KHỔNG TỬ GIỮ TRỌN LỄ NGHI PHẦN 1

Khổng tử giữ trọn lễ nghi Khổng tử tên là Khâu, tự trọng ni, sinh vào thời xuân thu. Là một nhà tư tưởng và giáo dục vĩ đại của Hoa Hạ. Vào cuối thời xuân thu, vương quyền nhà chú suy yếu. Chư hầu tranh bá khốc liệt, xã hội hỗn loạn, dân chúng khốn khổ, lễ nhạc sụt đổ. Khổng tử sinh sống trong thời kỳ này, ở nước lỗ. Đây là chiếc đỉnh. Đỉnh, quỷ, phủ, hủ, nghi, hồ, đậu, chi. Tất cả lễ khí đều đầy đủ, còn có hương thảo nữa. Sắp ăn cơm rồi. Khâu, người kế vị ngai vàng nghe ta tuyên đọc viên ngôn của tiên vương. Ngài cai trị đất du và nước lỗ, truyền bá đạo văn vũ của tiền nhân. Ta chỉ là kẻ nhỏ bé, đâu đủ sức trị loạn phương Tây, chỉ biết kính sợ uy trời. Quân vương, xin mời uống chán rượu này. Mẫu thân, Khâu Nhi còn đang chơi gì vậy? Mẫu thân, còn đang đóng vai thái sử và vua nước lỗ, thực hiện lễ tế trời và tổ tiên trong miếu chu công. Còn rất nhiều nghi lễ nữa. Các vua chư hầu còn dân Ngọc Quế. Cung kính cống vật và rất nhiều lễ khí đều được sử dụng. Con biết những điều này từ đâu? Hôm nọ, con đứng trên đỉnh núi, nhìn xa thấy đại lễ tế của các vua trong miếu chu công, thật là trang nghiêm và hồn vĩ. Hiếm thấy Khâu Nhi còn nhỏ tuổi, mà đã yêu thích lễ nghi, nhạc lễ như vậy. Mẫu thân, chẳng phải người thường kể con nghe về những câu chuyện của thánh hiền cổ đại sao. Con kính ngưỡng nhất là chu công, người từng nhả cơm tiếp khách. Định lễ lập nhạc, Ngài đã cai trị đất nước hòa bình, giàu mạnh, mọi người đều tôn trọng lẫn nhau. Khi lớn lên, con cũng muốn trở thành người như chu công. Mẹ sẽ đưa con đến thăm ông ngoại. Ông ngoại là người thông hiểu cổ kim. Con tin thông kinh dịch, con chẳng phải rất hứng thú với kinh dịch sao. Thật sao, mẹ thật tuyệt vời. Khâu Nhi Mẹ Mẹ, đây là, hôm nay là sinh thần 15 tuổi của con. Mẹ đã thấy con từng bước trưởng thành. Giờ con đã lớn khôn, mẹ muốn kể cho con về gia tộc họ khổng của mình. Con xin lắng nghe, tổ tiên xưa của con chính là vị tổ sáng lập nước tống. Em trai của Vi Tử Khải, tên Vi Tử Trọng, đến đời tổ thứ 10, Phúc Phụ Hà, nổi danh Vi Nhường Quốc, được phông làm đại phu nước tống. Đời tổ thứ 7, chính Khảo Phụ, tinh thông cổ văn, nhưng lại vô cùng khiêm nhường, giảng dị. Dòng chữ khác trên chiếc đỉnh này chính là tác phẩm của người. Trung truyền rằng bài Thương Tụng trong Kinh thi cũng là tác phẩm của người, được hiểu đến cùng Thái sư Chu Công cha con Thúc Lương Hột là một danh tướng Anh Dũng, lập nhiều công lao to lớn. Khâu Nhi, con hiểu ý mẹ chứ? Thưa mẹ, hôm nay con hiểu rõ mình là hội vệ của Chư Hồ và Công Khanh, có tổ tiên Uyên Bác và người cha Anh Dũng hiện chiến. Con nguyện thề rằng, sẽ không phụ danh tiếng của tiền nhân học rộng, chí lớn, trở thành người tài đức vẹn toàn. Danh sách khách mời dự tiệc năm nay đã được chuẩn bị xong. Xin trụng tể đại nhân xem qua. Các sĩ tộc tụ hội, quan chức đều được tiến cử qua nhiều vòng tuyển chọn. Mỗi năm buổi tiệc trọng đại này đều không thể xem nhẹ. Mọi thứ đã chuẩn bị xong chưa? Người đâu rồi? Kinh thi có câu, thanh thanh tử cẩm, du du ngã tâm. Dự tiệc trọng đại, mặc y phục xanh, trước linh vị của mẹ. Hôm