Mâm Ngũ Quả | Uyên Nhân Kiệt

Trong văn hóa truyền thống của người Việt, tín ngưỡng thở cúng được đặc biệt coi trọng. Chính vì vậy, bản thờ ngày Tết luôn là nơi trang trọng nhất. Nó thể hiện niềm tin, sự tôn kính của con người đối với thần Phật, Tổ tiên của mình. Mầm ngũ quả là một trong những thứ không thể thiếu trên bản thờ. Việc trang trí mầm ngũ quả thể hiện chi thức dân gian về ngũ hành và mong ước ngũ phục lâm môn của mọi nhà. Bên cạnh đó cũng tượng trưng cho thành quả lao động cả năm của con cháu kính dâng lên cúng tế bề trên để bày tỏ lòng hiếu thảo. Mầm ngũ quả là khái niệm để chỉ một mầm trái cây với 5 loại quả khác nhau thường được bày biện trong ngày Tết nguyên đán. Mầm ngũ quả thường được bày trên bản thờ thần Phật, Tổ tiên, ông bà hoặc trên bàn tiếp khách. Những loại trái cây này thường để thể hiện ước nguyện của gia chủ thông qua tên gọi và màu sắc cũng như cách sắp xếp chúng. Trên mầm ngũ quả người ta thường chọn 5 loại quả tương ứng với 5 màu sắc của ngũ hành, kim, mộc, thủy, hỏa, thổ. Màu đỏ tượng trưng cho hành hỏa thường là các loại quả như hồng, táo tây, thanh long. Màu trắng tượng trưng cho hành kim, các gia đình thường chọn roi, mận, lệ. Màu xanh tượng trưng cho hành mộc thường là các loại quả như chuối xanh, đu đủ xanh, mãng cầu, quả na, sung, dừa, dưa hấu. Màu nầu đất, màu vàng tượng trưng cho hành thổ như xoài chín, bưởi, phật thủ chín, quyết vàng, cam vàng. Màu đen tượng trưng cho hành thủy, có thể chọn những loại quả như nho đen hoặc các quả có màu tối, sậm. Bên cạnh đó ngũ còn tượng trưng cho ngũ phục, ước nguyện mà gia chủ mong có được trong cuộc sống. Hảo đức, may mắn, phú quý, giàu có, trường thọ, sống lâu, an khang, khỏe mạnh, thiện chung, bình yên. Trái cây trưng trên mâm ngũ quả ngày Tết đa dạng về chủng loại và màu sắc như. Xanh lá thể hiện sự bình yên. Màu đỏ, cam tượng trưng cho sự may mắn. Màu vàng tượng trưng cho tài lộc. Mâm ngũ quả theo truyền thống của người Việt gồm các loại quả như. Chúa xanh tượng trưng cho gia đình đoàn viên, sung vầy, quây quần sung túc. Phật thủ tượng trưng cho bàn tay của Đức Phật luôn che chở phù hộ cho chúng sinh. Bởi thể hiện mong muốn an khang, thịnh vượng, tròn đầy. Lê, đào, can, quyết tượng trưng cho sự thành đạt, danh vọng, thăng tiến trong sự nghiệp. Liệu, đa phúc đa lộc, mong muốn con đàn cháu đống. Táo tượng trưng cho sự phú quý, giàu sang. Thanh long tượng trưng cho dòng mây hội tủ, thể hiện sự phát tài, phát lộc. Quả trứng gà ly kima là lộc trời cho. Dưa hấu căng tròn, mát lành thể hiện sự ngọt ngào, may mắn, viên mãn, tốt đẹp. Sung gắn với biểu tượng sung mãn, sức khỏe và tiền bạc. Đu đủ, nghĩ là đầy đủ, tượng trưng cho sự thịnh vượng. Xoài, phát âm giống như xài tượng trưng cho cầu mong việc tiêu xài không thiếu thốn. Đu đủ vàng, tượng trưng cho sự thịnh vượng, đủ đầy, một năm mới làm ăn phát đạt và tấn tới hơn năm cũ. Máng cầu, cầu chúc mọi điều như ý. Dứa, thơm, thơm tho, đa phúc lộc. Hồng, hồng hào, tươi tốt, tượng trưng cho sự thành đạt. Dừa, phát âm như chữ vừa tượng trưng cho đầy đủ, viên mãn mà không tham lam. Quất, sung túc, lộc lá. Đào, sự thăng tiến, danh lợi. Hai, cách chọn các loại quả bầy trong ngày Tết. Để có một mâm ngũ quả đẹp, màu sắc tươi mới, để được lâu, người bầy mâm nên cẩn thận kỹ cản trong khâu chọn lượng. Chọn quả mới chín tới để vẫn có màu sắc tươi và bầy được