi nhanh chóng lan tới triều đình nhà lương ở phương Nam, lương vũ đế tiêu diễn. Vị vua vô cùng sùng bái Phật giáo người đã bỏ ra vô số tiền tài để xây hàng ngàn ngôi chùa chép vô số kinh điển và cúng giường đã vô cùng hân hoan thành Đạt Ma về kinh đô Kiến Khang, nay là Nam Kinh để diện kiến. Cuộc gặp gỡ lịch sử giữa một vị đại quân vương nắm giữ quyền lực tuyệt đối và một vị thiền sư tay trắng mang tâm nguyện thoát tục đã diễn ra trong bầu không khí đính đạc nhưng đầy kịch tính. Lương vũ đế với niềm tự hào về những việc thiện mình đã làm cho Phật Pháp tự tin hỏi Đạt Ma Chẫm từ khi lên ngôi đến nay xây chùa, chép kinh độ tăng không biết bao nhiêu mà kể Vậy Chẫm có công đức gì không? Bồ đề Đạt Ma nhìn vị vua sùng đạo ánh mắt thản nhiên và đáp bằng một câu ngắn gọi lạnh như băng. Hoàn toàn không có công đức gì cả Câu trả lời như một gáo nước lạnh rội vào niềm tự hào của nhà vua Lương vũ đế ngơ ngác không hiểu nổi vì sao những việc làm tận tụy ấy lại không được công nhận. Nhà vua nén sự Phật ý, hỏi tiếp Vì sao lại không có công đức? Đạt Ma điểm tĩnh giải thích rằng những việc xây chùa, cúng giường chỉ đem lại nhân quả nhỏ nhoi trong cõi người, cõi trời như bóng đi theo hình, tuy có nhưng không phải thật tướng. Công đức chân thật phải là trí tuệ thanh tịnh Tâm thể vắng lặng, không thể dùng lòng tham cầu thế gian mà đạt được. Sự khác biệt quá lớn về tầm nhìn và tâm thế khiến Lương vũ đế không thể thấu hiểu được tư tưởng vượt lên trên hình tướng của Đạt Ma Vua tiếp tục hỏi một câu cuối cùng. Vậy trước mặt chấm đây là ai? Đạt Ma nhẹ nhàng đáp. Không biết Đó là câu trả lời thể hiện cái tâm giải thoát, không vướng mắt vào danh sưng hay ngã mạn Nhận thấy nhân duyên giáo hóa tại triều đình nhà Lương chưa chín mùi. Bồ đề Đạt Ma lặng lẽ từ giã cung điện giã biệt phương Nam. Nhà sư cô độc tiếp tục cất bước đi về phương Bắc vượt qua sông Trường Giang cuồn cuộn sóng trào hướng về vùng núi rừng hẻo lánh Nơi một trang sử mới của Thiền Tông sắp sửa được viết nên Rời bỏ bóng mát quyền lực của triều đình phương Nam, bồ đề Đạt Ma tiếp tục cuộc hành trình độc hành về phía Bắc Đôi chân chân của vị thiền sư Băng qua những giải đất cằn cỗi, bước qua những xóm làng chìm trong biến động của thời đại Nam Bắc Triều. Cuối cùng ông dừng chân tại vùng núi Tung Sơn Hùng Vĩ thuộc tỉnh Hà Nam ngày nay Nơi ngôi chùa Thiếu Lâm vừa được xây dựng chưa lâu dưới Triều Bắc Nguy Thế nhưng Đạt Ma không dừng lại ở những gian điện thở nguy Nga hay lưu trú trong trốn tăng xá ấm êm Ông chọn đi xa hơn nữa, men theo những vách đá gập gành lên đỉnh núi cao tìm đến một hang động nhỏ tự nhiên hẻo lánh và quanh năm lộng gió Tại nơi hang đá u tịch ấy một sự kiện lạng lẽ nhưng đi vào bất tử của lịch sử Thiền Tông đã bắt đầu 9 năm diện bích. Hãy hình dung bóng dáng một nhà sư phương Tây với thân hình gầy guộc, đôi mắt sâu thẳm và bộ áo ca xa sờn cũ ngày lại ngày ngồi xếp bằng quay mặt