Nhật Bản Âm Thầm Chế Tạo Tàu Sân Bay Như Thế Nào? | Thiên Hà TV

Một chiếc F-35 hạ xuống chiến hạm Nhật Bản. Luồng khí xả từ động cơ có thể nóng tới hàng trăm độ C, phải trực tiếp xuống khu vực boong tàu. Con tàu dài gần 250 mét ấy, mang dáng hình tàu sân bay nhưng lại được gọi là tàu khu trục chở trực thăng. Không máy phóng, không cáp hãm, cũng chẳng có đường băng dốc. Nhật Bản vẫn tìm cách đưa tiêm kích tàng hình lên biển, nhưng đặc biệt là họ không đóng mới một siêu tàu sân bay mà cải tạo chiến hạm sẵn có. Vậy Nhật Bản đã làm điều đó như thế nào? Và đâu là những giới hạn vẫn chưa thể vượt qua? Vì sao Nhật Bản có tàu sân bay nhưng vẫn gọi là tàu khu trục? Nhìn từ trên cao, chiến hạm Kaga của Nhật Bản trông gần giống một tàu sân bay thực thụ. Boong bay rộng chạy dọc thân tàu, tháp chỉ huy nằm lệch sang bên phải. Còn bên dưới là khoang chứa máy bay cùng những thang nâng khổng lồ. Thế nhưng trong cách phân loại chính thức của Nhật Bản, Kaga lại là tàu khu trục chở trực thăng. Vì sao một chiến hạm mang hình dáng tàu sân bay lại có tên gọi khác biệt như vậy? Kaga thuộc lớp Izumo, dài khoảng 248 mét, với lượng giãn nước đầy tải khoảng 27.000 tấn. Khi được đưa vào biên chế năm 2017, nhiệm vụ chính của nó là triển khai trực thăng chống tàu ngầm, giám sát vùng biển và hỗ trợ các hoạt động hải quân. Con tàu chưa được thiết kế để vận hành tiêm kích phản lực, dù sở hữu boong bay rộng và khoang chứa máy bay dài khoảng 125 mét. Cách phân loại này còn liên quan đến chính sách quốc phòng Nhật Bản sau Chiến tranh Thế giới Thứ Hai. Trong nhiều thập kỷ, nước này duy trì nguyên tắc phòng vệ, khiến việc sở hữu tàu sân bay có khả năng triển khai sức mạnh tấn công đường dài trở thành vấn đề nhạy cảm. Vì vậy, Kaga được phát triển với vai trò tàu khu trục chở trực thăng, thay vì một tàu sân bay chuyên dụng. Tuy nhiên, thiết kế ban đầu lại mang đến lợi thế lớn. Kaga đã có sẵn boong bay, 2 thang nâng, khoang chứa và hệ thống động cơ đủ mạnh để đạt tốc độ trên 55 km một giờ. Những trang bị này tạo nên nền tảng thuận lợi cho việc cải tạo mà không cần đóng mới toàn bộ chiến hạm. Dù vậy, một tàu chở trực thăng không thể tự động trở thành tàu sân bay. Trực thăng sử dụng cánh quạt để cất hạ cánh thẳng đứng, trong khi phần lớn tiêm kích phản lực cần đường băng dài hoặc thiết bị hỗ trợ chuyên dụng. Như vậy Nhật Bản không bí mật đóng mới một tàu sân bay rồi đổi tên để che giấu Họ tận dụng một chiến hạm có thiết kế phù hợp và từng bước mở rộng khả năng của nó Nhưng để tiêm kích tàng hình thực sự hoạt động trên Kaga Chỉ có boong bay rộng vẫn chưa đủ Bí mật giúp tiêm kích F-35B cất cánh mà không cần máy phóng Một chiếc F-35B tăng tốc trên boong tàu Chạy một quãng ngắn rồi nhấc mình khỏi mặt thép Khi trở về, nó giảm tốc, gần như đứng yên trên không trước khi từ từ hạ xuống vị trí được chỉ định. Điều kỳ lạ là, chiếc tiêm kích này không cần máy phóng hay cáp hãm như nhiều máy bay hoạt động trên tàu sân bay truyền thống. Vậy bí mật nằm ở đâu? F-35B