KHỔNG TỬ GIỮ TRỌN LỄ NGHI PHẦN 2

Khổng tử giữ trọn lễ nghi Hậu kỷ bình tử bệnh nặng qua đời. Dương Hổ ngang nhiên chuyên quyền. Muốn lôi kéo khổng tử, người lúc bấy giờ đã có danh vọng lớn. Lúc này, khổng tử đã gần 50 tuổi. Phu tử đã trở về. Hôm nay Dương Hổ đến 3 lần, còn gửi lễ vật. Mời Ngài ra giúp chính sự. Dương Hổ thật khéo tính toán. Nhân lúc ta vắng mặt mà biểu lễ, muốn ta đến cửa bái tạ ư. Chẳng lẽ mối oán 30 năm trước vì ngăn tiệc rượu. Phu tử vẫn còn canh cánh trong lòng sao. Khâu trong nhà không oán hận. Ở nước không oán hận. Thực hiệu ý đại nhân, chỉ là không thể thuận theo. Phu tử ôn trí lớn. Nhưng chỉ giữ mình thanh bạch. Đó có thể gọi là lễ không? Các dư hầu tranh quyền đã lâu. Lễ nhạc cũng đã mục nát từ lâu. Nếu phu tử có thể cùng ta dựng nên chế độ cha trìm con nối. Cũng không ổn tài trí và hoài bảo của ngài. Đại nhân muốn nói theo chư hầu tranh quyền. Chẳng phải là đi ngược lại lễ chế sao. Vì cầu đạo lễ nhạc và nhân hòa. Khâu nguyện ăn cơm thô rau dưa, tựa tay mà ngủ. Bỗng lộc, vinh hòa phú quý với ta chỉ như mây trôi. Vài năm sau, Dương Hổ cuối cùng cũng bị kết tội phản loạn. Nhưng thời cuộc càng thêm rối reng. Khi nào đạo lễ nhạc và nhân hòa mới có thể thực hiện? Khiến khổng tử lo lắng khôn nguôi. Phu tử quân thượng vì ngài có công bình loạn Dương Hổ. Đặc biệt mời ngài làm trung đô tệ. Ngài còn do dự gì nữa? Phải đó, phu tử. Các đệ tử mà ngài đào tạo bao năm nay đều đã ra giúp nước, trở thành trường cuộc triều đình. Ngài cũng nên an lòng rồi. Kính mong phu tử ra giúp chính sự. Kính mong phu tử dẫn dắt các đệ tử cùng nhau thực hiện đạo lý lễ nhạc và nhân hòa. Phải đó, khâu này đã quá nửa đời người. Thời gian chẳng đợi ai. Không có chất vị, không có quyền hành. Há có thể thực hiện hoài bảo. Hún hồ hiện nay cuộc diện càng thêm rối reng. Nước tề hùng mạnh đang nhầm ngón nước lỗ. Nước ta lâm nguôi rồi. Khổng tử một lần nữa ra giúp chính sự. Được lỗ định công bổ nhiệm làm trung đô tệ. Lúc này, người đã kiên định hơn so với những năm đầu ra làm quan. Sở hữu tư tưởng chính chắn và chiến lược trị quốc vững vàng. Quả nhân đã sớm nghe danh đại phưu khổng là Bậc Thánh Hiền. Mong đại phưu trợ giúp quả nhân khôi phục uy thế nước lỗ. Vua dùng bề tôi bằng lễ. Bề tôi thờ vua bằng trung. Hạ thần nhất định tận tâm tận lực. Giám hỏi đại phưu dự định trị lý trung đô như thế nào? Hạ thần vốn ít nói. Nhưng trọng thực hành. Chỉ tuân theo một chữ. Bất luận làm gì, đều lấy chữ này làm nguyên tác. Ác vạn sự không thiên lệch. Là chữ gì? Lễ. Làm người, học vấn, chính trị, không thể rời khỏi chữ lễ. Vua tôn trọng lễ, nhưng không dám bất kính. Nước lấy lễ mà trị, há sợ không giàu mạnh. Bách tính há chẳng kiếm