hồ tiên báo ân

Hồ Tiên Báo Ân ngày xưa, tại một làng nhỏ thuộc Sơn Đông, có một thư sinh nghèo tên là Trương Sinh. Chàng tuy nghèo khó, nhưng chăm chỉ học hành, hiếu thảo với cha mẹ. Mỗi ngày, chàng lên núi đốn củi, buổi tối lại miệt mài đọc sách, móng một ngày thi đỗ để thay đổi số phận. Một buổi chiều mùa thu, trên đường trở về sau khi đốn củi, Trương Sinh thấy một con cáo bị mắc bệnh, bộ lông vàng óng của nó đã nhuỗm máu, đôi mắt nó ánh lên vẻ văn xin. Chàng thư sinh vốn nhân hậu, không nỡ để nó chịu đau đớn, bèn mở bày thả nó đi. Con cáo khắp khiến nhìn Trương Sinh, mắt long lanh như muốn nói điều gì, rồi lui vào rừng. Đêm đó, khi Trương Sinh đang cầm cụi đọc sách, dưới ánh đèn dầu, bỗng có tiếng gõ cửa. Khi mở ra, chàng thấy một thiếu nữ xinh đẹp đứng trước hiên nhà, nàng mặc áo lửa trắng, dáng người thanh thoát, đôi mắt sáng như sao, thiếu nữ cúi đầu chào, giọng dịu dàng. Tiến thiếp hồ hồ nhà ở gần đây, đi đường bị lạc, xin công tử cho ta túc một đêm. Trương Sinh vốn là thư sinh thanh bạch, không muốn để người lạ ở lại nhà. Nhưng thấy nàng cô độc giữa đêm khuya, lại không tiến cử tuyệt, nên đành thu xếp một chỗ cho nàng nghỉ ngơi. Từ đó nàng hồ thường xuyên lui tới nhà Trương Sinh, giúp chàng dọn dẹp nhà cửa, nấu cơm nước. Nàng không bao giờ nhắc về gia đình hay xuất thân, nhưng lại tỏ ra vô cùng thông tuệ, có thể đối đáp trôi chảy với văn chương và thị phú. Trương Sinh ngày càng say mê nàng, và chẳng bao lâu hai người nên duyên vợ chồng. Sau khi có hồ nương ở bên, Trương Sinh càng chăm chỉ học hành, như được tiếp thêm trí tuệ. Đến kỷ thi, chàng đối chăng nguyên, vĩnh quy bái tỏ. Nhưng khi trở về quê hương, chàng không thấy hồ nương đâu nữa. Một đêm, trong giấc mơ, chàng thấy nàng hiện vệ, nước mắt lưng trỏng. Tiếp vốn là hồ ly tinh, năm xưa nhờ chàng cứu mạng mà có cơ hội hóa thân thành người để báo đáp. Nhưng nay chàng đã thành đạt, nhân duyên giữa người và yêu cũng đến lúc phải dứt. Xin chàng hãy sống hạnh phúc, đừng tìm thiếp nữa. Nói xong, nàng mỉm cười rồi tan biến vào màn xương. Trương Sinh tỉnh dậy, lòng đau như cắt. Dù đất công danh, nhưng cả đời chàng không lấy ai khác. Chỉ sống cô độc, nhớ về mọi duyên ký ảo năm nào, tương truyền vào những đêm trăng sáng. Người ta vẫn thấy một con hồ ly lông vàng ngồi trên vách núi, nhìn về làng cũ, đôi mắt đườm buồn như tiếc thương một đoạn nhân duyên rạng rỡ.