được trang bị công nghệ STOVL, cho phép cất cánh trên đường băng ngắn và hạ cánh thẳng đứng. Máy bay chiến đấu thông thường phải đạt tốc độ đủ lớn để đôi cánh tạo ra lực nâng Nhưng F-35B có thể hướng một phần lực đẩy của động cơ xuống dưới Giúp nó nâng mình lên ngay cả khi gần như không di chuyển về phía trước Bộ phận quan trọng nhất là quạt nâng lift fan Nằm ngay sau buồng lái có đường kính khoảng 1,3m Quạt nhận sức mạnh từ động cơ chính hút không khí phía trên rồi đẩy xuống dưới để nâng phần trước máy bay Trong khi đó, vòi phụt phía sau có thể xoay xuống khoảng 95 độ tạo lực nâng cho phần đuôi Hai vòi điều khiển nhỏ dưới cánh và hệ thống máy tính giúp chiếc tiêm kích giữ thăng bằng khi hạ cánh Tuy nhiên F-35B thường tận dụng một đoạn chạy ngắn thay vì cất cánh thẳng đứng hoàn toàn Khi di chuyển về phía trước, đôi cánh tạo thêm lực nâng cho phép máy bay mang nhiều nhiên liệu và vũ khí hơn trong điều kiện phù hợp Đây là lợi thế quan trọng khi hoạt động trên Kaga, nơi chiều dài boong hạn chế hơn nhiều so với các siêu tàu sân bay Nhờ công nghệ này, Nhật Bản không phải lắp máy phóng, cáp hãm hay đường băng dốc ở mũi tàu Chính F-35B đã giúp Kaga vượt qua trở ngại lớn nhất của một chiến hạm vốn được thiết kế cho trực thăng Do vậy khả năng cất hạ cánh vẫn phụ thuộc vào tải trọng, điều kiện gió và yêu cầu an toàn Đặc biệt F-35B hạ cánh thẳng đứng, luồng khí phản lực cực nóng, sẽ phả trực tiếp xuống boong thép Đó là thách thức tiếp theo mà Nhật Bản buộc phải giải quyết Nhật Bản đã biến băng tàu trực thăng thành đường băng cho tiêm kích như thế nào? Trên băng tàu Kaga, khu vực vốn được thiết kế để tiếp nhận trực thăng giờ phải chịu những điều kiện hoàn toàn khác khi tiêm kích phản lực hoạt động. Không chỉ có sức nóng từ động cơ, bề mặt thép còn phải đáp ứng yêu cầu hạ cất cánh của một loại máy bay nặng hơn, với luồng khí xả tập trung xuống phía dưới. Điều này đặt ra một bài toán kỹ thuật khó khăn. Làm thế nào để biến boong trực thăng thành nơi tiếp nhận tiêm kích mà không phải thay đổi toàn bộ kết cấu chiến hạm? Thay đổi quan trọng đầu tiên là bổ sung lớp phủ chịu nhiệt đặc biệt lên boong bay. Khi F-35B hạ cánh thẳng đứng, khí xả từ động cơ có thể đạt nhiệt độ rất cao, gây nguy cơ ảnh hưởng đến bề mặt thép nếu không được bảo vệ phù hợp. Lớp phủ mới giúp hạn chế tác động của nhiệt, nhưng không đồng nghĩa boong tàu có thể chịu đựng mọi điều kiện vận hành. Việc kiểm tra tình trạng bề mặt và kiểm soát khu vực hạ cánh vẫn là những yêu cầu quan trọng. Tuy nhiên, thay đổi dễ nhận thấy nhất lại nằm ở phần mũi tàu. Trước khi cải tạo, Kaga có thiết kế mũi bằng thuôn hẹp phù hợp với nhiệm vụ trực thăng ban đầu. Nhật Bản đã thay đổi khu vực này thành dạng gần vuông giúp tăng diện tích sử dụng ở phía trước Nhìn từ trên cao, phần mũi mới khiến Kaga có dáng vẻ gần với một tàu sân bay hơn Nhưng mục đích không phải để thay đổi hình thức bên ngoài Với F-35B, từng mét diện tích trên boong đều có ý nghĩa Khi tiêm kích chuẩn bị cất cánh ngắn, nó cần một khoảng đường chạy phù hợp với tải trọng và điều kiện gió Phần mũi được mở rộng, tạo thêm không gian để tổ chức hoạt động hàng không, đồng thời giúp việc bố trí máy bay và thiết bị trên boong linh hoạt hơn Tuy nhiên, diện tích tăng thêm không có nghĩa F-35B có thể cất cánh với mọi tải trọng, các giới hạn vận hành vẫn phải được tính toán cho từng nhiệm vụ Bên cạnh thay đổi về kết cấu, các tổ chức hoạt động cũng cần được điều chỉnh, vị trí cất hạ cánh, đường di chuyển của máy bay và khu vực dành cho nhân viên phải được sắp xếp để hạn chế nguy cơ từ luồng khí phản lực Đây là những yêu cầu khác biệt so với việc vận hành trực thăng thông thường. Tháng 10 năm 2024, Kaga tiến hành thử nghiệm với F-35B của Mỹ ngoài khơi California. Những chuyến bay thực tế giúp đánh giá khả năng tiếp nhận tiêm kích sau cải tạo và cung cấp kinh nghiệm cho các bước tiếp theo. Tuy nhiên, thử nghiệm thành công không có nghĩa, con tàu đã hoàn thiện toàn bộ năng lực tác chiến. Như vậy, Nhật Bản không đơn giản đặt một chiếc tiêm kích lên boong trực thăng. họ phải thay đổi vật liệu bảo vệ, hình dạng mũi tàu và cách tổ chức hoạt động hàng không. Nhưng để duy trì nhiều chuyến bay giữa đại dương, Kaga còn phải giải quyết một bài toán phức tạp hơn nằm phía sau những lần cất hạ cánh. Một tàu khu trục phải thay đổi những gì để vận hành cả phi đội tiêm kích. Một chiếc F-35B vừa hạ cánh xuống Kaga, trong khi một chiếc khác đang chờ chuẩn bị cho chuyến bay tiếp theo. Trên boong tàu có diện tích hạn chế, hai hoạt động ấy không thể diễn ra tùy ý. Nhân viên điều hành phải xác định vị trí đỗ, hướng di chuyển và thời điểm đưa từng máy bay vào khu vực làm việc. Chỉ cần một chiếc gặp trục trặc ở vị trí không phù hợp, hoạt động của những máy bay còn lại cũng có thể bị ảnh hưởng. Đây là sự khác biệt giữa việc tiếp nhận một tiêm kích thử nghiệm và vận hành cả phi đội trong thời gian dài. Kaga có lợi thế vì đã sở hữu khoang chứa máy bay cùng hai thang nâng lớn từ khi được đưa vào biên chế. Sau khi hạ cánh, một chiếc F-35B có thể được di chuyển đến thang nâng để đưa xuống khoang chứa, giải phóng diện tích trên boong. Tuy nhiên, quá trình này đòi hỏi nhân viên phải kiểm tra vị trí máy bay, đảm bảo các bộ phận đã ở trạng thái an toàn và xác nhận khu vực xung quanh không có vật cản trước khi thang nâng hoạt động. Xuống đến khoang chứa, công việc vẫn chưa kết thúc. Đội kỹ thuật phải kiểm tra tình trạng máy bay, đặc biệt là động cơ, hệ thống quạt nâng và các thiết bị điện tử. Nếu phát hiện vấn đề cần xử lý, máy bay có thể phải nằm lại để bảo dưỡng, ảnh hưởng đến kế hoạch xuất kích. Trong không gian giới hạn của một chiến hạm, việc sắp xếp vị trí sửa chữa và di chuyển những chiếc khác trở thành bài toán cần được tính toán cẩn thận. Công tác chuẩn bị nhiên liệu và vũ khí cũng phải tuân thủ những quy trình an toàn nghiêm ngặt. Một tàu sân bay không chỉ cần chứa được máy bay mà còn phải tổ chức nhiều công việc liên tiếp mà không gây cản trở lẫn nhau. Khả năng