phục, tốt lắm. Đại phưu khổng, hãy cứ tận lực thi hành đi. Chỉ mới nhậm chức một năm. Khổng khâu đã được thăng làm tiểu tư không? Nay quân thượng còn muốn phong ông làm đại tư khấu. Địa vị ngang hàng với tam hoàng chúng ta. Hắn còn xem chúng ta ra gì nữa không? Đại nhân khổng đến. Ái Khanh, mau bình thân. Đại phưu khổng nhậm chức chưa đầy một năm. Trung độ đã trị yên. Không biết phu tử đã áp dụng dự kế gì? Thần bẩm quân thượng. Thứ nhất, triển khai các biện pháp phòng chống thiên tai. Hạn hán, phát triển sản xuất nông nghiệp. Thứ hai, phát triển công thương, ổn định dân du mục, ăn mày. Thứ ba, giáo hóa dân chúng bằng nhân đức. Lễ lễ nhà cảm hóa con người, cải thiện phong tục địa phương. Thứ tư, đề xướng tiết kiệm. Loại bỏ thói xa hoa, lãng phí. Thứ năm, ban hành quy tắc dưỡng lão, tan lễ. Thiết lập viện dưỡng lão. Thứ sáu, lập trường học tại các địa phương, khuyến khích dân chúng đến học. Đại phưu khổng dựa vào đâu mà lập ra chính sách này. Dùng pháp trị dẫn dắt. Dùng hình phạt chỉnh đốn. Dân tạm thời tránh được sai lầm, nhưng chưa có lòng liêm sĩ. Phải dùng nhân đức cảm hóa. Dùng lễ giáo răng dạy. Như vậy, dân không chỉ có lòng liêm sĩ, mà còn một lòng quy phục. Đại phưu khổng quả thật là bậc tài trị quốc hiếm có. Chức vị đại tư khấu của thúc tôn thị, này đã đồng ý dừng lại cho Ngài. Chúc mừng phưu tử. Từ khi phưu tử nhậm chức đại tư khấu, quốc thế ngày càng hưng thịnh, đạo lý lễ nhạc và nhân hòa. Ác sẽ được thi hành khắp thiên hạ, cũng nhờ quân thượng tin tưởng. Khiến Khâu Thêm vững tâm thực hiện chí nguyện của mình. Nay nước tê nghe tin nước lỗ trị yên, đặc biệt gửi thư mời nước lỗ tham gia hội minh Giáp Cốc vào tháng 6, kết minh vĩnh cửu. Tất cả là nhờ công lao vất vả của đại phưu khổng, nay lại còn khiến nước tê hùng mạnh muốn kết giao thân thiện. Quả nhân đã đồng ý tham gia hội minh. Không biết ý của đại phưu khổng thế nào? Bẩm quân thượng, thần cho rằng lần hội minh này cần hết sức thận trọng. Thái Tể Lê đã chuẩn bị vạn cổ chiến xa, mai phục tại nơi sâu thẳm của Lai Cốc. Mọi sự đều đã sắp đặt du toàn, mời quân thượng cứ an tâm. Chẳng phải đây là hội minh hữu hảo sao? Nước lỗ ngày càng mạnh là mối họa lớn với nước tê ta. Chúng ta tuy không dụng minh, nhưng có thể nhân cơ hội này khiến nước lỗ phải khiếp sợ, trở thành nước phụ thuộc của ta. Chẳng lẽ quân thượng không muốn vậy sao? Quân thượng, nước lỗ là khách, nước ta là chủ, đương nhiên phải ra ngay đón. Nước tê và nước lỗ là láng giềng, nay nghe tin nước lỗ trị quốc hân thịnh, lòng vui mừng khôn siết. Đặc biệt tổ chức hội minh để chúc mừng, đồng thời kết minh vĩnh viễn. Nước lỗ huyện cùng nước tê chung tay xây dựng phồn vinh lễ thượng vãn