Khám Phá Vẻ Đẹp Tết Vùng Cao: Người Mường Ăn Tết Thế Nào?

Xin chào quý vị khán giả. Mỗi dịp Tết đến xuân về, khi cánh hoa đảo, hoa mận bắt đầu khoe sắc, cũng là lúc đồng bào mường khắp nơi ruộng ràng chuẩn bị đón năm mới. Không chỉ đơn thuần là thời khắc truyền giao giữa năm cũ và năm mới, Tết của người mường còn mang đậm bản sắc văn hóa chứa đựng nhiều phong tục độc đáo được lưu truyền qua bao thế hệ. Từ tục rửa lá, dọn mua bả tổ tiên, vội đầu đêm giao thừa cho đến những điệu hát sắc vùa vang vọng khắp bản làng, tất cả tạo nên một quận tranh Tết vừa thiêng liêng vừa gần hũi. Mời quý vị cùng theo dõi video để tìm hiểu những điều thú vị nhé! Việt Nam có 5 tư dân tộc, mỗi dân tộc có một phong tục, nghi lễ, trang phục đón Tết riêng. Nhưng tất cả đều hướng tới một ý nghĩa tốt đẹp là cầu mong năm mới được ấm no, hạnh phúc, mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, gặp nhiều may mắn. Tết năm mới của người mường là phong tục đẹp chứa được nhiều biểu tượng, tín hiệu văn hóa từ ngàn xưa chuyển lại, mang tính nhân văn cao cả hiện vẫn được lưu giữ và chuyển lại cho mai sau. Theo quan niệm truyền thống, người mường ở 4 vùng mường lớn tại Hòa Bình, vùa vườn Bi, Tân Lạc, mường Vang, Lạc Sơn, mường Thàng, Cao Phong, mường Động, Kim Bôi bắt đầu đón Tết năm mới. Theo cách gọi của người Kim là Tết Nguyên Đán, từ ngày 27 tháng Chạp của năm cũ đến hết ngày 7 tháng riêng của năm mới. Thông thường vào giữa hay nửa cuối tháng Chạp, nhiều gia đình đã bắt đầu trật nứa hay cây gian loại bánh tẻ về để tước, chẻ lạt gói bánh trưng, làm kẹp nướng thịt. Việc trồng cây neo cũng được các gia đình trồng ngay ngõ ra vào, trong sân hay phía trước nhà. Người mường có tục ngày 27 tháng Chạp, toàn bộ con cháu, nhất là nam giới vào khu bồ mả tổ tiên để dọn dẹp, hoát quang cây, sửa ra các phần mộ, đắp thêm cho những ngôi mộ bị sạt lở. Theo tục lệ của người mường, nếu không có gì bất thường xảy ra như tăng ma, biến động lớn trong mồ mả, một năm người mường chỉ vào trong các khu mộ của gia đình vào tiếp thanh minh và ngày 27 tháng Chạp âm lịch. Đây cũng là ngày người mường nói về dòng tộc, dòng giống, gia phả với con cháu. Ngày 27 tháng Chạp ở vùng Đàng Sơn còn gọi là ngày tha lạ, hay còn gọi là ngày rửa lá, các chị em phụ nữ mang toàn bộ bát đũa. Đến ngày 28 tháng Chạp, nhiều nhà bắt đầu gói bánh trưng và bánh ống. Ngày 29 tháng Chạp theo lịch mường được gọi là ngày chỉ lụt, nấu bữa cơm đoàn tụ gia đình trong năm giống như bữa cơm thất niên của người Kinh. Đây là bữa cơm quan trọng và thương liêng dã từ năm cũ chuẩn bị đón năm mới. Những loại thức ăn ngon vật lạ được chuẩn bị suốt một năm đều được chế biến cho bữa cơm này. Phong tục đón sao thừa của người mường rất giảng đơn. Nhiều nhà đánh chiêng, đánh trống, đốt pháo, con cháu đi lấy nước về đặt trên bà thờ tổ tiên. Nước này có nhiều tên gọi khác nhau. Ở vùng Kim Bôi gọi là nước tiên, ở vùng Lạc Sơn gọi là nước thẳng tiên. Ở vùng Mường Bi còn có tục vội đầu sao thừa, thậm chí có người còn tắm cho tên sao thừa với ý nghĩa là gột rửa mình