Nhật Bản nối trục phòng thủ với Việt Nam - Philippines; Bắc Kinh đối mặt ‘án phạt Biển Đông’!

Ngay tại thành phố Tam Á thuộc đảo Hải Nam, nơi đặt sào huyệt tàu ngầm hạt nhân tối mật nhất của Hải quân Đảng Cộng sản Trung Quốc ở Biển Đông, các quan chức Bắc Kinh vừa phải ngồi nghe một lời cảnh báo thẳng mặt từ phái đoàn Philippines tròn 10 năm sau phán quyết lịch sử tại La Hay. Manila tuyên bố đang hoàn tất hồ sơ vụ kiện quốc tế thứ hai, đòi Bắc Kinh phải bồi thường bằng tiền mặt cho hơn 1.860 hectare rạn san hô đã bị nghiền nát dưới đáy biển. Chưa đầy 48 giờ sau cuộc đánh vỗ mặt ngay trên sân nhà Hải Nam ấy, vào sáng ngày 9 tháng 11, Nhật Bản đã thực hiện một bước ngoặt quân sự chưa từng có kể từ sau Thế chiến thứ hai. Tokyo chính thức ký thỏa thuận viện trợ hệ thống radar quốc phòng hoàn chỉnh và phi đội UAV trinh sát cho quân đội Philippines, đồng thời mở cuộc hội đàm thượng đỉnh với lãnh đạo cấp cao Việt Nam ngay tại thủ đô Tokyo. Một bên là tờ hóa đơn đòi nợ sinh thái trị giá hàng chục tỷ đô la treo lơ lửng trên các cảng biển quốc tế. Một bên là thế trận mắt thần kết nối cả hai bờ Đông và Tây của Biển Đông. Giấc mộng biến vùng biển huyết mạch của Đông Nam Á thành ao nhà riêng của Trung Nam Hải đang đứng trước nguy cơ phá sản toàn diện ngay trước thềm hội nghị thượng đỉnh APEC thăm viễn. Kim Chi xin kính chào quý vị đã quay trở lại với chương trình. Trong suốt một thập niên qua, kể từ ngày tòa trọng tài thường trực tại La Hay ra phán quyết lịch sử vào tháng 7 năm 2016, bác bỏ toàn bộ yêu sách đường lưỡi bò phi pháp, Bắc Kinh vẫn luôn giữ thái độ ngạo mạn. Giới chức ngoại giao Đảng Cộng sản Trung Quốc nhiều lần gieo giao rằng phán quyết quốc tế chỉ là một tờ giấy vô giá trị, bởi không có lực lượng nào có thể cưỡng chế thi hành án trên mặt biển. Thế nhưng, vào ngày 7 tháng 11 vừa qua, ngay tại một cuộc hội thảo quốc tế kỷ niệm 10 năm phán quyết La Hay được tổ chức ngay ở thành phố Tam Á, thuộc đảo Hải Nam của Trung Quốc, màn sương ngạo mạn đó đã bị xé toạc. Trước mặt hàng chục học giả và quan chức chủ nhà Trung Quốc, tiến sĩ Ramon Bunlawich, Chủ tịch Viện Nghiên cứu Hòa bình, Bạo lực và Khủng bố của Philippines, đã công khai xác nhận chính phủ Manila đang hoàn tất hồ sơ pháp lý cho vụ kiện quốc tế thứ hai chống lại Bắc Kinh. Điểm hiểm hóc bậc thầy trong chiến lược của Manila lần này là họ không cần yêu cầu tòa phân xử lại chuyện chủ quyền vốn đã ngã ngũ từ năm 2016 mà chuyển thẳng sang truy cứu trách nhiệm bồi thường dân sự vì tội hủy diệt môi trường biển. Theo dữ liệu ảnh vệ tinh độ phân giải cao do Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế Hoa Kỳ lập hồ sơ và được Bộ Tư pháp Philippines thu thập chứng cứ. Các tàu hút bùn xây đảo nhân tạo cùng đội tàu khai thác trai, tai tượng khổng lồ của Trung Quốc đã xóa sổ hơn 1.860 ha rạn san hô tại quần đảo Trường Sa và bãi cạn Scarborough. Để quý vị dễ hình dung quy mô tàn phá này, diện tích 1.860 hectare rạn san hô bị cày xới thành sa mạc trắng dưới đáy biển lớn tương đương hơn 2.600 sân vận động bóng đá tiêu chuẩn ghép lại. Theo tính toán của các chuyên gia môi trường biển quốc tế, mỗi hectare rạn san hô nhiệt đới cần