Lai. Tuy khác họ nhưng nước tê và nước lỗ thực chất là huynh đệ, từ nay về sau, tình như một nước. Khâu đã sớm đoán rằng hội minh này sẽ dùng danh nghĩa lễ mà làm việc phi lễ, rõ ràng là muốn ngâm uy hiếp nước lỗ. Đã kết giao như huynh đệ, đương nhiên phải giúp đỡ lẫn nhau, điều này tất nhiên. Vậy cơ sao không hoàn trả ba vùng đất văn dương, quẩn? Quy âm đã chiếm của nước lỗ, như vậy mới thể hiện được tình nghĩa huynh đệ, chân thành kết minh. Đại phu khổng, ngoại giao giữa hai nước cần phải thận trọng lời nói. Nước tê uy vũ Hội minh này vốn để kết giao thân thiện, không phải để dùng vũ lực bức ép. Khâu từng nghe nói rằng, dù có văn trị, ác phải có võ bị. Đã hết lòng kết giao với nước lỗ, sao có thể thất lễ với lỗ được, ba vùng đất sẽ được hoàn trả để thể hiện thành ý. Lần hội minh này, phu tử không hao một binh một tốt, dùng lễ bảo vệ quân vương, giữ yên quốc gia. Đại thắng nước tê Đúng là bậc thánh nhân tái thế. Quả nhân đặc biệt ban tặng vùng đất thu hồi được làm bổng lọc cho Khanh. Khanh chớ khớp từ Đây là bổn phận của bề tôi, thần không dám nhận phong thượng. Này nước lỗ tuy ngày một mạnh, nhưng vẫn còn một trở ngại lớn. Đó là các đại phu được phong ấp lộn quyền, triều chính bị thao túng. Vậy nên thần xin quân thượng nhân thời cơ này, củng cố vương thất, khôi phục lại lễ chế. Củng cố vương thất thế nào? Phá bỏ ba thành của Tam Hoàng Tường thành của Tam Hoàng cao đến một trưởng, từ lâu đã vượt lễ chế. Xin quân thượng hạ lệnh dỡ bỏ, tránh để họ lộn quyền, thao túng quân đội. Quân thượng, nếu con người có thể lấy lễ mà điều chỉnh tâm mình, thì những kẻ gian xảo, lừa gạt sẽ không còn. Nếu con người có thể lấy lễ để hành xử, thì những kẻ làm loạn cũng sẽ tự mất. Vậy nên, lễ chính là quy tắc trọng yếu để giữ mình, hành xử trong thiên hạ, cũng là đạo trị quốc, bình thiên hạ. Làm vậy e sẽ gây đại loạn. Dù đã dỡ bỏ hai thành, nhưng kế hoạch phá bỏ ba thành của Tam Hoàng đã đụng chạm đến lợi ích của họ, chưa thể thực hiện trọn vẹn. Quan hệ giữa Tam Hoàng và khổng tử càng thêm căng thẳng. Tề quốc nhân cơ hội này lại dùng kế công tâm. Này nước tề lại sai người dân tám với nửa nhạt và thiên lý mã. Rõ ràng là chân thành cầu hòa. Quân thượng không nên bỏ lỡ cơ hội này. Đại nhân khổng đến Quân thượng Đại phu khổng không cần đa lễ nếu vẫn là chuyện nghị hòa với nước tề. Thì xin mời nuôi về. Quân thượng, nước tề rõ ràng đang muốn làm bại hoại chính sự nước lỗ. Đại phu khổng, chẳng phải ngài luôn đề cao lễ nhạc hay sao? Này nước tề gửi tặng nửa nhạt, chẳng phải chính là dùng âm nhạc để giáo hóa dân chúng sao? Lại còn thiên lý mã quý đang thể hiện thành ý của họ. Họ chủ động kết giao, chẳng lẽ lại khước từ khiến nước