Chuyện kể lịch sử Ninh Bình tập 8 (Danh nhân văn hóa Trương Hán Siêu)

Sát núi còn xanh ngắt Lâu rồi người vẫn đi Lòng sông yên bóng tháp Tầng thầm cứ thôi che Từ cách sai về thực Mới hay điều thị phi Năm hồ trời đất rồng Bến cũ khi nào về Lời thơ mang câu hỏi ra diết của một danh nhân thời nhà Trần Bên bờ sông Vân Sàng tòa bóng dợp một tài năng Và công trạng của ông trong suốt thời kỳ đầu của kháng chiến chống giặc Nguyên Mông xâm lược lần thứ hai Đến giữa thế kỷ thứ mười bốn Ông là Trương Hán Siêu, tự Thăng Phủ, hiệu Độn Tàu, danh nhân văn hóa thời Trần Bài thơ Dục Thúy Sơn Khắc Thạch được khắc bên sờ núi Dục Thúy Dục Thúy Sơn nghĩa là núi có hình con chim trả đang tắm Tên này do chính ông đặt cho ngọn núi non nước ở quê ông Non xanh xanh vẫn như xưa, du nhân đi mãi vẫn chưa thấy về Sóng in bóng tháp bồ đề, mở toan cửa động liền kề chân mây Trương Hán Siêu làm thành hồn cốt cho cặp biểu tượng sông Vân núi Thúy của Ninh Bình Cổ ngữ có câu hữu tiên tặc danh Một cao điểm mà có tiên ở đấy thì là nên danh tiếng là núi Trường hợp này Dục Thúy Sơn hữu tiên tặc danh Có tiên ở thì trở thành nổi tiếng Và vị tiên ấy chính là Trương Hán Siêu Đền thờ Trương Hán Siêu bên núi Dục Thúy Có kiến trúc theo kiểu chữ Đinh Gồm ba gian bãi đường và hai gian hậu cung Hai tầng mái lợp ngói Các góc có các đầu đao cong vút Nhìn bản diện rìa mái cuộn lên ở hai đầu như chiếc thuyền rồng ngoạn mục Trên hốc đền là hình tượng hai con rồng trầu mặt nguyệt Mặt tên của đền có tấm đại tự bằng chữ Hán Trương Thăng Phủ Từ Đền thờ Trương Thăng Phủ Bãi đường có cửa võng, hương án và hai giá ở hai bên cắm bát biểu Gian hậu cung có hương án và tượng Trương Hán Siêu đúc bằng đồng nguyên khối Gần đền Trương Hán Siêu là di tích lịch sử, văn hóa, chùa, non nước Tất cả hợp lại thành một phu văn hóa tâm linh Thơm nước chậm hương giữa thành phố Ninh Bình Trương Hán Siêu là người làng Phúc Thành Nguyện Yên Ninh Lộ Trường Yên Ngay là phường Phúc Thành, thành phố Ninh Bình, tỉnh Ninh Bình Khi nhà Trần rút lui khỏi kinh thảnh thang long về xây dựng căn cứ địa Trường Yên Kháng chiến chống giặc Nguyên Mông lần thứ hai, một nghìn hai trăm tám mươi năm Trương Hán Siêu lúc này độ trên giới mười tuổi Đã ra mắt hương đạo đại vương Trần Quốc Tuấn Thấy chàng thiếu niên khôi ngô Tuấn Tú nói năng hoạt bát Ứng đối trôi chảy, kinh xử, lầu thông, thể hiện rõ là người thông minh khác thường Hương đạo đại vương cảm tài cho theo và được coi là môn khách Cho làm thư nhi, soạn thảo, cáo biểu, văn tử, tướng lệ trong phủ đệ của ngài Như vậy, ngay từ khi còn nhỏ tuổi Trương Hán Siêu đã tham gia hai cuộc kháng chiến lần thứ hai Mùa nghìn hai trăm tám mươi năm Và thứ ba, mùa nghìn hai trăm tám mươi tám Sau cuộc kháng chiến chống dọc Nguyên Mông lần