hàng trăm năm mới hình thành được và mang lại giá trị sinh thái hàng trăm ngàn đô la mỗi năm. Trong binh pháp cổ có kế, phản khách vi chủ, nghĩa là lật ngược thế cờ để nắm đằng chuôi. Khác với phán quyết phân định vùng biển năm 2016, một bản án yêu cầu bồi thường thiệt hại môi trường bằng tiền mặt trị giá hàng chục tỷ đô là sẽ trao cho phía thắng kiện công cụ pháp lý cực mạnh để yêu cầu tòa án các nước phong tỏa tài sản thương mại hoặc bắt giữ tàu bè thuộc sở hữu nhà nước Trung Quốc cập cảng quốc tế nhằm trừ nợ. Thưa quý vị, nếu như đơn kiện 1.860 ha rạn san hô tại Tam Á là chiếc vòng kim cô về mặt pháp lý và tài chính, thì sự kiện diễn ra tại thủ đô Manila vào ngày thứ Hai, ngày 9 tháng 11, lại đánh thẳng vào tham vọng quân sự của Bắc Kinh trên thực địa. Theo hãng thông tấn AP và tờ Nikkei đưa tin. Ngoại trưởng Philippines Maria Teresa Lazaro và đại sứ Nhật Bản Katsuro Kitagawa đã chính thức trao đổi công hàm ký kết gói viện trợ an ninh chính thức năm tài khóa 2026, viết tắt là chương trình OSA. Thỏa thuận viện trợ không hoàn lại lần này có trị giá 4,3 tỷ yên, tức khoảng 27 triệu đô la, lớn gấp 7 lần so với gói radar đầu tiên mà Nhật Bản từng cấp cho Manila trước đây. Tuy nhiên, giá trị chấn động nhất của văn kiện này không nằm ở con số tiền bạc mà nằm ở việc chính phủ Nhật Bản lần đầu tiên phân loại hệ thống vũ khí chuyển giao cho nước ngoài là trang bị quốc phòng hoàn chỉnh. Để hiểu hết sức nặng của cụm từ này, chúng ta cần nhớ rằng, suốt gần 80 năm kể từ sau Thế chiến II, Nhật Bản tự trói mình trong các nguyên tắc hiến pháp hòa bình khắt khe, tuyệt đối cấm xuất cảng trang bị quân sự nguyên chiếc cho các quốc gia đang có tranh chấp lãnh thổ. Ngay cả khi Tokyo lập ra Quỹ Viện Trợ An ninh Chính thức OSA vào năm 2023 để giúp đỡ các nước Đông Nam Á, những thiết bị được bàn giao trước tháng 11 năm 2026 cũng chỉ giới hạn ở hàng hóa lưỡng dụng như xuồng cao su hoặc radar hàng hải dân sự thông thường. Thế nhưng, trước sự hung hăng ngày càng vượt giới hạn của hạm đội Hải Cảnh và chiến hạm Đảng Cộng sản Trung Quốc từ Biển Hoa Đông xuống Biển Đông, chính quyền Tokyo dưới thời nữ thủ tướng Sanae Takaichi đã quyết định bước qua lằn ranh lịch sử ấy. Theo thông cáo của Bộ Ngoại giao Nhật Bản ngày 9 tháng 11, Hải quân Philippines sẽ nhận được hệ thống radar giám sát bờ biển chuyên dụng chuẩn quân sự đầu tiên do công nghiệp quốc phòng Nhật Bản chế tạo chọn gói, trong khi không quân Philippines được trang bị thêm phi đội. qua về trinh sát tầm xa, hoạt động bền bỉ trên biển. Cần nhấn mạnh thêm rằng, Philippines cũng trở thành quốc gia đầu tiên và duy nhất trên thế giới nhận được nguồn viện trợ an ninh OSA của Nhật Bản suốt 3 năm liên tiếp với cấp độ năm sau cao vọt hơn năm trước. Khi Tokyo đã chính thức mở khóa tiền lệ chuyển giao trang bị quốc phòng hoàn chỉnh cho Manila, cánh cửa để Nhật Bản cung cấp những ký tài cảnh giới tối tân tương tự cho các đối tác chiến lược khác bên Biển Đông cũng đã hoàn toàn rộng mở. Thưa quý vị, vì sao Bộ Ngoại giao Nhật Bản trong thông cáo ngày 9 tháng 11 lại khẳng định rằng hệ thống radar bờ biển và dàn UAV giao cho Philippines có ý nghĩa sống còn đối với