duy trì nhịp độ hoạt động vì thế phụ thuộc vào cả thiết bị, con người và cách phối hợp giữa các bộ phận Thách thức tiếp theo nằm ở cơ cấu lực lượng F-35B của Nhật Bản thuộc lực lượng phòng vệ trên không Còn Kaga ở lực lượng phòng vệ trên biển vận hành Phi công phải làm quen với việc tiếp cận một bong tàu chuyển động theo sóng Trong khi thủy thủ đoàn cần được huấn luyện để phục vụ tiêm kích phản lực Nhật Bản hợp tác với Mỹ và Anh nhằm tích lũy kinh nghiệm trong lĩnh vực hàng không hải quân, từ điều hành chuyến bay đến đảm bảo an toàn. Vì vậy, những lần F-35B cất hạ cánh thành công mới chỉ là bước khởi đầu. Để vận hành một phi đội thực sự, Kaga cần cả hệ thống hỗ trợ, đủ khả năng duy trì hoạt động thường xuyên. Chính điều đó tạo nên sự khác biệt giữa một chiến hạm có thể tiếp nhận tiêm kích và một tàu sân bay có năng lực tác chiến hoàn chỉnh. Nhưng ngay cả khi hoàn thiện những yêu cầu ấy, Kaga vẫn không thể sánh ngang được các siêu tàu sân bay về quy mô Kaga mạnh đến đâu khi đối đầu những siêu tàu sân bay Nếu đặt Kaga cạnh tàu sân bay Gerald Ford của Mỹ, sự chênh lệch sẽ hiện ra ngay lập tức Kaga dài khoảng 248 mét, lượng giãn nước đầy tải khoảng 27.000 tấn Trong khi siêu tàu sân bay của Mỹ dài hơn 330 mét và vượt 100.000 tấn Ngay cả Queen Elizabeth của Anh với lượng giãn nước khoảng 65.000 tấn cũng lớn hơn Kaga đáng kể, nhưng liệu kích thước có quyết định toàn bộ sức mạnh của một tàu sân bay. Lợi thế đáng chú ý của Kaga nằm ở khả năng triển khai F-35B, loại tiêm kích tàng hình được trang bị cảm biến hiện đại và hệ thống chia sẻ dữ liệu. Những chiếc máy bay này có thể thực hiện nhiệm vụ phòng không, trinh sát và tấn công mục tiêu trong điều kiện phù hợp. Nhờ đó, Kaga có thể bổ sung sức mạnh hàng không trong một đội tàu mà không cần sở hữu hệ thống máy phóng phức tạp, tuy nhiên số lượng máy bay là giới hạn rõ ràng. Một số ước tính cho rằng Kaga có thể mang khoảng 12-14 chiếc F-35B, nhưng đây chưa phải là sức chứa tác chiến được xác nhận chính thức. Trong khi đó, những tàu sân bay lớn có thể triển khai nhiều máy bay hơn, đồng thời mang theo được nhiên liệu và vũ khí lớn hơn đáng kể. Sự khác biệt còn nằm ở khả năng sử dụng các loại máy bay chuyên dụng Kaga có hệ thống máy phóng để triển khai E-2D Hawkeye Máy bay cảnh báo sớm có khả năng phát hiện mục tiêu từ xa và hỗ trợ điều phối hoạt động trên không Kaga không thể sử dụng loại máy bay này theo cách tương tự nên phải dựa nhiều vào hệ thống cảm biến của đội tàu và những lực lượng hỗ trợ bên ngoài Điều đó cho thấy Kaga không thể thay thế một siêu tàu sân bay trong những chiến dịch hàng không quy mô lớn Tuy nhiên, nó vẫn có thể mở rộng phạm vi hoạt động của tiêm kích, hỗ trợ phòng không và tăng khả năng bảo vệ cho đội hình hải quân Vì vậy, sức mạnh của Kaga không nên được đánh giá bằng việc nó có thể đối đầu trực tiếp với Gerald R. Ford hay không Đây là một nền tảng hàng không hạng nhẹ phù hợp với những nhiệm vụ cụ thể hơn là thay thế toàn bộ chức năng của siêu tàu sân