Phùng Quán: "Thà chịu thiệt chứ đừng nói dối" - Lời nguyền định mệnh & Khí phách của một huyền thoại

Đấy là dòng của người nội loạn, kéo núi cái tay lại và sang thẳng cái đông đi, thẳng cái đông đi Có những người sinh ra để sống trong ánh hào quang và cũng có những người dường như định mệnh bắt họ, phải dùng cả cuộc đời mình để đi tìm một thứ duy nhất S.T. Hathi, họ là ai? Họ là những ngôi sao vụt sáng rực rỡ trên bầu trời nghệ thuật Việt Nam rồi độc ngột biến mất bị chôn vùi trong bão táp của thời cuộc và những scandal nghiệt ngã Họ đã từng có tất cả, danh giọng, tiền tài, sự ngưỡng mộ của hàng triệu người Nhưng rồi, chỉ sau một đêm, tất cả có thể tan thành mây khói Hôm nay, Ánh Đèn xưa mời quý vị và các bạn cùng lật lại một trong những trang đời bi trán và cũng vĩ đại nhất của văn học Việt Nam Một cái tên mà có lẽ thế hệ trẻ bây giờ ít người biết đến Nhưng đối với những ai yêu con chữ, yêu sự chính trực thì ông là một tượng đại không thể sập đổ Ông là Phùng Quán Hãy hình dung một buổi chiều tà bên hồ Tây lọng gió Một người đàn ông gầy guộc, khát khổ, ngồi lặng lẽ bên chiếc cần câu Nhưng thưa ông câu, không chỉ là cá, mà là cả những vần thơ u quốc là sự kiên nhẫn bướng bỉnh của một người nghệ sĩ không chịu đầu hàng Trên tay ông là một bản thảo thơ đã nhào nát Tờ giấy ngắm cả mồ hôi, nước mắt và có khi cả mùi tanh của cá Thứ mực ông dùng để viết nên những con chữ ấy Người ta gọi đó là mực của Lương Chi Quý vị có tin được không? Người đàn ông với biệt danh Cây Đắng Cá Trộm, Rụ Chịu, Văn Chùi ấy từng là một tài năng thi ca chói lội Người làm rung động cả một thế hệ với trường ca vượt công đảo Khi chỉ mới 23 tuổi Tác phẩm ấy đã mang về cho ông giải thưởng danh giá của Hội Văn nghệ Việt Nam Được dịch sang tiếng Nga, đưa tên tuổi chàng trai trẻ đất Huế lên đỉnh cao danh vọng Ông đã có thể đi trên con đường trải đầy hoa hồng Trở thành một nhà thơ lớn được chế độ trọng giọng Nhưng không, Phùng Quán đã chọn một con đường khác Một con đường đầy trong gai, tuổi nhục và gần như tự sát về mặt sự nghiệp Ông đã ném vào đời những vần thơ như ném một quả lựu đạn Vạch trần cái giả dối, cái tham ô, cái hẹn nhát Bằng một tấm lộng thơ ngay đến cứng đầu Và cái giá phải trả thì quá đắt Từ một người hùng, ông bỗng chốc trở thành tội đồ Bị khai trừ, bị cắm vận Bị đẩy ra bên lệ xã hội suốt gần 30 năm rồng rã Bạn bè quay lưng, sự nghiệp bị trôn sống Ông sống như một cái bóng, một bóng ma bên lệ đời Câu chuyện về Phùng Quán không chỉ là bi kịch của một cá nhân Nó là câu chuyện về cuộc đối đầu định mệnh Giữa người nghệ sĩ và quyền lực Giữa sự thật và tuyên truyền Giữa khí phách và sự thỏa hiệp Nó là câu chuyện về một người đã dùng chính cuộc đời mình Để chứng minh cho lời mẹ dặn từ thuở ấu thơ Thà chịu thiệt chứ đừng nói dối Ông đã từng đứng trên đỉnh cao Rồi bị ném thẳng xuống vực sâu của sự lãng quên Vậy điều gì đã giúp ông tồn tại? Điều gì đã khiến ngõi bút của ông không bao giờ khô mực Dù phải giết bằng máu và nước mắt? Và làm thế nào từ trò tạng của số phận Cái tên Phùng Quán lại trổi dậy một lần nữa Để trở thành một huyền thoại bất tử Trong số đặc biệt hôm nay Hãy cùng ánh đèn xưa đi tìm câu trả lời Hãy cùng chúng tôi khám phá cuộc