nay con lần đầu rời khỏi nhà. Phùng sự đất nước, không phụ lòng kỳ vọng của mẹ. Khoan đã, ngươi không phải là Khổng Khâu sao? Chính là Tài Hạ. Đại nhân là? Ta là Dương Hổ, gia thần của kế đại phu. Đây là yếm tiệc chiêu đải các danh sĩ. Ngươi đến đây làm gì? Tài Hạ cũng là hội vệ của con Khanh đại phu, mong được diễn kiến kế đại phu. Ngươi xứng là hội vệ đại phu sao? Theo ta, ngươi chỉ là danh sĩ Trăng Trâu, khỏi kèm mà thôi. Nhà Tài Hạ nghèo, mẹ yếu. Phải lao động để lo cho gia đình đó là bổn phận hiếu đạo của người làm con. Nhưng không có nghĩa Tài Hạ không có lòng tự trọng. Người nào vậy, có tên ăn mày nhỏ bé mà cũng đến giữ yếm tiệc. Ta đang định đuổi hắn ra ngoài. Đây chẳng phải là Khổng Khâu, người nữ danh ở thành Khúc Phụ vì lòng nhân hậu và lễ nhượng hay sao? Kế đại nhân quá khen. Hôm nay ngươi đến đây có việc gì? Miên mang hoàng điểu, chỉ vu khâu ngu, đạo chi vân viễn. Ngã lao như hà, ẩm chi thực chi, giáo chi hải chi. Khổng Khâu hôm nay đến không phải vì một buổi tiệc mà là mang đại nhân giúp đỡ. Để có thể thực hiện trí lớn. Khổng Khâu này, quả thực không thể xem thường. Nếu ở lại và làm gia thần của ta. Thật là một Khổng Khâu tài ba. Quả thực danh tiếng về phong thái thánh hiền cổ xưa không phải là hư danh. Lấy thơ để đáp lại, lời lẽ như ngọc cao nhã và phù hợp. Vậy thì hôm nay ta sẽ phá lệ. Đại phu muốn giữ hắn lại cũng được, ta đi đây. Ta chẳng phải đang bàn bạc với ngươi sao. Khách nhân, mời vào chỗ. Một gia thần mà dám vô lễ với chủ nhân đến vậy. Ngày nay thiên tử nhà chú đã suy yếu. Chứ hầu và đại phu tự chuyên quyền trong nhà các đại phu. Gia thần lại lớn quyền. Luân thường và kỹ cương triều chính không còn lễ nghi. Đất nước làm sao không loạn được. Ta không thể vì khó khăn trước mắt mà nản lòng. Phải càng kiên trì học tập. Hy vọng tương lai có thể như thời chu công, đức trị thiên hạ. Khổng tử trẻ tuổi, uyên bác và trí nhớ phi thường, vừa văn vừa vỏ. Thông hiểu thiên văn, địa lý, tinh thông lục nghệ. Chỉ sau vài năm, đã làm tiểu lại. Chức vụ tuy thấp, nhưng trung thành và tận tụy, phát huy tài năng phi thường. Liên tiếp được thành chức. Tiểu lại đại nhân, oan cho tôi quá. Ta đi xem sao. Đại nhân, tôi sẽ đi xem ngay. Đại nhân, chuyện hôn sự của tôi đã định sẵn. Nhưng trong sổ hộ tịch lại ghi tôi có bệnh hiểm nghèo. Bây giờ nhà gái đã từ hôn. Chẳng lẽ sổ hộ tịch ghi sai? Đại nhân, này không biết rồi. Đây đều là chủ ý của người chép sổ bên cạnh này. Đại nhân, xin tha mạng, mau thành thật khai ra. Thưa đại nhân, nhà gái vốn quen biết với tiểu nhân. Người đàn ông và nhà gái đã được hứa hôn từ khi còn nhỏ. Nhưng nhà gái khi lớn lên đã đem lòng yêu người khác. Nên đã trả công hậu hỉnh nhờ tiểu nhân giúp đỡ. Tiểu nhân bàn bày cho người đàn ông lấy lý do bệnh nặng, để miễn đi lính. Người đàn ông đó đã. Hắn cũng đã tặng ngươi qua cảm ơn. Ngươi dám làm việc tư lợi. Trái pháp luật thăm ô bỏ túi riêng. Ta lại coi ngươi là người thân tính. Ngươi, đi đi. Đại nhân. Từ các công khanh đại phu trên cao, đến những tiểu lại ở công môn. Đều rối loạn, không theo quy củ. Như một đêm mưa hỗn độn và tăm tối. Ta luôn nghĩ rằng, chỉ cần nỗ lực phấn đấu, thì có thể thấy được một bầu trời sáng rõ. Nhưng giờ xem ra. Muốn thay đổi hiện trạng, để đạt được trị quốc lớn lao. Chỉ dựa vào việc mình chăm chỉ làm việc là không đủ. Rốt cuộc ta nên tìm hướng đi thế nào đây? Không giấu gì ngài. Khâu luôn ôn trí lớn trong lòng. Này đã gần 30 tuổi. So với những năm đầu học tập, giai đoạn này càng chú trọng nghiên cứu sâu sắc. Chỉ mong một ngày cơ duyên đến, có thể vượt qua mây mùa, nhìn thấy ánh sáng. Người bạn cũ của ta học hành quyết tâm, ta nhất định sẽ truyền đạt tất cả kiến thức. Nếu muốn học nhạc, thì phải hiểu rõ ý nghĩa của nhạc. Ngày xưa, Thần Nôn đã sáng tạo ra cây đàn 5 giây, để cấm đoán những điều dâm ta, làm ngay thẳng lòng người. Hơn nữa, cây đàn còn bao hàm đạo trời và đạo người. Mặt đàn là tròn, tượng trưng cho trời. Đáy đàn là vuông, tượng trưng cho đất. Thân đàn dài 3 thước 6 tất, tượng trưng cho 360 ngày trong năm. Rộng 6 tất, tượng trưng cho lục hợp. 5 giây đàn, tượng trưng cho ngũ hành, kim, mộc, thủy, hỏa, thổ. Phần trước rộng, phần sau hẹp, tượng trưng cho tôn ti cho tự. Giây đàn lớn nhỏ, tượng trưng cho quân thần. Chẳng ngờ cây đàn lại ẩn dưới những ý nghĩa lễ nghĩa sâu xa như vậy. Nếu ngươi nhạy bén và hiếu học, hãy chọn một bậc cổ nhân và chăm chỉ học theo cách gãy đàn cùng điệu hát của người ấy, ngươi sẽ thành danh. Trong 3 ngày này, bản nhạc này ngươi đã chơi thuần có thể học thêm bản mới. Cảm tạ thầy đã dạy bảo, mặc dù bản nhạc này con đã luyện xong nhưng kỹ thuật chưa hoàn toàn thuần thuộc. Xin cho phép khâu tiếp tục luyện tập thêm 3 ngày. Trọng đi đã vượt qua các bậc thầy về đàn, quả thật là tài năng thiên bẩm. Thầy đã quá khen, nhưng đệ tử vẫn chưa hiểu hết tinh thần và ý nghĩa của bản nhạc, cũng như tình cảm và nhân cách của tác giả. Xin cho phép khâu luyện thêm 3 ngày nữa. Khi khâu chơi đàn, trước mắt bổng hiện ra hình ảnh một người xưa, khuôn mặt đen nhưng oai nghiêng, thân cao một trượng. Ánh mắt sắc bén như ti điện, tính tình hiền hậu và đôn hậu, hình dáng giống hệt Văn Vương trong Thái Miếu. Xin hỏi thầy, phải chăng bản nhạc này là tác phẩm của Văn Vương? Đúng vậy, bản nhạc này chính là tác phẩm của Văn Vương, tên là Văn Vương Thao. Bản nhạc này thể hiện tinh thần khoan dung và nhân hậu của Văn Vương và Chu Công, tất cả được gói gọn trong từng giai điệu. Đến năm 30 tuổi, khổng tử không chỉ tinh thông lục nghệ, mà còn thân thảo các kinh, thi, thư, lễ, nhạc, dịch và xuân thu, thấu hiểu tinh hoa của lục nghệ. Kiến thức của ông rộng lớn và vững chắc, kết hợp với tình hình chính trị đầy tranh chấp của Chư Hầu. Từ đó, ông đã hình thành nên một hệ tư tưởng hoàn chỉnh. Hầu cả đời muốn thực hiện lý tưởng lễ nhạc và nhân hòa, để đạt tới cảnh giới thiên hạ đại trị. Tuy nhiên, lý tưởng này như trèo lên trời, chỉ dựa vào bản thân, dẫu làm quan cao chức lớn, cũng e rằng cô độc như đỉnh núi chịu lạnh, nhất định phải tìm một con đường khác. Cần mở ra giáo dục cho dân thường, đào tạo những hiền thần trị quốc bình thiên hạ, mới có thể thay đổi tình trạng lễ nhạc suy tàn, triều đình không còn trật tự. Cây hạnh ra nhiều quả, hàm ý đệ tử khắp thiên