VIỆT NAM: ĐẤT NƯỚC KHÔNG GIỐNG AI TẠI ĐÔNG NAM Á

Việt Nam có phải đất nước đặc biệt nhất Đông Nam Á hay không? Câu trả lời ngắn gọn là có, nếu xét theo nhiều khía cạnh độc đáo mà không nước nào trong khu vực có đầy đủ như Việt Nam. Nhưng để khẳng định tuyệt đối thì chắc chắn là khó và có nhiều tranh cãi, vì mỗi nước Đông Nam Á đều có đặc điểm riêng. Xong, xét về địa lý, văn hóa, lịch sử, Việt Nam có rất nhiều nét, không giống ai trong khu vực. Trước hết, về mặt địa lý, Việt Nam có một hình dạng đặc biệt với dài đất hẹp và dài hình chữ S, kéo dài từ miền Bắc dắp Trung Quốc xuống tận miền Nam dắp vịnh Thái Lan, nhưng nơi hẹp nhất ở Quảng Bình, chỉ khoảng 50 km. Điều này khiến Việt Nam có sự phân hóa khí hậu rõ rệt, với miền Bắc có mùa đông lạnh như Đông Á, trong khi miền Nam lại có khí hậu nhiệt đới nóng ẩm quanh năm. Không có đất nước Đông Nam Á nào có hai vùng khí hậu khác biệt như vậy trên cùng một lãnh thổ đất liền. Thái Lan, Myanmar, Campuchia, Lào có khí hậu nóng nhưng không có mùa đông rõ rệt. Indonesia, Malaysia, Philippines thì hoàn toàn nằm trong vùng khí hậu xích đạo và không có mùa lạnh. Việt Nam cũng là một trong số ít quốc gia trong khu vực có đường bờ biển kéo dài liên tục, trong khi Thái Lan, Myanmar, Campuchia có biển nhưng không chạy dọc theo cả đất nước như vậy. Còn Indo, Philippines, Malay cũng có biển nhưng họ là các quốc đảo hoặc một phần là quốc đảo, thì Việt Nam sở hữu bờ biển vừa dài vừa liên tục tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho kinh tế biển, giao thương và quốc phòng. Không chỉ có đường bờ biển dài, Việt Nam còn có đầy đủ các dạng địa hình như núi cao, đồng bằng rộng lớn, cao nguyên, thùng lũng và cả hệ thống hang động lớn bậc nhất thế giới. Trong đó Cồn Cát Phan Thiết, ruộng bậc thang Tây Bắc, rừng ngập mặn Cà Mau hay hang Sơn Đòn ở Quảng Bình là những cảnh quan thiên nhân độc nhất vô nhị mà không nước nào trong khu vực có thể sánh bằng. Về đồng bằng, Việt Nam có hai đồng bằng lớn là đồng bằng Sông Hồng và đồng bằng Sông Kiểu Long. Tuy nhiên điểm đặc biệt là cả hai đồng bằng này đều có hệ thống sông chính bắt nguồn từ bên ngoài lãnh thổ. Sông Hồng từ Trung Quốc chảy vào, còn Sông Mê Công bắt nguồn từ Tây Tạng chảy qua nhiều nước trước khi đến với Việt Nam. Không có quốc gia Đông Nam Á nào có hẳn hai vùng đồng bằng lớn đều được nuôi dưỡng bởi các con sông bắt nguồn từ nước ngoài như Việt Nam. Đặc biệt, đồng bằng Sông Kiểu Long còn có hệ thống được gọi là đồng bằng nổi, tức là một kiểu địa hình đặc trưng vào mùa nước lũ, nơi đất đai bị ngập sâu và chỉ nổi lên khi nước rút. Đây là hiện tượng ít có trên thế giới và gần như không có nước nào ở Đông Nam Á sở hữu một hệ thống đồng bằng như vậy. Có thể nói, Việt Nam là quốc gia duy nhất ở Đông Nam Á, có gần như đầy đủ các dạng địa hình. Núi cao có tuyết, đồng bằng phù sa rộng lớn, rừng nhiệt đới rậm rạp, cao nguyên đất đỏ Ba Gian. Hệ thống hang động khổng lồ, bờ biển dài với nhiều vịnh đẹp. Không một quốc gia nào ở Đông Nam Á có đầy đủ những dạng địa hình này trên một diện tích không phải là quá lớn như Việt Nam. Việt Nam thực sự là một môi trường địa lý không giống ai ở Đông Nam Á. Chính những điều này đã góp phần tạo nên một nền văn hóa, lịch sử và kinh tế đặc sắc, khiến Việt Nam trở thành một quốc gia có tầm quan trọng đặc biệt ở