thứ ba thắng lợi Cùng nhiều danh tải khác dưới chướng hương đạo đại vương Ông được Đức Trần Hương Đạo tiến cử lên triều đình Hương đạo đại vương mất năm 1300 Nhưng mãi đến năm 1308, tức 8 năm sau Trương Hán Siêu mới được vua Trần Anh Tông bổ dụng giữa chức Hàn Lâm học sĩ Có thể nói trước đó, ông đã thi cử Đỗ Đạt Nhưng trong danh mục các nhà khoa bảng Việt Nam Và bia văn miếu quốc tử giám Hà Nội Không thấy có tên ông Duy Nguyễn Tử Mẫn Trong Quấn Ninh Bình Toàn tỉnh địa chí Khảo Biện Viết vào năm 1862 Và tấm bia đá văn chỉ Phủ Yên Khánh Thời Nguyễn Ghi ông Đỗ Thái học sinh tiến sĩ Triều Trần Năm 1326, đời Trần Minh Tông Ông được giao chức Hành Khiển Đến năm 1339 Triều Vua Trần Hiến Tông Ông giữ chức Môn Hạ Hiễu Ti Lan Trung Năm 1341 Vua Sai Trương Hán Siêu Nguyễn Trung Ngạn Biên soạn bộ Hoàng Triều Đại Điển Và khảo sát bộ hình thư để ban hành Năm 1342 Đời Vua Trần Dụ Tông Ông chuyển giữ chức Tả Ti Lan Trung Kiêm Kinh lược Sứ Lạng Giang Vùng Lạng Sơn Bắc Giang ngày nay Đến năm 1345 Ông lại được sung chức Tả Gián Nghị Đại Phu Rồi được thăng đến Tham Chi Chính Sự Và năm 1351 Một chức quan tương đương thượng thư Người được giao Hàn Lâm học sĩ Soạn vào chiếu cáo cho nhỏ vua Ban bố cho toàn dân Văn tử ban giao với nước ngoài Lại được thăng Tả Gián Nghị Đại Phu Rồi đến Tham Chi Chính Sự như ông Chắc chắn không phải chỉ có thực tài Mà còn có cả thực học Như Nguyễn Tử Mẫn Chép Và Bia Văn Trị Phủ Yên Khánh Ghi ông Đỗ Thái học sinh tức tiến sĩ là có cơ sở Trương Án Siêu còn là một nhà ngoại giao Đã từng đi xứ sang nhà nguyên Trung Quốc Về thời điểm đi xứ chưa được xác định Ông lạm quan trải qua 4 triệu vua Trần Là Trần Anh Tông, Trần Minh Tông Trần Hiến Tông và Trần Dụ Tông Trương Án Siêu là một người có học vấn nguyên bác Thông hiểu sâu sắc Đạo Nho, Đạo Phật Lại giàu lòng yêu nước và có nhiều công lao với chủ Trần Vì vậy, ông được các vua Trần tôn kính gọi bằng thầy Chứ không gọi tên bao giờ Sách Đại Việt Sử Ký Toàn Thư đánh giá Án Siêu là người chính trực, bài sách dị đoan Có tài văn chương và chính sự Nhà vua chỉ gọi ông là thầy chứ không gọi tên Tháng 9 năm 1353 Quân Chiêm Thành xâm lấn vùng đất Hóa Châu Nay thuộc Thửa Thuyên Huế Quan quân sở tại, đánh đuổi chúng không được Triều Thần không một ai dám cổng quân ứng cứu Triều Đình liền cử ông đem quân Thần Sách đi chống giữ Lúc này tuổi ông đã cao Có tài liệu nói ông đã trên 80 tuổi Chính điều này càng chứng tỏ Trương Án Siêu Còn là một nhà quân sự tài năng mới được giao phó Đi dẹp giặc nơi Biên Thủy phía Nam Tổ Quốc Trong bối cảnh các quan quân sở tại và Triều Thần Đã phải bó tay trước thế mạnh hung ãn của giặc Chiêm Thành Ở Hóa Châu đến tháng 9 năm 1354 Khoảng một năm Biên Thủy yên ổn Ông Cáo Bệnh xin trở về Chưa tới Kinh Thành Thì