đời đầy biến động của Phùng Quán Để hiểu vì sao có những con người thả chết Chứ không chịu bẻ công ngồi bút Nếu bạn cũng yêu mến những câu chuyện về những nhân cách lớn Đừng ngần ngại bấm like, chia sẻ video này Và đăng ký kênh ánh đèn xưa Để chúng ta cùng nhau giữ lại những ký ức đẹp đẻ nhất của một thời Để hiểu được vì sao Một người có thể kiên định với sự thật đến mức cực đoan Chúng ta phải quay về nơi đã gieo mầm cho hạt giống nhân cách ấy Mảnh đất thần kinh mộng mơ và trầm mặt Nơi những dòng sông chảy lãng lờ Nhưng mang trong mình cả một bề dày lịch sử Chính là nơi đã sinh ra một tâm hồn không bao giờ biết cuối đầu Phùng Quán chào đời năm 1932 Tại làng Đông Thôn, xã Thủy Thanh, huyện Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên Huế Ông không sinh ra trong gấm dốc lụa là Tuổi thờ của cậu bé Quán Cha ông mất sớm Để lại gánh nặng gia đình trên đôi vai gậy của người mẹ Bà đã phải tần tảo buôn bán ngược xuôi Làm đủ mọi nghệ để nuôi 7 con thơ dạy Có lẽ chính sự nghèo khó ấy Đã dạy cho Phùng Quán bài học đầu tiên về giá trị của sự chân thật Nhưng người thầy vĩ đại nhất của ông Không ai khác chính là mẹ mình Trong ký ức của nhà văn Hình ảnh người mẹ không chỉ là tình yêu thương Mà còn là một tấm gương sáng ngời về đạo đức Và rồi Một lời dặn của bà đã trở thành kim chỉ nam Thành lá bàn đạo đức Thành lời tuyên chiến Và cũng là lời nguyền định mệnh Theo ông suốt cả cuộc đời Trong một bài viết sau này Ông kể lại Có lần cậu bé Quán vì sợ bị đoàn troi Đã nói dối mẹ Bà không đánh, không mắng Chỉ lặng lẽ nhìn con Và nói một câu đơn giản mà như dao khắc vào tim Con ơi, thà chịu thiệt chứ đừng nói dối Một câu nói tưởng chừng bình thường Như bao lời dạy dỗ khác Nhưng với tâm hồn nhạy cảm của Phùng Quán Nó đã trở thành một tính điệu Nó gieo vào đầu ông một chân lý tuyệt đối Sự dối trá Dù với bất kỳ lý do gì Cũng là điều nhục nhã nhất Sau này Ông kết tinh lời dạy thiên liền ấy Thành những dần thơ Bất hủ trong bài Lời mẹ dặn Yêu ai cứ bảo là yêu Ghét ai cứ bảo là ghét Dù ai ngon ngọt nuôn chịu Cũng không nói yêu thành ghét Dù ai cầm dao dọa giết Cũng không nói ghét thành yêu Và câu kết chính là lời tuyên thệ Cho cả cuộc đời ông Mẹ ơi Đời mẹ chưa một lần nói dối Con của mẹ cũng sẽ không bao giờ nói dối Ông đã giữ lời thầy ấy Một cách đau đớn và trọn vẹn Cuộc sống bình yên trong lời ru của mẹ Chưa được bao lâu Thì bão táp của thời đại ập đến Khách mạng tháng 8 bùng nổ Cậu thiếu niên 13 tuổi Phùng Quán Giữa trái tim sụp sôi nhiệt huyết Và lòng yêu nước trong sáng Đã không ngần ngại từ giả mẹ già Từ giả mái tranh nghèo Để lên đường theo tiếng gọi của non sông Ông gia nhập dệ quốc đoàn Trở thành một trong những chiến sĩ nhỏ tuổi nhất Của Trung đoàn 100 lẻ Mục Trần Cao Vân Hành trình đến với nghệ thuật của Phùng Quán Không phải là con đường may mắn trải hoa hồng Nó là con đường được tôi luyện Trong khói lửa của chiến tranh Ông không được đào tạo bài bản Trong các trường lớp văn chương Trường đại học của ông Chính là chiến trường liên khu Y-V Những năm tháng ăn đói Mặt rách đánh giặc già Làm thơ đã hung đúc Nên một ngọi bút trần trụi Gai gốc và thấm đẫm hiện thực Ông viết không phải để trở thành nhà thơ Ông viết gì đó là nhu