trong khu vực. Đó là khác biệt lớn nhất về mặt địa lý và về mặt văn hóa thì Việt Nam thậm chí còn khác biệt nhiều hơn. Chúng ta là một quốc gia thuộc khu vực Đông Nam Á. Nhưng xét về văn hóa, Việt Nam chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ Đông Á, đặc biệt là từ Trung Quốc. Đây là một điểm khác biệt lớn so với hầu hết quốc gia Đông Nam Á khác vốn chủ yếu chịu ảnh hưởng từ văn hóa Ấn Độ hoặc Hồi giáo. Về hệ thống chữ viết và ngôn ngữ, trong khi phần lớn các quốc gia Đông Nam Á chịu ảnh hưởng từ Ấn Độ và sử dụng hệ chữ viết có nguồn gốc từ chữ Brahmi, ví dụ Thái Lan, Myanmar, Campuchia, Lào, thì Việt Nam lại sử dụng chữ Hán trong suốt hơn một thiên nhiên kỷ và phát triển chữ Nôm, một hệ chữ viết dựa trên chữ Hán nhưng có cách thể hiện riêng Việt. Chúng ta là nước duy nhất trong khu vực Đông Nam Á từng sử dụng chữ Hán như một hệ chữ chính thức và có một nền văn chương đồ dộ bằng chữ Hán và chữ Nôm. Ngay cả khi chữ quốc ngữ ra đời và trở thành chữ viết chính thức, tiên ảnh hưởng của chữ Hán vẫn sâu đậm trong tiếng Việt ngày nay. Khoảng 60-70% từ vượng tiếng Việt có nguồn gốc Hán Điều này khiến tiếng Việt có sự gần gũi với các ngôn ngữ Đông Á hơn là các ngôn ngữ Đông Nam Á khác. Ở Đông Nam Á, hầu hết các nước theo Phật giáo nguyên thủy, đặc biệt là Myanmar, Thái Lan, Lào, Campuchia. Một số nước khác thì theo Hồi giáo. Trong hệ thống xã hội của những nước này, giới tăng lữ có vai trò rất lớn và ảnh hưởng mạnh đến đời sống chính trị xã hội. Ở Myanmar hay Thái Lan, một người đàn ông trưởng thành thường phải trải qua thời gian tu hành để được coi là đất thực sự trở thành. Hệ thống giáo dục truyền thống của các nước này cũng gắn liền với chùa triền và kinh điện Phật giáo. Indonesia, Malaysia thì chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của Hồi giáo. Trong khi đó, Việt Nam không bị ảnh hưởng bởi những điều trên mà thay vào đó là ảnh hưởng của nho giáo. Một hệ tư tưởng coi trọng học vấn, quan lại và đạo đức gia đình. Từ Lý, Trần, Lê, Việt Nam đã xây dựng hệ thống khoa cử dựa trên các sách nho giáo như Trung dung, Luận ngữ, Mạnh tử để tuyển chọn con lại, tương tự như Trung Quốc. Hệ thống quan chức ở Việt Nam cũng tương đồng với các quốc gia Đông Á và khác xa với các nước Đông Nam Á khác, nơi quyền lực thường nằm trong tay các nhà sư, các vương quyền hoặc tầng lớp quý tộc. Điều này cũng tạo ra sự khác biệt lớn trong cấu trung gia đình. Ở Việt Nam, truyền thống tôn ti trật tự, phụ quyền trong gia đình rất là mạnh. Con cái kính trọng cha mẹ, vợ phục tùng chồng, chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ khổng giáo. Tất nhiên, giờ thì ngược lại, chồng nhiều khi phải phục tùng vợ. Mặc dù chịu ảnh hưởng là vậy, nhưng Việt Nam vẫn giữ được nhiều nét tín ngưỡng dân gian riêng biệt, không giống với các nước Đông Nam Á. Chúng ta phát triển tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, tín ngưỡng thờ mẫu của người Việt, với các vị như mẫu liễu hạnh, mẫu thoải, mẫu địa, là một hệ thống tín ngưỡng riêng, không giống với đạo giáo của Trung Quốc, hay Hindu giáo ở Đông Nam Á, hoặc Hồi giáo ở Đông Nam Á. Từ những vạn hóa ấy, thì ẩm thực Việt Nam cũng có sự pha trộn giữa Đông Á và Đông Nam Á, nhưng nhìn chung thì gần gũi với Đông Á hơn. Trong khi các nước Đông Nam Á sử dụng nhiều gia vị mạnh, món ăn đậm chất