vào vách đá cầm nín mặc cho bốn mùa luân chuyển gió tuyết mùa đông gào thét qua khe núi hay cái nóng oi ả của mùa hè thiêu đốt bóng hình ấy vẫn như một khối đá tĩnh lặng giữa vạn biến của đất trời 9 năm, hơn 3.000 ngày đêm đối diện với bức tường đá vô ngôn đó không phải là sự trốn chạy thế thái nhân tình, cũng không phải là một hành vi khổ hành cực đoan. Trong chiều sâu của sự im lặng tuyệt đối ấy, Đạt Ma đang thực hành một phương pháp tu tập rốt ráo nhất buông bỏ mọi khái niệm, dập tắt mọi suy tưởng hỗn loạn của chi thức để tâm trí tự soi chiếu vào chính nó chạm đến bản tính chân thật vốn có của môn loài theo dòng thời gian, hình ảnh 9 năm diện bích đã vượt qua ranh giới của một sự kiện thực tế để trở thành biểu tượng thiêng liêng nhất của Thiền Tông Đông Dù cho dưới góc độ sử liệu hiện đại những chi tiết về 9 năm ngồi thiền trong hang động có thể mang nhiều sắc thái của huyền thoại và nghệ thuật biểu tượng, nhưng giá trị cốt lõi mà nó truyền tải thì hoàn toàn chân thật. Đó là biểu tượng cho trí nguyện kiên cường bất biến sự nhẫn nại phi thường và con đường quay vào bên trong để tìm kiếm sự thức tỉnh. Bóng lưng chầm mặc trước vách đá tung sơn năm ấy đã tỏa ra một luồng năng lượng tĩnh lặng nhưng mãnh liệt, âm thầm chuẩn bị cho một cuộc gặp gỡ định mệnh. Cuộc gặp gỡ sẽ châm ngọn đuốc thiền tông bùng sáng trên đất Trung Hoa. Giữa núi rừng tung sơn giá rét, bóng lưng bồ đề đạt ma vẫn lặng lẽ in trên vách đá qua bao mùa tuyết đổ. Sự tĩnh lặng tưởng trường vĩnh kiểu ấy cuối cùng đã bị phá tan bởi bước chân của một người tìm đạo kiên trì. Thần Quang vị tăng sĩ sau này được biết đến với pháp danh Huệ Khả. Huệ Khả vốn là một trí thức nguyên bác, đã thông thuộc kinh sử và giáo lý Phật giáo nhưng tâm vẫn chưa tìm thấy sự an bình tuyệt đối. Nghe danh vị đại sư phương Tây đang ngồi thiền trên đỉnh tung sơn, ông đã lặn lội tìm đến với một khao khát cháy bỏng. Xin được khai thị con đường giải thoát chân thật. Thế nhưng khi đến nơi, Huệ Khả chỉ nhận lại sự im lặng. Đạt ma vẫn ngồi quay mặt vào vách đá, không ngoảnh lại không thốt ra một lời. Sự thử thách ấy không làm Huệ Khả nản lòng. Ngày qua ngày, ông đứng bên ngoài hang động, chắp tay thành kính giữa sương gió núi cao. Truyền thuyết kể rằng, vào một đêm mùa đông tuyết rơi dữ dội, tuyết phủ ngập đến tận đầu gối, Huệ Khả vẫn đứng bất động trước cửa hang. Nhận thấy sự kiên trì phi thường ấy, đạt ma mới quay lại hỏi. Người đứng trong tuyết suốt đêm như vậy, rốt cuộc muốn cầu điều gì? Huệ Khả rơi nước mắt, chắp tay thưa. Cúi xin hòa thượng mở lòng từ bi, ban truyền giáo pháp giải thoát cho con, đạt ma lạnh lùng đáp. Giáo pháp vô thượng của chư Phật phải trải qua muôn ngàn kiếp khổ luyện, chịu đựng những việc khó chịu, nhẫn lại những việc khó nhẫn. Người với đứt mỏng, tâm khinh xuất làm sao có thể cầu nhận chân lý? Để chứng minh tâm nguyện kiên cố như kim cương và sự quyết tâm buông bỏ mọi