ĐẠI DƯƠNG VĨ ĐẠI NTN? VÌ SAO CON NGƯỜI BIẾT VỀ ĐẠI DƯƠNG ÍT HƠN VŨ TRỤ?

Đại dương bao la và xanh thẳm đã trở thành đề tài cho những bộ phim, những câu chuyện, những bài hát. Nhưng đã bao giờ bạn tự hỏi rằng con người hiểu được bao nhiêu về đại dương và đại dương có những điều gì đáng thú vị hay chưa? Chào mừng đến với câu chuyện về các đại dương trên thế giới cùng bình luận viên Hải Thanh Story. Về mặt định nghĩa thì đại dương là những vùng nước mặn lấp đầy những khu vực khổng lồ trên bề mặt trái đất và hơn 90% giao thương giữa các quốc gia được vận chuyển bằng đường tàu và khoảng một nửa thông tin liên lạc giữa các quốc gia trên thế giới sử dụng cáp quang dưới đáy biển. Điều đó có nghĩa rằng chiếc máy tính, chiếc điện thoại mà bạn đang sử dụng để xem video này và cả hệ thống internet bạn đang dùng để truyền tải thông tin rất có thể liên quan đến đại dương mà chúng ta đang nói tới. Một cách so sánh để bạn hình dung đại dương quan trọng với cuộc sống của con người như thế nào. Mặc dù trái đất có một vùng nước mặn liên tục thì các nhà khoa học và các nhà địa lý chia nó thành 5 phần khác nhau. Từ lớn nhất cho đến nhỏ nhất chúng ta có 5 đại dương đó là Thái Bình Dương, Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương, Nam Đại Dương và Bắc Bang Dương. Ngoài khái niệm đại dương thì còn có một cái khái niệm nữa đó là khái niệm biển. Biển là cái vùng nhỏ của đại dương thường có đất liền ở một số phía. Ví dụ chúng ta có vùng biển Caribe, chúng ta có biển địa Trung Hải, chúng ta có biển Đông. Ở trên trái đất này có hơn 97% lượng nước thì nằm trong các đại dương. Các nhà khoa học thì cho rằng mới chỉ có khoảng 5% đại dương trên thế giới là được khám phá mà thôi. Con số 5% được khám phá đôi khi nó có thể là một cái tỷ lệ khác phụ thuộc vào việc định nghĩa thế nào là khám phá và khám phá ở mức độ ra làm sao. Việc lập bản đồ của đáy đại dương người ta nói rằng còn khó hơn nhiều so với lập bản đồ các hành tinh trong vũ trụ. NASA có thể dùng sóng vô tuyến để thăm dò, ghi lại những hình ảnh ở trong vũ trụ. Nhưng công nghệ này lại không thể được sử dụng để thăm dò đại dương vì hàng tỷ tỉ tấn nước đã cạn đường. Đại dương thì chiếm khoảng 2 phần 3 diện tích bề mặt trái đất. Ánh sáng mặt trời chỉ có thể chiếu tới được 1000m dưới mướng nước biển cho nên ở những độ sâu lớn hơn bóng tối gần như bao trùm tất cả. Và cũng chính vì thế đại dương vẫn luôn là một bí ẩn rất lớn đối với nhân loại. Vì sao đại dương lại có màu xanh? Trên thực tế thì nước biển không có màu hoặc có màu rất nhạt. Chúng có được màu xanh là do hấp thụ ánh sáng chiếu trực tiếp từ mặt trời. Các bạn học vật lý thì cũng biết rồi, ánh sáng mặt trời là ánh sáng với 7 màu cơ bản khi được phân tách ra. Trong số 7 màu này thì các màu đỏ, cam, vàng, lục với bước sóng dài đã bị nước biển hấp thụ hết nhanh chóng. Còn lại màu xanh lam và màu tím với bước sóng ngắn chỉ được