cầu tự thân Là cách để ghi lại những gì mắt thấy tay nghe Để kể về sự hy sinh của đồng đội Về những gian khổ Và cả những phút giây hào hùng Của cuộc chiến Thơ của ông khi ấy là tiếng nói Của người lính một mặt chân thành Không trao chuốt Nhưng đầy ấp sinh khí của cuộc đời Tài năng thiên bẩm của người lính trẻ làm thơ Đã sớm được phát hiện Ông được điều dệ công tác tại phòng chính trị liên khu Y Rồi được cử ra việc bắt Tham gia ban biên tập tạp chí Văn nghệ quân đội Tiền thân của tạp chí văn nghệ quân đội sau này Tại đây giữa những cây bút gạo cội Của nền văn học kháng chiến Chàng trai trẻ phùng quán như một duyên ngọc thu Gai gốc nhưng đầy tiềm năng Ông mang đến một luồng gió mới Một giọng điệu riêng biệt Một cái nhìn trực diện không né tránh Con đường danh giọng dường như đã mở ra trước mắt Một chàng trai trẻ xuất thân nghèo khó Được tôi luyện trong chiến tranh Mang trong mình một tài năng rực rỡ Và một lý tưởng trông sáng Tất cả những yếu tố đó hội tụ lại Hứa hẹn một tương lai sáng lạng Không ai ngờ rằng Chính cái la bàn đạo đức Mà mẹ ông đã trao Cái tính điệu không nói dối Đã khắt sâu vào xương tủy Sẽ sớm đưa ông lên đỉnh cao vinh quang Và rồi cũng chính nó Sẽ đẩy ông xuống bực thẳm của bi kịch Năm 1954 Hiệp định Geneva được ký kết Hòa bình lập lại trên miền Bắc Thủ đô Hà Nội hân hoang Đón chào những người con chiến thắng trở về Trong không khí phơi phới Của những ngày đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội Giang học nghệ thuật cũng bừng lên một sức sống mới Và dưới vườn hoa văn chương Đang đua nợ ấy Một tiếng xét đã nổ vang Làm kinh động cả văn đàn Tiếng xét ấy mang tên vượt công đảo Khi ấy Phùng Quán mới 23 tuổi Chàng trai trẻ Vẫn còn mang trong mình Cái vẻ bộc trực Chân chất của người lính Và sự mơ mộng của chàng thi sĩ xứ Huế Ông được giao một nhiệm vụ đặc biệt Viết về tấm gương các chiến sĩ Cách mạng kiên trung trong nhà tù công đảo Để hoàn thành tác phẩm Phùng Quán đã không chỉ đọc tài liệu Ông đã sống cùng nhân vật của mình Ông tìm gặp, trò chuyện Ăn ở cùng những người tù công đảo Vừa được trao trả Lắng nghe từng câu chuyện Ghi chép từng chi tiết Về những trận đoàn tra tấn Về ý chí sắt đá Về những cuộc dược ngục không thành Và cả những hy sinh thầm lặng Nguồn tư liệu sống ấy Kết hợp với một tài năng thi ca Đang ở độ 9 mùi Và một trái tim nóng hổi nhiệt huyết Đã kết tinh thành một bản trường ca bất hủ Vừa công đảo Không phải là một tác phẩm tuyên truyền khô cứng Nó là một bản anh hùng ca bi tráng Được viết bằng một giọng thơ đầy nội lực Vừa dữ dội Vừa hào sản Những câu thơ của Phùng Quán như những nhát búa Đập thẳng vào cảm xúc người độc Ta cắn nát cả môi Ta nghiến nát cả răng Cho máu út trào ra thành những tiếng Gầm, gầm lên Cho tan hết đi căm hận quốc nghẹn Bao năm trời đè nặng trái tim ta Ngôn ngữ thơ của ông Đầy hình ảnh, dạo sức gợi Và mang một năng lượng bùng nổ Ông miêu tả cảnh vượt ngục Bằng những câu chữ như có lửa, có bão Sống bổ, đập vào đầu Vào ngực Ta nuốt sống vào lòng Ta nuốt gió vào gan Ông không chỉ kể chuyện, ông tái hiện Cả một không gian địa ngục trần gian Và tôn vinh ý chí bất quốc của con người Tác phẩm là một bản cáo Trạng đanh thép tội ác của kẻ thù Và là một