lũy trần vì đạo Pháp, Huệ Khả đã rút ra một lưỡi dao sắc, tự chặt đứt cánh tay trái của mình và dâng lên trước mặt vị tổ sư. Máu đỏ nhộm thắm tuyết trắng làm rung động cả không gian tịch mịch của núi rừng. Cảm động trước chí nguyện phi thường ấy, bồ đề đạt ma biết rằng nhân duyên truyền pháp đã đến. Ông nhận Huệ Khả làm đệ tử. Trong khoảnh khắc ấy, Huệ Khả nén đau đớn, cất tiếng hỏi câu hỏi đau đớn từ trong tâm khả. Tâm con chưa an, xin thầy an tâm cho con. Đạt ma nhìn thẳng vào mắt người đệ tử, nhẹ nhàng đáp. Người hãy đưa tâm ra đây, ta sẽ an cho. Huệ Khả ngẩn người, lặng im quay nhìn lại chính mình. Sau một hồi quán chiếu vào khoảng không mênh mộng bên trong, ông bừng tỉnh và đáp. Con tìm tâm khắp nơi nhưng hoàn toàn không thể thấy được. Đạt ma mỉm cười nói. Ta đã an tâm cho người xong rồi đó. Chỉ qua một câu nói giản đơn nhưng xoáy sâu vào bản thể, Huệ Khả lập tức đại ngộ. Mọi nghi ngờ, vướng mắt bấy lâu hoàn toàn sụp đổ, nhường chỗ cho một sự thức tỉnh bao la. Cuộc đối thoại kinh điển ấy không chỉ giải thoát cho tâm hồn Huệ Khả mà còn đánh dấu thời khác trao truyền y bát lịch sử. Huệ Khả chính thức trở thành vị nhị tổ của Thiền Tông Trung Hoa. Bồ Đề Đạt Ma, người mang ngọn đuốc từ Ấn Độ xa xôi nay đã tìm được người tiếp nối ngọn lửa thiêng trên đất Phương Đông, chính thức mở ra dòng chảy Thiền Tông bất tận cho muôn đời sau. Theo dòng thời gian, hình tượng Bồ Đề Đạt Ma không chỉ dừng lại trong phạm vi của những trang kinh hay trốn thiền định lặng lẽ. Trong tâm thức dân gian Phương Đông ông còn bước vào một thế giới hoàn toàn khác thế giới của võ học với tư cách là vị sơ tổ khai sáng võ thuật Chùa Thiếu Lâm. Những câu chuyện truyền miệng ly kỳ kể rằng trong những năm tháng lưu trú tại núi Tung Sơn Đạt Ma nhận thấy các nhà sư Thiếu Lâm do chỉ tập trung ngồi thiền tụng kinh trong thời gian dài nên cơ thể trở nên yếu ớt, gầy guộc và dễ sinh bệnh tật. Lòng tư bi cùng trí tuệ nhìn xa trông rộng đã thúc đẩy vị đại sư sáng tạo ra những bài tập rèn luyện thân thể. Ông đã đúc kết những động tác vươn người mô phỏng các loài động vật và sự vận hành của khí huyết để tạo nên hai bộ bí kíp kinh điển dịch cân kinh, giúp cải biến gân cốt rèn luyện thể lực và tẩy tùy kinh giúp thanh lọc tâm trí, khai thông kinh mạch Từ những động tác dưỡng sinh ban đầu ấy các thế hệ tăng sĩ Thiếu Lâm được cho là đã phát triển thành những thế võ chiến đấu biến hóa khôn lường biến ngôi chùa trên núi Tung Sơn thành cái nôi võ học lừng lẫy thiên hạ Tuy nhiên, nếu bước qua tấm màn của huyền thoại để nhìn dưới lăng kính lịch sử và sử liệu khách quan bức tranh lại mang một màu sắc hoàn toàn khác Các nhà nghiên cứu lịch sử Phật giáo và võ học hiện đại đã chỉ ra rằng không có bất kỳ chứng cứ văn bản nào từ thời Nam Bắc Triều hay thời Đường ghi nhận việc bồ đề Đạt Ma truyền dạy võ thuật Hai bộ sách dịch cân kinh và tẩy tùy kinh thực chất chỉ xuất hiện vào khoảng thế kỷ 