Khổng Tử ngồi dậy, ôn tồn nói: “Thầy trò ta xa quê nhà đã lâu, hôm nay mới lại có cơm ăn. Thầy muốn dành một ít cơm để cúng tổ tiên trước… Các con thấy có nên không?” Tất cả học trò đều đồng thanh: “Thưa thầy, nên ạ!” Riêng chỉ có Nhan Hồi... im lặng. Khổng Tử khẽ nhíu mày nói: “Nhưng… không biết nồi cơm này… có sạch không?” Tất cả học trò ngơ ngác nhìn nhau không hiểu ý thầy là gì? Lúc ấy, Nhan Hồi mới đứng dậy, chắp tay nói: “Dạ… thưa thầy… nồi cơm này… không sạch ạ.” Khổng Tử hỏi: “Tại sao không sạch?” Nhan Hồi cúi đầu, kể lại: “Thưa thầy… khi cơm vừa chín, con mở vung ra đảo lại, thì có một miếng bồ hóng từ mái bếp rơi xuống. Con vội đậy vung lại nhưng không kịp. Con định bỏ phần cơm bẩn đi, nhưng cơm ít người đông, nếu bỏ đi một phần thì mọi người sẽ bị đói đi một phần nên con đã ăn phần cơm ấy. Thưa thầy, cơm đã ăn rồi thì không thể cúng, và phần của con đã ăn rồi nên bây giờ con chỉ xin ăn rau thôi ạ.” Khổng Tử nghe mà lặng người. Một lát ông ngửa mặt lên trời than rằng: “Thì ra trên đời này, có những chuyện chính mắt nhìn thấy, mà vẫn không hiểu được đúng sự thật! Thiếu chút nữa thì ta đã trở thành một kẻ hồ đồ rồi.”
Xin chào quý thính giả, chào mừng các bạn đến với chuyên mục lời hay ý đẹp
Trong kỳ này, mời các bạn cùng chúng tôi trở về Trung Hoa 2000 năm trước
để nghe câu chuyện về một nhà giáo dục vĩ đại, Bậc Thánh Nhân Khổng Tử
Hôm nay chúng ta sẽ kể một câu chuyện nhỏ nhưng chưa được một bà học lớn
Câu chuyện Nồi Cơm của Khổng Tử
Một ngày nọ, Khổng Tử dẫn học trò từ nước lỗ sang nước tê để du thuyết
Trong chuyến đi này, có những môn sinh xuất chắc nhất là nhan hồi và tử lộ
Thời ấy, chiến tranh liền miền, nhân dân ly tán, đói khổ lầm than
Thầy cho Khổng Tử cũng không ngoại lệ
Nhiều ngày, họ chỉ cầm hơi bằng tráo loãng, thậm chí phải nhịn đói
Nhưng tất cả đều kiên định theo thầy, không ai thàn vãn
Đến nước tê, có một nhà hào phú đem biếu chút gạo
Khổng Tử liền phân công tử lộ dẫn anh em vào rừng hái rau
Còn nhan hồi đảm nhận thổi cơm
Một việc tưởng chừng đơn giản, nhưng trong thời khốn khó lại giao cho người cẩn thận nhất
Khổng Tử an tâm đọc sách trên nhà trên, cạnh bếp một sân nhỏ
Bỗng, ông nghe tiếng cộp từ dưới bếp vọng lên
Nhìn xuống, ông thấy nhan hồi đang mở vùng nồi cơm
Lấy một nắm cơm nhỏ, giò dự một lát
Nhìn ngó xung quanh rồi đưa cơm lên miệng anh
Khổng Tử chết lặng, ông không nói gì
Nhưng trong lòng thì tan nát
Người học cho mà ông quý nhất lại là kẻ ăn vụ, ăn cắp
Bao nhiêu hy vọng giờ như cho tàn
Lát sau, tử lộ cùng các học trò khác mang rau về
Nhan hồi lại luộc rau, rồi cùng mọi người dọn cơm lên mời thầy
Khổng Tử ngồi dậy, ôn tổn nói
Thầy trò xa quê nhà đã lâu, hôm nay mới lại có cơm ăn
