Chợ Vắng Tanh, Tiểu Thương Đồng Loạt Đóng Cửa Nghỉ bán, Sự Thật Phía Sau

Từ Thổ Tan, tỉnh Vĩnh Phúc đến chợ Bình Tây, An Đông, TP.HCM hay chợ Rồng, Nam Định, hàng loạt tiểu thương đồng loạt đóng cửa, dừng kinh doanh khiến khung cảnh tại các khu chợ từng xâm ướt bỏng trở nên vắng vẽ lạ thường. Những giải sạc im liềm, ánh mắt hoang mang của người bán, những chiếc ghế nhựa trống trải tạo nên khung cảnh đầy lo lắng giữa các đô thị lớn. Nguyên nhân không chỉ đến từ áp lực buôn bán hay sức mua giảm mà chủ yếu bắt nguồn từ việc khai triển chính sách thuế mới và yêu cầu quản lý hóa đơn điện tử, điều khiến nhiều tiểu thương nhỏ lẻ lúng túng, chưa kịp thích nghi. Cách thực hiện quá độc ngột, thiếu lộ trình cụ thể đã gây ra những phản ứng trái chiều. Đây là bài toán lớn về truyền thông, hỗ trợ và lộ trình chuyển đổi hợp lý. Phải chăng đã đến lúc cơ quan chức năng cần nhìn lại cách khai triển chính sách để tiểu thương yên tâm làm ăn lâu dài? Sau đây là bài viết của nhóm phóng viên báo Quân đội Nhân dân với tựa đề Hàng loạt tiểu thương đóng cửa, dừng kinh doanh. Vì sao? Kính mời quý vị cùng theo dõi! Làn sóng, đóng cửa Trong thời gian gần đây, hàng loạt tiểu thương tại nhiều khu chợ lớn ở các tỉnh, đặc biệt tại thị trấn Thổ Tăng, Vĩnh Phúc, nơi từng được mệnh danh là thủ phủ buôn bán miền Bắc, bất ngờ đóng cửa đòng loạt, dừng hẳn mọi hoạt động kinh doanh. Sự việc khiến nhiều người dân bất ngờ và gây ra không ít xáo trộn trong đời sống. Thổ Tăng, vốn nổi tiếng cả nước với gần 3.000 hộ kinh doanh, 300 doanh nghiệp hoạt động ngày đêm. Nơi đây buôn bán đủ mọi mặt hàng, từ thực phẩm, nông sản, hóa mỹ phẩm, đồ gia dụng đến máy móc, vật liệu xây dựng. Giao thương sôi động không ngừng nghỉ. Nhưng trong những ngày cuối tháng 5, phố xá trở nên vắng lặng lạ thường khi các tiểu thương đòng loạt hạ cửa sập. Chị Vũ Thị Thúy, một tiểu thương tại khu phố mới, kể lại, cả khu phố đang tắt nập, bọn vắng lặng khát thương. Cửa hàng của chị cùng tất cả các cửa hàng khác trong khu vực đều đóng cửa, không ai buôn bán gì nữa. Không chỉ riêng chị mất doanh thu mà cả những người làm thuê, giao hàng, bốc vác cũng bị ảnh hưởng nặng. Trước tình hình này, lực lượng quản lý thị trường tỉnh Vĩnh Phúc đã nhanh chóng phối hợp với chính quyền địa phương xuống từng khu vực buôn bán, gặp gỡ tiểu thương để lắng nghe và giải thích rõ các chính sách liên quan. Sau ba ngày căng thẳng, phần lớn hồ kinh doanh đã mở cửa trở lại. Đóng cửa cho lành. Khác với Thổ Tăng, tại nhiều địa phương khác, không ít tiểu thương vẫn đang án binh bất động, chưa biết bao giờ mới mở cửa trở lại. Tại TP.HCM, chợ Bình Tây, quận 6, ghi nhận có tới hơn 470 trong tổng số hơn 2.300 sạp hàng, tức hơn 20% vẫn đang đóng