三字經 Tam tự kinh (chương 11 tới chương 20)

Viết hỷ nộ, viết ai cụ, ái ố dục, thất tình cụ, bào thổ cách, mộc thạch kim, ti giữ trúc, nại bác âm. Cao hứng, tức giận, đau buồn, sợ hãi, yêu thích, chán ghét và ham muốn là mấy loài cảm xúc mà mỗi người sinh ra đã có. Trung Quốc cổ đại dùng bầu hồ lô, lớp xét, da động vật, gỗ, đá, kim loại, sợi tơ và ống trúc là 8 loại chất liệu để chế tạo ra nhạc cụ. Do mỗi loại nhạc cụ được tạo ra từ những chất liệu khác nhau, nên âm thanh phát ra đều mang đặc sắc riêng. Thời cổ đại, trong những hoàn cảnh khác nhau, âm nhạc được diễn tấu sẽ khác nhau, mà người sẽ dựa theo âm nhạc để hành lễ, tất cả đều có quy tắc. Vì vậy Trung Quốc còn được gọi là lễ nhạc chi ban. Đối với người Trung Quốc cổ đại, âm nhạc không chỉ là phương tiện để kết nối với Thiên Thượng mà còn có thể được dùng để giáo hóa thiên hạ. Truyền thống dùng âm nhạc để giáo hóa của Trung Quốc đã có lịch sử hàng ngàn năm. Tường truyền Thủy Tổ của người Hoa Hạ là Hoàng Đế, đã lệnh cho nhạc quan Linh Luân chế tạo ra âm luật Tam Tự Kinh. Bài 12 Cao Tăng Tổ, Phụ Nhi Thân, Thân Nhi Tử, Tử Nhi Tôn, Tự Tử Tôn, Chí Huyền Tăng, Nãi Cử Tộc, Nhân Chi Luân. Cao Tăng Tổ đại biểu cho ba thế hệ. Dưới Cao Tổ Phụ là Tăng Tổ Phụ. Dưới Tăng Tổ Phụ là Tổ Phụ. Sau đó là đến Cha chúng ta, rồi mới đến chúng ta. Tiếp đến là Con chúng ta. Rồi đến Tôn Tử, tiếp đến nữa là Tăng Tôn và Huyền Tôn. Chính thế hệ này chính là trực hệ khuyết thống, có mối quan hệ gần gũi nhất với chúng ta. Chính thế hệ này cũng đại biểu cho mối quan hệ luân thường và thứ bậc giữa người lớn và người nhỏ tuổi hơn, mà chúng ta cần phải nhận thức rõ ràng. Nếu không am tường điều này, thì xã hội con người ác sẽ đảo loạn. Người Trung Quốc và người Á Đông nhìn nhận rằng, gia đình chính là gốc trệ của một quốc gia, vì vậy họ đặc biệt coi trọng quan hệ huyết thống trong gia tộc. Họ chú trọng rằng làm người cần phải biết cảm ơn tích phúc, uống nước nhớ nguồn. Bài 13 Mối quan hệ giữa cha và con với nhau cần phải dựa trên ân tinh. Giữa chồng và vợ với nhau là nên tôn trọng và cảm thương để chung sống hòa thuận. Giữa anh chị em với nhau cần phù hợp với phép tác lớn nhỏ. Bằng hữu đối xử với nhau nên thành thật và tin tưởng lẫn nhau. Bởi quân vương cần kính trọng bề tôi, thì bề tôi cũng tự nhiên sẽ trung thành không hài lòng với quân vương. Mười điều đạo nghĩa này, mỗi người chúng ta đều phải tuân thủ và làm theo. Vào hang triệu có một người tên là Triệu Hiếu. Hai anh em họ dù ở trong thời khắc sinh tử, vẫn luôn yêu thương bao bọc chiếu cố lẫn nhau, khiến cho những kẻ cướp giết người không chấp mắt cũng phải cảm động. Khi bắt đầu giáo dục trẻ nhỏ, cần đặc biệt giảng xét kỹ lượng về phương pháp dạy học, thầy giáo ngoài việc giải thích rõ hạm nghiệp của từng chữ. Còn cần dạy cho trẻ kỹ năng ngắt câu trong khi đọc sách. Để trở thành người có học vấn, thì đầu tiên cần phải chuẩn bị nền tảng vững chắc. Trước hết cần hiểu kỹ hình dạng, âm đọc, ý nghĩa của chữ, rồi mới từng bước cẩn thận nghiên cứu từ thư. Trong các cổ thư của Trung Quốc không có các dấu câu, vì vậy thầy giáo trước tiên phải dạy học trò cách ngắt câu như thế nào. Nếu đặt sai dấu câu khi đọc, thì hạm nghiệp của câu có