tề phật lòng, làm mất lòng cường quốc như nước tề. Đại phu khổng, quân thượng. Thân còn một việc trọng đại muốn bẩm báo, lễ tế giao sắp đến gần. Đây chính là đại lễ quốc gia, kính mong quân thượng. Ồ, quả nhân đã biết, sẽ suy nghĩ về việc này. Phu tử, sao lại về sớm như vậy? Hôm nay chẳng phải là đại lễ tế giao sao? Tế tự tổ tiên là quốc lễ. Thể hiện rõ khí chất của một quốc gia và sự hưng vong của nó. Dân cũng tổ miếu. Nếu không theo lễ, làm sao thể hiện được sự thành tâm cưới gã, tan ma, tế lễ? Không theo lễ, làm sao trọn đạo nghĩa, giao tiếp với khách khứa? Không theo lễ, làm sao thể hiện sự tôn trọng, tác dụng của lễ? Há có thể xa rời dù chỉ trong chốc lát. Nếu quân vương xem nhẹ lễ, thì quốc gia làm sao có thể hưng thịnh cái này? Chẳng lẽ khâu thực sự phải cởi mũ quang mà rời đi sao? Nếu sau lễ tế, quân thượng vẫn theo đúng lễ chế. Vì thiệt tế cho chưa đại phu, thì nước lỗ vẫn còn hy vọng khâu sẽ tiếp tục khuyên can quân thượng và họ quý. Bằng không, khâu sẽ ra đi. Tại nước lỗ, lý tưởng trị quốc bằng lễ và nhân hòa của khổng tử không thể thực hiện. Đầu đớn rời xa cố hương, người du du khắp các nước dư hầu, tìm kiếm minh quân thánh vương để thực hiện đạo lý và hoài bảo của mình. Từ đây bắt đầu quản đời 14 năm gian khổ bôn ba khắp thiên hạ. Bậc quân vương tôn trọng lễ, nhưng ác không dám mất kính. Do đó, người quân tử cẩn trọng, không lầm lỗi, đối nhân xử thế cung kính, giữ lễ, trong sinh hoạt thường ngày. Không nơi nào, không lúc nào có thể rời xa lễ. Không theo lễ, ác không thể lập thân hành đạo. Lễ chính là phương cách để phân định tôn ti, quý tiện. Sắp xếp trực tự, phân biệt già trẻ, rèn luyện phong thái nhân trang là khuôn phép mà con người không thể vượt ra ngoài. Thế nhưng sau bao năm chu du khắp chứ hầu, khổng tử vẫn không được người đời thấu hiểu. Phư tử, xin hãy ăn chút gì đi. Các trò theo ta mà chịu khổ nạn. Lẽ nào ta có thể ăn nhiều hơn, hãy chia đều cho mọi người. Phư tử, người từng nói rằng, kẻ làm điều thiện, trời ác ban phúc. Kẻ làm điều ác, trời ác gián họa. Nhưng thiên hạ chẳng tin điều đó. Chẳng lẽ phư tử là người bất nhân sao? Thiên hạ khước từ người. Chẳng lẽ phư tử là người bất trí sao? Phư tử bao năm tích đức hành lễ. Cứ sao lại liên tiếp gặp gian trân? Chúng ta lại sắp chết đói cả rồi. Người quân tử học rộng, bưu sâu, nhưng không gặp thời. Xưa nay không hiếm chẳng phải chỉ riêng mình khâu này. Đạo của phư tử quá lớn lao, nên thiên hạ chẳng thể bao dung. Phư tử, cứ sao không thuận theo thế tục một chút? Người quân tử có thể tu đạo, nhưng chưa chắc đã được thế gian dung nạp. Nếu không thu đạo mà chỉ cầu được chấp nhận, thì chí hướng chẳng phải quá nhỏ bé sao? Không dường như