tượng đại sừng sử Về chủ nghĩa anh hùng cách mạng Ngay khi dừa ra mắt vào năm 1955 Dược công đảo Đã tạo ra một cơn địa chấn Nó được đón nhận nồng nhiệt chưa từng có Từ các nhà phê bệnh Khó tính nhất đến những người lính Người công nhân Ai ai cũng chuyện tay nhau đọc Và ngâm ngợi những vận thơ của phùng quán Cuốn sách được tái bản liên tục Bắn hết vèo chỉ trong thời gian ngắn Và rồi Vinh quang cao nhất đã đến Tác phẩm đã xuất sắc giành được Giải thưởng văn học của Hội Văn nghệ Việt Nam Năm 1950 Bốn 1955 Giải thưởng danh giá nhất thời bấy giờ Kế tên Phùng Quán Từ một nhà thơ trẻ Bỗng chốc được đặt ngang hạng Dưới những cây đại thụ của làng văn Ông được mời đi dự liên hoang thanh niên Sinh viên thế giới tại Warsaw, Bà Lan Rồi thăm Liên Xô Vượt công đảo được dịch sang tiếng Nga Đưa tên tuổi của ông dược ra ngoài biên giới Ào quang đến quá nhanh Quá rực rỡ Phùng quán trở thành một biểu tượng Của thế hệ nhà văn trẻ trưởng thành từ kháng chiến Ông có tất cả Tài năng được công nhận, danh giọng Sự yêu mến của công chúng Và một tương lai rộng mở phía trước Dường như không gì có thể cản bước tiến Của ngôi sao đang lên này Ông là niềm tự hào của dân nghệ quân đội Là minh chứng cho một nền Dân học cách mạng đầy sức sống Nhưng có lẽ chính phùng quán cũng không ngờ rằng Đỉnh cao vinh quang này Lại là khởi đầu cho một bi kịch lớn nhất Trong cuộc đời ông Bởi lẽ, ngồi bút đã viết Nên vượt công đảo là một ngồi bút Không chỉ biết ngợi ca Nó còn là một ngồi bút được mại sách với sự thật Và khi nó bắt đầu quay mũi nhọn của mình Vào những tiêu cực Những gốc khuất đang nảy sinh ngay Trong lòng xã hội mới Thì cũng là lúc bão tố bắt đầu kéo đến Ánh hào quang rực rỡ kia Hóa ra chỉ là sự bình yên Ngắn ngũi trước một cơn dông tố định mệnh Sắp ập xuống cuộc đời Và sự nghiệp của người thi sĩ tài hoa Nhưng quá đổi thật thả Lịch sử luôn có những bước ngoặt nhiệt ngã Và trong lịch sử văn học Việt Nam Giai đoạn 1950 Sau 1950 Tám là một trong những bước ngoặt Đau đớn nhất Sau niềm hân hoang của chiến thắng Xã hội miền Bắc bắt đầu bột lộ Những vết trạng nước đầu tiên Đó là tệ quang liu Là sự tha hóa của một số cán bộ Là những bất công và sự giả dối Bắt đầu len lõi vào đời sống Với một người đã tuyên thệ không bao giờ nói dối Như Phùng Quán Ông không thể nhắm mắt làm ngơ Có người ông, ngội bút của ông không cho phép Ông chỉ viết những lời ca tụng sao rỗng Khi hiện thực đang có những mãn màu sám sịch Và thấy là Từ một nhà thơ ca ngợi, chủ nghĩa anh hùng Phùng Quán bắt đầu trở thành Một người lính trên mặt trận chống tiêu cực Ông cùng với những người bạn gian nghệ sĩ Tâm huyết như Trần Dân Hoàng Cầm, Lê Đạt Tham gia vào phong trào nhân dân, dài phẩm Họ không có ý định Chống lại chế độ Mục đích của họ vô cùng trong sáng Mong muốn một nền văn nghệ Thực sự dân chủ, được nói thẳng Nói thật, được quyền phơi bậy cái xấu Để làm cho xã hội tốt đẹp hơn Họ tin rằng Đó mới chính là trách nhiệm của người nghệ sĩ Và Phùng Quán Với sự bọc trực và nhiệt thành Đến ngay thơ của mình Đã trở thành một trong những ngồi bút tiên phong và quyết liệt nhất Ông viết bài thơ chống tham ô Lãng phí Một bài thơ được dí như một quả bom Ném thẳng vào những thói hư thật xấu Đang nảy