chính an ninh hàng hải của nước Nhật? Câu trả lời nằm ở vị trí địa lý hiểm yếu bậc nhất châu Á mang tên eo biển Luzon, vùng nước rộng khoảng hơn 300 km kẹp giữa cực nam của đảo Đài Loan và cực bắc của đảo Luzon thuộc Philippines. Nếu mở bản đồ quân sự khu vực Tây Thái Bình Dương, quý vị sẽ thấy vùng biển ven bờ Trung Quốc đại lục thường chất bị vây kín bởi chuỗi đảo thứ nhất, chạy dài từ quần đảo Nhật Bản qua Đài Loan xuống tới Philippines và đảo Borneo. Khu vực Biển Đông tuy rộng lớn nhưng phần lớn có mực nước nông ở thềm lục địa phía Bắc. Chỉ riêng khu vực lòng chảo phía Đông hướng ra eo biển Luzon mới có rãnh nước sâu để tàu ngầm hạt nhân ẩn mình. Chính vì lý do đó, Đảng Cộng sản Trung Quốc đã đổ nguồn lực khổng lồ xây dựng căn cứ tàu ngầm hạt nhân ngầm trong lòng núi tại Vịnh Á Long ở thành phố Tam Á, thuộc đảo Hải Nam. Theo tính toán của các đô đốc Bắc Kinh, một khi xung đột nổ ra tại eo biển Đài Loan hoặc Biển Đông, đàn tàu ngầm hạt nhân mang hỏa tiễn đạn đạo từ căn cứ Tam Á sẽ lặng lẽ, lặn qua Biển Đông, rồi qua khe cửa hẹp ở eo biển Luzon để tiến ra vùng biển sâu mênh mông của Thái Bình Dương nhằm dằn dè hàng không mẫu hạm của Hoa Kỳ và Nhật Bản. Giờ đây, kế hoạch tác chiến ấy của Bắc Kinh đang bị chặn đứng ngay tại cửa ngõ. Các đài radar giám sát bờ biển thế hệ mới do Nhật Bản chuyển giao sẽ được Hải quân Philippines lắp tại quần đảo Bantane và dọc bờ biển phía bắc đảo Luzon, kết hợp với phi đội UAV trinh sát của không quân Philippines bay tuần tiễu 24 trên 24 giờ trên mặt biển. Mọi tàu mặt nước biển trợ, tàu trinh sát điện tử hay phi cơ săn ngầm của Đảng Cộng sản Trung Quốc chỉ cần nhô ra khỏi khu vực Hoàng Sa và Trường Sa để mở đường cho tàu ngầm tiến về eo biển Luzon đều sẽ hiện lên rõ mồn một trên màn hình chỉ huy. Hơn thế nữa, đầu năm 2026, Nhật Bản và Philippines đã ký hiệp định tiếp nhận và cung ứng hậu cần quân sự cho các lực lượng hai nước cùng với quân đội Hoa Kỳ, chia sẻ dữ liệu cảnh giới tức thời. Nói cách khác, lối hầu chiến lược nối Biển Đông với Thái Bình Dương đã bị khóa chặt bởi hai lớp tai mắt điện tử. Thưa quý vị, điểm đặc biệt tinh tế trong bức tranh ngoại giao ngày 9 tháng 11 năm 2026 là Tokyo không hề hành động đơn tuyến chỉ với một mình Manila. Theo tờ Washington Post và hãng tin AP tường thuật ngày 9 và ngày 10 tháng 11, đúng vào ngày bản hiệp định radar quân sự được ký kết tại thủ đô của Philippines, ngay tại phủ thủ tướng ở thủ đô Tokyo, nữ thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đã tổ chức cuộc hội đàm thượng đỉnh trọng thị với Chủ tịch nước Việt Nam Tô Lâm. Tại cuộc hội đàm cấp cao này, lãnh đạo hai nước Nhật Bản và Việt Nam đã nhất trí đẩy mạnh hợp tác quốc phòng và an ninh biển lên tầm cao mới, trước bối cảnh tình hình tranh chấp chủ quyền trên Biển Đông và khu vực Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương ngày càng diễn biến phức tạp. Hai sự kiện ngoại giao quốc phòng cấp cao diễn ra đồng thời trong cùng một ngày tại Manila và Tokyo đã phác họa rõ nét cơ cấu an ninh mới bao quanh toàn bộ Biển Đông. Nhìn từ góc độ địa chiến lược, Việt Nam và Philippines giống như hai cánh cửa lớn chấn giữ hai sườn Tây và