cửa. Còn ở chợ An Đông, quận 5, nổi tiếng là nơi buôn bán xị các mặt hàng thời trang, mỹ phẩm, cũng có 65 trên 900 hồ kinh doanh đã trả lại sạp, chấm dứt hoạt động buôn bán. Ngày 5 tháng 6, Cơ quan thuế và quản lý thị trường TP.HCM đã tổ chức buổi đối thoại với hơn 200 tiểu thương tại chợ An Đông để giải thích các quy định mới về thuế, hóa đơn. Tuy nhiên, nhiều người vẫn cho biết họ gặp khó khăn khi phải phai báo điện tử, kê khai nguồn gốc hàng hóa, khiến tâm lý lo lắng càng gia tăng. Không chỉ ở miền Nam, tình hình tương tự cũng đang diễn ra tại chợ Ninh Hiệp, huyện Gia Lâm, Hà Nội, nơi được coi là thiên đường vải vóc. Không khí buôn bán tại đây cũng rơi vào trạng thái ảm đạm. Hàng loạt sạp đóng cửa, vắng vẽ đến mức có người ví von rằng chợ giờ trở thành nơi nghỉ trưa hơn là nơi buôn bán. Trong khi đó, những người làm nghề vận chuyển, bốc phát, dịch vụ ăn uống cũng bị ảnh hưởng theo. Ông Nguyễn Văn Hùng, người chở hàng lâu năm tại chợ, thang thở. Trước đây ông chạy suốt ngày, không hết việc, giờ cả ngày không có một cuốc xe. Không chỉ ở Ninh Hiệp, chợ Rồng, chợ đầu mối xăm út nhất tỉnh Nam Định, những ngày này cũng rơi vào tình trạng vắng vẽ, tiêu hiu do tiểu thương đóng cửa hàng loạt. Toàn bộ khu chợ cao 3 tầng, 82 kiosk và gần 1.500 sạp hàng, song ước tính có khoảng 70% đã đóng cửa. Bà Lê Thị Hương, 75 tuổi, gắn bó với chợ gần 30 năm, chia sẻ đầy lo lắng. Chưa bao giờ bà thấy cảnh chợ tiêu hiu như thế này. Nếu không sớm có hướng tháo gỡ, nhiều tiểu thương sẽ phải nghỉ bán, phá sản. Tại TP Điện Biên Phủ, tình trạng cũng tương tự. Ở các khu chợ như Nong Bua, Trung tâm 1 hay tại Trung tâm Thương mại Him Lam Plaza, nhiều kiosk cũng đồng loạt dừng hoạt động từ ngày 1 tháng 6. Bà Lo Thị Ính, một tiểu thương tại chợ Trung tâm 1, bày tỏ rằng cửa hàng đóng hàng loạt, khiến người dân hoang mang, buôn bán trì trệ, sinh hoạt bị ảnh hưởng. Không chỉ ở Nam Định hay Điện Biên, tình trạng tiểu thương bỏ chợ còn xảy ra ở nhiều tỉnh thành khác từ miền Bắc vào miền Nam, như Thanh Hóa, Đắk Lắk, Quảng Bình, Sơn La. Trước thực trạng này, câu hỏi đặt ra là, điều gì đang khiến tiểu thương đồng loạt rút khỏi chợ? Và đâu là giải pháp để ổn định lại đời sống kinh doanh, sinh hoạt thường ngày? Thiếu hóa đơn, lú tốn trước quy định mới về thuế Có nhiều nguyên nhân dẫn đến lăng sóng tiểu thương tạm ngừng kinh doanh. Ngoài một số người bán hàng giả, hàng nhái, lo sợ bị kiểm tra và xử phạt, thì văn lớn tiểu thương gặp khó khăn vì không có hóa đơn mua hàng, gọi là hóa đơn đầu vào. Điều này khiến họ không thể hoàn tất các thủ tục cần thiết theo quy định mới. Một nguyên nhân nữa là nhiều tiểu thương vẫn chưa quen với cách tính thuế mới. Trước đây họ chỉ phải đóng mức thuế cố