hấp thụ một phần, còn lại thì tán xạ ra xung quanh. Khi xuống các tầng nước sâu hơn, phần chưa bị hấp thụ sẽ được hấp thụ dần, khiến đại dương càng trở nên đen tối hơn. Đại dương cũng phản xả lại màu sắc từ bầu trời, và bầu trời cũng làm đại dương mang một màu xanh. Nhưng mà điều này chỉ đúng khi mà mặt nước ở trạng thái cực kỳ tĩnh lặng. Nếu mà có sóng to gió lớn nổi lên thì đại dương còn đâu trong xanh nữa. Khi nhìn đại dương từ không gian thì ta nhận thấy có rất là nhiều sắc thái xanh khác nhau. Sử dụng những công cụ đo đạc nhạy hơn mắt người thì người ta thấy rằng đại dương có nhiều mảng xanh, chứ không chỉ là một mảng màu xanh đồng nhất như mắt con người ta thường quan sát được. Sự khác nhau này ngoài những quy luận, những câu chuyện về vật lý, về ánh sáng, thì nó còn liên quan đến số lượng những sinh vật phù du, trầm tích, hoặc là những cái chất hòa trong nước biển. Đại dương rộng lớn như vậy, con gì sống ở giữa lòng đại dương? Các nhà khoa học ước tính có khoảng 1 triệu loài động vật sống trong đại dương, nhưng hầu hết, tức là khoảng 95% là các loài động vật không sương sống. Động vật không sương sống chẳng hạn như là sứa và tôm chẳng hạn. Động vật có sương sống phổ biến nhất trên trái đất thì cũng sống dưới đại dương, đó là cá ngựa. Đây là một loài cá rất là phổ biến và nổi tiếng đặc biệt ở Việt Nam với một số phương thức chữa bệnh. Một số loài động vật nhỏ trên trái đất có thể được tìm thấy ở đại dương. Những loài như là động vật phù du thậm chí còn rất nhỏ, nên bạn chỉ có thể nhìn thấy chúng bằng những thiết bị quan sát đặc biệt, ví dụ như là kính hiển vi chẳng hạn. Và những con cá lớn thì đương nhiên rồi không thể thiếu ở đại dương. Đại dương cũng tràn ngập sự sống dạng thực vật, hầu hết là tảo nhỏ hoặc là những thực vật phù du. Những thực vật siêu nhỏ này có một công việc lớn, đó là thông qua quá trình quang hợp. Chúng tạo ra rất nhiều oxy mà con người và các sinh vật sống trên cạn đang hít thở. Và nói về những sinh vật ở dưới đáy đại dương thì nổi tiếng nhất có lẽ là cá mập. Nhưng mà chúng ta đôi khi vẫn lầm tưởng và đổ ăn cho cá mập. Sự thật là con người giết khoảng 73 triệu con cá mập mỗi năm, trong khi cá mập chỉ giết chết khoảng 12 người mỗi năm. Đôi khi thì chúng thường có xu hướng đến gần con người khi mà chúng ta bơi, nhằm để xem xét rồi lại bỏ đi, chứ không giống như ở trên phim gặp phát lập phẩm luôn. Thực tế thì cá mập ít khi lựa chọn con người làm bữa ăn của chúng, trừ khi chúng đói quá hoặc hiểu nhầm rằng con người là một mũi nguy hiểm. Và dù nhiều người cho rằng cá mập là con vật nguy hiểm nhất ở trên thế giới, nhưng mà trên thực tế, hàng năm, số ca tử vong do bị ong bắp cày đốt hoặc bị chó cắn còn nhiều hơn số ca tử vong do cá mập tấn công. Và khả năng bạn bị chết nếu bị một quả dừa rơi trúng đầu còn nhiều hơn là khả năng bạn thiệt mạng nếu mà bị cá mập tấn công. Rõ ràng là con người đã