Đông của Biển Đông. Nếu Philippines giữ sườn phía đông, sát chuỗi đảo thứ nhất và eo biển Luzon, thì bờ biển dài hơn 3.260 km của Việt Nam lại chạy dọc toàn bộ sườn phía tây, đối diện trực tiếp với căn cứ đảo Hải Nam và hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa thuộc chủ quyền Việt Nam. Trong suốt nhiều thập niên qua, Bắc Kinh luôn sợ nhất viễn cảnh các quốc gia ven biển đông bắt tay phối hợp cùng các cường quốc bên ngoài như Nhật Bản và Hoa Kỳ. Bởi vậy, Trung Nam Hải luôn xây dựng sách lược cổ điển là chia để trị và đàm phán song phương từng nước một, hòng dùng sức nặng kinh tế và đội tàu hải cảnh áp đảo từng quốc gia riêng lẻ, khi thì triệu mũi rùi sang ép Philippines ở bãi Cỏ Mây, lúc lại điều tàu xâm phạm vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam và Malaysia. Tuy nhiên, mối quan hệ ngày càng khăng khít giữa Tokyo với Hà Nội và Manila trong khuôn khổ đối tác chiến lược toàn diện đang lập tức bẻ gãy chiến thuật, bẻ đũa từng chiếc. Trong bối cảnh đó, Việt Nam tiếp tục khẳng định thế đứng vừa mềm dẻo, vừa kiên định khi kết hợp chặt chẽ đường lối quốc phòng 4.0 với chính sách đa phương hóa, nâng cao năng lượng, nắm bắt tình hình biển đảo cùng Nhật Bản và kiên trì thượng tôn UNCLOS 1982. Đây được xem như một chiến lược liên hoàn hiện đại, hóa giải hiệu quả các tham vọng độc chiếm và áp đặt tại khu vực. Thưa quý vị, khi đặt hai mảnh ghép là đơn kiện 1.860 hectare dạng san hô và mạng lưới radar giám sát ven biển của Nhật Bản cạnh nhau, chúng ta sẽ thấy lộ ra tử huyệt trí mạng của khối tài sản quân sự đắt đỏ nhất mà Bắc Kinh từng xây dựng ở Biển Đông. Đó chính là 7 hòn đảo nhân tạo mà Đảng Cộng sản Trung Quốc đã đổ hàng chục tỷ đô la để nạo vét, hút cạn san hô bồi đắp trái phép tại quần đảo Trường Sa. Nổi bật nhất là 3 căn cứ lớn trên đá Chữ Thập, đá Subi và đá Vành Khăn. Trên truyền hình nhà nước Trung Quốc, các học giả diêu hâu tại Bắc Kinh thường ca ngợi những tiền đồn bê tông có đường băng dài 3.000m và nhà chứa chiến đấu cơ này là những hàng không mẫu hạm không thể đánh chìm. Thế nhưng, trong con mắt của các nhà hoạch định chiến lược tại Ngũ Giác Đài và Bộ Quốc phòng Nhật Bản, những hòn đảo nhân tạo ấy thực chất lại là 7 chiếc hố ngốn tiền và cực kỳ mong manh khi có biến cố. Điểm yếu thứ nhất nằm ngay dưới chân móng công trình. Toàn bộ lớp nền đảo đều hút lên từ xác san hô vụn, trộn bùn biển, phải chống chọi quanh năm với bão lớn cấp 12, độ mặn ăn mòn sắt thép gấp nhiều lần đất liền và hiện tượng sụt lún địa chất liên tục. Muốn duy trì các trạm radar và kho đạn không bị rỉ sét, Bắc Kinh phải chi hàng tỷ đô la, bảo trì mỗi năm không ngừng nghỉ. Điểm yếu thứ hai còn nguy hiểm hơn, đó là các đảo nhân tạo này nằm trơ trọi giữa biển khơi, cách bờ biển tỉnh Hải Nam hơn 1.000 km. Khác với hàng không mẫu hạm thật sự có thể cơ động hàng trăm hải lý mỗi ngày để né đòn hỏa tiễn, đảo nhân tạo là những tọa độ chết nằm im một chỗ, phụ thuộc 100% vào các tàu chở dầu, tàu chở nước ngọt và lương thực tiếp tế từ đất liền. Khi lưới radar quân sự của Nhật Bản và dàn UAV của Philippines quét sạch mặt biển, mọi con tàu tiếp vận của Bắc Kinh đều trở thành mục tiêu lộ sáng hoàn toàn. Nhìn cảnh tượng ấy, giới sử học không khỏi liên tưởng đến thảm kịch của hạm đội Bắc Dương cuối triều đại Nhà Thanh năm 1894. Khi đó, Nhà Thanh cũng dốc cạn ngân khố mua về những thiết giáp hạm to nhất châu Á để dọa nạt láng giềng. Nhưng bên trong quân đội lại mục nát vì tham nhũng và đấu đá phe phái. Ngày nay, khi hàng chục tướng lĩnh hải quân và lực lượng hỏa tiễn của Đảng Cộng sản Trung Quốc vừa bị khai trừ đảng hàng loạt tại Hội nghị Trung ương 5, những pháo đài cát ngoài Biển Đông cũng đang mang đúng bóng ma hào nhoáng bên ngoài mà rỗng tuếch bên trong của hạm đội Bắc Dương năm xưa. Thưa quý vị, để thấy hết thế bị động tứ bề thọ địch của Bắc Kinh trong những ngày đầu tháng 11 năm 2026, chúng ta hãy quan sát cách Trung Nam Hải vừa phải vội vã xuống nước trên bàn cờ kinh tế quốc tế. Cùng vào ngày thứ Hai, ngày 9 tháng 11, đúng thời điểm Nhật Bản ký gói viện trợ radar cho Philippines và hội đàm thượng đỉnh với Việt Nam, Ủy ban Thuế quan quốc vụ viện Trung Quốc đã bất ngờ ra thông báo gia hạn tạm dừng áp thuế trả đũa 24% đối với hàng hóa Hoa Kỳ thêm 2 tháng nữa. Theo Báo Dân Trí và Truyền thông Quốc tế, quyết định nhiệm bộ thuế quan này đều Bắc Kinh tung ra nhằm xoa dịu hoa tình thế trước thềm hội nghị thượng đỉnh APEC dự kiến diễn ra tại Thâm Quyến vào cuối tháng 11, nơi lãnh đạo Tập Cận Bình mong muốn gặp Tổng thống Trump để xin nới lỏng áp lực kinh tế. Tuy nhiên, Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ Scott Besson trong cuộc đối thoại cùng ngày vẫn giữ thái độ cứng rắn, yêu cầu Bắc Kinh phải thực thi toàn diện và ngay lập tức các cam kết thương mại đã ký tại Busan, chứ không chấp nhận những lời hứa hẹn câu giờ. Như vậy, nền kinh tế Trung Quốc bên trong thì suy kiệt vì làn sóng rút vốn và thất nghiệp, bên ngoài thì phải xuống dòng cầu hòa thuế quan với Hoa Kỳ, nay lại phải gánh thêm mặt trận pháp lý và an ninh rực lửa ở Biển Đông. Nếu vụ kiện đòi bồi thường 1.860 ha dải san hô của Philippines được đệ trình lên tòa quốc tế trong thời gian tới, hình ảnh một siêu cường tự xưng là người bảo vệ khí hậu toàn cầu của Bắc Kinh sẽ sụp đổ hoàn toàn trước công luận thế giới. Giữa dòng xoáy chuyển dịch địa chính trị sâu sắc đó, vị thế của Việt Nam ngày càng tỏa sáng nhờ sự điềm tĩnh, nhất quán và chính trực. Vừa qua, khi người tiêu dùng và các hệ thống bán lẻ tại Việt Nam kiên quyết gỡ bỏ những mẫu điện thoại nước ngoài cái cắm bản đồ xâm phạm chủ quyền Hoàng Sa và Trường Sa rồi tiếp nối bằng cuộc hội đàm cấp cao Việt Nam-Nhật Bản tại Tokyo ngày 9 tháng 11, thông điệp gửi đi đã vô cùng rõ ràng. Dân tộc Việt Nam luôn yêu chuộng hòa bình, hợp tác sòng phẳng với mọi đối tác, nhưng tuyệt đối không bao giờ nhân nhượng dù chỉ một tấc biển đảo của cha ông. Hơn hai thiên niên kỷ trước, bậc hiền triết Mạnh Tử đã để lại câu nói bất hủ Đắc đạo đa trợ, thất đạo quả trợ Nghĩa là người đứng về phía lẽ phải thì bạn bè khắp bốn biển tìm đến sẻ chia Còn kẻ ỷ mạnh hiếp yếu, hủy hoại thiên nhiên và chà đạp luật pháp trung thì rốt cuộc sẽ tự giam mình trong vòng vây cô độc do chính tay mình tạo nên Cảm ơn quý vị đã dành thời gian theo dõi Kim Chi xin kính chào và hẹn gặp lại