17 muộn hơn thời đại của Đạt Ma tới hơn 1.000 năm và nhiều khả năng do các đạo sĩ hoặc võ sư thời Đạo Quang Nhà Thanh biên soạn rồi gán tên ông để tăng thêm uy tín Võ thuật thiếu lâm trên thực tế là kết tinh của một quá trình rèn luyện tích lũy lâu dài của nhiều thế hệ tăng binh qua các thời kỳ lịch sử đặc biệt là sự đóng góp của các tướng sĩ xuất ra tìm về nương tựa cửa phận Dẫu vậy, việc hình tượng Đạt Ma gắn liền với võ thuật thiếu lâm không phải là sự gượng ép vô nghĩa sự kết hợp giữa thiền và võ đã phản ánh một chiếc lý sâu sắc của văn hóa phương Đông thân và tâm không thể tách rời một tinh thần minh mẫn một tâm thiền định vững vàng cần được nâng đỡ bởi một cơ thể khỏe mạnh Bởi thế, dù là một nhà sư lịch sử chầm mặc trước vách đá hay một vị võ tổ huyền thoại trong trang sách kiếm hiệp hình tượng bồ đề Đạt Ma vẫn sống mãi như một biểu tượng trọn vẹn Sau khi đã tìm được người truyền thừa y bát và gieo xong hạt giống thiền tông trên đất Bắc bồ đề Đạt Ma bước vào những năm tháng cuối đời trong sự lạng lẽ cũng như thỏa ông mới xuất hiện những ghi chép lịch sử chính thống về giai đoạn cuối cuộc đời vị đại sư vô cùng ít ỏi và mờ ảo Ông rời bỏ thế gian vào khoảng năm 535 hay 536 nhưng chính xác ông viên tịch ở đâu và trong hoàn cảnh nào vẫn là một dấu hỏi lớn bị vĩnh viễn vùi lấp dưới lớp bụi thời gian Xung quanh sự ra đi của ông vô số truyền thuyết dân gian đã được theo dẹt nền phản ánh cả những mặt tối của thời đại lẫn niềm tin bất tử của hậu thế dành cho một vị thánh tăng Một trong những giai thoại phổ biến nhất kể rằng sự xuất hiện và ảnh hưởng sâu rộng của Đạt Ma đã khiến một số giáo đồ và pháp sư địa phương sinh lòng đố kỵ Họ đã nhiều lần bỏ độc vào thức ăn của ông Năm lần đầu tiên với thần thông và năng lực thiền định phi thường Đạt Ma đều giải được độc Nhưng đến lần thứ sáu nhận thấy duyên hóa độ tại cõi thế gian đã mãn công cuộc truyền pháp đã hoàn thành trọn vẹn Ông thả nhiên thụ nhận chén độc dược và mỉm cười xả bỏ báo thân tại vùng Lạc Dương Tăng chúng và đệ tử đau đớn khóc thương thu gom di thể ông và an táng tại chùa Định Lâm trên núi Hùng Nhĩ Thế nhưng câu chuyện về cây chết của bồ đề Đạt Ma không dừng lại ở ngôi mộ trên núi Hùng Nhĩ Nó mở ra một trong những huyền thoại ly kỳ và giàu tính biểu tượng nhất trong lịch sử phương Đông Giai thoại Tống Vân gặp Đạt Ma Truyền thuyết kể rằng khoảng 3 năm sau khi Đạt Ma viên tịch một vị sứ thần nhà Bắc Nguỵ tên là Tống Vân trên đường bi sứ từ Tây Vực trở về Khi đi qua dãy núi thông lãnh hành tuyết thì đột nhiên gặp bồ đề Đạt Ma Vị đại sư vẫn khoác chiếc áo cà sa quen thuộc tay cầm một chiếc gậy trúc trên gậy treo đúng một chiếc dép bằng cỏ đang bước đi thong rong về hướng Tây Tống Vân ngạc nhiên cúi đầu trào và hỏi Thầy này đi đâu đấy? Đạt Ma mỉm cười trả lời Ta đi về Tây Thiên Ấn Độ Rồi ông dạng thêm Quốc vương của ông hôm nay đã tịch rồi Ông mau trở về đi Khi Tống Vân về