Tư duy phản biện | Top 10 học văn | Giáo Dục Thiên Đức

Có một loại tư duy được nhiều bạn trẻ quan tâm, nó thể hiện sự sắc bén trong suy nghĩ, sự sắc xảo trong lập luận, đó chính là tư duy phản miện. Môn văn cũng góp phần phát triển loại tư duy này, và muốn học văn tốt các em cũng cần rèn luyện nó đấy. Điều đầu tiên cô muốn chia sẻ ở đây là văn học cũng góp phần phát triển tư duy phản miện đấy. Các em có thể thấy điều này qua các tác phẩm văn học. Cô thì nhớ đến tác phẩm Hồn chương 3 ra hàng thịt của nhà viết kịch Lưu Quang Vũ. Trong đó có đoạn, đế thích đề nghị chương 3 tiếp tục sự sống trong thân xác thằng cu tỷ. Ở đây đế thích lập luận rằng chương 3 sống trong thân xác thằng bé chắc sẽ ổn thôi, bởi vì ông và cu tỷ từng quấn quyết, quý mến nhau. Rồi còn nữa là cây gái chắc nó sẽ thích vì nó thân với cu tỷ mà. Còn chương 3 thì thấy không ổn, vì sao? Bởi vì ông đã gần 60 tuổi rồi, trong khi thằng cu tỷ thì mới có lên 10. Trẻ con phải ra trẻ con chứ, người lớn thì phải ra người lớn. Cu tỷ còn chưa bắt đầu cuộc đời, trẻ con thì thích chảy nhảy, vui chơi, trong khi ông lão gần 60 tuổi lại muốn ngồi tĩnh lặng bà chiêm nghiệm sự đời. Hai lứa tuổi khác nhau, hai nhu cầu khác nhau, làm sao mà ổn được chứ? Còn cây gái nữa, cây gái nó sẽ thích ứ. Làm sao mà giải thích cho nó hiểu rằng cậu bạn lên 10 của nó bây giờ thì thành ông nội? Làm sao mà nói với chị lụa rằng tôi không phải là con chí? Thế rồi có thể có một loạt rắc rối như có khi phải sang nhà chị lụa ở, rồi còn đám chương tuần, lý trưởng sách nhiễu nữa chứ? Vậy cùng một sự việc là tiếp tục sự sống trong thân xác cu tỷ. Đế thích thì thấy ổn, còn chương ba thì thấy không ổn. Hai quan điểm đối lập nhau, hồn chương ba đã đưa ra những lý lẽ, dẫn chứng xác đáng để thể hiện quan điểm của mình và từ đó để thuyết phục đế thích. Như vậy, thông qua màn đối thoại trên của hai nhân vật, các em có thể học được tư duy phản biện, nghĩa là tự mình bằng vốn sống, bằng sự hiểu biết, suy ngẫm, lựa chọn để đưa ra quan điểm, cách nhìn, cách lập luận. Từ đó thuyết phục người đọc, người nghe. Tóm lại, để phản biện được, các em cần đưa ra những lập luận sau. Các em sẽ nói về quan điểm của bản thân mình, sau đó sẽ sử dụng lý lẽ và dẫn chứng để bảo vệ được quan điểm đó. Ở điểm này, các em chú ý, tâm thái người phản biện rất là quan trọng. Trước hết là lắng nghe bằng một cái đầu mở, rồi phản hồi chứ không phải là phản ứng nha. Tất cả trong sự tôn trọng và lịch sự. Sau đó là tư duy phản biện đem đến cái nhìn toàn diện, đa chiều và trải đường cho sự sáng tạo. Tin hay không tin? Để cô chứng minh cho các em thấy nhé. Trong vờ kịch, Hồn Trương Ba ra Hằng Thịt được Lưu Quang Vũ phát triển từ truyền cổ tích cùng tên. Trong truyền cổ tích thì kết thúc ở chỗ là người vợ của Hồn Trương Ba đã thắng kiện. Hồn Trương Ba trong thân giác anh Hằng Thịt thì trở về nhà ông Trương Ba sống vui vẻ với vợ con. Còn trong vờ kịch Lưu Quang Vũ thì bắt đầu từ chỗ kết thúc của truyền cổ tích. Nhà viết kịch cho rằng con người không thể sống vui vẻ, hạnh phúc trong tình trạng hồn này xác kia và vờ kịch của Lưu Quang Vũ phản ánh quan niệm đó. Vậy ở đây, tư duy phản biện giúp cho con người chúng ta có tư duy độc lập và sáng tạo. Nhìn rộng ra các lĩnh vực khác, em cũng sẽ thấy điều này thôi. Đến đây các em thấy được tầm quan trọng của tư duy phản biện rồi chứ? Điều thứ 2. Vậy chúng ta sử dụng tư duy phản biện như thế nào trong làm văn? Đặc biệt là trong văn nghị luận xã hội. Cô ví dụ bài sau. Hãy viết một đoạn văn bày tỏ suy nghĩ về ý nghĩa của sự trải nghiệm đối với mỗi người. Trọng tâm của đoạn văn này rơi vào ý nghĩa của sự trải nghiệm. Tức là em cần tập trung làm rõ, trải nghiệm, đem lại lợi ích gì cho con người. Ví dụ như là đem lại kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm này. Ngay cả trong đoạn văn như trên, nếu biết sử dụng tư duy phản biện, cũng sẽ nâng tầm bài văn của các em đấy. Cách 1. Em thường hay viết câu kiểu như thế này này. Tuy trải nghiệm quan trọng là vậy, nhưng ta vẫn thấy có những