cay nồng, và có nhiều món curry từ Ấn Độ, thì ẩm thực Việt Nam lại thanh nhẹ, cân bằng và rất tinh tế. Việt Nam là một quốc gia Đông Nam Á, nhưng xét về lịch sử, nước ta có một con đường phát triển rất khác biệt so với các nước trong khu vực. Trong khi hầu hết các quốc gia Đông Nam Á chịu ảnh hưởng từ Ấn Độ, thì Việt Nam bị ảnh hưởng từ Trung Quốc, nhưng quan trọng chúng ta vẫn giữ được độc lập. Đồng thời Việt Nam cũng là nước duy nhất trong khu vực, từng đánh bại nhiều cường quốc hàng đầu thế giới trong các cuộc chiến tranh. Thái Lan, Lào, Campuchia, những nước này hầu như không bị Trung Quốc cai trị trực tiếp. Lịch sử Việt Nam thì có sự giằng co lâu dài và khắc nghiệt hơn. Chúng ta đã thoát khỏi cả ngàn năm bắt thuộc. Việt Nam cũng là quốc gia duy nhất ở Đông Nam Á, từng 3 lần đánh bại quân Mông Cổ. Lịch sử mở rộng lãnh thổ của Việt Nam cũng rất đặc biệt. Ban đầu, nước ta chỉ có một lãnh thổ nhỏ ở miền Bắc. Nhưng từ thế kỷ thứ 15 đến thế kỷ thứ 18, Việt Nam đã mở rộng dần về phía Nam. Đây là một quá trình kéo dài hơn 400 năm, trong khi hầu hết các nước Đông Nam Á khác gần như là có lãnh thổ ổn định từ khá sớm. Trong khu vực, không nước nào có quá trình mở rộng lãnh thổ mạnh mẽ và bền vững như Việt Nam. Một số nước thậm chí còn bị thu hẹp lãnh thổ. Không chỉ vậy, Việt Nam còn là nước duy nhất ở Đông Nam Á, từng đánh bại nhiều cường quốc thế giới trong các cuộc chiến tranh hiện đại. Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, Việt Nam là quốc gia duy nhất ở Đông Nam Á, trực tiếp đánh bại thực dân Pháp bằng một cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc, kết thúc bằng chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954. Lào, Campuchia dựa vào sự giúp đỡ của Việt Nam mới có thể giành độc lập. Tiếp đó, cuộc kháng chiến chống Mỹ, Việt Nam không chỉ đánh bại Mỹ mà còn thống nhất đất nước vào năm 1975, điều mà không quốc gia nào khác trong khu vực làm được. Chiến tranh biên giới Tây Nam là một sự kiện tiếp tục khẳng định sự khác biệt của Việt Nam. Khi Khmer Đỏ thực hiện tội ác của mình tại Campuchia và tấn công biên giới Việt Nam, Việt Nam đã mở chiến dịch quân sự lật đổ chính quyền Pol Pot và giải phóng Campuchia. Không có nước nào Đông Nam Á thực hiện một chiến dịch quân sự lớn như vậy để bảo vệ hòa bình trong khu vực. Sau đó, Việt Nam tiếp tục đối đầu với Trung Quốc trong chiến tranh biên giới phía Bắc, trở thành nước duy nhất ở Đông Nam Á từng đối đầu quân sự trực tiếp với Trung Quốc trong thời kỳ hiện đại. Nếu như các nước Đông Nam Á khác có những giai đoạn yên bình hoặc chịu ảnh hưởng từ phương Tây từ sớm, thì Việt Nam lại trải qua hàng loạt cuộc chiến tranh khốc liệt nhưng vẫn đứng vững, trở thành một trong những quốc gia có lịch sử đấu tranh kiên cường nhất trong khu vực. Như vậy, có thể thấy, Việt Nam tuy là một phần của Đông Nam Á về mặt địa lý, nhưng về văn hóa, nước đa có nhiều đặc điểm giống với Đông Á. Hệ thống chữ viết, tư tưởng, nho giáo, kiến trúc, phong tục, tập quán, ẩm thực mang dấu ấn Đông Á. Lịch sử Việt Nam có những sự khác biệt, địa lý Việt Nam cũng có những sự khác biệt ngay với chính Đông Nam Á. Còn bạn, bạn tự hào nhất về điều khác biệt nào của Việt Nam? Hãy để lại ý kiến dưới phần bình luận. Còn bây giờ, xin được nói lời chào tạm biệt. CẢM ƠN BẠN ĐÃ THEO DÕI VÀ ĐĂNG KÝ KÊNH.