Tranh đỏ Kim Hoàng| VTV4

Đã từng có số phận ba chìm bầy nổi và gần 100 năm tưởng như đã hoàn toàn mai mộn. Nhưng vài năm gần đây, sau bao khó khăn, bao thử thách, những bức tranh thuộc dòng tranh dân dàn này đã được khôi phục thành công. Dù vẫn còn nhiều thách thức, nhưng sắc đỏ của dòng tranh tưởng như đã thất truyền, đang được thắm lại, được đón nhận, là minh chứng cho sự tồn tại, sự hồi sinh và kế thừa mạnh mẽ những giá trị văn hóa truyền thống mà thế hệ trước đã để lại. Trong phòng trưng bày các dòng tranh dân dan Việt Nam của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam tại Hà Nội, có hai bức tranh khá đặc biệt, đó là bức tranh lận độc và bức tranh thần kê của làng tranh Kim Hoàng. Hai bức tranh này đã được nhà nghiên cứu Phan Ngọc Khuê siêu tầm tại làng Kim Hoàng, Vân Canh vào năm 1975 và đã được trưng bày từ đó đến nay. Và hai bức tranh này thì thường xuyên được trưng bày ở Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam rất lâu rồi và khi mà phải thay đổi không gian trưng bày thì vẫn luôn luôn là trưng bày hai bức tranh này để thấy rằng cái tầm quan trọng, cái giá trị của nó, của đại diện dòng tranh Kim Hoàng trong dòng trảy tranh dân dan Việt Nam. Trong cái thời gian mà đi nghiên cứu thì các bác ấy cũng có tìm được thêm những cái ván gỗ, cái mục bả của con lợn và con gà thì nó cũng không được đầy đủ. Ví dụ như tranh gà nó là tranh bộ đôi chẳng hạn thì cũng chỉ tìm được một ván hoặc là tranh lợn thì cũng chỉ tìm được cái ván mảng chứ không có ván nét vì kỹ thuật Kim Hoàng nó lại vừa là nét vừa là mảng. Nhà nghiên cứu Phan Ngọc Khuê vẫn còn giữ lại bản trục bài báo có tên tranh Tết Kim Hoàng do ông viết được đăng trên tờ văn nghệ số Tết Bính Thìn năm 1975. Chính nhà nghiên cứu Phan Ngọc Khuê là người đã công bố rộng rãi với những người yêu quý mỹ thuật Việt Nam. Phát hiện về một dòng tranh dân gian xưa ở làng Kim Hoàng, xã Vân Canh, miệng Hoài Đức, thuộc tỉnh Hà Tây, nay là Hà Nội. Trước năm 1915 ở đây có một cái làng tranh cứ đến giáp Tết thì họp để mà im tranh để đem đi bán và đem đi bán thì là chạy lắm. Có một cái trận vỡ đê người ta gọi là cái đê liên mạc năm 1915. Hết trận lụt thì gần như là không nhà ai còn ván nữa và coi như phường tranh bị xóa sổ. Vì không còn có màu để im. Tranh Kim Hoàng rất là đẹp. Theo cái tìm hiểu của tụi tôi, đối với cả tranh dân gian thế giới là không có một cái dòng tranh nào chỉ ngập tràn một cái sắc đỏ như của cái tranh dân gian Kim Hoàng. Cái màu đỏ thì đối với chúng ta nó là một cái màu sinh khí. Dán một cái màu đỏ là sinh khí đấy ở trong mỗi gia đình thì đã là mang lộc tài, mang may mắn cũng như là xua đuổi những cái xui rủi không đến vào trong năm mới nữa. Chính vì như thế nó tạo nên một cái động lực để mà mình cố gắng mình có thể là khôi phục lại tranh dân gian Kim Hoàng. Có một cái dự án là khôi phục tranh dân gian Kim Hoàng Chị Hòa là giám đốc dự án. Chị còn trình bày là bây giờ là phải tìm lại những cái dấu ẩn xưa, những câu chuyện, những điều mà chưa biết về tranh dân Kim Hoàng. Chúng tôi họp bàn với nhau để tìm hiểu hiện văn gốc, bao giờ cũng lắm với hiện văn gốc. Hiện văn gốc cũng là, nó gồm 3 cái yếu tố chính là 2 cái bức tranh ở trong Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. Và sau đó là chúng tôi dựa vào cái cuốn sách tranh dân gian Việt Nam của tác giả Pa Panh Lưu Đặng. Và sau đó là căn cứ vào đấy để đối chiếu với những cái câu chuyện mà chúng tôi đã về là Kim Hoàng phỏng vấn, ghi âm lại và xem những cái gì thực tế còn sót ở làn. Cuộn sách của cụ Đu Răng là một cái chiều khóa để tôi có thể là mở cái cánh cửa để bước vào thế giới tranh dân gian Kim Hoàng. Được xem lại cái cuộn sách tranh Đu Răng mà đã được in màu thì từ đó thì chúng tôi mới có thể là có cơ sở để mà phân biệt được 3 dòng tranh là Hàng Chống, Kim Hoàng và Đông Hồ. Và dựa trên đó thì tôi mới có thể là khôi phục được độ khoảng tầm 50 mẫu tranh cổ của tranh dân gian Kim Hoàng. Khi đã có mẫu tranh trên ván khắc thì công đoạn tiếp đến là phải phục chế màu. Tranh Kim Hoàng có đặc điểm dùng màu sắc tự nhiên như màu trắng tạo từ thạch cao, màu xanh chàm từ mực tàu hòa với nước chàm, màu đỏ lấy từ sơn, màu đen từ cho, dơm dạ, màu xanh từ dị đồng, màu vàng từ hoa rành rành. Nghiên cứu của chị Thu Hòa và ekip cho thấy tranh Kim Hoàng được vẽ trên giấy gió pha thêm sắc hồng điều, đỏ cam, đỏ pháo tạo nên một vẽ tươi thắm riêng biệt so với tranh Đông Hồ và Hàng Chống. Đề tài tranh được lấy từ chính của sống mộc mạc của người dân Bắc Bộ biển hình là hình ảnh con trâu, bò, lợn, gà là đời sống sinh hoạt chốn thôn quê dân dã. Đặc biệt, tranh Kim Hoàng thường có thêm chữ Hán, chữ Nôm do được khai sinh ở một ngôi làng giàu truyền thống Hòa Bảng. Chữ trên tranh cũng mang ý nghĩa những lời cầu chúc trong năm mới. Tranh dân dân Kim Hoàng thì trước đây các cụ thường bán là tranh gà và tranh lợn bởi vì là tranh gà và tranh lợn là mang tính ứng dụng, bởi vì người ta sẽ mua ví dụ như là tranh lợn thì sẽ là những cái gia đình mà nuôi lợn thì người ta sẽ phải cúng thần chuồng và mỗi ngày Tết là người ta sẽ mua về cúng thần chuồng sau đó rồi đốt đi. Bức thần kê thì nó là một trong, tôi nghĩ rằng là so với cả trong tất cả các dạng tranh dân dàn nó cũng là một trong những cái bức đẹp nhất, ý nghĩa nhất và bởi vì nó có cả thơ chấn trạch, có cả hình ảnh và cái con gà đấy nó không phải như một cái con gà thịt như bình thường mà nó là thần kê rũ mảnh và đầy đủ 5 cái đức tính như là những cái đức tính của những cái người đàn ông. Đó nhất đấy là Đối với cả sản xuất hỏng loạt thì cần phải cái giá thành nó rẻ và nhanh. Lúc đầu thì nhuộm hỏng hàng nghìn tờ bình thường thì mình cứ nghĩ là mình chỉ có bôi màu lên một cái tờ giấy gió nhưng mà trong cái quá trình mà mình bôi màu như thế lên thì giấy gió nó sẽ bị nhăm. Bí quá thế là cuối cùng là tôi đã sang bên làng tranh dân dân Đông Hồ và nghệ nhân Nguyễn Đăng Chế đã giúp. Bao khó khăn, bao thử thách sắc đỏ và những nét vẽ của tranh Kim Hoàng được tái hiện. Không chỉ dừng lại ở việc khôi phục kỹ thuật, chị Hòa còn mong muốn khôi phục nghề. Phải làm sao để người dân ở Vân Canh biết làm nghề, từng bước sống được bằng nghề. Chị đã hỗ trợ một số người say mê tranh ở Vân Canh tìm hiểu thêm về nghề tranh ở Đông Hồ, Bắc Ninh và cùng các họa sĩ hướng dẫn người thợ cách thực hành. Sau 7 năm kiên trì ekip của chị Thu Hòa và dân làng Kim Hoàng đã thành công đưa dòng tranh dân gian Kim Hoàng trở lại. Sự hồi sinh của một giá trị văn hóa đã nhận được sự ủng hộ của công chúng khi nó thúc đẩy sự tự hào về vẻ đẹp truyền thống và mong muốn lan tỏa văn hóa Việt trong những người trẻ. Không chỉ sử dụng những mẫu tranh Kim Hoàng truyền thống mà hàng năm theo quý chúng tôi cũng đã sáng tạo ra những mẫu tranh Kim