mất vào ngày 20 tháng 9 âm lịch năm 1354 Sách Đại Việt Sử Ký Toàn Thư chép Tả tham chi chính sự Trương Án Siêu Chấn giữ Hóa Châu Biên Thủy trở lại yên ổn Ông xin trở về chiều vua y cho Nhưng chưa về tới Kinh Sư thì chết Được truy tặng Thái Bảo Như vậy Trương Án Siêu không chỉ giỏi chính sự Mà còn là nhà quân sự tài năng văn võ cồm tài Sau khi mất 9 năm đến năm 1363 Đời Trần Dụ Tông Trương Án Siêu được truy phong đến chức Thái Phó Lại được phối thờ ở Miếu Khổng Tử Cùng với Chú Văn An ở Văn Miếu Thăng Long Hà Nội Vào năm 1372 Đời Trần Nghệ Tông Đến năm 1823 Chiều vua Minh Mệnh Nhà Nguyễn Ông được thờ ở lịch đại đế vương Kinh Thành Huế Lịch sử khoa cử nước ta có rất nhiều vị Đỗ Đại Khoa Và nhiều bậc sanh tài được gọi là Đại Nho Nhưng chỉ có Chú Văn An và Trương Án Siêu Được tôn phối thờ với Đức Khổng Tử Ở Văn Miếu Hà Nội Và lịch đại đế vương Huế Đủ thấy các triều đại phong kiến Và các vị danh sĩ Đánh giá cao tài năng đức độ Trương Án Siêu đến nhường nào Trương Án Siêu là một minh chứng rõ rệt Cho truyền thống văn hóa lâu đời của vùng đất Ninh Bình Nhưng ông cũng là một nhân vật Có tầm chi thức cả nước Một người đã vươn tới sự yếu tố Của văn hóa Thăng Long dưới triều đại Trần Ông xứng đáng được liệt vào danh sách Danh nhân tiêu biểu Tôn vinh ở Văn Miếu Quốc Tử Giám Như nhà Trần đã từng tôn vinh hơn 600 năm trước Trương Án Siêu là chính khách Và nhà văn hóa Cả hai nhà này Ở Trương Án Siêu Đều trung đặc trưng là lớn Rất lớn Làm quan trong triều Ông đạt được Tới những vị thế Cao cấp rất lớn Tham tri chính sự Tri nội mật viện sự Hàn lâm viện Kiêm cả gián nghị đại phu Người phụ trách chính quyền Ở cấp rất cao Người tham gia bàn bạc Định đoạt Các việc quốc gia đại sự Lại là người Chuyên trách việc Can gián nhà vua Và hạch tội các quan Nếu họ làm sai trái Ở ngoài trấn Ông đứng đầu Việc hành chính Ở một trấn rất quan trọng Trên biên giới phía Bắc là Lạng Sơn Ông lại là người Mà được giao nhiệm vụ Dẫn đầu Đạo quân Thần sách Đi vào trấn thủ Miền đất Hóa Châu Ở trên biên giới phía Nam Của nước Đại Việt Lúc bấy giờ Trên nền học thuật của nước nhà Ở thầy Trần Trường An Siêu là một cây đại thủ Tự mọc nhờ sự cảm nhận Và sáng tạo sâu sắc văn trương Từ sự giàu có của vốn sống Trong công cuộc dựng nước và giữ nước vĩ đại Của quân dân nhà Trần Cuộc đời làm quan của ông Trải bốn đời vua Trần Trường An Siêu có cẩm quân Đi dẹp dạc 1353-1354 Nhưng chủ yếu Vẫn là quan văn Văn trương của ông còn lại không nhiều Chỉ một bài Bạch Đằng Giang Phú Hai bài ký Rục Thúy Sơn Linh Tế Tháp Ký Khắc trên núi Non Nước Khai nghiêm tự bi ký Bạc Giang Một trùm thơ bốn bài Cốt Hoa Bách Vịnh Và ba bài thơ khác Ông đã trở thành văn sĩ hàng đầu Của thời Trần Với nhiều thể loại sáng tác Thơ văn Trường An Siêu thể hiện Sự