Đền Trần Hưng Hà - Thái Bình: Dấu tích phát khởi kỷ nhà Trần

Đền Trần, Thái Đường Lăng, trên đất phát tích Vương Triều Trần, xưa thuộc phù Long Hưng, nay là làng Tam Đường, xã Tiến Đức, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình, là một quân thể di tích gồm các đền thờ, làng mộ các vị vua nhà Trần. Thế kỷ thứ 13, các vua Trần đã về Thái Đường Lăng để cúng thế tổ tiên và cử hành đại lễ mừng chiến thắng. Tam Đường là nơi lưu giữ hài cốt của các tổ tiên nhà Trần, như Thủy Tổ Trần Kinh, Ninh Tổ Trần Hấp, Nguyên Tổ Trần Lý, Thái Tổ Trần Thừa, v.v. Trong đó, Thái Đường Lăng là nơi an nghỉ bính hằng của các vị vua Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông. Các hoàng hậu sau khi qua đời cũng quy về, hợp táng, kiến trúc Đền Trần Thái Lăng gồm 3 đền chính, đền vua thờ tổ tiên họ Trần, Thái Tổ Trần Thừa và ba vị vua đầu Triều Trần, đền thánh thờ Hưng Đạo Đại Vương cùng các vụ tướng, đền mẫu thờ lịnh từ quốc mẫu Trần Thị Dùng, các hoàng hậu Thái Hậu Triều Trần. Đây là một tổng thể kiến trúc rộng lớn, các công trình kiến trúc được bố trí theo trục chính, chia thành các không gian như không gian hành lễ, không gian nổi tự đèn, không gian vườn cây xanh, là một công trình kiến trúc kế thừa và phát huy truyền thống kiến trúc dân tộc, kiến trúc đình lãng. Diện tòa hậu cung là một phần trong tổng thể kiến trúc có kết cấu trữ đình, gồm hai tòa tám gian trên diện tích 359m2, được khởi dựng bởi sự tài hoa của những nghệ nhân trong hợp thể kiến trúc tôn vinh, vẻ uy nghiêm của hậu cung với hệ thống rồng đá được trạm trổ tinh vi, sống động. Thái đường lăng của nhà Trần nằm gần ngã ba sông Hồng và sông Luộc, cũng là nơi ngã ba tỉnh Thái Bình, Hương Yên, Hà Nam. Nơi đây hiện còn di tích là ba ngôi mộ táng ba vị vua đầu tiên của triều Trần, là Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông. Ngày này, đôi khi đào xuống 30-50cm, vẫn thường gặp những hiện vật thời Trần như gạch, ngói, đầu rồng, tựa đất nung và đồ cốm xứ, v.v. Lễ hội Đền Trần Thái Bình được tổ chức từ ngày 13-18 tháng riêng âm lịch hàng năm, nhằm tôn vinh công lao dựng nước của nhà Trần trong lịch sử nước nhà. Phần lễ nổi tiếng với lễ rước nước, lễ giao trả, lễ tế mở cửa đền, lễ bái ít, tế mộ. Lễ rước nước là hoạt động trước khi diễn ra lễ khai hội Đền Trần. Nước phải được lấy ở ngã ba tam tỉnh nơi vân liều của sông Hồng, sông Luộc. Lễ rước này thể hiện đặc tính đời sống gắn bó với sông nước của người dân Thái Bình. Ngoài phần lễ mang nhiều ý nghĩa lớn lao, phần hội tại Đền Trần Thái Bình sẽ rất náo nhiệt với những trò chơi sôi nổi như thi cỗ cá, trọi gà, thà riêu, rước kiệu, v.v. và một loạt hoạt động khác như các điệu dân ca. Hệ thống các di tích lịch sử ở đây gồm khu làng mộ và đền thờ các vị vua Triều Trần đều đã được Chính phủ Việt Nam xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt quan trọng. Ngày 27 tháng 1 năm 2014, lễ hội Đền Trần Thái Bình được công nhận là di sản văn hóa vi vật thể quốc gia. Lễ hội là một nét đẹp văn hóa thể hiện tinh thần uống nước nhớ nguồn của ông cha ta. Tổ tiên nhà Trần vốn làm nghề đánh cá từ đất Đông Triều, Quảng Ninh đến đời Trần Kinh thì theo sông Hồng truyền về tước mặt Nam Địch. Các vị tổ tiên nhà Trần thường gắp tên mình với một loại cá như Trần Kinh nghĩa là cá Kinh, Trần Hấp nghĩa là cá Chấm, Trần Lý là cá Chép, Trần Thừa là cá Nheo và Trần Thị Dung là