三字經 Tam tự kinh (chương 1 tới chương 10)

Bài 1 Nhân chi sơ, tính bạn thiện, tính tương cận, tập tương viện. Cậu bất giáo, tính nải thiên, giáo chi đạo, quý dĩ chuyên. Ý nghĩa của đoạn thơ này là để bảo với chúng ta rằng những đứa trẻ vừa mới sinh ra đều rất lương thiện, đáng yêu. Trong quá trình trưởng thành, các em được giáo dục trong những môi trường khác nhau sẽ hình thành nên những thói quen khác nhau. Nếu không được dạy dỗ tốt, thì bản tính thiện lương có thể sẽ mất đi. Hơn nửa quá trình dạy dỗ phải một lòng chuyên tâm. Bài 2 Tích mạnh mẫu, trạch lân xứng, tự bức học, đoạn cơ trữ, đậu yên sơn, thưởng nghĩa phương, giáo ngũ tử, danh câu dương. Thời xưa, mạnh mẫu vì để mạnh tử có được môi trường học tập tốt đã liên tiếp chuyển nhà ba lần. Có một lần mạnh tử trốn học về nhà. Mạnh mẫu rất tức giận, đã các đoạn vại đang trên khung cửa ra làm hai và nói với mạnh tử rằng việc đi học cũng giống như dệt vải vậy, nữa chừng mà bị cắt đứt thì không còn làm gì được nữa. Bài 3 Dưỡng bức giáo, vụ chi quá, giáo bức nghiêm, sự chi đoạn, tự bức học, tuy sở nghiêm, giáo bức học, lão hà vi. Trong quá trình dạy dỗ trẻ nhỏ, để các em dần dần trưởng thành, nếu cha mẹ không dạy bảo các em cho tốt thì là chưa làm tròn bổn phần của cha mẹ. Còn nếu ở trường học, thầy giáo không nghiêm khắc dạy dỗ, nghiêm khắc đốt thuốc học sinh, thì đó là thầy giáo đã thất trách. Trẻ nhỏ nên phải học hành nghiêm túc từ thủa nhỏ, để sau này lớn lên mới có thể ứng dụng cái mình đã học, cho nên học tập là việc rất quan trọng. Người xưa cho dù là người rất nghèo, thì cũng rất mong muốn cho con cháu của họ được đi học. Bài 4 Ngọc bất trát, bất thành khí, nhân bất học, bất tri nghĩa, vì nhân tử, vườn thiếu thời, thân sơ hữu, tập lễ nghi. Một miếng ngọc thô nếu được gọt giũa, mới có thể trở thành viên ngọc tinh tảo được. Con người cũng vậy, cần phải chuyên tâm học tập, mới có thể hiểu được đạo lý của các bậc thánh hiền. Trẻ em từ khi còn nhỏ tuổi, nên tập cho mình thói quen gần gũi với thầy dạy, có thái độ tốt, khiêm tốn đóng nhận những lời dạy bảo và khuyên răn, và phải kết giao với những bạn bè tốt, học tập những lễ nghĩa và cách đối nhân sự thế. Bài 5 Hương cửu Linh, nặng ồn tịch, hiếu vù thân, sợ đường dấp, dùng tứ tuế, nặng nhượng lê, để vù trưởng, nghi tiền tri. Năm Hoàng Hương lên 9 tuổi, đã biết ủ ẩm chăng của cha vào mùa đông. Hiếu thuận vẫn cha mẹ, là bốn phận mà người con nên làm. Bài 6 Thủ hiếu đệ, thứ kiến văn, tri mổ số, thức mổ văn, nhất nhì thập, thập nhì bách, bách nhì thiên, thiền nhì vạn. Phận làm con, đầu tiên phải biết hiếu thuận với cha mẹ, biết yêu thương anh em, làm được thế rồi mới bồi dưỡng kiến thức của mình, từ 1 đến 10 là các con số cơ bản, 10 lần 10 là 100, 10 lần 100 là 1.000, 10 lần 1.000 là 1.000 vàng. Bài 7 Tam tài giả, thiên vị nhân, tam quan giả, nhật nguyệt tinh, tam cương giả, quần thần nghĩa, vù cử thân, vù vù thuận. Tam tài chi trời, người và đất, còn gọi là thiên tài, nhân tài và địa tài. Trên bầu trời có ba nguồn sáng, là mặt trời, mặt trăng và ngôi sao. Tam cương chỉ ba mối quan hệ những luân trọng yếu trong xã hội con người, là vua tôi, cha con, vợ chồng. Vua cần kính trọng bề tôi, bề tôi phải trung thành với vua. Cha mẹ cần tự ái với con cái, con cái cần hiếu kính cha mẹ. Vợ chồng cần phải tôn trọng và tin tưởng nữ nhau. Như vậy mới có thể hòa hợp ở cùng nhau. Tài 8 Viết xuân hạ, viết thu đông, thử tứ thời, vận bất cùng, viết nam bắc, viết tây đông, thử tứ phương, ứng hộ trung. Trong một năm, có bốn mùa là xuân hạ thu đông, mùa xuân qua đi, mùa hạ lại tới, mùa thu qua đi, mùa đông lại đến. Các mùa trong thế giới con người sinh sống không ngừng chuyển đổi tuần hoàng. Đồng Nam, Tây Bắc là bốn phương hướng chúng ta thường sử dụng. Bốn phương vị này từng cặp đều lấy một điểm ở trung tâm làm chuột. Tài 9 Viết thủy họa, mộc kim thổ, thử ngũ hành, bộn hồ số, viết nhân nghĩa, lệ trí tính, thử ngũ thường, bớt dung vấn. Ngũ hành mà chúng ta thường nói đến là kim mộc thủy họa thổ. Đó là năm loại nguyên tố tự nhiên và cũng là nhân tố cơ sở cấu thành với mọi sự vật trong vũ trụ. Giữa chúng có tồn tại lĩnh tự nhiên tương sinh tương khác. Còn ngũ thường là chỉ nhân nghĩa lệ trí tính. Đây là những chuẩn pháp làm người Thường ngày chúng ta cần phải nghiêm khắc tuân thủ, nếu không sẽ dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Tài 10 Đạo lưu thuộc, mạch thử tắc, thử lục cất, nhân sở thực, mạ ngư dư, kê khuyển thỉ, thử lục xuất, nhân sở tự. Gạo tẻ, kê, các loại đầu, lúa mạch, gạo nếp và cao lương. 6 loại hạt này là lưu thuộc chủ yếu của con người. Chúng ta gọi chung là lục cất, ngựa, trâu, dê, gà, chó và lợn. 6 loại động vật này là những loại gạo xuất chủ yếu được con người trăn nuôi. Chúng ta gọi chung là lục xuất, từng truyền vào thời cổ xưa. Thiên thần đã đưa lục cất và lục xuất từ thiên giới đến nhân gian, đồng thời truyền dạy con người cách trăn nuôi và trồng tròn.