định hàng tháng, nay họ phải chuyển sang tính thuế, theo doanh thu thực tế, xuất hóa đơn điện tử từ máy tính tiền, đồng thời dữ liệu phải được gửi đến cơ quan thuế. Việc thay đổi đột ngột khiến không ít người lúng túng, lo lắng. Sau khi Thủ tướng ban hành các văn bản yêu cầu tăng cường chống buôn lậu và hàng giả, vào tháng 5-2025, huyện Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc đã lập đoàn kiểm tra nhiều cửa hàng tại thị trấn Thổ Tăng. Một số nơi bị phát hiện bán dầu gội, bột giặc giả, thực phẩm không rõ nguồn gốc khiến tin đồn về kiểm tra toàn diện lan nhanh. Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân huyện, ông Nguyễn Phương Nam cho biết nghe thông tin nếu không có hóa đơn đầy đủ thì sẽ bị tịch thu hàng, khiến nhiều tiểu thương lo sợ và đồng loạt đóng cửa hàng. Tại nhiều chợ trên cả nước, tình trạng tiểu thương ngừng buôn bán không còn là chuyện lệ tẻ mà đã lan rộng, chủ yếu do lo ngại bị phạt vì không có hóa đơn đầu vào, tức giấy tờ chứng minh nguồn gốc hàng hóa. Trong bối cảnh lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra, xử lý hàng giả, hàng nhái, thì việc không có hóa đơn khiến nhiều người chọn cách đóng cửa cho an toàn. Chị Trần Minh Nguyệt, tiểu thương có gần 10 năm kinh doanh tại Trung tâm Thương mại Sơn Long, Ninh Hiệp, Hà Nội, chia sẻ, không phải các tiểu thương muốn nghỉ bán, mà vì gần đây lực lượng chức năng kiểm tra dồn dập. Mặt hàng nào không có giấy tờ đầy đủ đều bị thu giữ, phạt tiền. Trong khi hầu hết tiểu thương như chị lấy hàng từ khoi Trung Giang hoặc qua đường Tiểu Ngạch nên không có hóa đơn. Tương tự, bà Hắc, kinh doanh thời trang tại chợ Bình Tây, TP.HCM, cũng tâm sự. Bà nhập hàng từ nhiều nguồn nhỏ lẻ nên không có hóa đơn, trong khi kinh doanh ở chợ truyền thống đã khó vì bị cạnh tranh gây gắt từ bán hàng online, siêu thị. Giờ mà bị phạt thì lời lãi chẳng còn gì nên bà đành đóng sạp. Trên thực tế, tình trạng kinh doanh hàng hóa không có hóa đơn đang diễn ra rất phổ biến. Đó là lý do khiến việc tiểu thương đóng cửa, ngừng kinh doanh lan rộng. Điển hình như tại thị trấn Thổ Tang, có đến 100% tiểu thương được hỏi thừa nhận rằng phần lớn hàng hóa của họ không có hóa đơn. Anh Vũ Văn Ninh, kinh doanh nông sản cho biết, tôi buôn bán đổ, lạc, mộc nhỉ. Chỉ một phần hàng nhập từ các công ty là có hóa đơn, còn thu mua nhỏ lẻ từ người dân thì muốn lấy hóa đơn cũng không thể. Chị Vũ Thị Thúy, kinh doanh thiết bị nhà bếp, thật thà chia sẻ, khoảng 80-90% hàng hóa của tôi không có hóa đơn đầu vào. Tôi không lấy hóa đơn để hạ bớt giá bán. Chỉ khi khách mua hàng có nhu cầu thì tôi mới liên hệ với công ty yêu cầu xuất hóa đơn. Nằm im nghe ngóng tình hình. Từ ngày 1 tháng 6 năm 2025, theo quy định mới