xây dựng quá thành công hình ảnh dữ dằn của con cá mập. Vậy ngoài cá mập, con gì lớn hơn cá mập không? Và con gì lớn nhất dưới đại dương? Cá voi xanh chỉ là động vật lớn nhất đang tồn tại trên hành tinh của chúng ta đến ngày hôm nay. Gọi là cá voi nhưng thực chất chúng là động vật có vú, sinh con và nuôi con bằng sữa chứ không phải như các loại cá khác đó là đẻ trứng. Các lượng thức ăn hàng ngày mà có voi xanh sử dụng là rất lớn, khoảng 3,6 tấn. Cá voi xanh trưởng thành có chiều dài từ 25 cho đến 30 mét và nặng trên 130 tấn. Riêng chiếc lưỡi của chúng có thể nặng ngang với một con voi. Và trái tim của cá voi xanh thì có thể to như một chiếc xe ôtotaxi. Cá voi xanh thì sống ở tất cả các đại dương trên thế giới, ngoại trừ khu vực Bắc Băng Dương gần Bắc Cực. Thỉnh thoảng, chúng bơi theo nhóm nhỏ nhưng mà thường đi đơn lẻ hoặc đi theo cặp. Và chúng thường di cư đến sích đạo khi mà mùa đông đến. Nói với câu chuyện di cư, bạn có biết rằng, ở trên cạn thì mỗi năm Linh Dương đầu bò châu Phi phải di cư qua một quãng đường hơn 3.000 km để kiếm thức ăn. Hơn 3.000 km rất dài phải không nào. Còn tuần lục Bắc Mỹ thì đi tận 5.000 km. Bạn nghĩ thế đã là dã man chưa? Bạn nghĩ thế đã là phượt thủ khủng khiếp chưa? Nhưng con số đó vẫn chưa nói lên điều gì. So với khoảng cách 22.500 km di cư của cái loài cá voi xám, chúng đi một hành trình từ phần của nước Nga đến vùng biển Mexico rồi lại quay trở lại vị trí cũ. Thêm một số cái nhất khác của đại dương. Cấu trúc sống lớn nhất thế giới không phải là một dạng cây khổng lồ, không phải là một loại nấm khổng lồ, và là một dạng san hô. Dạng san hô này ở ngoài khơi biển Australia, nó có tên là Great Barrier. Dạng san hô này trải rộng trên diện tích lên đến 344.468 km2, tương đương với diện tích của nước ta, và nó lớn đến mức có thể nhìn thấy từ ngoài không gian. Nơi nào sâu nhất của đại dương? Cho đến ngày hôm nay, điểm sâu nhất dưới lòng đại dương mà con người khám phá được là vực thảm Challenger. Vực này thì nằm ở Thái Bình Dương trong dãnh Mariana, và độ sâu cực hạn của nó là hơn 10.900m. Ở những nơi có áp suất lớn và không có ánh sáng như vậy, thì nhà khoa học vẫn đang nghiên cứu để tìm ra cách khám phá những sinh vật đã tồn tại ở độ sâu này như thế nào. Tính đến hiện tại đã có 12 phi hành gia từng đi bộ trên mặt trăng, nhưng chỉ có 4 thủy thủ đoàn đã tới với dãnh Mariana, dãnh sâu nhất ở trái đất. Nguyên nhân vì áp suất ở nơi này lớn hơn gấp 1.000 lần so với trên bề mặt, nhiệt độ xuống rất thấp, tầm nhìn thì gần như là màng không. Vì vậy việc đưa con người xuống dãnh Mariana khó khăn hơn nhiều so với việc đưa con người vào không gian. Vậy con người có thể lặn sâu tới đâu ở đại dương? Đối với con người, một thờ lặn chuyên nghiệp trang bị bình dưỡng khí được khuyến nghị chỉ nên lặn tối đa độ sâu 100m, vì nếu xuống sâu hơn, áp lực nước sẽ khiến cơ thể bị ngộ độc ký oxy. Còn với các loài động