người nhút nhát, luồn sờ hãi và không dám trải nghiệm. Thái độ sống như thế thật đáng lên án và phê phán. Ở đây thì lời lẽ đao to bốn lớn ha, và kiểu viết này khá quen thuộc. Nhưng so sánh với đề bài, ta thấy nó khá lệch trọng tâm. Cách 2. Em có thể viết câu kiểu như. Trải nghiệm, đem lại những giá trị không thể phủ nhận. Tuy nhiên, tôi thiết nghĩ trải nghiệm không ninh thiên về số lượng, mà cần quan tâm đến chất lượng. Trải nghiệm không hẳn là bạn đi được bao nhiêu nơi, làm được bao nhiêu việc, mà là bạn còn lại gì, bạn học được gì sau những trải nghiệm đấy. Trải nghiệm là quý giá, nhưng biết trải nghiệm còn quý giá hơn. Như vậy, các em có thể thấy đấy. Cùng một đề bài, hai cách viết khác nhau thể hiện tư duy khác nhau. Do rằng, cách viết thứ 2 vừa đúng trọng tâm đề bài, lại đưa ra suy nghĩ mới mẻ, làm sâu sắc thêm ý nghĩa của vấn đề. Các em tin Cody, ngay ở chỗ rất mỏng trong đoạn văn này, cũng giúp phân loại bài làm của học sinh đó các em. Ở đây, các em có thể rút ra rằng, tư duy phản biện là em đưa ra những góc nhìn mới về một vấn đề. Nó thể hiện sự sắc xảo của người viết và khiến người đọc như cô phải tâm đắc mà gật gật cái đầu đấy. Điều thứ 3, chưa kể là có những bài văn đòi hỏi các em phải sử dụng rất nhiều ý phản biện để lập luận. Cô ví dụ nha, có ý kiến cho rằng phụ nữ càng mạnh mẽ càng hạnh phúc. Em hãy bày tỏ quan điểm của mình về ý kiến trên. Đó, các em có thể đồng tình, không đồng tình và chắc chắn có bạn chọn không đồng tình mà. Nếu không đồng tình, thì em hãy dùng tư duy phản biện để bàn bạc, bày tỏ quan điểm cá nhân và hơn thế nữa là thuyết phục được người khác. Đầu tiên, ta thấy quan điểm trên có ý đúng bởi phụ nữ mạnh mẽ, mạnh mẽ ở khía cảnh về tinh thần thì họ tự đứng dậy sau vấp ngã, đúng không? Làm chố dựa cho chính mình, tự chứa lành cho chính bản thân. Tiếp theo, ta thấy quan điểm trên cũng không hoàn toàn đúng bởi vì phụ nữ mạnh mẽ chưa chắc đã hạnh phúc. Một cô nàng mạnh mẽ, người vợ mạnh mẽ sẽ khiến cho đàn ông có cảm giác bị lép vế, bị lấn át. Ngay cả khi đó, những người phụ nữ cũng sẽ có cảm giác là người đàn ông, người chồng của mình sao mà yếu đuối, sao mà nhu nhược quá vậy. Chẳng ra dáng một trang nam từ chút nào. Ngay cả khi lấn át được đó, thì phụ nữ cũng chẳng mấy vui đâu. Có lẽ lúc đó, họ thở dài và mơ về một nơi rất xa. Hạnh phúc ơi, Mỹ ở đâu ta? Theo văn hóa truyền thống, phụ nữ là nước, là phong thủy tốt cho gia đình. Nước chảy chỗ chúng, người phụ nữ tự đặt mình chỗ thấp, nhúng nhường để nâng nỡ cho người đàn ông, người chồng của mình. Lúc đó, họ sẽ có được hạnh phúc khi được người đàn ông, người chồng trở tre bảo vệ đấy. Phụ nữ là nước, nước gặp núi cao, sẽ uốn mình để tìm đường đi cho dòng chảy. Người phụ nữ không cần quá mạnh mẽ, đấu phải thắng, tranh phải hơn. Giống như dòng nước yếu mềm mà có thể làm mòn đá. Sức mạnh của phụ nữ nằm ở sức bên. Nhu mì, nhu thuận, dịu dàng chính là sức mạnh của người phụ nữ. Và điều cuối cùng, thì thật cô muốn các em hiểu rằng tư duy phản biện có thể hiểu là gạt bỏ một quan điểm, ý kiến, lập luận chưa đúng đắn hoặc chưa toàn diện của người khác. Ở cấp độ cao, tư duy phản biện là đưa đến một cái nhìn mới mẻ, toàn diện về một vấn đề. Còn ở cấp độ cao hơn nữa là tư duy phản biện cần gắn với một cái nhìn hướng nổi, tức là ta quay về bên trong con người của mình, tìm những quan niệm, thói quen, suy nghĩ, hành động chưa đúng đắn để mà thanh lọc, gạt bỏ, để đi từ cái tuyệt đối luận đến cái tương đối luận, mở lòng mình ra để tiếp nhận những điều tốt đẹp. Ở cấp độ này, tư duy phản biện có ích cho cuộc sống của mỗi cá nhân chúng ta đấy. Chúng ta rút ra rằng tư duy phản biện không phải chỉ dùng để làm văn hay dùng để tranh luận. Tư duy phản biện với người khác mà các em hãy ngắm lấy, mài giữa nó để cho trí tuệ minh tiệp, tinh thần sáng suốt và lựa chọn giá trị sống tốt đẹp nhất. Cô chúc các em luôn vui vẻ và hạnh phúc. Các em muốn cô tham luận về chủ đề nào thì các em hãy để lại bình luận bên dưới nhé. Cô xin tạm dừng tại đây và hẹn gặp lại các em.