thế phía trước thun lũng có hoa cỏ. Hồi à, người nói rằng đạo của phư tử quá lớn, nên thiên hạ chẳng thể bao dung. Vậy nếu thuận theo thế tục một chút, chẳng phải tốt hơn đạo của phư tử quá cao vời, nên thế gian chưa thể áp dụng. Đây là nỗi ốt ức của kẻ trĩ quốc. Nhưng có hề chi với phư tử? Nay lần đợn tha hương, chẳng ai thấu hiểu. Nhưng lại càng thử thách phẩm hạnh của bậc quân tử. Hồi thực sự hiểu ta. Hồi, ta thực sự ngửi thấy một mùi hương thanh khiết. Không ngờ trong thun lũng này lại có một rừng u lan tuyệt thế. U lan trong khe núi, chẳng ai thưởng lãm mà vẫn ngát hương thanh khiết. Thật xứng đáng sánh với bậc quân tử. Phư tử tố một khúc y lan thao. Khúc nhạc này đã nói hết tiếc tháo của loài lan vậy. Sau 14 năm xa cách, Khổng tử, người đã trải bao gió xương, cuối cùng cũng được thế hệ cầm quyền mới mời trở về cố hương mà người ngày đêm mong nhớ. Lúc này, người đã là một bậc lão nhân tóc bạc gần 70 tuổi. Dẫu 14 năm bôn ba đầy gian năng hiểm trở, Khâu vẫn chưa từng giao động chí nguyện thực hiện lý tưởng lễ trị và nhân hòa. Chính nhờ có các môn sinh tiếp nối đại nghiệp. Dẫu ta đã già yếu, nhưng thiên hạ thái bình rồi sẽ thành hiện thực ở thế hệ sau. Suốt hơn 40 năm dạy học, Khâu nhận ra rằng lục nghệ vẫn chưa hoàn hảo, nhưng chính là nền tảng để bồi giữ nhân tài. Vậy nên quyết định chỉnh lý và biên soạn lại. Lấy con người làm cốt lõi, lấy lễ làm khu phép, dùng lễ để rèn người, để việc học tập và trị quốc đều thấm ngừng tinh thần ấy, để truyền lại cho hậu thế. Cừ. Sớm như vậy đã đến rồi sao? Phư tử suốt đêm không chợp mắt. Đệ tử nào dám không đến sớm để phụ giúp phư tử? Cừ làm sao biết được? Hôm qua khi đệ tử rời đi, dây buộc thẻ tre này chỉ bị đứt 4 chỗ. Sáng nay lại đứt thêm 1 chỗ nữa. Phư tử chẳng phải lại đọc suốt đêm sao? Cừ à. Còn quan sát tỉ mỉ, tinh tế, bảo sao lại tinh thông dịch lý, thuật bói toán như thần. Nhưng Cừ à, phư tử không coi dịch là sách bói toán. Đệ tử xin lắng nghe. Cừ đọc dịch, coi đó là cuốn sách thấu truyệt quy luật biến đổi của vạn vật. Lớn thì xét đến sự thiện suy của quốc gia, nhỏ thì xét đến phức họa của mỗi cá nhân. Dù vạn vật biến đổi khó lường, nhưng tất cả đều có quy luật nhất định. Nắm vững quy luật này, có thể tránh giữ tiền lành, định đoạt hành động phù hợp. Vậy nên Cừ mong muốn biên soạn lại dịch, biến nó thành cuốn sách giúp con người tu thân và đạt đạo. Thật là một tầm nhìn cao rộng. Trong quẻ càng của kinh dịch có câu, thiên hành kiện, vật quân tử phải không ngừng vương lên, lại như quẻ hàng có câu, bất hành kỳ đức. Ấy là người không giữ vững đức hạnh, ác sẽ chuốt lấy nhục nhã. Đều là lời răng dậy con người. Phải kiên trì bền bỉ, tự cường bất tức. Lẽ nào