Tượng Lamassu _ Nền Văn Minh Lưỡng Hà Tập 11

Lamassu là những linh vật được cho là trống thủ cung điện Dosharuki của vua Sargan Đệ Nhĩ và nhiều khu vật khác của hoàng giả Assyria. Chúng là những quái vật khổng lồ được tạt bằng đá vôi mà người Assyria gọi là Lamassu. Đó là những bức tượng hình con bò đực có cánh, có đầu người và đôi khi là đầu của con sư tử. Những bức tượng này tỏa trấn trước cung điện với ý chí duy nhất là xô đổi những kẻ thù của nhà vua. Lamassu ban đầu được cho là một sinh vật bình thường trong văn hóa lưỡng hè. Sau đó, nó được phong thần và trở thành vị thần bảo hộ cho những thường dân sống ở Assyria. Mãi về sau, họ biến hình tượng này thành thần bảo hộ cho giới thượng lưu. Người ta tự hỏi, làm sao mà một hình tượng như vậy có thể được xem là thần bảo hộ? Những nhà nghiên cứu đã đưa ra một số lý giải. Lamassu đại diện cho sức mạnh với vẻ ngoài là lai giữa tộc người và tộc thú, vừa có trí tuệ của con người mà vừa có sức mạnh của động vật. Việc nó được đặt bề thế trước cánh cổng ngăn lối vào của những công trình quan trọng thì đủ cho thấy sức mạnh uy áp về mặt tinh thần của nó. Kích thước khổng lồ của Lamassu thể hiện sức mạnh và khả năng bảo hộ của nó cho những người ở phía sau. Bức tượng như một bức tượng vô hình ngăn cách kẻ thù và ác quỷ khỏi những người mà nó bảo hộ. Những thường dân trong tộc người Assyrian còn sáng tạo ra cách khác hình Lamassu trên đất xét và trôn trước cửa nhà. Mục đích đương nhiên là trấn áp những thế lực xâm phạm. Có người còn bảo rằng Lamassu là vị thần trung gian giữa nhân giới và thiên giới, giữa con người và thần thánh. Thần thủ Lamassu được hoàn toàn làm bằng đá, do đó nó có thể trụ vận trước mọi thách thức của thời gian và sự khắc nghiệt của thiên nhiên, huấn chi là kẻ thù và ác quỷ. Tuy nhiên, cũng do đó mà việc vận chuyển những bức tượng này là vô cùng khó khăn, chứ nó không thể nào tự đi được, nó khó đến nổi mà người ta xem nó là một nhiệm vụ xứng đáng được ghi danh. Bằng chứng là trong cung điện của người kế vị vua Sargon là vua Sina Kharif đã cho người tạt lại khung cảnh vận chuyển những bức tượng này lên trên những bức phù điêu. Nhiệm vụ người vận chuyển được xem là chiến công, họ ca ngợi những người đàn ông kéo bức tượng Lamassu bằng dây thần và xe kéo. Cũng đúng thôi, dưới thời mà chưa có xe cẩu hay máy kéo thì đâu ai nghĩ đến chuyện có thể dời non lấp bể, nên việc có thể di chuyển những khối đá nặng hàng trăm tấn như thế này là việc bất khả với con người. Nếu so sánh, có thể xem việc vận chuyển bức tượng này như việc khiên một con voi mamut vì nó cao đến tầng 4,3 mét. Nhưng đó không phải là vấn đề duy nhất mà các nhà điêu khắc Assyrian phải đối mặt. Các vị điêu khắc sư phải tìm một cách thỏa đáng để thể hiện hình thù của linh vật này. Bởi vì nó là một Composite Beast, tức là một con quái vật được tạo ra từ sự kết hợp giữa những loài khác nhau cho nên hình tượng của nó sẽ rất là kỳ dĩ trong mắt của những người chưa thấy nó bao giờ. Chưa kể, nó là một bức tượng nên sẽ có không gian 3 chiều. Khi người ta nhìn nó ở mỗi góc độ khác nhau, thì hình ảnh cũng sẽ khác nhau. Vì thế mọi góc độ phải đạt được cảnh giới làm sao cho dễ hiểu. Tức là họ nhìn cái chân của linh vật, ở góc độ nào thì cũng