bay Và chính sự khác biệt ấy dẫn đến câu hỏi quan trọng tại sao Nhật Bản vẫn lựa chọn đầu tư vào một con tàu có nhiều giới hạn như vậy? Vì sao Nhật Bản chấp nhận cải tạo Kaga thay vì đóng một tàu sân bay mới? Ở phía tây nam Nhật Bản, chuỗi đảo Nansei kéo dài hơn 1.000 km từ khu vực Kyushu về phía Đài Loan. Nhiều hòn đảo nằm cách xa những căn cứ thông quân lớn trong khi vùng biển xung quanh giữ vai trò quan trọng đối với hoạt động hàng hải và quốc phòng. Nếu một đội tàu phải làm nhiệm vụ tại đây, khả năng triển khai tiêm kích ngay trên biển có thể bổ sung sức mạnh tại khu vực cần bảo vệ. Nhưng tại sao Nhật Bản không đóng một tàu sân bay lớn hơn, thay vì cải tạo Kaga vốn có nhiều giới hạn? Câu trả lời trước hết nằm ở đặc điểm địa lý. Nhật Bản sở hữu nhiều đảo nằm rải rác trên một vùng biển rộng, trong khi các căn cứ không quân trên đất liền có vị trí cố định. Khi cần hỗ trợ một khu vực xa căn cứ, máy bay phải di chuyển một quãng đường đáng kể trước khi đến nơi làm nhiệm vụ Điều đó có thể ảnh hưởng đến thời gian phản ứng và lượng nhiên liệu còn lại để hoạt động tại khu vực Một chiến hạm như Kaga mang đến lựa chọn khác Thay vì luôn phụ thuộc vào khoảng cách từ sân bay đất liền, hạm đội có thể di chuyển nền tảng triển khai tiêm kích đến những vị trí phù hợp với nhiệm vụ Chẳng hạn, khi hoạt động quanh chuỗi đảo Nansei, Kaga có thể bổ sung khả năng hỗ trợ trên không cho các tàu hộ tống và lực lượng bảo vệ đảo. Dĩ nhiên, con tàu vẫn cần tránh những khu vực có nguy cơ bị tấn công cao và không thể thay thế toàn bộ mạng lưới căn cứ không quân trên đất liền. Nhật Bản cũng có lý do để lựa chọn cải tạo thay vì đóng mới. Kaga và tàu chị em Izumo đã có sẵn nền tảng hàng không, cho phép mở rộng nhiệm vụ và không phải khởi đầu bằng một chương trình đóng tàu hoàn toàn mới. Dù quá trình cải tạo vẫn tốn kém và phức tạp, nhưng phương án này phù hợp với mục tiêu từng bước xây dựng khả năng vận hành F-35B trên biển. Quan trọng hơn, Kaga không hoạt động độc lập, các tàu khu trục trang bị hệ thống Aegis có thể hỗ trợ phòng không, trong khi máy bay tuần tra và những phương tiện trinh sát cung cấp thông tin về tình hình xung quanh. Khi kết hợp với F-35B, đội hình có thêm lựa chọn giám sát và phản ứng trước những mối đe dọa trên không. Giá trị chiến lược vì thế nằm ở sự phối hợp của cả mạng lưới, không chỉ ở số lượng máy bay trên một con tàu. Việc Nhật Bản cải tạo cả Kaga và Izumo song song với quá trình tiếp nhận F-35B cho thấy nước này đang xây dựng năng lực theo từng bước. Họ không nhất thiết cần một siêu tàu sân bay mới mà muốn bổ sung khả năng triển khai tiêm kích linh hoạt cho hạm đội hiện có Tuy nhiên, lựa chọn thực dụng ấy vẫn đặt ra câu hỏi Những lợi ích chiến lược có đủ để bù đắp cho các giới hạn của một tàu sân bay cải tạo Phá vỡ quy tắc hải quân hay chỉ là một sự đánh đổi đầy rủi ro Một chiếc F-35B hạ xuống Kaga mà không cần cáp hãm trên boong tàu vốn được thiết kế cho trực thăng Nhìn vào khoảnh khắc ấy, người ta dễ nghĩ Nhật