đến Kinh Thành Quả nhiên vua Bắc Nguỵ đã qua đời Nhớ lại cuộc gặp gỡ kỳ lạ trên núi cao Tống Vân đem chuyện kể lại cho Triều Đình Mọi người đều cho là chuyện hoang đường vì Đạt Ma đã qua đời và được an táng từ 3 năm trước Để kiểm chứng Triều Đình cho cuột ngôi mộ trên núi Hùng nhĩ lên Khi nắp quan tài bằng gỗ được mở ra Tất cả những người chứng kiến đều bàng hoàng Bên trong hoàn toàn trống rỗng Không hề có hài cốt Chỉ duy nhất còn lại một chiếc dép bằng cỏ Nằm cô đơn ở đáy áo quan Quẩy một chiếc dép về Tây Trúc Từ đó trở thành một điển tích bất hủ Dưới lăng kính của lịch sử và khoa học Đây rõ ràng là một câu chuyện mang màu sắc thần thoại Được sáng tạo để thần thánh hóa vị sơ tổ Thế nhưng Dưới lăng kính của thiền học Chiếc dép bỏ lại và chiếc dép mang đi Chính là một biểu tượng tuyệt đẹp Thân xác chỉ là chiếc áo trốn cõi trần Sinh tử chỉ là một trò chơi hư ảo Vị thiền sư đến tự do và đi tự do Không vướng mắt vào bất kỳ nấm mồ Hay cho bụi nào của thế thái nhân tình Bồ đề đạt ma qua đời Để lại một chiếc dép Bóng chim tăm cá Nhưng ngọn lửa thiền Mà ông nhen nhóm trên đất Trung Hoa Thì không bao giờ tắt Hạt giống lặng lẽ gieo xuống giữa những dông bão Của thời Nam Bắc Triều Bắt đầu nảy mầm, đơm hoa Và vươn mình thành một cây cổ thụ Rợp bóng cả phương Đông Tiếp nối tâm nguyện của Tổ sư Nhị Tổ Huệ Khả rời vùng núi Tung Sơn Ẩn mình giữa trốn dân gian Để tiếp tục nuôi dưỡng mạch ngầm thiền học Giữa một thời đại đầy biến động chiến tranh Và những cuộc đàn áp Phật giáo dữ dội Huệ Khả cùng các thế hệ học trò Đã âm thầm bảo vệ, tránh pháp nhãn tạng Không bằng những giáo đường đồ sộ Mà bằng sự tu tập kiên trì Từ nhị Tổ Huệ Khả Ngọn đuốc truyền đăng lần lượt Được trao qua các vị Tổ tiếp theo trong dòng lịch sử Người bắt đầu xây dựng các thiền viện định cư Đưa thiền nhập thế sâu rộng hơn vào đời sống lao động thường ngày Ngũ Tổ Hoàng Nhẫn Người lập nên thiền viện trên núi Đông Sơn Đào tạo hàng ngàn môn đồ Và đưa thiền tông trở thành một phong trào tâm linh mạnh mẽ Và rồi Sự bùng nổ rực rỡ nhất Đã diễn ra ở thế kỷ 7 Với sự xuất hiện của Lục Tổ Huệ Năng Với tư tưởng trực chỉ nhân tâm Kiến tính thành Phật Và bộ kinh pháp bảo đàn Huệ Năng đã bình dân hóa thiền tông Đưa thiền vượt ra khỏi những bộ kinh điển phức tạp Hay trốn tu hành nghiêm cẩn Biến nó thành một con đường giác ngộ gần gũi Ai ai cũng có thể chạm tới ngay trong từng hơi thở Và công việc đời thường Từ đây Thiền tông phân chia thành 5 thiền phái lớn 5 nhà thiền Quy ngưỡng, lâm tế, tàu động Vân môn, pháp nhãn Cuồn cuộn chảy như dòng sông lớn Làm biến đổi toàn bộ diện mạo Phật giáo Trung Hoa Thời đường Tống, không dừng lại ở biên giới Trung Quốc Dòng chảy ấy tiếp tục vượt đại dương Lan sang Nhật Bản, Triều Tiên và Việt Nam Tại Nhật Bản Gen thiền đã thấm sâu vào hồn cốt văn hóa Từ trà đạo, kiếm đạo cho đến nghệ thuật cắm hoa và vườn đá Tại Việt Nam Thiền tông kết hợp với tinh thần dân tộc