⚜️ Vì sao người trẻ Trung Quốc không muốn sinh con: tiền nuôi con, gánh nặng nhà ở và nhà đất, và sự mất niềm tin sau nhiều thập kỷ chính sách thay đổi xoành xoạch.
Bạn nghĩ sao? Tiền có mua lại được niềm tin không? Và bạn cần gì để dám sinh con? Comment xuống dưới nhé. Nguồn tham khảo chính: Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, Bộ Dân chính Trung Quốc, Viện nghiên cứu dân số YuWa, Luật VAT mới của Trung Quốc. Đăng ký kênh để xem tiếp các câu chuyện tiếp theo. #SinhCon#TrungQuoc#NPĐ
Trung Quốc đang đối mặt với cuộc khủng hoảng nhân khẩu học nghiêm trọng khi tỷ lệ sinh giảm sâu kỷ lục năm 2025. Dù chính phủ đã thay đổi chính sách từ cấm sang khuyến khích và trợ cấp tiền mặt, giới trẻ vẫn ngại kết hôn và sinh con do những hệ lụy kéo dài từ chính sách một con, áp lực kinh tế và cấu trúc xã hội bị méo mó.
Suốt 35 năm, Trung Quốc phạt dân vì đẻ nhiều.
Giờ họ quay xe, trả tiền để dân đẻ, thậm chí đánh thuế cả bao cao su,
mà năm 2025 vẫn là năm đẻ ít nhất từ khi có thống kê.
Nghe có hài không? Người ta hay nói tụi trẻ Trung Quốc ngại cưới,
ngại đẻ, lười, ích kỷ.
Nhưng mở hồ sơ vụ án ra coi, đây không phải chuyện lười.
Đây là chuyện một chính sách tự đào cái hố,
rồi đứng nhìn xuống đáy hố và hỏi vì sao không ai trèo lên.
Năm 2025, cả nước chỉ có 7,9 triệu đứa trẻ ra đời,
giảm 17% so với 9,5 triệu năm trước.
Hồi 1963 tới 1975, mỗi năm đẻ hơn 20 triệu đứa.
Năm 2019 còn 14,6 triệu, đã là thấp nhất từ 1961.
Vậy mà 6 năm sau rớt xuống 7,9 triệu, bay gần một nửa trong 6 năm.
Trong khi đó, người chết thì nhiều lên,
11,3 triệu người, tỷ lệ tử cao nhất từ 1968.
Dân số vì thế giảm 3,4 triệu
Năm thứ tư liên tiếp giảm
Nhà nhân khẩu học Yi Fuxian nói số
trẻ sinh năm nay ngang với năm 1738
Lúc cả nước chỉ có khoảng 150 triệu dân
Tức là một nước 1,4 tỷ người mà đẻ như
hồi dân số mới bằng 1 phần 10 bây giờ
Trung bình mỗi phụ nữ chỉ có khoảng 1 con
Trong khi để giữ nguyên dân số cần 2,1
Nhớ dùm mình một chi tiết
Hôn nhân là chỉ báo sớm của sinh đẻ ở Trung Quốc
Nên lát nữa kể chuyện cưới hỏi không phải lan man đâu
Mà là đang dự báo đó
Vậy cái gì đưa họ tới nước này?
Mình chia thành 4 mắt xích
Và mỗi mắt xích là một quyết định chính sách
Không phải một trào lưu
1. Sợ đông quá nên phạt
Sau nội chiến, đất nước yên ổn
Người ta bắt đầu đẻ nhiều
Từ 1950 đến 1975
Dân số tăng gần 66%
Thêm khoảng 364 triệu người
Tính cả nạn đói lớn
Năm 1970
Trung bình mỗi phụ nữ có 6,1 con
Trong khi ở Mỹ và Đức chỉ khoảng 2,3
Bạn là lãnh đạo lúc đó, nhìn bảng số và
thấy nước mình nở nhanh hơn khả năng nuôi
Hoảng sợ là điều dễ hiểu, điều đáng nói là cách họ phản ứng
Năm 1973, họ mở chiến dịch muộn, dài, ít,
nâng tuổi kết hôn lên 23 với nữ và 25 với nam
Khuyến khích cách nhau 3 năm giữa các lần sinh và giới hạn 2 con
Kèm hình phạt cho ai không tuân theo, nó hiệu quả đến đáng sợ
Tỷ lệ sinh từ 6,1 xuống 2,7 chỉ trong 10 năm,
6 con xuống chưa đầy 3 con trong 10 năm
Nhà nước đã chứng minh họ hạ được tỷ lệ sinh rất nhanh
Vì 2,7 vẫn cao hơn 2,1
Nên năm 1980 họ tung đòn tiếp theo
Chính sách một con kéo dài từ 1980 đến 2015
Giữa thập niên 1980 họ nới một chút
Gia đình nông thôn và dân tộc thiểu số được có hai con
Nhưng chỉ khi đứa đầu là con gái
Chính sách được thực thi bằng tiền phạt
Một người kể bố mẹ cô bị phạt 100.000 tệ vì đẻ đứa thứ 2
Gần gấp 3 thu nhập cả năm từ nghề bán cá ở chợ
Nó cho thấy nhà nước từng định giá một đứa trẻ ở mức nào
Họ không khuyến khích dân đẻ ít
Họ phạt dân đẻ nhiều
Khác nhau ở chỗ một thứ cho người ta lý do
Thứ kia bắt người ta sợ
Bạn không thể 35 năm nói đẻ là sai
Rồi một buổi sáng nói đẻ là yêu nước mà mong người ta tin
2. Đào hố xong, hố sâu hơn tưởng
Văn hóa Trung Quốc ưu tiên con trai, vì con trai được coi
là người chăm cha mẹ lúc già, khi một nhà chỉ được một đứa.