Bản vừa tạo ra một bước đột phá trong kỹ thuật hải quân Nhưng liệu Kaga có thực sự phá vỡ những quy tắc thiết kế tàu sân bay Hay chỉ đang áp dụng một giải pháp đã được các quốc gia khác sử dụng từ lâu Thực tế Nhật Bản không phải nước đầu tiên vận hành máy bay cất hạ cánh thẳng đứng trên tàu chiến Anh từng sử dụng tiêm kích Harrier trên biển và hiện triển khai F-35B trên tàu sân bay Queen Elizabeth. Italia cũng có kinh nghiệm với những chiến hạm hàng không cỡ nhỏ. Vì vậy, cả công nghệ F-35B lẫn khái niệm tàu sân bay hạng nhẹ đều không phải phát minh riêng của Nhật Bản. Điều khiến Kanga đáng chú ý nằm ở cách nước này thay đổi nhiệm vụ của một chiến hạm đã được đưa vào sử dụng. Thay vì chế tạo tàu sân bay chuyên dụng ngay từ đầu, Nhật Bản tận dụng một tàu khu trục chở trực thăng, cải tạo những bộ phận cần thiết và lựa chọn loại tiêm kích phù hợp với giới hạn của nó. Đây không phải là cuộc cách mạng làm đảo lộn toàn bộ kỹ thuật hải quân, mà là một cách tiếp cận thực dụng nhằm mở rộng năng lực từ những gì đã có. Tuy nhiên, sự linh hoạt ấy cũng đi kèm đánh đổi. Một tàu sân bay cải tạo không thể mang số lượng máy bay, nhiên liệu và vũ khí tương tương những chiến hạm lớn. Nếu phải duy trì hoạt động hàng không cường độ cao trong thời gian dài, giới hạn về không gian và khả năng tiếp tế sẽ trở nên rõ rệt. Trong khi đó F-35B phải sử dụng hệ thống nâng đặc biệt khiến thiết kế của nó có những thay đổi về trọng lượng và khả năng mang tải so với các phiên bản khác. Vậy Kanga có đáng để Nhật Bản đầu tư. Câu trả lời phụ thuộc vào nhiệm vụ được giao Nếu mục tiêu là thay thế một siêu tàu sân bay Mỹ, Kanga rõ ràng không đáp ứng được Nhưng nếu mục tiêu là bổ sung khả năng triển khai tiêm kích trên biển Hỗ trợ đội hình hải quân và tăng tính linh hoạt trong phòng vệ Con tàu có thể mang lại giá trị đáng kể Bởi vậy, nói Kanga phá vỡ mọi quy tắc hải quân Chỉ nên được hiểu theo nghĩa hình tượng Nhật Bản không xóa bỏ những giới hạn của tàu sân bay mà tìm cách vượt qua một số rào cản thiết kế bằng công nghệ phù hợp Thành công thực sự của Kanga sẽ không nằm ở việc nó giống tàu sân bay đến đâu, mà ở khả năng hoàn thành những nhiệm vụ mới trong thực tế. Khoảnh khắc một chiếc F-35V từ từ hạ xuống bong Kanga có thể chỉ kéo dài vài chục giây, nhưng phía sau đó là cả một quá trình thay đổi về kỹ thuật, cách vận hành và tư duy sử dụng chiến hạm. Nhật Bản không biến Kanga thành một siêu tàu sân bay mà mở rộng khả năng của một con tàu vốn được chế tạo cho nhiệm vụ khác. Câu chuyện của Kanga cho thấy một hướng phát triển đáng chú ý của hải quân hiện đại. Không phải mọi năng lực quân sự mới đều cần bắt đầu bằng việc đóng những chiến hạm khổng lồ Đôi khi sự kết hợp giữa công nghệ hiện đại và một thiết kế sẵn có Cũng mở ra những khả năng mà người ta chưa từng tính đến khi con tàu được chế tạo Vậy trong tương lai đại dương sẽ tiếp tục là sân chơi của những siêu tàu sân bay khổng lồ Hay những chiến hạm nhỏ hơn nhưng linh hoạt hơn sẽ ngày càng có chỗ đứng