Khổng Tử, Mạnh Tử Và Tuân Tử Là Ai? | Lịch sử Trung Quốc Tập 6

Chào mừng các bạn đã quay trở lại với Đạo Khao Cổ. Hôm nay chúng ta sẽ có một chủ đề rất là thú vị. Đó chính là chúng ta sẽ so sánh hai trường phái của mạnh tử và tuân tử. Hai vị này đều là những bậc vĩ nhân ở trong lịch sử của Trung Hoa. Vào cuối triều đại nhà Chu, một trong những mối bận tâm chính của các triết gia Trung Quốc là họ muốn xác định những phẩm chất quan trọng và cơ bản của con người, hay nói nôm na là họ muốn biết con người là gì. Ở trong cuốn luận ngữ của khổng tử đã khẳng định rằng khi mới sinh ra về cơ bản thì bản năng đạo đức của con người ở mức độ trung lập. Tâm trí của họ được trâu dồi để mang lại những điều tốt đẹp và cũng tìm ẩn trong đó những điều xấu xa. Sau đó thì những người đệ tử theo ông đã giải thích thêm về vấn đề này. Nhà triết học nhân văn vĩ đại có tên là mạnh tử. Ông cho rằng về bản chất thì con người cơ bản là tốt. Điều này được thể hiện qua câu nói nhân chi sơ tính bản thiện. Nhưng có một người khác được xem là đối thủ của mạnh tử đó chính là tuân tử. Tương tự ông cho rằng bản chất của con người vốn là ác và do đó phải được kiểm soát hay là phải có người hướng dẫn. Theo đó chủ nghĩa Pháp Gia đã ra đời. Sau này thì các nhà triết gia theo chủ nghĩa Pháp Gia của nhà tầng một phần nào đó họ đã chấp nhận quan điểm này của tuân tử. Từ khổng tử tới mạnh tử đã gần 2 thế kỷ. Mạnh tử là đại diện xuất sắc nhất cho trường phái nhà học chính thống đó là vòi thời chiên quốc. Và ông được tôn là Á Thánh một tên gọi chỉ bật thánh nhân đứng thứ 2 sau khổng tử. Về mặt tư tưởng triết học hay là luân lý đạo đức những luận thuyết của mạnh tử xoay quanh các vấn đề như là tâm tính, thiên mệnh và tính thiện. Mạnh tử quan niệm rằng người ta sinh ra vốn mới trên đời đã mang những bản tính lương thiện tức là tính thiện. Không một người nào sinh ra mà tự nhiên bất thiện. Tuy nhiên lý giải về bản tính này có những thứ khác nhau. Và đồng thời thì mạnh tử cũng có 3 quan điểm chính. Quan điểm thứ nhất của ông đó chính là ở trong con người theo một cách tự nhiên thì không có hạt giống thiện cũng không có hạt giống bất thiện. Quan điểm thứ 2 là tính tự nhiên của con người có hạt giống thiện và có thể là có hạt giống bất thiện. Và quan điểm thứ 3 chính là con người có hạt giống thiện và cũng có hạt giống bất thiện. Mạnh tử đã bác bỏ mọi quan điểm ấy. Theo ông, ông cho rằng bản tính của con người là có hạt giống thiện lành. Đó là bản nguyên tinh thần vốn có của con người. Do con người được thiên lý, được trời phú cho theo mạnh tử tính thiện tự nhiên ấy được biểu hiện ở bốn mặt. Đó chính là nhân nghĩa lễ trí. Sự khác nhau giữa con người với con vật theo mạnh tử là ở chỗ mỗi người đều có phần quý trọng và phần bị thiện có phần cao đại và phần thấp hèn bé nhỏ. Chính phần quý trọng cao đại mới là tính người mới là thứ khác giữa con người và con vật. Do đó mà ông khuyên mọi người nên coi trọng việc tu tâm dưỡng tánh bảo tồn cái thiện để nó phát triển lương tri lương năng hoàn thiện phẩm chất tốt đẹp. Tính thiện ấy theo mạnh tử, người quân tử thì giữ được còn kẻ thú dân thì bỏ mất và không giữ được thì chẳng khác nào là cầm thú. Như vậy, quan điểm về tính thiện của mạnh tử cũng mang dấu ấn dai cắp vào thời đại đó. Mạnh tử cũng đã giải thích thêm về chữ nghĩa xác định nghĩa là thích nghi và chủ yếu là thích nghi với nhân ông coi nhân là tâm của con người. Nghĩa là do đường đi của người đời tính thiện của con người đều bắt đầu từ cái tâm của mỗi người tâm là do trời phú cho chúng ta nhờ có tâm mà ta phân biệt được điều trái, điều phải, điều thiện, điều ếc vì vậy mà sống phải có tâm đi lại thì phải có đường do đó mà dường như là nhân nghĩa của nho giáo gắn bó với con người ở mọi lúc mọi nơi như là bóng với hình thật ra thì nhân nghĩa cũng không phải là cái gì đó chung chung như vậy Mạnh tử là quan niệm rằng nguyên lý của muôn vật, của vạn vật đều nằm trong ý thức chủ quan của mỗi con người chúng ta mỗi vật đều có đầy đủ ở trong ta qua câu nói là vạn vật dài bị ư ngã không phải tìm kiếm ở đâu xa xôi chỉ cần phát huy bản năng đạo đức trong nội tâm là được là có