thể sẽ có sự khác biệt rất lớn. Bài 15 Luận ngữ giả Nhị thập thiên Quân đệ tử Ký thiên ngôn Mạnh tử giả Thức thiên chỉ Giảng đạo đức Thuyết nhân nghĩa Sách luận ngữ có tổng cộng 20 chương, do học trò của Khổng Tử và các học trò đời sau biên soạn ra. Cuốn sách ghi chép lại những đàm luận về đức nhân nghĩa, về học vấn và việc trị quốc của Khổng Tử và học trò hoặc con người thời đó. Sách Mạnh Tử có tổng cộng 7 phần. Nội dung của cuốn sách này là những lời lẽ nêu cao đạo đức nhân nghĩa. Tâm Tử Kinh Bài 16 Tác Trung Dung Tử Tư Búc Trung Bức Thiên Dung Bức Dịch Tác Đại Học Nải Tăng Tử Tử Tu Tê Dung là một tác phẩm của Tử Tư. Chữ Trung chỉ rằng khi có người làm việc cần không thiên không lệch. Cần chữ Dung có nghĩa là cần bảo trì tâm thái bình ổn yên định như thế mới có thể trường cựu bất biến. Tác giả biên tập cuốn sách Đại học là Tăng Tử. Nội dung của cuốn sách giảng tự lý từ tu thân tề gia cho đến việc trị quốc bình thiên hạ. Tâm Tử Kinh Bài 17 Hiếu Kinh Thông Tứ Thư Thục Như Lục Kinh Thủy Khả Độc Thi Thư Dịch Lễ Xuân Thu Hiệu Lục Kinh Đường Giảng Cầu Người xưa khi nghiên cứu học vấn đầu tiên cần thông hiểu đạo lý trong Hiếu Kinh rồi sau đó là đọc Tứ Thư cho thật thấu hiểu tiếp sau đó mới bắt đầu học Lục Kinh. Lục Kinh là chỉ tên gọi chung của 6 cuốn sách gồm Thi Kinh Thường Thư Chu Dịch là cuốn sách của nhà gia giảng dạy về Đạo Hiếu. Vào Triều Tấn có một người tên là Vương Tường lòng hiếu thảo nằm trên băng cầu cá chép của cậu đã làm cảm động đến cả trời cao. Tâm Tử Kinh Bài 18 Hữu Liên Sơn Hữu Quy Tàng Hữu Chu Dịch Tâm Dịch Tường Hữu Điển Môn Hữu Huấn Cáo Hữu Thệ Mệnh Thư Chi Áo là 3 cuốn sách được gọi chung là Tâm Dịch. Tâm Dịch dùng hình thức quẻ để suy luận diễn giải đạo lý biến hóa của vạn vật trong vũ trụ đồng thời chỉ dạy con người cách an thân lập mệnh. Điển Môn Huấn Cáo Thệ Mệnh là tên các thiên trong Thường Thư. Trong các thiên này bao hàm những đạo lý vô cùng tinh hoa và huyền diệu. Vật mệnh của chúng ta dường như từ trước khi chúng ta chào đời đã được định sẵn trong thế giới vô hình. Nhưng nếu tích đức hành thiện hoặc tu luyện thì có thể cải biến vật mệnh. Câu chuyện Bùi Độ Trả Lại Đại Ngọc chính là một minh chứng cho đạo lý này. Tam Tự Kinh Bài 19 Ngạ Chu Công Tác Chu Lễ Trữ Lục Quang Tồn Trị Thể Đại Tiểu Đới Chú Lệ Ký Thuật Thánh Ngôn Lễ Nhạc Bị Chu Công soạn cuốn sách Chu Lễ để ghi chép lại nội dung về sáu chế độ quang lại của nhà Chu bảo tồn thể chế cai trị quốc gia thời nhà Chu. Học giả đới đức và đới thánh của thời Tây Hán Đạ Trình Lý và Chú Dại Cuốn Lễ Ký Cuốn sách là những ghi chép thuật lại tương đối đầy đủ ngôn luận cách bật thánh hiền. Cùng các chế độ nghi thức liên quan tới lễ nhạc cụ nhân rất chú trọng hành vi cần phải phù hợp với lễ nghĩa. Trước lúc qua đời Học giả đới tương đối tâm tự kinh bài khai lễ Viết Quốc Phong Viết Nhạ Tùng Hiệu Tứ Thi Đương Phúng Vịnh Thi Ký Vong Xuân Thu Tát Ngộ Bao Biếm Điệt Thiền Ác Trong kinh thi có bốn thể loại thơ lần lượt là Quốc Phong Đại Nhạ Vì thế Khổng Tử đã dựa theo lỗ sự để biên soạn cuốn Xuân Thu Cuốn sách này chứa đựng các bình luận về chính trị thời đó nhắc nhở thế nhân cần phải phân rõ thiền ác Khổng Tử từng nói rằng bất học thi vô dĩ ngôn