lâu. Chọn quả chắc tay, không bị dập, chảy sức còn cuống và lá. Không nên rửa quả sẽ làm quả nhanh bị héo hoặc hỏng nếu có chỗ đọng nước. Ba, mâm ngũ quả ba miền. Mâm ngũ quả miền Bắc. Ở miền Bắc, đa số mọi người đều bày biện mâm ngũ quả theo quy luật vạn vật cần phải dung hòa cùng với trời đất trong thuyết ngũ hành. Do đó, mâm ngũ quả cũng thường phải phối theo 5 màu, kim trắng, mộc xanh, thủy đen, họa đỏ, hồ vàng. Cũng bởi điều ấy mà mâm ngũ quả ngày Tết của người miền Bắc thường có 5 loại quả, chuối, bưởi, đảo, hồng và quyết. Cách trình bày phổ biến và truyền thống nhất là để nải chuối ở dưới cùng, đỡ lấy toàn bộ các loại quả khác. Ở chính giữa là quả bưởi hoặc phật thủ vàng, đảm, hồng, quyết thì bày xung quanh còn những chỗ trống có thể cài sen kẽ quất, táo xanh hoặc quả ớt chín đỏ. Mâm ngũ quả miền Trung. Miền Trung vốn là mảnh đất nghèo khó, đất đai cằn cối, khí hậu khắc nghiệt và không được sự yêu ái của thiên nhiên là mấy. Do đó, vào dịp Tết nguyên đán, ở miền Trung rất ít hoa quả nên người dân cũng không quá câu nệ hình thức mà chủ yếu có gì cúng nấy và thành tâm dân cúng lên tổ tiên. Bày tỏ tấm lòng thành tính nhất. Bởi thế, mâm ngũ quả ngày Tết của mỗi nhà cũng khác nhau và các loại quả thường thấy nhiều là thanh long, chuối, dưa hấu, mãng cầu, dứa. Mâm ngũ quả miền Nam. Người miền Nam Bảy mâm ngũ quả với mong muốn cầu sung vừa đủ xài ước mong năm mới đủ đầy, sung túc. Vì vậy họ chọn 5 loại quả độc trệt âm được như mãng cầu, sung, dừa, đu đủ và xoài. Bên cạnh đó, đặt thêm trái thơm và sẽ thể hiện sự vững vàng. Người ta chẳng quên trang trí cùng cặp dưa hấu, xanh vỏ đỏ lòng cân đối hai bên bản thờ. Nó tượng trưng cho lòng trung nghĩa và trinh tiết của người phương Nam. Cách 7 mâm ngũ quả ngày Tết miền Nam thể hiện rõ tính bình dị, dân dã và hóm hình. Mỗi người một cuộc sống và ý nguyện khác nhau, biết thế nào là đủ, thế nhưng ai cũng chỉ cần đủ mà thôi. 4. Những kiêng kị 7 mâm ngũ quả. Người miền Nam kiêng kị việc cúng một số hoa quả như chuối, lê, táo. Cam và quyết bởi theo phong tục miền Nam, những loại quả này phát âm giống như những từ không tốt sẽ khiến việc làm ăn không thuận buồn, dễ thất bại, đổ bể. Không nên chọn quả chín để 7 mâm ngũ quả. Quả chín dù rất thơm và đẹp nhưng chúng lại không giữ được lâu. Trong thời gian trưng Tết chúng sẽ bị thối trong những ngày đầu năm là không tốt, vừa gây mùi khó chịu, mất mỹ quan vừa thể hiện một năm mới không được xuân xẻ. Chính vì vậy, hãy lựa chọn những loại quả xanh không dập nát để 7 biện mâm ngũ quả ngày Tết. Không nên rửa sạch hoặc để hoa quả dính nước khi 7 mâm ngũ quả. Người miền Bắc đặc biệt rất cẩn trọng điều này bởi việc rửa sạch hoa quả sẽ khiến phản tác dụng, khiến hoa quả nhanh hỏng. Khi 7 biện mâm ngũ quả cúng Tết nguyên đáng cần phải có đầy đủ loại quả và đủ ý nghĩa về ngũ hành phong thủy. Mâm ngũ quả cần có chức đêm 30 Tết tức từ ngày 28 hoặc 29, không nên bẩy quá sớm. Tuyệt đối không được bẩy hoa quả giả trên bàn thờ tổ tiên bởi điều đó không thể hiện được sự chân thành và tôn kính của con cháu. Không được đặt thêm hoa hoặc thực phẩm gì lên mâm ngũ quả. Mâm ngũ quả ngày Tết nguyên đán là nét văn hóa đặc trưng của người Việt chúng ta. Dù có khác nhau giữa các vùng miền nhưng đều thể hiện một lòng thờ kính hướng về thần Phật, tổ tiên, ông bà và ước mong một năm mới bình an, hạnh phúc và đủ đầy.