biết nó là cái chân chứ không phải là một bộ phần nào khác. Do đó mà các điêu khắc sư đã phải bàn bàn rất kỹ lưỡng và đưa ra nhiều giải pháp để cuối cùng họ đưa ra một giải pháp kỳ hoặc đối với chúng ta nhưng lại là hợp lý đối với những gì hiện hành vào thời đại đó và hoàn toàn đáp ứng được đề bài. Tóm lại, thử thách của các nhà điêu khắc ở đây là làm sao thể hiện bức tượng mà người ta nhìn nó ở góc độ nào cũng hợp lý. Sau cùng, họ làm như thế này. Đó là kết hợp giữa tỉnh và động. Ở mặt trước của bức tượng là một hình ảnh tỉnh, linh vật trông giống như là đang đứng oai vệ. Còn 2 mặt bên là hình động, bức tượng đang chuyển động về phía trước. Do đó mà chân của Lamassu sẽ là điểm mấu chốt trong ý tưởng này. Nếu nhìn ở phía mặt trước, bạn sẽ thấy nó có 2 chân. Tuy nhiên, nếu nhìn ở mặt bên hông, thì bạn sẽ thấy nó có 4 chân. Điểm bất đồng là con Lamassu bị dư 1 chân, tức là tổng cộng có 5 cái chân. Tại sao là như vậy? Quay lại góc nhìn chính diện, thì tư thế của Lamassu là đang yên vị. 2 chân đứng ngang nhau tạo ra cảm giác tỉnh. Còn ở góc nhìn 2 bên, thì chân của nó nằm xiên, thể hiện con vật đang chuyển động. Các nhà điêu khắc đang muốn thể hiện tham vọng, tạo ra một tác phẩm ở góc độ nào nó cũng toàn bản. Nên kết quả là con vật có 5 chân, 2 chân nhìn từ phía trước và 4 chân nhìn từ bên cạnh. Đây cũng là lần đầu tiên trong lịch sử nhân loại sử dụng kỹ thuật này. Ở đây, họ quan trọng cách thể hiện conceptual picture, tức là coi trọng ý tưởng của tác phẩm hơn là tính thực tế. Cho nên xét về mặt hình ảnh, nó thỏa mãn được đề bài. Còn xét về mặt thực tế, nếu nó xuất hiện bên ngoài thì bạn cũng đừng lo vì nó có 5 cái chân thì chạy kiểu gì, như câu chân đâm đá chân chiêu. Hình tượng Lamassu từng xuất hiện trong biểu tượng của quân đoàn số 10 ở Anh vào năm 1940. Lamassu xuất hiện trên quân kỳ lực lượng vũ trang của Hoa Kỳ tại Iraq. Trong phim Aladdin, khi Aladdin bước vào hang động, hình tượng Lamassu cũng xuất hiện. Trong phim Alexander, bức tượng xuất hiện trước cổng thành Ishtar ở Babylon. Trong phim Dungeons and Dragons, hình tượng này cũng xuất hiện trong trò chơi Magic the Gathering cũng có. Tụ chung lại, văn hóa đại chúng đã khai thác rất nhiều về hình tượng này và xem nó như một biểu tượng của sự bảo vệ. Vào năm 2015, một chuyện khủng khiếp đã xảy ra với bức tượng Lamassu có liên quan đến nhóm khủng bố IS. Họ đã phá hủy cổ vật này tại bảo tàng Mosul của Iraq. Thực tế thì không phải một mà rất nhiều những bức tượng như thế này đã bị phá hủy. Và đa số những bức tượng xuất phái từ đế chế Assyria. Các nhà khảo cổ tin rằng, những di tích này đã xuất hiện vào khoảng năm 700 trước công nguyên, được thực hiện để tôn vinh nữ thần Nurgle, vi thông của chiến tranh và bệnh dịch của người Assyria. Bọn khủng bố tuyên bố rằng, các bức tượng này là những tượng thần cần phải bị phá hủy. Trong đoạn video, có những cảnh họ dùng búa khoang, máy khoang hay búa tạ để đập bức tượng. Đó chỉ là một trong những di tích mà họ đã phá hoại trong nhiều thập kỷ qua. Tuy trên thế giới này có rất nhiều di tích, việc mất những cổ vật như thế này quá là một tổn thất vô tận đối với những di sản toàn cầu và đối với nghiên cứu nền văn minh, nghệ thuật kiến trúc của người Assyrian cổ đại.