tại Nghi định 70, các hộ kinh doanh có doanh thu trên một tỷ đồng một năm trong một số lĩnh vực buộc phải thay đổi cách nột thuế. Thay vì nột theo kiểu khoáng cố định như trước, họ phải chuyển sang hình thức tính thuế theo doanh thu thực tế. Cụ thể phải sử dụng máy tính tiền có kết nối dữ liệu với cơ quan thuế và xuất hóa đơn điện tử cho mỗi giao dịch. Nghe có vẻ đơn giản, nhưng với nhiều tiểu thương đây là thay đổi lớn, đầy áp lực. Nhiều người rơi vào tình trạng hoang mang, chưa biết phải bắt đầu từ đâu. Do đó họ chọn cách nằm im nghe ngóng, tạm thời đóng cửa hoặc chỉ buôn bán cầm chân để chờ hướng dẫn rõ ràng hơn. Chị Vũ Thị Hoài Phương, chủ cửa hàng thức ăn cho thú cưng ở thành phố Bà Rịa, chia sẻ. Cả ngày chị chỉ lây hoay tìm hiểu cách kê khai thuế, chọn phần mềm phù hợp, thiết bị nào dễ dùng để xuất hóa đơn điện tử. Mọi thứ quá gấp gác khiến chị không có thời gian để chuẩn bị. Tương tự bà Nguyễn Thụy Nhuận, chủ cửa hàng quần áo ở chợ Ninh Hiệp, Hà Nội, thang thở. Kinh doanh mấy chục năm như bà, chưa bao giờ rắc rối như bây giờ. Bà cho rằng bản thân đã lớn tuổi, dùng điện thoại còn khó, giờ bảo dùng app để kê khai online, thì thật sự không biết bắt đầu từ đâu. Bà cho rằng cách làm hiện nay quá đột ngột, khiến ai cũng lúng túng, lo sợ. Nhiều người phải đóng cửa hàng, nằm im ngang ngóng. Chính sách thuế mới, cần chậm lại để dân kịp thích nghi. Việc xiết chặt hóa đơn và chuyển sang tính thuế theo doanh thu thực tế, nhằm giúp làm trong sạch môi trường kinh doanh, ngăn chặn gian lận, hàng giả, hàng nhái. Tuy nhiên, cách thực hiện hiện nay bị đánh giá là quá nhanh, khiến nhiều người kinh doanh nhỏ lẻ trở tài không kịp. Phần lớn tiểu thương bày tỏ lo lắng vì quy định mới được đưa vào áp dụng quá gấp, chưa có thời gian để hiểu và chuẩn bị. Chính điều đó đã khiến không ít người tạm ngưng buôn bán để né rủi ro. Theo luật sư Lê Văn Lên, Giám đốc Hãng luật Capital TP.HCM, Nghị định 70-2025, Nghị định Chính phủ, băng hành ngày 20-3-2025, và thông tư 32-2025, băng hành ngày 31-5-2025, đều có hiệu lực từ ngày 1-6-2025, tức là chỉ sau hơn 2 tháng. Ông Lên nhận xét đây là khoảng thời gian quá ngắn cho một chính sách tác động trực tiếp đến hơn 37.000 hộ kinh doanh có doanh thu lớn đang nộp thuế khoáng. Việc chuyển đổi gấp gấp khiến họ cảm thấy bị động, hoang mang, nhất là những người buôn bán lâu năm tại các chợ truyền thống và khu dân cư. Ông cũng cho rằng nếu có một lộ trình chuyển đổi hợp lý, ví dụ từ 6 tháng đến 1 năm, thì người dân sẽ dễ dàng tiếp cận và áp dụng hơn. Việc chưa có hướng dẫn cụ thể ở nhiều địa phương cũng làm cho cả tiểu thương lẫn cơ quan thuế địa phương gặp khó. Đại diện Cục Thuế Bộ Tài chính cho biết, để thực hiện hiệu quả chính sách