kết hợp tài tình khéo léo Giữa chất chữ tình và chiết lý Quyện chặt đan xen Tầm nhìn của thời đại Nâng cảm hứng sáng tác của ông Lên một sự khái quát chiết học Về nhân sinh vũ trụ Thu hút bởi những ấm hưởng Chữ tình sâu sắc Những nỗi niềm cảm khái Được thể hiện một cách kín đáo Tạo sự rung động lan tỏa Và lắng động sâu xa Trong lòng người đọc Đặc biệt là tất cả còn in đậm dẫu ấn Của một tài năng văn trương Đích thực và lớn lao Bạch Đằng Giang Phú Chính là kiệt tác trong văn trương Của doanh nhân Trường An Siêu Về mặt nghệ thuật Đây là tác phẩm thể hiện Đỉnh cao tài năng viết phú Về nội dung tư tưởng Đây là áng văn đầy tráng khí Đông A Chất ngất cùng tinh thần tự hào dân tộc Và hàm chứa một chiếc lý lịch sử Sâu sắc Là tác giả thăng hoa Suốt hơn 700 năm qua của lịch sử Và văn trương nước nhà Qua Bạch Đằng Giang Phú Ông đã dựng lại một trang sự Hào hùng của dân tộc Với hào khí thời thịnh Trần Trói loại võ công oanh liệt Ba lần chiến thắng giặc Nguyên Mông Trương Ánh Siêu Hội tụ ở trong mình Những khả năng Những tài năng Của một nhà tư tưởng nhà văn Và đặc biệt Của một nhà thơ Những tác phẩm của ông Đều rất đặc sắc Và vừa là văn hay Chữ tốt Lại vừa là có chiều sâu Và tầm cao Của tư tưởng thời đại lúc bấy giờ Trương Ánh Siêu Là người yêu thiên nhiên đất nước Đến ra siết nao lòng Ông tìm thấy mối tương quan Giữa thiên nhiên và con người Như một sự bổ sung tiếp nối Giao lưu giữa cái hữu hạn Và cái vô cùng Giữa cái biến đổi Với cái trường tồn Làm nên một chiết nhân Và một thi nhân Với một nhân cách văn hóa Lớn lao Trương Ánh Siêu sống mãi Trong lòng nhân dân ta Nhất là nhân dân vùng đất Ninh Bình Cùng với tên núi Dục Thúy Với những áng văn thơ Còn lưu lại đến ngày nay Mấy độ xương pha Trồi cúc lão Nửa phần rêu bám chữ thơ nhòa Tìm đâu cho thấy Trương thăng phủ Văng vẳng bên trời Tiếng hạ qua Trương Ánh Siêu từ một trang thiếu niên Và làm thư nhi trong doanh phủ Trần Hưng Đạo 15 năm Từ năm 1285 Tới năm 1300 Đến làm quan trải bốn triều vua trần Anh Tông, Minh Tông, Hiến Tông Và Dụ Tông Từ năm 1308 đến năm 1354 46 năm Từ làm quan trong triều Rồi đi trấn nơi phên rậu Ải Bắc xa xôi hiểm yếu Bạc đầu còn cầm quân An định biên thủy phía Nam Tổ Quốc Rõ ràng Trương Ánh Siêu là bậc chính sự giỏi Văn chương nguyên bác và quân sự thao lược Bởi thế Ông được đánh giá là học cho xuất sắc Văn võ gồm tài Trở thành một trong những danh nhân hàng đầu Thời Trần Nhân dân không chỉ vùng Ninh Bình Mà khắp nơi trong nước Du khách quốc tế vãn cảnh dục Thúy Sơn Tắp nập vào đền chiêm bái Khói hương trầm thơm ngát Quanh năm Biểu hiện tấm lòng chi ân Và tưởng vọng mãi mãi chương thăng phủ Một nhân cách lớn Một nhà văn hóa lớn Một tài năng xuất chúng Hết lòng vì Giang Sơn Xã Tắc Vì sự bình an hạnh phúc của môn dân