Thầy muốn dành một ít cơm để cúng tổ tiên trước, và còn thấy có nên không
Tất cả học trò đều đồng thanh
Thưa thầy nên ạ
Riêng chỉ có nhan hồi, im lặng
Khổng Tử khẽ như mai nói
Nhưng không biết nồi cơm này có sạch không
Tất cả học trò ngương ngáp nhìn nhau, không hiểu ý thầy là gì
Lúc ấy, nhan hồi mới đứng dậy, chắc tay nói
Dạ thưa thầy, nồi cơm này không sạch ạ
Khổng Tử hỏi, tại sao không sạch
Nhan hồi cuối đầu kể lại
Thưa thầy, khi cơm vừa chín, con mở vung ra đào lại
Thì có một miếng bổ hóng từ mái bếp rơi xuống
Còn vội đậy vung lại nhưng không kịp
Con định bỏ phần cơm bẩn đi nhưng cơm ít người đông
Nếu bỏ đi một phần thì mọi người sẽ bị đói đi một phần
Nên con đã ăn phần cơm ấy
Thưa thầy, cơm đã ăn rồi thì không thể cúng
Và phần của con đã ăn rồi
Nên bây giờ con chỉ xin ăn rau thôi ạ
Khổng Tử nghe mà lặng người
Một lát ông ngửa mặt lên trời than rằng
Thì ra trên đời này có những chuyện chính mắt nhìn thấy
Mà vẫn không hiểu được đúng sự thật
Thiếu chút nữa thì ta đã trở thành một kẻ hồ đồ rồi
Các bạn thân mến, người đời thường nói
Mắt thấy tai nghe mới là thật
Nhưng câu chuyện này lại khiến ta phải ngẫm lại
Liệu những điều chúng ta nhìn thấy
Có phải luôn được hiểu đúng như sự thật
Khổng Tử là bậc thánh nhân
Mà còn suýt hiểu sai học trò của mình
Thì những con người bình thường
Sao tránh khỏi những lúc phán xét vội vàng
Có câu sông sâu tĩnh lặng
Sông càng sâu nước càng chảy chậm
Cái tĩnh của bậc thánh nhân hẳn có chỗ khác người thường
Nếu không từ im lặng để giữ ấm ướt trong lòng
Thì đương nhiên nỗi oan của nhân hồi sẽ chẳng bao giờ giải được
Và nếu như ông nóng giận, vội vàng quy kết, mắng phạt nhân hồi
Thì sẽ để lại một câu chuyện xấu cho hậu nhân
Biển cả mênh mông nên trăm sông mới đổ về
Khổng Tử có lòng bao dung to lớn
Đã cho nhân hồi một cơ hội sửa sai khéo léo như vậy
Dành sự suất cao độ, thay giỏi áp dạy ra trò giỏi
Nhân hồi chọn cách âm thầm làm điều đúng đắn
Một tấm lòng hy sinh lặng lẽ
Vì người khác mà chịu thiệt tòi
Một hành động nhỏ nhưng mang giá trị nhân văn lớn
Lòng vị tha, đức hy sinh và cả sự khiêm nhở
Vậy nên trong cuộc sống này
Trước khi vội vàng phán xét ai đó
Hãy chậm lại một nhịp
Hãy nhìn họ bằng ánh mắt cảng thông
Bằng một trái tim bao dung
Bởi biết đâu, điều chúng ta thấy
Chỉ là một phần rất nhỏ trong sự thật
Câu chuyện Nồi Cơm của Khổng Tử
Đã dạy người ta một bài học thấm thiế
Về cách nhìn con người
Cách nhìn sự việc
Đừng đánh giá người khác qua hành động bề ngoài
Đừng nhìn nhận họ bằng con mắt thương
Muốn thấu hiểu họ
Hãy nhìn bằng cái tâm
Cảm ơn các bạn đã lắng nghe và thấu hiểu
Rất mong được đồng hành cùng các bạn
Trong những kỳ tiếp theo
Xin chào tạm biệt và hẹn gặp lại