mới, thời gian qua, Bộ đã chủ động đề xuất Thủ tướng Chính phủ ra công điện yêu cầu các bộ, ngành, địa phương cùng phối hợp khai triển. Trong tâm là đẩy mạnh áp dụng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền, hình thức giúp quản lý thuế chặt chẽ hơn. Đối với các tiểu thương chưa thể thực hiện vì thiếu máy móc, thiết bị công nghệ, Cục Thuế đề xuất địa phương còn hỗ trợ kịp thời cả về hạ tầng lẫn chi phi lắp đặt ban đầu. Đồng thời trong tháng 6-2025, ngành thuế sẽ mở đợt cao điểm tuyên truyền, hướng dẫn giải đáp thắc mắc và hỗ trợ người dân tháo gỡ khó khăn khi chuyển đổi sang cách làm mới. Dù vậy, thực tế cho thấy, nhiều tiểu thương vẫn đang rất mơ hồ, lúng túng. Luật sư Lê Văn Lên cho rằng, muốn thành công thì phải trú trọng truyền thông, vận động người dân hiểu rõ chính sách, chứ không thể chỉ bàn hành văn bản và yêu cầu mọi người phải làm theo. Đồng quan điểm, luật sư Nguyễn Thị Yến Nhi, giám đốc công ty luật YN Associates TP.HCM cho rằng, phần lớn hồ kinh doanh nhỏ hiện thiếu cả thiết bị, phần mềm và kỹ năng sử dụng. Nếu làm ồ ạc, đồng loạt, họ dễ phản ứng tiêu cực. Vì vậy, cần chia nhóm đối tượng, có phương pháp tiếp cận phù hợp, không thể áp dụng rập khuôn như doanh nghiệp lớn. Để tiểu thương yên tâm làm ăn lâu dài. Việc quản lý chặt chẽ hơn các loại hóa đơn hàng hóa, đặc biệt với tiểu thương có doanh thu lớn, nhằm bảo đảm sự minh bạch trong kinh doanh, ngăn chặn hàng lậu, hàng giả và bảo vệ người tiêu dùng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, việc mua bán hàng hóa không có hóa đơn đã trở nên phổ biến từ lâu, nhiều người coi đó là điều bình thường. Nguyên nhân một phần xuất phát từ việc cơ quan chức năng từng buôn lộng quản lý trong thời gian dài. Vì vậy, không thể đổ lỗi hoàn toàn cho tiểu thương, nếu siết chặt quản lý và sự phạt quá đột ngục, không có lộ trình rõ ràng, sẽ dễ gây ra phản ứng tiêu cực như tình trạng hàng loạt tiểu thương đã nghỉ bán gần đây. Tại thị trấn Thổ Tăng, sau khi nhiều tiểu thương đồng loạt đóng cửa, dừng kinh doanh, chính quyền địa phương và chi cục quản lý thị trường đã nhanh chóng vào cuộc. Ông Nguyễn Đức Trung, chi cục trưởng chia sẻ rằng, cơ quan chức năng đã trực tiếp đến chợ vận động, giải thích rõ ràng rằng hiện nay chỉ tập trung kiểm tra hàng giả, hàng lậu, thực phẩm kém chất lượng, còn việc áp dụng quy định mới về thuế và hóa đơn sẽ thực hiện dần dần theo từng giai đoạn. Khi được thông tin cụ thể, nhiều tiểu thương đã yên tâm và quay lại kinh doanh bình thường. Bạn nghĩ sao về những chia sẻ này? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn ở phần bình luận bên dưới và đừng quên nhấn đăng ký kênh, bật chuông thông báo để cập nhật thêm nhiều thông tin hữu ích nhé!