chỉ là lời bói toán sao? Phư tử vẫn nên chú ý sức khỏe nhiều hơn. Người ngày đêm không nghỉ, chỉ trong vòng chưa đầy 2 năm, đã biên soạn lại thi, thư, lễ, nhạc. Một công trình đồ sổ như vậy, thời gian chẳng buôn tha ai cả. Khâu này đã 70 tuổi, phải tận dụng khoảng thời gian còn lại, biên soạn hoàn chỉnh lục nghệ, để khi chết cũng không còn gì hối tiếc. Phư tử đã vất vả suốt mấy tháng qua, xin hãy nghỉ nơi một chút, đừng lo cho ta. Màu cất giữ những tài liệu này cẩn thận. Những tháng này nghiên cứu trong tàn thư quán, dù chỉ ăn rau muối, uống nước lạnh, nhưng có thể sao chép lại nhiều tài liệu quý giá, thật là thu hoạch lớn. Giờ đây, phư tử đã có đủ tư liệu phong phú, để biên soạn Xuân Thu rồi. Không biết phư tử dự định viết Xuân Thu theo phương pháp nào? Thứ nhất, phải đảm bảo tính chân thực, các sự kiện lịch sử, hiện tượng thiên văn, ngày tháng 5 xảy ra, đều phải chính xác, không sai sót. Thứ hai, phải có khen chê rõ ràng, phải có quan điểm riêng của mình. Thứ ba, lấy việc ghi chép lịch sử và nhân vật làm trọng tâm, cố gắng loại bỏ các yếu tố thần thoại. Thứ tư, phải dùng lợi ích nhưng hàm chứa đại nghĩa. Thế nào là lợi ích nhưng hàm chứa đại nghĩa trong từng câu chữ của Xuân Thu? Khâu đã gửi gắm lý tưởng lễ, nhạc, nhân hòa của mình, để đời sau lấy đó làm khuôn mẫu, và từ thế hệ này truyền sang thế hệ khác, tiếp tục hoàn thành sự nghiệp còn gian dở này. Khổng tử miệt mài quên ăn, hết lòng với việc nghĩa mà quên cả ưu sầu, không hay biết tuổi già đã cận kề. Phu tử, gọi tất cả các môn sinh đến đây. Hãy triệu tập tất cả. 200 năm đại sự của Xuân Thu đã được liệt kê đầy đủ. Này viết đến đây là bút mực chấm dứt. Từ nay về sau, trách nhiệm ghi chép sẽ giao lại cho các môn sinh. Đây là toàn bộ sách lược về lục nghệ. Hy vọng các trò chi nhau sao chép lại, rồi mỗi người giữ lại một bản. Đây là món quà quý giá nhất mà khổng tử để lại cho các đệ tử. Cũng là tài sản vô giá mà khổng tử truyền lại cho hậu thế. Thái sơn chẳng lẽ sụt đổ rồi chăng? Sa nhà chẳng lẽ mục nát rồi chăng? Bậc hiền triết chẳng lẽ đã khô héo rồi chăng? Năm 479 trước công nguyên, vị tư tưởng gia vĩ đại trong lịch sử Trung Quốc, chính trị gia, nhà giáo dục lỗi lạc, một vị nhân văn hóa trong lịch sử nhân loại, khổng tử, đã vĩnh viễn ra đi, hưởng thọ 73 tuổi. Tinh thần lễ, nhạc, nhân hòa của khổng tử thật cao vời. Người đã chọn con đường riêng, là người đầu tiên mở ra nền giáo dục đại chúng quy mô lớn, đặt nền móng cho nền văn minh lễ nghi, quốc trị. Truyền từ đời này sang đời khác, hãy mãi khắc ghi bậc thánh nhân của dân tộc với trí tuệ sâu rộng và tư tưởng khai sáng, và hãy tiếp tục truyền thừa tín ngưỡng về lễ, nhạc, nhân hòa đến muôn đời sau.