Nhiều nhà muốn đứa duy nhất đó là con trai.
Kết quả là nhiều thập kỷ phá thai, chọn lọc giới tính được ghi nhận rõ,
và nhiều bé gái không được nhận nuôi.
Một nghiên cứu năm 2015 ước tính khoảng 62 triệu phụ nữ
và bé gái đã biến mất so với kịch bản không có chính sách,
kéo theo khoảng 35 triệu đàn ông nhiều hơn phụ nữ, và khoảng 17,5
triệu đàn ông 20-40 tuổi gần như không thể tìm vợ trong nước.
Một phân tích khác dự báo khoảng 3 đàn ông độc thân
trên 2 phụ nữ độc thân trong giai đoạn 2020 đến 2060
17,5 triệu người là cả một đô thị cực lớn mà cấu trúc
dân số đã quyết định trước rằng họ sẽ không có bạn đời
Từ trước khi họ ra đời, họ chưa kịp lớn đã bị xếp sẵn vào ô ế
Cùng lúc, tỷ lệ sinh xuống khoảng 1,5
con từ thập niên 1990 và khoảng 1,3 vào năm 2020, xa dưới mức 2,1
Tức là Trung Quốc đã dưới mức thay thế từ hàng chục năm trước,
không phải mới dưới đây
Khi đàn ông nhiều hơn phụ nữ hàng chục triệu,
chuyện cưới không còn chỉ là tình cảm
Nó thành cuộc cạnh tranh về nhà, tiền, sinh lễ
Cưới không còn là yêu nhau rồi cưới, mà là đấu giá
Chính sách một con không chỉ giảm số trẻ, nó làm méo cả cấu trúc
Thiếu phụ nữ, thừa đàn ông, sinh thấp
Đào một cái hố, mà hố này méo luôn cả cái nền
3. Đào hố xong, quay sang trừ người ở dưới
Giờ nhìn cách nhà nước nói về chính những người đang gánh hậu quả
Năm 2007, Hội Liên Hiệp Phụ Nữ,
cơ quan nhà nước lẽ ra bảo vệ quyền phụ nữ
Định nghĩa phụ nữ chưa chồng trên 27 tuổi là dư thừa, tức gọi ế
Và bộ giáo dục đưa từ này vào từ vựng chính thức
Bài đầu tiên của hội về chủ đề này xuất hiện
Ngay sau khi quốc vụ viện ban hành văn bản tăng
cường chương trình dân số và kế hoạch hóa gia đình
Năm 2011, trang của chính hội đăng bài khẳng
định những phụ nữ này không đáng được thông cảm
Và sau chỉ trích, họ đổi từ sang một cụm cũng chẳng dễ nghe hơn
Đổi nhãn mà không đổi ý, vẫn là chê
Nhà nước làm ra hàng chục triệu đàn ông dư thừa
Rồi gọi phụ nữ độc thân là dư thừa
Một bên làm ra thiếu cô dâu
Bên kia chê cô dâu kén chọn
Kiểu nấu hết cơm rồi chê người ta ăn kén
Ủa alo, cơm đâu mà chê
Rồi đến ly hôn
Từ mùng 1 tháng 1 năm 2021
Ai muốn ly hôn phải qua giai đoạn hòa giải 30 ngày
Với mục đích được nêu là hạn chế ly hôn bốc đồng
Và đối phó già hóa dân số
Chủ đề này gây 600 triệu bình luận phản đối trên Weibo
Kèm lo ngại cho phụ nữ trong hôn nhân bạo hành
Số đăng ký ly hôn sụt mạnh năm 2021
Và một bình luận ra Bloomberg nhận định
Đây có thể thành thêm lý do để người trẻ tránh hôn nhân và sinh con
Dân không muốn cưới
Giải pháp là khó ly hôn hơn
Giống quán vắng khách nên khóa cửa không cho khách ra
Khách đã không muốn vào
Giờ nghe khóa cửa thì càng không dám vào
Khi cả hai lối đều bị chặn
Một bên bị chê nếu không cưới
Một bên khó thoát nếu cưới nhầm
Người trẻ có thêm một lý do rất hợp lý để chọn không bước vào
Họ không nổi loạn
Họ tính rủi ro
Tính xong thấy lỗ thì không chơi nữa
Vậy thôi, nhà nước không chỉ gây ra vấn đề
Mà còn tăng sức ép lên chính những người đứng dưới đáy của vấn đề
Đào hố xong còn đứng trên miệng hố chửi người
người ở dưới sao không leo lên
4. Chữa cháy bằng mã giảm giá
Quá ít và quá muộn
Tới khi giật mình, nhà nước bắt đầu nới
Năm 2013 cho cha mẹ vốn là con một có đứa thứ hai
Năm 2016 bỏ chính sách một con
Năm 2021 cho ba con kèm ưu đãi thuế
Một nhà phân tích đánh giá những bước này phần lớn quá ít và quá muộn
Muộn mất hai thế hệ rồi còn đâu
Rồi đến tiền
Từ 2025, mỗi gia đình nhận 3.600 tệ mỗi năm cho mỗi đứa trẻ dưới 3 tuổi
Hãy subscribe
cho kênh Ghiền
Mì Gõ Để không
bỏ lỡ những
Các tỉnh còn trợ cấp từ 1.000 đến 100.000 tệ cho mỗi đứa trẻ
k
Kể cả hỗ trợ nhà ở
Chi phí hoàn trả thai sản có thể thêm tới
70 tỷ tệ vào Quỹ Bảo hiểm Y tế năm 2026
Và ngân sách trợ cấp 2026 là 99,9 tỷ tệ, tăng 10,6%
Vậy vấn đề không phải họ không bỏ tiền
Mà là thứ họ đang cố sửa bằng tiền
Các nhà phân tích nêu lý do khiến người trẻ ngại sinh
Chi phí sống cao, nhà ở đắt, áp lực giáo dục và thu nhập không ổn định
Một người trẻ nói 3.600 tệ một năm chỉ như giọt nước trong biển
Và phụ nữ gánh phần nặng hơn nhiều
Tiền mặt không giải được những thứ cấu trúc, nhà, việc làm
Và việc người phụ nữ có thể mất cả sự nghiệp khi nghỉ đẻ
Đưa tiền mà không sửa nhà, sửa việc, sửa sự nghiệp của phụ nữ
Thì tiền đó chỉ là tiền an ủi
Nhiều thập kỷ, bao cao su và thuốc tránh thai được miễn thuế
Vì là công cụ kiểm soát dân số
Từ 2026, chúng chịu thuế 13%.
Dù chỉ thêm vài đô mỗi tháng nên mang tính biểu tượng.
35 năm miễn thuế để dân đẻ ít, giờ đánh thuế để dân đẻ nhiều.
Cùng một cái bao cao su, 35 năm trước là công cụ yêu nước,
giờ thành vật cản yêu nước.
Tháng 5 năm 2025, họ cho đăng ký kết hôn ở bất kỳ đâu.
Và các nhà nhân khẩu học nói, đây có thể chỉ là cú hích tạm thời.
Năm 2025 hôn nhân tăng 10,8% lên 6,7 triệu cặp.
Nghe tốt, nhưng năm 2015 có 12,2 triệu cặp
Nên con số mới chỉ bằng khoảng một nửa
Và dù hôn nhân tăng, số ca sinh vẫn giảm từ 9,5 xuống 7,9 triệu
Cú hích cho thêm đám cưới, chưa cho thêm đứa trẻ
Đám cưới nhiều hơn mà trẻ con ít hơn
Tức là người ta cưới, nhưng không đẻ
Sang 2026, 9 tháng đầu năm có 4,6 triệu cặp đăng ký
Giảm 9,8%, mức thấp nhất 18 năm
Riêng quý 3 giảm khoảng 15%
Và hôn nhân là chỉ báo sớm của sinh đẻ
Nên mức sinh năm sau chưa thể khá hơn
Nhìn số cưới là đoán được số đẻ năm sau
Mà số cưới đang rơi
Còn khi còn số xấu
Theo một tài khoản trên X
Weibo đã chặn các chủ đề như sinh dưới 8 triệu
Cách xử lý số xấu nhanh nhất là chặn từ khóa
Số xấu thì giấu số
Giấu không được thì chặn chữ
Quen lắm
Họ làm khá nhiều
Nhưng dùng đúng một thứ
Tiền
Để chữa những thứ không phải tiền
Và làm muộn mất hai thế hệ
Vì sao khó đảo ngược
Giai đoạn 1978 đến 2010, tỷ lệ người trong độ tuổi lao động
từ 58% lên 74%, cả mấy chục năm tăng trưởng nhanh dựa vào đó.