thể thấu hiểu được bản tính của mọi sự vật, mọi sự việc đó gọi là tri tinh đồng thời khi đã là người thì ai cũng có cái mầm thiện đó là lòng trắc ẩn, lòng thương sóc lòng tú ô hay còn gọi là thẹn và ghét lòng tư nhượng hay là khiêm nhường lòng thị phi là biết phân biệt giữa trái và phải lòng trắc ẩn là nguồn gốc của nhân lòng tú ô là nguồn gốc của nghĩa lòng tư nhượng là nguồn gốc của lễ còn lòng thị phi là nguồn gốc của trí vì vậy mà ông khẳng định tính người vốn thiện người ta sở dị có những hành vi bất thiện là do họ bị vật dục, che lấp không phát huy mạnh mẽ được cái thiện trời cho nếu biết phát huy các đầu mối, các nguồn gốc ấy thì con người có thể ngày càng mạnh mẽ hơn có thể đủ sức giữ gìn bốn bể bản tính thiện của con người còn xuất phát từ cái chung của loài người pham là những vật đồng loại đều mang một bản chất rất là giống nhau tại sao đối với con người con người chúng ta lại nghi ngờ điều đó các vật thánh nhân và chúng ta đều là những đồng loại ý nghĩa tích cực Thuyết tính thiện của Mạnh Tử là ở chỗ phát huy bốn nguồn gốc đó làm cho những phần tốt của con người ngày càng phát triển còn phần xấu thì ngày càng bị thu hẹp lại bên cạnh đó tính thiện nhằm chứng minh trật tự của xã hội và các giáo điều đạo đức do giai cấp thống trị đương thời chế định ra là chân lý phổ biến bền vững không thể nào thay đổi được bởi nó phù hợp với đức tin bẩm sinh của nhân loại đó là những điểm chính ở trong triết lý của Mạnh Tử Vậy còn theo Tôn Tử thì sao? Tôn Tử cũng là một học giả xuất sắc của Phái Nho Gia nhưng tư tưởng của ông có nhiều chỗ khác với Khổng Tử và Mạnh Tử đặc biệt là ở tính người mà cụ thể là tính ác Theo Tôn Tử, bản tính đầu tiên của con người là ác chính vì vậy mà cần phải học tập tu dưỡng cần phải có nhân, nghĩa, lễ để dẫn dắt con người trở thành thiện và ông cho rằng nay cái tính của con người ta là hám lợi thuận theo cái tính ấy thì sẽ dẫn tới sự tranh đoạn mà sẽ thiếu vắng đi sự nhường nhịn sinh ra là có ghiêng ghét thuận theo cái tính ấy thì dẫn đến sự làm hại lẫn nhau mà lòng trung tính lại không có sinh ra là muốn thỏa mãn cái tay và con mắt hay còn gọi là thanh và sắc thuận theo cái tính ấy thì người ta sẽ sinh ra sự tranh giành hợp với việc xâm phạm loạn ly mà thành ra tàn bạo sau đó thì mới có nhường nhịn với đạo lý mà thành ra trị qua đó thì cái chính của con người rõ ràng là ác còn cái thiện của tính người là do tạo nên học thiết về tính ác của tôn tử ông cho rằng theo đuổi tìm kiếm sự thỏa mãn trong nhu cầu, dục vọng, sinh lý của bản thân là điều bản tính của con người ông nói rằng đói thì người ta muốn no, rét thì người ta muốn ấm còn khi mệt mỏi thì người ta lại muốn được nghỉ ngơi đó là bản tính của con người ông lại nói người ta sinh ra vốn đã có dục vọng mắt thích đẹp, tay thích nghe tiếng hay theo ông nếu ai cũng cứ đi theo cái bản năng ấy mà hành động thì xã hội tất sẽ diễn ra sự tranh giành cứng đoạt và sẽ đi đến bạo loạn vì vậy mà bản tính của con người là ác coi những nhu cầu về sinh lý như là ăn no mặc ấm là cội nguồn và biểu hiện của tính ác của con người điều này có thể là sai đối với nhiều người tuy nhiên trong quan niệm về tính ác của tuân tử cũng bao hàm những điều giải thích hợp lý ở trong đó ông cho rằng hành vi đạo đức của người ta không bắt nguồn từ bản tính của con người mà là do sự tu rèn công phu rèn luyện mà có phẩm chất của con người là sản phẩm và hoàn cảnh xã hội là kết quả của sự giáo dục và rèn luyện cải hóa từ cái ác thành cái thiện do đó mà ông đề cao lễ trị ông cho rằng lễ nghĩa là đẳng cấp trong xã hội là cần thiết để duy trì trật tự xã hội những luận điểm này về cơ bản là có tính duy vật vì vậy ông coi trọng đề cao tinh thần tự tu đặc biệt là tu thân trên đây là những nét tương đồng về sự khác biệt và quan điểm của tính người ở trong khổng tử mạnh tử và tuân tử được đặt ra một cách thiết thực chính những quan điểm đó đã làm cho tư tưởng triết học của Trung Hoa thêm phần phong phú và sâu sắc nói lên nhiều khía cạm tồn tại trong mỗi con người và đó cũng là nội dung của podcast số lần này đừng quên nhớ đăng ký để không bỏ lỡ số like kế tiếp xin cảm ơn và hẹn gặp lại