vật, có loài lặn xuống được độ sâu 500m như cá voi xanh, có loài sinh sống ở độ sâu 1.500m như cá nhám, hay có những loài động vật có thể lặn xuống 3.000m như có voi mõm khoảng Cuvier. Còn kỷ lục lặn sâu nhất do con người nắm giữ thì sao? Đó là một kỷ lục được nắm giữ bởi một thờ lặn chuyên nghiệp có tên là Jacques Maillon. Anh ta đã lặn xuống độ sâu đáng kinh ngạc 86m mà không cần bất kỳ một thiết bị thở nào. Và nếu bạn mê đồng hồ thì biết rằng Omega là một hãng đồng hồ nổi tiếng, dòng Seamaster có hẳn một cây loại đồng hồ đặt theo tên của người thờ lặn huyền thoại này. Sự thật thú vị tiếp theo, đại dương còn rất nhiều vàng. Trong lòng đại dương chứa hơn 20 triệu tấn vàng, nhưng mà thực ra chúng nằm giải rác và cây vàng ở dưới đại dương thì nó tồn tại giống như kiểu bột giấy nên con người không thể khai thác theo bất cứ một phương pháp tiết kiệm chi phí nào cả. Rất đắt đỏ. Trong khi đó, tổng số vàng mà con người khai thác từ trước đến nay chỉ khoảng 100.000 tấn. Điều đó có nghĩa là nếu như khai thác được hết số vàng trong lòng đại dương thì mỗi người trên trái đất cũng có được vài cân vàng. Nơi xa nhất trên trái đất cũng thuộc về đại dương, Point Nemo, điểm Nemo, được mệnh danh là điểm cô lập nhất hành tinh, được xác định là nơi an nghỉ của Trạm Vũ trụ Quốc tế sau khi kết thúc sữ mệnh của nó. Point Nemo còn được gọi là cực, không thể tiếp cận và là vị trí nằm trên đại dương cách xa đất liệt nhất. Nếu bạn kỳ vọng sẽ thấy một hòn đảo, một con tàu hay một cái gì đó ở Point Nemo thì bạn đã sai lầm. Đây chỉ là một tọa độ địa lý nằm giữa Thái Bình Dương rộng lớn, chứ không phải là một vùng đất hay một hòn đảo nào cả. Nó cách nơi gần nhất có sự sống của con người khoảng 2.700 km. Nhưng ai muốn đến với Point Nemo sẽ phải lênh đênh trên biển khoảng nửa tháng tính từ thời gian xuất phát. Địa điểm này thì hầu như không bao giờ xuất hiện bóng dáng của con người qua lại trừ một số hoạt động phục vụ nghiên cứu khoa học. Đó chính là lý do mà các nhà khoa học chọn nơi đây làm nơi an nghỉ cho các tàu vũ trụ không còn sử dụng được nữa. Và nhân vật tiếp theo sẽ hạ cánh xuống Point Nemo chính là trạm vũ trụ quốc tế ISS dự kiến là vào năm 2024. Những con sóng biển lớn nhất cũng không phải là những con sóng mà bạn có thể nhìn thấy từ bờ. Những con sóng lớn nhất nằm trong lỏng đại dương diễn ra khi mà hai cái khối chất lỏng với hai mặt độ khác nhau chung su đột với nhau. Và những cái ngọn núi lửa mạnh mẽ nhất phun trào nhiều nhất cũng không nằm trên đất liền. Khi nói đến hoạt động núi lửa thì các đại dương diễn ra với một cái tần suất diễn ra với một mức độ mạnh mẽ hơn trên đất liền rất nhiều. Trên thực tế 90% của tất cả những hoạt động núi lửa trên cái trái đất này thì xảy ra ở đại dương. Và cái khu vực núi lửa hoạt động mạnh mẽ nhất nằm ở Nam Thái Bình Dương. Đây là một khu vực có diện tích không lớn hơn diện tích của New York nước