cá Ngừ. Con trai Trần Kinh là Trần Hấp tìm được thế đất thiêng đã rời mộ bố từ tức mặt về tán tại hương Thái Đường, phủ Long Hưng, nay thuộc xã Tiến Đức, Hưng Hà và truyền nhà đến khử chú tại đây. Có một giai thoại về đất phát thích của nhà Trần được chép khá rõ trong sách Công Dư Tiệp Ký Tiền Biên của Vũ Phương Đề chuyện kể rằng thời đó có một thầy địa lý Trung Quốc đang nước ta xem đất, thấy Long Mạch chạy từ núi Tham Đảo đi xuống và thằng Long dối qua huyện Kìm Động, Hưng Yên đến huyện Ngự Tiên, nay thuộc huyện Hưng Hà, Thái Bình thì tụ lại. Thầy Tàu bền than thở, không ngờ ở nơi bình địa mà lại có đất đế vương. Có người tên là Nguyễn Cố đi qua nghe thấy liền nói, nếu quả là đất quý như vậy thì xin thầy cho tôi, tôi tạ ơn thầy một trăm quan tiền. Thầy Tàu đồng ý, Nguyễn Cố đem hai cốt tổ tiên tắng vào huyện đó. Tháng sau mấy ngày, một đêm nọ bỗng có một tiếng xét rất to làm kinh động nhân dân và xuất vật ở vùng ấy. Sáng hôm sau đi xem thì thấy ở các xã Tây Bệ và Thái Đường có nhiều hòn đá nhô lên. Nguyễn Cố không muốn trả một trăm quan tiền nên lừa bắt trói thầy Tàu lại đem đất xuống sông cho chết đuối. Trần hấp đánh cá đi ngang qua đây, nghe có tiếng người kêu cứu, vội tới cứu đem lên thuyền. Thầy Tàu thoát chết, trì cho Trần hấp huyệt đế vương để tạ ơn. Trần hấp lên đem hai cốt cha đến đây táng. Từ đó, họ Trần ngày càng trở nên giàu có và dần bước vào vũ đại chính trị. Đến đời thứ tư thì Trần Cảnh được trao ngôi báu từ nhà Lý, mở ra một vương chiều rực rỡ trong lịch sử Việt Nam. Hiện nay, câu tiền tam thai hậu thất đinh dùng để trì mười ngôi mộ hoàng tộc nhà Trần. Cụ thể, ba mộ lớn nhất được gọi là phần Bụt, phần Trung và phần Đà, mộ của vua Thái Tông, Tánh Tông và Nhân Tông. Bảy ngôi mộ nhỏ hơn ở phía sau làng gọi là thất đinh là nơi an nghỉ của các hoàng tử và công chúa nhà Trần. Hiện nay, bảy ngôi mộ nhỏ này đã bị san phẳng và không còn lưu giữ được dấu viết gì nữa. Khu làng mộ các gia tiền và vua chúa nhà Trần xưa có nhiều voi đá, ngựa đá. Bảy ngôi mộ xứng xứng như ba trái núi mọc lên giữa đồng bằng. Phía dưới làng mộ có hệ thống đường hầm phức tạp. Trong chiến tranh Đại Việt-Mông Nguyên, Hồ Mã Nhi mang quân đến đào Mồ Mã, đập phá chiều làng. Nhưng vì phần mộ được đắp bền trên bằng xoài và đất xét nung nên rất vững chắc. Nên chưa đào tới phần quan quách thì giặc đã bỏ cuộc. Khi giặc rút đi, nhân dân lại lấp trở lại như cũ. Sau chiến thắng Mạch Đằng, giặc Nguyên bị quét ra khỏi bờ cõi. Hồ Mã Nhi, Phan Tiết và nhiều tướng lĩnh cao cấp khác bị chói và rải đến Triều Lăng để làm lễ hiến diệp. Sự sách cũ cho biết, tại lễ hiến diệp ở Triều Lăng năm ấy, trượt nhìn thấy chân ngựa đá có vết bùn. Bùa Trần Nhân Tông đã ứng khẩu hai câu thơ. Xá tác lửa hồi, lao thạch mã, sơn hà thiên cổ, điện kim âu. Tạm dịch, xá tác hai phèn trồn ngựa đá, non sông nghìn thùa, vững âu vàng. Đúng là khẩu khí của một bậc đế vương anh hùng lưu danh sự sách. Thế gian như vờ kịch dài, màn kịch này hạ xuống, màn kịch khác lại lên đài. Sau những chiến công trói lọi và cống hiến to lớn về văn hóa, trước khi kết thúc vai trò lịch sử, Triều Trần vẫn kịp cống hiến thêm một chiến công nữa cho dân tộc mà Thái Đường Lăng thuộc Phù Long Hưng xưa lại là nơi chứng kiến chiến công đó. Sau khi Liên minh Việt chiêm chống quân Mông Nguyên thắng lợi, cuối Triều Trần, quan hệ Đại Việt chiêm thành ngày càng căng thẳng. Quân