Đã sản sinh ra những dòng thiền độc đáo Đỉnh cao là thiền phái Trúc Lâm Do Phật Hoàng Trần Nhâm Tông sáng lập Tất cả những di sản tâm linh mênh mông ấy Tất cả những thiền đường tĩnh lặng từ Đông sang Tây ngày nay Đều bắt nguồn từ bước chân độc hành Của một nhà sư phương Tây Và bóng lưng 9 năm lặng lẽ trước vách đá tung sơn Khi nhìn lại toàn bộ hành trình sống động ấy Chúng ta nhận ra rằng Bồ đề Đạt Ma tồn tại trong hai thế giới song song Thế giới của con người lịch sử Và thế giới của hình tượng huyền thoại Dưới lăng kính của lịch sử thực chứng Ông là một nhà sư Nam Ấn Độ có thật Một kẻ độc hành kiên cường Đã vượt biển sang Trung Hoa Vào thế kỷ 6 Tư liệu sử sách ghi chép về ông rất khiêm tốn Chỉ phác họa ngắn gọn một vị tăng sĩ dũng cảm Mang đến một phương pháp thiền định mới mẻ Và truyền lại giáo pháp cho một nhóm nhỏ đệ tử Trong đó có Huệ Khả Thế nhưng Dưới lăng kính của văn hóa và đức tin Bồ đề Đạt Ma đã vượt qua giới hạn của một kiếp người Để trở thành một biểu tượng vĩnh hằng Câu chuyện 9 năm diện bích Cuộc đối thoại lạnh ngắt với Lương Vũ Đế Cánh tay dân đạo của Huệ Khả Bộ bí kíp võ học thiếu lâm Hay giai thoại quẩy một chiếc dép về Tây Trúc Tất cả có thể không hoàn toàn là sự thật lịch sử Nhưng lại là những Sự thật biểu tượng vô giá Chúng được sáng tạo và bồi đắp qua hàng trăm năm Bởi niềm kính ngưỡng sâu sắc của hậu thế Nhằm mô hình hóa Những chiếc lý thiền học sâu thẳm nhất Ngày nay, hình tượng Đạt Ma xuất hiện Ở khắp mọi nơi trong đời sống phương Đông Trong hội họa và thư pháp Ông hiện lên với đôi mắt to tròn kiên định Bộ râu rậm quăn Và chiếc áo cà sa tung bay trong gió Trong điêu khắc, gỗ đá vô chi qua hình dáng Ông lại tỏa ra một luồng khí thái uy nghiêm Nhưng tự do tuyệt đối Trong võ thuật Ông là biểu tượng của tinh thần rèn luyện thân tâm bất diệt Vì sao một con người với tiểu sử mơ ảo Lại có thể trở thành tượng đài sừng sững Qua hàng nghìn năm Có lẽ là bởi hành trình của ông Đã chạm đến cốt lõi trong khao khát của con người Sự giải thoát bản thân khỏi những giang buộc Của danh lợi, nghi thức Và sự giả tạo thế gian để quay về Tìm lại chính mình Sứ mệnh của vị tăng sĩ phương Tây năm xưa Không phải là để lại một ngôi chùa đồ sộ Hay những cuốn sách dày ngập chữ Con đường nhìn thẳng vào tâm mình Để thấy bản tính chân thật Và như thế, dù lịch sử có làm mờ đi Những dấu vết bước chân ông Thì bóng lưng trầm mặc trước vách đá tung sơn Vẫn sẽ mãi là một lời nhắc nhở tĩnh lặng Nhưng mãnh liệt cho bất kỳ ai Đang đi tìm sự thức tỉnh trong cuộc đời Quý vị khán giả của sự thi quán thân mến Hành trình lần theo dấu vết Bồ Đề Đạt Ma đến đây Xin được khép lại Từ một hoàng tử Nam Ấn đến vị sơ Tổ Thiền Tông Cuộc đời ông vừa là trang sử kiên cường Vừa là bức tranh huyền thoại đẹp đẽ Của Phật giáo Phương Đông Cảm ơn quý vị đã đồng hành cùng sự thi quán trong tập phim này Xin chào và hẹn gặp lại trong những hành trình lịch sử tiếp theo