sạch sẽ để sang năm mới, cho mọi điều tốt lành, đẹp đẽ và may mắn hơn. Tục thờ cúng tổ tiên của người mường cũng có nhiều điều khác biệt. Họ thờ đích danh chứ không thờ chung như các dân tổng khác. Nếu như người Kinh chỉ là một mâm cỗ, một bàn thờ mời tất cả tổ tiên về đó thì người mường lại khác. Các mâm thờ các đời của họ thường thờ đích danh, ví dụ như mâm thờ ông, bà nội đã mất. Người mường sắp mâm riêng và đặt lên đó 2 bát cơm, 2 bánh trưng, bánh ống, 2 đôi đũa cùng các món ăn. Việc thờ này tùy theo từng gia đình, ít nhất họ cũng thờ tới 3 đời. Một phòng tục nữa cũng rất quan trọng của người mường trong đêm 30 đó là lễ khai sáng. Lễ này được cúng cả bằng lễ chay và lễ mặn. Lễ chay của các loại hoa quả trong vườn, càng nhiều càng tốt, để tổ tiên thánh thần phù hộ cho mùa xuân mới. Nhiều lọc, hoa, trái. Lễ mặn gồm oản, gà, thịt, bánh dày, bánh trưng. Món ăn trong ngày Tết của người mường từ xưa đến nay không bao giờ thiếu bánh trưng và bánh dày để biểu hiện trời tròn, đất vuông và cũng để tưởng nhớ đến vua của người mường là vua Lang. Gia đình nhà nào thờ cũng bao nhiêu người thì làm mấy nhiêu cái bánh trưng. Một phong tục đặc sắc độc đáo và chỉ có người mường mới có và còn lưu giữ được đến ngày nay là hát sát bùa, một thể loại hát chúc tụng năm mới. Ngay trong ngày mồng 1 Tết, các vườn bùa, đội hình diễn tấu chiêng có từ 6 đến 12 người. Trong đó có một người đứng đầu gọi là ông Trùng Phường bắt đầu đi chúc Tết. Đoàn đi đến đâu, tấu chiêng sát bùa đến đó. Khi vào đến sân nhà ai, ông Trùng Phường cất bài hát chúc Tết gia đình, chúc cho gia đình chủ nhà mạnh khỏe, sang mùa năm mới làm ăn phát đạt, mát ảnh như nước, trồng lúa gặp đủ nước, chăng nôi gia súc phát triển, làm ăn giàu có. Sau đó, gia chủ xuống sân mời phường bùa lên nhà uống chén rượu xuân. Ngày mùa 1, mùa 2, trẻ con mường dắt nhau đi hàng đàn, đánh cổng rộn ràng, miệng hát sát bùa. Đi qua nhà nào thì nhà ấy mở cửa cho trẻ ít tiền hoặc bánh. Đi chơi ngày Tết, người mường mặc những bộ quần áo đẹp nhất. Phụ nữ mường bi, mường chậm mặc váy đen, áo trăng ngắn, cả váy to dệt hoa văn trăng nhã, đầu quấn khăn màu trắng, áo trắng phủ ra ngoài che một phần cạp váy, lấp ló chiếc yếm dệt hoa văn bên trong. Đến ngày 7 tháng riêng là ngày kết thúc năm mới của người mường. Ngày nay, họ tổ chức lễ hội xuống đồng. Đây là ngày lễ lớn nhất của người mường, là ngày đầu tiên của năm mới họ bắt đầu công việc đồng áng. Ngày nay, phong tục đón mừng năm mới của người mường cũng có một số thay đổi. Ở nhiều nơi, họ cũng bắt đầu ăn tết 2-3 tháng chạp giống như người Kinh, cũng mua cá về nhà để thả, tuyệt thờ cúng cũng ngọn nhẹ hơn. Nhiều trò chơi dân gian vẫn được tổ chức, nhưng cũng có thêm các trò chơi hiện đại tu hút nhiều người tham gia. Dù xã hội có nhiều đổi thay, phong tục đón tết của người mường vẫn được gìn giữ như một phần linh hồn dân tộc. Đó không chỉ là dịp sung vầy, vui chơi mà còn là cơ hội để con chó nhớ về cội buồn, trân trọng những giá trị văn hóa truyền thống. Cảm ơn quý vị đã theo dõi. Xin chào và hẹn gặp lại!