chiêm thường xuyên đánh phá nghệ An, Thanh Hóa. Vùa Trần Duệ Tông Ngự Giá Thân Chinh bị tử trận trên đất Chiềm. Vùa Chiềm là chế bồng Nga 4 lần đem quân vào đốt phá Thang Long. Vùa Quàn phải bỏ Kinh Thành mà chạy. Lần thứ 5, thủy quân chế bồng Nga theo sông Luộc dự định vào sông Hồng để lên Thang Long. Khi đến Nga Ba sông Luộc, quân chiêm bị quân Đại Việt do tướng Trần Khát Trân chỉ huy phục kích. Chế bồng Nga trúng đạn chết, quân Chiềm tàn vỡ. Sau cái chết của chế bồng Nga, Chiềm Thành ngày càng suy yếu và không bao giờ vực dậy được nữa. Điều đó tạo tiền đề cho các triều Đại, Hồ, Lê, Nguyễn sau này dân dân sáp nhập toàn bộ Chiềm Thành vào Đại Việt. Nơi chế bồng Nga chết chỉ cách Thái Đường Lăng hơn 1 km. Chiến công này như cống hiến cuối cùng của vương triều Trần cho Đại Việt. Thế mới biết đất phát tích của nhà Trần thiêng như thế nào. Nhà Trần dẫu trao lại bài trò lịch sử cho triều Đại khác, nhưng âm tranh của họ Trần vẫn chưa hết. Câu chuyện thầy Phong Thủy tìm được ngôi huyệt phát tích nhà Trần xuất hiện ở trên với tư cách là một giai thoại dân gian chưa được kiểm chứng nên có người tin, có người không tin. Nhưng trên thế gian này, rất nhiều câu chuyện dân gian ly kỳ gồm cả các thần ngôn, thần tích mà khoa học cũng không có cách nào kiểm chứng được nhưng nó vẫn tồn tại và phản ánh hết sức chân thực trong tâm linh và đời sống hàng ngày. Cùng là huyệt đế vương, tại sao có người được, có người không được? Tại sao Đại Việt dưới triều Trần lại 3 lần đánh bại đế thế hùng mạnh nhất thế giới? Xưa kìa dân làng trài không bao giờ dám cứu người chết đuối vì cái kương cứu của ngày sông nước. Họ quan hiệu rằng Hà Bá muốn bắt ai thì không thể cưỡng lại. Nếu như cố tình cứu người chết đuối thì sẽ phải thế mạng cho người được cứu. Vậy mà Trần Hấp vẫn cứu, họ Trần truyền đời làm người đánh cá, lẽ nào lại không biết quy tắc bất thành văn này? Nên biết rằng, thế gian con người vận hành theo những pháp lý mà các vị Phật, Đạo, Thần ở tầng cao khổng chế. Người ở những cảnh giới khác nhau sẽ tuân theo pháp lý tại những tầng khác nhau. Trời xanh có đức hiếu sinh, thiền hạ quy về người có đức. Người xưa có câu, dù xây chín bậc phù đồ không bằng làm phúc cứu cho một người, hay là cứu một mạng người phúc đẳng hạ xa. Người xưa cũng tin rằng, làm việc thiện tránh việc ác có thể tích đức. Sức khỏe, tiền tài, địa vị, giành vọng, những thứ tốt đẹp trên đời đều dùng đức mà đổi lấy. Người lương thiện được thần linh bảo hộ. Trần Hấp tuân theo cái thiện, cái đức hiếu sinh của trời là cái lý ở tầng cao, nên cái lý của Hà Bá không làm gì được ông, không bắt ông chết thay được. Trần Hấp và tổ tiên họ Trần cũng như các vị vua Trần đời sau đã làm nhiều việc thiện. Mộ Đạo xung Phật tích được đại đức nên phúc báu của họ Trần mới to lớn và lâu dài như vậy. Giống như Trường Hán Siêu đã viết trong bài Bạch Đằng Sang Phú. Cảm ơn quý vị đã dành thời gian theo dõi video của chúng tôi. Nếu thấy hay và ý nghĩa, hãy like, chia sẻ và đăng ký kênh để chúng tôi có thêm động lực ra các video với chất lượng tốt hơn. Kênh chúng tôi chuyên làm nội dung về văn hóa, di tích lịch sử và làng nghề với mục đích lưu giữ truyền thống quê hương. Hãy liên hệ với chúng tôi thông qua email để truyền tải nét đẹp văn hóa tại địa phương. Cuối cùng, xin gửi những lời chúc tốt đẹp nhất đến quý vị và gia đình. Xin chào tạm biệt và hẹn gặp lại!