Hoàng. Ví dụ như năm nay thì là tôi đã tạo ra những mẫu tranh dòng dựa trên những kiến trúc đình làng và dựa trên những hoa văn của sắc phong. Tranh dân gian bây giờ thì không chỉ phục vụ trong dịp Tết nữa mà tranh dân gian còn được phục vụ trong đời sớm hàng ngày và nó sẽ càng ngày nó sẽ càng đáp ứng được nhu cầu thị trường hơn. Tôi đang số hóa dòng tranh dân gian Kim Hoàng và khi số hóa này thì nó có rất là nhiều những cái lợi số hóa chúng ta có thể giữ lại để chúng ta thiết kế chúng ta ứng dụng lên ấn phẩm hiện đại. Từ những cái vật dụng hữu ích thì họ sẽ gợi cái chí tò mò đặc biệt là giới trẻ họ sẽ tìm ra được những nét đẹp của những bức tranh dân gian mà theo như quan điểm chung thì nó không còn phù hợp với cuộc sống bây giờ nữa bởi vì nó rất là thô sơ khi hình ảnh của tranh dân gian Việt Nam được đưa vào cuộc sống hiện đại thì dần dần nó sẽ thấm vào và nó sẽ được người ta cảm nhận theo một cách khác đi. Bên cạnh cái nhóm đối tượng là những người trẻ ở Việt Nam thì chúng tôi hướng tới một đối tượng mục tiêu nữa đó là cách du lịch nước ngoài đến với Việt Nam Khi mà khách nước ngoài họ đến Việt Nam thì hầu hết họ đều mong muốn tìm hiểu về các cái giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam ngoài văn hóa ẩm thực rồi về các cái điểm du lịch, di tích lịch sử thì văn hóa tinh thần là một cái điều mà họ cũng rất là mong muốn tìm hiểu khám phá bởi vì cái văn hóa tinh thần nó là một cái yếu tố không thể thiếu để tạo ra được cái cốt cách của con người Việt Nam Trở thành cái chủ đề, cái nguồn cảm hứng cho bộ sưu tập áo dài thì Ngọc Hân đã có một cái mong muốn rằng là tranh Kim Hoàng trở nên nổi bật hơn được mọi người biết đến nhiều hơn lan tỏa tình yêu với cả văn hóa dân gian nói chung, cũng như là tình yêu với tranh Kim Hoàng nói riêng Nó đẹp không hề kém gì những dòng tranh nổi tiếng của chúng ta như là tranh Đông Hồ, hoặc là tranh Hàng Chống đều là những tranh mà mọi người đã biết đến rất là nhiều Một cái dự án này tôi nghĩ do đó là cái tính cộng đồng, cái tính gân kết nó liên quan đến cái việc sử dụng cơ sở vật chất của làng các cụ đại diện cho dân làng để cho ekip để mượn được cái phòng truyền thống đấy và đó là một cái khởi đầu quý báu của dự án nghiên cứu dòng tranh dân gian Kim Hoàng Và tôi nghĩ rằng là nếu như mà không có những cái người làng mà nhiệt tình, mà thiết tha thì tôi nghĩ rằng là cái dự án cũng khó có thể là thành công Để mà có được một địa nhân như thế này thì đã phải đào tạo đến 10 người Thế nhưng mà mỗi người sẽ chỉ đáp ứng được ở một cái thời gian sau đấy là người ta không có năng khiếu hoặc là người ta không thể kiên nhẫn được thì người ta sẽ bỏ dân dân, bỏ dân dân Như là cậu Trung đây là chỉ có đào tạo được khoảng tầm tầm 2 năm là cậu ấy đã làm được Tôi nghĩ rằng là khi mà làm một cái việc gì có ích cho văn hóa thì mình sẽ gặp những người cần gặp và cậu Trung đấy là cái người mà tôi sẽ phải gặp ở trong cái dự án tranh dân gian Kim Hoàng Mộc mạc trong chủ đề nhưng lại tinh tế trong từng nét khắc bán in ngẫu hứng trong cách tô màu đưa bút Tranh Kim Hoàng là sự hòa quyện độc đáo của nghệ thuật dân gian Hy vọng dòng tranh này sau khi hồi sinh sẽ góp một sắc màu mới khẳng định vị trí của tranh dân gian trong dòng chảy chung của mỹ thuật dân gian Việt Nam góp phần đưa văn hóa cổ truyền của dân tộc đến gần hơn với cuộc sống của mỗi người dân đất Việt