mầm Nhưng tác phẩm gây chấn động nhất Trở thành bản cáo trạng định mình của ông Chính là chuyện ngắn, lời mẹ dặn Vẫn là lời dạy thiên liêng ấy Thà chịu thiệt chứ đừng nói dối Nhưng lần này Phùng Quán không dùng nó Để nói về đạo lý chung chung Ông đặt nó vào một bối cảnh cụ thể Một người chiến sĩ phục viên trở về Chứng kiến cảnh một vị cán bộ thoái hóa Biến chất Lừa dối tổ chức Lừa dối nhân dân Người lính ấy đã đứng lên đấu tranh Vạch trần sự thật Bất chấp việc bị trù dập Tác phẩm như một lời cảnh báo Một tiếng chuông báo động Về sự nguy hiểm của thói đạo đức giả Nhưng trong bối cảnh chính trị nhạy cảm Lúc bấy giờ Những tiếng nói thẳng thắng ấy đã bị quy chụp là phá hoại Chống đảng Đi ngược lại lợi ích của nhân dân Phong trào nhân văn Giai phẩm bị dập tắt một cách không thương tiếc Một cơn bão chính trị khủng khiếp Đã ập xuống đầu những văn nghệ sĩ tham gia Và Phùng Quán Vì quá nhiệt tình và cứng đầu Đã trở thành một trong những nạn nhân Nặng nề nhất Bi kịch ập đến nhanh như một cái chớp mắt Từ một người hùng thi ca Ông bị biến thành một phần tử chống đối Cuộc đấu tố diễn ra gậy gắt Người ta chất vấn ông Phê phán ông, bạn bè Đồng chí từng kề vai sát cánh Giờ đây vì áp lực hoặc vì sợ hãi Đã quay lưng lại với ông Trong một buổi họp phi bình Có người hỏi vặn ông Tại sao anh lại viết như thế Để cho kẻ địch lợi dụng xuyên tạc Phùng Quán Với sự thật thà đến khờ dại Đã trả lời một câu đi vào lịch sử Tôi viết là để cho anh em mình đọc Để anh em mình đỡ bị lừa Chứ tôi đâu có viết cho địch Câu trả lời ấy Thay vì giúp ông được minh oan Lại càng đổ thêm dầu vào lửa Nó bị xem là biểu hiện của sự ngoan cố Không chịu nhận tội Và bản án đã được định đoạt Phùng Quán bị khai trừ khỏi Hội Nhà Văn Việt Nam Khai trừ khỏi đảng Bị tước quân tịch Và buộc phải giải ngũ Tất cả mọi vinh quan Mà vượt con đảo mang lại Đã bị thước đoạt sạch sẽ Sách của ông bị cấm lưu hành Tên của ông bị xóa khỏi đời sống văn học Từ một ngôi sao sáng Ông trở thành một kẻ bị ruồn bỏ Bị giám sát chặt chẽ Đó là một cú sốc trời gián Ở tuổi 26, đang trên đỉnh cao sự nghiệp Phùng Quán mất tất cả Nhưng có lẽ Điều đau đớn nhất đối với một người cầm bút Không phải là mất danh, mất việc Mà là bị cấm giết Ngoài bút, thứ vũ khí Và cũng là lẽ sống của ông Đã bị bé gãy một cách tàn nhẫn Ông chìm sâu vào một cuộc khủng hoảng Tinh thần khủng khiếp Nhưng liệu ông có gục ngã Liệu bóng tối của sự oan khuất Và cấm đoán có thể dập tắt được ngọn lửa sáng tạo Và khát vọng sống thật Trong con người ông Câu trả lời sẽ định hình nên di sản dĩ đại nhất Của Phùng Quán sau này Ánh đèn sân khấu đã tắt Những tràn pháo tay đã lùi vào dĩ vãn xa xôi Vinh quang của vực công đảo Giờ chỉ còn là một ký ức nhức nhối Trước mắt Phùng Quán Là một thực tại trần trụi và nghiệt ngã 30 năm, gần nửa cuộc đời Ông phải sống như một cái bóng Một người vô hình ngay giữa lòng Hà Nội Sau khi bị đánh Cuộc sống của Phùng Quán rơi xuống đáy của xã hội Bị tước hết mọi thứ Ông không có việc làm, không có hộ khẩu Không có thêm phiếu lương thực để tồn tại Người thi sĩ lừng danh một thời Đã phải làm đủ Ông đi làm thợ mộc, thợ nề Kéo xe ba gác, khuân vác Ở bến tàu, bến xe Thân hình dốn đã gầy gò của ông Lại càng thêm