Nhà nhân khẩu học gọi đó là cổ tức dân số,
nhưng nó chỉ tạm thời và rồi thành một khoản vay đến hạn phải trả,
ăn trước, trả sau, giờ tới lúc trả, vì nghỉ hưu xảy ra cùng một lúc,
hôm nay đi làm, hôm sau nghỉ hưu thì thu nhập phải không,
và Trung Quốc vừa già nhanh vừa chưa kịp giàu.
Hệ thống lương hưu và y tế chưa chuẩn bị cho gánh nặng này
Và Reuters ghi nhận nỗi lo già trước khi giàu
Già trước khi giàu, tức là chưa kịp có tiền, đã phải lo tiền dưỡng già
Nó đã bắt đầu
Lực lượng lao động 15-64 tuổi đạt đỉnh năm 2016
Người từ 60 tuổi trở lên chiếm 2-3% dân số, khoảng 323 triệu
Bù bằng nhập cư thì sao?
Trung Quốc có tỷ lệ người nhập cư thấp
bậc nhất trong các nước phát triển
Chỉ khoảng 0,1%, gần như không có ai vào để bù
Cái bẫy khép lại ở đây
Muốn đảo ngược phải sinh nhiều hơn nhưng sinh
hôm nay chỉ cho lực lượng lao động sau 20 năm
Dù tiền có nhiều đến đâu, cái đã xảy ra không đảo ngược nhanh được
Đẻ hôm nay thì 20 năm sau mới đi làm,
còn người già thì già ngay bây giờ
Tuy nhiên cũng phải nói
1. Giảm sinh là xu hướng chung khi giáo dục và đô thị hóa tăng
Phụ nữ chọn ít con hơn vì có điều kiện chọn và người già sống thọ hơn
Đó là những mặt tốt của phát triển, không phải cứ đẻ ít là xấu
2. Chiến dịch 1973 đã kéo tỷ lệ sinh từ 6,1
xuống 2,7 trước khi có chính sách một con,
nên phần đóng góp riêng của chính sách một con còn tranh luận.
Nhưng cả hai đều là chính sách nhà nước,
nên câu chuyện vẫn là chuyện chính sách.
Dù chia phần trách nhiệm kiểu gì, người viết ra luật vẫn là nhà nước.
3. Phía chính quyền sẽ nói họ đã nới luật và tăng trợ cấp,
và cho rằng quy định hôn nhân mới đã
mang lại hôn nhân tăng và kích thích tiêu dùng.
Nhưng nhìn lại chuỗi 4 mắt xích, ép đẻ ít,
hậu quả cơ cấu, rán nhãn phụ nữ, rồi chữa muộn
Dù chia phần trách nhiệm cách nào,
bước đi nào cũng do chính sách quyết định
Không có mắt xích nào là do tự nhiên cả
Túm cái quần lại, một nước phạt người dân vì đẻ nhiều suốt 35 năm
Tạo ra hàng chục triệu đàn ông dư thừa, gọi phụ nữ độc thân là dư thừa
Làm ly hôn khó hơn, rồi trả 300 tệ mỗi tháng
Và đánh thuế bao cao su để cầu xin dân đẻ
Người trẻ không từ chối vì lười
Họ từ chối vì phép tính không còn khớp
Và nhà nước là người viết ra các con số trong phép tính đó
Họ tính xong thấy lỗ thì không chơi
Vậy thôi
Hệ quả là một xã hội già đi nhanh hơn giàu lên
Và các bạn trẻ phải gánh cả hai đầu
Nuôi cha mẹ và không đủ điều kiện nuôi con
Đó là cái hố
Và nhà nước đang đứng dưới đáy hố tặng mã giảm giá
Vậy theo các bạn
Nếu bạn là một người trẻ ở Trung Quốc
3.600 tệ mỗi năm là lời xin lỗi của nhà nước
Hay là lời đề nghị đáng để từ chối
Hãy cùng thảo luận nhé
Và vì người muốn cưới, muốn đẻ trước tiên cần có việc làm
Tập sau, mình sẽ kể chuyện chính những
việc làm đó đã bị dọn đi như thế nào
Bấm đăng ký để không bỏ lỡ