Mỹ nhưng mà chưa đến 1133 ngọn núi lửa. Tất cả đều rất khổng lồ. Nhân tiện cái câu chuyện về núi, nhân tiện cái câu chuyện về nhất thì ngọn núi dài nhất thế giới, ngọn núi dài nhất trên hành tinh của chúng ta nó nằm dưới đáy đại dương chứ không phải là dãy núi Andes ở Nam Mỹ. Vậy kỷ lục về ngọn sóng cao nhất thế giới từng được ghi nhận thì như thế nào? Trước kia kỷ lục ngọn sóng cao nhất thế giới từng thuộc về một con sóng cao đến 19 mét được đo bằng phao ở Bắc Đại Tây Dương. Hiện nay ngọn sóng kinh khủng nhất thế giới được ghi nhận cao tới tận 29 mét và được một chiếc thuyền ghi lại vào năm 2002 cũng ở khu vực Bắc Đại Tây Dương này. Và có lẽ là trên thế giới vẫn còn nhiều ngọn sóng cao hơn chỉ có điều con người chưa ghi nhận lại được mà thôi. Sóng to, bão lớn thì những con tàu sẽ gặp nguy hiểm. Ước tính rằng bây giờ dưới lòng các đại dương thì có khoảng 3 triệu con tàu đắm, một con số khổng lồ. Con người đã băng qua đại dương và con người cũng không ít lầm gặp vấn đề với đại dương. Nổi tiếng nhất có lẽ là trên tàu Titanic. Và nhờ hàng triệu con tàu đắm này, đại dương là nơi lưu trữ vô số những kho báo về hiện vật. Ước tính rằng, ở dưới lòng đại dương có nhiều kho báo hơn tất cả các bảo tàng trên thế giới cộng lại. Kỷ lục tiếp theo của đại dương thuộc về Thủy Triều. Thủy Triều cao nhất trên thế giới ở Vịnh Fundy tại Canada. Vào một số thời điểm trong năm, thì độ tranh lệch giữa mực nước cao nhất và mực nước thấp nhất của Thủy Triều, bạn có tin được không, Tại điểm rộng nhất của đại dương, đó là Thái Bình Dương. Tính từ Indonesia đến Colombia, thì Thái Bình Dương rộng lớn hơn Mặt Trăng rất nhiều. Phần này, nếu chúng ta đo độ dài, thì nó rộng 20.000 km, tức là gấp hơn 5 lần đường kính của Mặt Trăng. Đại dương cho con người cái gì nhiều nhất? Bên cạnh vàng, thì đại dương cho con người dầu mỏ. Vàng từ đại dương thì không lấy được, nhưng mà dầu chắc chắn là lấy được. Dầu mỏ là một trong những nguồn tài nguyên lớn nhất của đại dương. Gần 1 phần 3 lượng dầu trên thế giới tới từ các mỏ ngoài khơi ở trong đại dương của chúng ta. Các khu vực phổ biến nhất để khoan dầu đó là Vịnh Ả Rập, Biển Bắc và Vịnh Mexico. Và cuối cùng, đó là một lời cảnh tình. Ngoài biến đổi khí hậu, thì ô nhiễm môi trường cũng đã thay đổi nhanh chóng các đại dương trên khắp hành tinh của chúng ta. Bằng cách này hay cách khác, thì có thể tôi và chính các bạn vẫn đang thả rác ra ngoài đại dương. Ước tính rằng mỗi năm, lượng rác thả ra các đại dương trên thế giới nhiều gấp 3 lần trọng lượng cá đánh bắt được. Và các nhà khoa học ước tính, vẫn với tốc độ như vậy, đến khoảng năm 2050, thì số lượng rác ở dưới lòng đại dương sẽ nhiều hơn số lượng cá ở chính đại dương. Cảm ơn các bạn vì đã quan tâm theo dõi câu chuyện này. Nếu mà cảm thấy thú vị, bạn đừng quên nhấn nút đăng ký kênh, bật chuông thông báo và chia sẻ. Và bây giờ thì xin được nói lời chào tạm biệt.