hạ, vậy nơi giảng dạy này nên gọi là hạnh đàn đi. Trước đây, chỉ có con cháu quý tộc mới được học, nhưng nay, khâu từ chức quan, chuyên tâm giảng dạy là để không phân biệt giàu nghèo, sang hèn, không phân biệt tuổi tác hay quốc tịch, mở rộng cơ hội học tập, giáo dục không phân biệt. Thưa thầy, xin nhận một lệ của đệ tử. Học tập không nên chỉ giới hạn ở việc duy nhớ và hỏi đáp, thầy sẽ dẫn các trò. Ra ngoài thiên nhiên rộng lớn và cuộc sống thực tế. Khai sáng trí tuệ, rèn luyện tính cách, mở rộng tầm nhìn, ngộ ra chân lý triết học. Một nhóm học trò nghèo, mà cũng có nhã hứng đi du sơn ngoạn thủy. Tại hạ họ khổng, trên khâu, tự trọng đi, xin hỏi tráng sĩ là người nơi nào? Ta đã sớm biết ngươi là khổng khâu. Ngươi, ta là người đất biển ở nước lỗ, họ trọng, tên do, tự tử lộ. Nguyên là tráng sĩ tử lộ, thất lễ, ngươi và ta đạo không giống nhau, thì kính trọng để làm gì? Các ngươi chỉ biết mua mép khua môi, khiến kế cho lũ hôn quân. Sao sánh bằng ta, chuyên tiêu diệt kẻ bạo tàng, trừ hại cho dân tráng sĩ thật anh dũng, khâu vô cùng khốc phục. Nhưng thiên hạ tranh đấu đã lâu, kẻ ác không giảm mà ngày càng tăng, bạo lực có thể trừ hết không? Nhưng chúng có thể được bình yên không? Theo ý ngươi, phải làm thế nào? Thực hành nhân chính. Nhân là gì? Khắc kỹ phục lễ là nhân. Tráng sĩ trách khâu bày mưu cho hôn quân. Nhưng ngươi không biết rằng sách lược của khâu là khuyên vua dùng lễ để trị quốc. Nếu các quân vương đều biết khắc kỹ phục lễ, thì thiên hạ sẽ hướng về nhân nghĩa, bằng vũ lực có thể giành được thiên hạ, nhưng không thể trị thiên hạ. Người trị thiên hạ phải dựa vào lễ nhạc và nhân hòa. Thư thầy, xin nhận một lệ của đệ tử. Tráng sĩ quả là người hào sản. Xin miễn lễ. Thư thầy, con đã luyện bắn trăm phát trăm trúng. Sao thầy lại muốn con cứ dương cung mà không bắn? Ta muốn con luyện không phải là kỹ thuật, mà là đức hạnh. Tử lộ không hiểu. Xin thầy giải thích rõ. Nếu nói về sức mạnh cánh tay, con mạnh hơn ta. Nhưng nếu đặt viên ngọc này trên lòng bàn tay, con chỉ giữ được trong chốc lát là tay ruông, còn ta có thể giữ lâu mà không động. Con có tin không? Ngoại lực nếu không được đạo đức kiểm soát, sẽ khó bền lâu. Đội lực cần nhờ đạo đức hỗ trợ, biến thành ý chí, thành nghị lực và tâm lực. Khi năm loại lực ý chí, nghị lực tâm lực, đội lực và ngoại lực hòa hợp trong ngoài hỗ trợ lẫn nhau, vứt bỏ sự nóng vội, mới có thể trăm trận không nguy. Lời giảng của thầy thật uyên thâm. Đệ tử vô cùng kiếm phục. Nếu mọi người đều như thầy, biết lễ nghĩa và khiêm nhường, thiên hạ làm sao mà không yên bình. Chỉ tiếc rằng, trong việc giảng dạy của thầy, ngày càng nhận ra học vấn của mình vẫn chưa đủ. Được ân vui cho phép, khâu mới đến kinh đô của thiên tử, học hỏi lễ nghĩa từ lão tử. Sao dám không kiến cẩn và dè dạt? Ở mọi nơi đều phải hành xử thận trọng. Đúng rồi, hãy chậm rãi tiếng bước. Thưa thầy, vì sao vậy? Bộn thấy con đường ở đây sạch sẽ và tương tất. Chắc chắn lão tử đã làm lễ nghênh đón khách, tuyệt đối không thể đi nhanh. Khổng khâu, người nước lỗ, đến để xin học hỏi ở dưới chân tôn sư. Trọng ni hiếu học, danh tiếng vang xa, đến từ nơi xa xôi. Lão phu kính mời một gián rượu mọn. Xin mời. Khâu đã sớm nghe danh tôn sư thông hiểu mọi điển cố, tin thông lịch sử, am hiểu chua lễ, rõ đạo trời, thông thạo lịch pháp. Khâu này đến gặp tôn sư để học hỏi. Quả thật vừa kính vừa sợ. Trọng đi quá khiêm tốn. Hãy đi thưởng ngoạn phong cảnh khắp nơi ở Đô Thành Chu trước. Mở mang tầm nhìn và tư duy, khi nào ngộ ra điều gì đó, lúc đó hẳn bàn luận cũng chưa muộn. Bức tượng vàng này, miệng bị niêm phong ba lần, là tượng trưng cho người xưa biết cẩn trọng lời nói. Tương truyền đây là lời dặn của Chu Công, khuyên con người cẩn trọng lời nói và tuân thủ lễ nghi, không được nói năng bừa bãi. Lễ chế của Đô Thành Chu có lễ tặng quà, tôn kính người đã khuất và việc tan lễ. Có lễ bán tên, thể hiện sự kính trọng với làng xóm và lễ dân thực phẩm để tôn trọng khách mời. Nhiều lễ chế như vậy có tác dụng gì? Trong gia đình, có lễ nghĩa thì phân biệt được lớn nhỏ. Trong nhà, có lễ thì ba họ hòa thuận. Trong triều đình, có lễ thì quang lại giữ được phẩm giá. Trong săn bắn, có lễ thì quân đội nhàn rỗi. Trong chiến tranh, có lễ thì đạt được võ công lớn, nếu đánh mất lễ nghĩa, giống như cả đêm không có đèn nến, mắt tay không thấy được gì, tay chân không biết làm sao, tai họa sẽ không bao giờ hết. Kính thưa Tôn Sư, Thầy nghĩ sao về nhạc? Nhạc là thứ làm lây động lòng người. Âm nhạc của thời Thái Bình thì an lành, bởi tiếng nhạc mang lại sự hài hòa. Âm nhạc thời loạn lạc thì oán thắng, bởi sự oán hận chính xác sai lầm. Âm nhạc của nước mất thì bi ai, vì dân chúng chịu cảnh cơ cực. Vậy nên nhạc và chính trị có liên quan mật thiết. Do đó, lễ và nhạc là nền tảng để trị quốc và nuôi dưỡng tâm hồn của con người không bao giờ cạn. Cảm tạ Tôn Sư đã dạy bảo, đệ tử suốt đời thụ ích. Ta nghe rằng người giàu có ban tặng của cải. Người nhân Đức ban tặng lời nói. Ta ngưỡng mộ tấm lòng của người nhân Đức, vậy ban cho người những lời này. Khâu rất vui được nghe. Người thông minh, sắc xảo mà dễ dẫn đến cái chết là vì họ hay phê phán lỗi lầm của người khác. Người giỏi tranh luận, kiến thức rộng nhưng nguy hiểm đến thân là vì họ vạch trần cái xấu của người khác. Vâng, biết rút lui đúng lúc chính là thành công. Đạo của kẻ yếu ẩn chứa tác dụng sâu xa, vui nhưng không sát bén, ngay thẳng nhưng không làm tổn thương, thẳng nhưng không kêu ngạo, sáng nhưng không chói lóa. Khâu xin ghi nhớ điều này. Âm thanh của đàn cầm và đàn sát hài hòa, êm dịu, thể hiện đức tính tốt đẹp của người quân tử. Nó có thể giúp con người chống lại sự sâu xa, tà ác và đạt được hiệu quả trong việc tu dưỡng bản thân. Tác dụng lớn nhất của âm nhạc là mang lại sự hòa hợp. Trong lễ có viết, lễ để phân biệt, nhạc để hòa hợp. Hai thứ này cần phải phối hợp với nhau thì mới đạt được cảnh giới đạo đức lý tưởng. Từ đó, học vấn và đạo đức của khổng tử đạt đến một cảnh giới cao hơn. Danh tiếng hiện đức lang xa, ngày càng có nhiều người tìm đến xin học hỏi. Trong nhiều năm qua, khổng tử đã đào tạo rất nhiều nhân tài trị quốc vừa có đức vừa có tài, bao gồm những bậc hiền triết nổi tiếng sau này như Nhanh Hồi, Tử Cống, Tử Hạ, Tử Du và những người khác.