tiểu tụy Vì lao lực và thiếu thốn Nhưng có lẽ Công việc gắn bó với ông lâu nhất Và cũng cay đắng nhất Chính là nghề câu cá ở hồ Tây Mỗi ngày, ông lại làm lũi ra bờ hồ Buông cần Không chỉ để kiếm con cá mang về đổi lấy gạo Mà còn để đối diện Với sự cô đơn mênh mông của chính mình Những con cá câu được Ông mang ra chợ bán Hoặc đổi lấy những thứ nhu yếu phẩm khác Cái đói, cái nghèo bủ vây lấy ông Dai dặn như một định mệnh Chính trong giai đoạn khốn cùng này Một biệt danh chua chát Nhưng cũng đầy khí phách đã ra đời Và gắn liền với tên tuổi ông Cá trộm, rượu triệu Văn chuội cá trộm Là vì đôi khi đi câu ở những khu vực bị cấm Ông phải lén lút như một kẻ trộm Rượu triệu là vì thèm một chén rượu giải sầu Cùng bạn bè Nhưng túi không có tiền Ông định phải uống triệu, ghi sổ Hứa khi nào có sẽ trả Còn văn chuội để có lẽ là chi tiết bi thương Và cũng kiêu hãnh nhất Trong gần 30 năm bị cấm vận Phùng quán không được phép in Bất cứ một dòng nào Ông bị tước đoạt quyền được công bố tác phẩm Nhưng không một ai Không một quyền lực nào có thể cấm ông suy nghĩ Ông vẫn viết Viết một cách điên cuồn Viết như một nhu cầu để tồn tại Ông viết lên bất cứ mảnh giấy nào Ông kiếm được Giấy dụng, giỏ bao thuốc lá Giấy lịch cũ Để tránh sự kiểm soát Ông phải nghĩ ra đủ mọi cách Để cất giấu những đứa con tinh thần của mình Có giai thoại kể rằng Ông giấu những bản thảo quý giá của mình Trong những chiếc bao tải đựng cá Mùi cá tanh nồng nặt Đã giúp những vần thơ của ông thoát khỏi sự dầm ngó Một hình ảnh đầy bi tráng Hương thơm của văn chương được bảo vệ Bởi mùi tanh của cuộc đời cơ cực Đó là sự ấn dụ tạng nhẫn Nhưng cũng chính xác nhất Cho cuộc đời ông giai đoạn này Điều đau đớn nhất không phải là đói ăn Mà là nỗi đau của một người Cầm bút bị buộc phải ai am lặng Ông từng tâm sự rằng Cái nhục lớn nhất của một nhà văn Không phải là nghèo đói Mà là không được giết Hoặc phải giết ra những điều không thật Để chống lại sự lãng quên Và giữ cho ngội bút không bị cùng đi Ông đã lấy một viên gạch Khắc lên bức tường nhà mình dòng chữ như một lời thị Không bao giờ viết một câu sai Với điều mình tin là thật Trong bóng tối của 30 năm ấy Phùng quán không gục ngã Ông đã biến nghịch cảnh thành chất liệu Nỗi đau, sự oan khuất Tình người trong gian khó Tất cả đều được ông đưa vào những trang viết âm thầm của mình Ông không viết để được in Không viết để tìm kiếm danh vọng Ông viết để được sống đúng với lương tâm mình Ông đang âm thầm mài bút bằng máu Và nước mắt để chuẩn bị cho sự trở lại Một sự trở lại Sẽ làm rung chuyển cả nền văn học một lần nữa Cuộc sống hậu hào quang của Phùng quán Là một bản cáo trạng đanh thép Về sự nhiệt ngã của thời cuộc Nhưng đồng thời Nó cũng là một bản anh hùng ca về sức sống Và phẩm giá không thể bị hủy diệt Của người nghệ sĩ chân chính Trong bóng đêm Ông đã lặng lẽ rút lui khỏi sân khấu Nhưng trong bóng tối Ông vẫn là một chiến sĩ Một người lao động nghệ thuật kiên cường nhất Giữa cơn bão táp phủ phàng của số phận Khi bạn bè quay lưng, xã hội trùn bỏ Có người sẽ nghĩ rằng Phùng quán Chỉ còn lại một mình dưới nỗi cô độc Nhưng không Định mệnh dù nhiệt ngã đến đâu Cũng đã để lại cho ông một điểm tựa Một ngọn nến ấm áp Không bao giờ tắt giữa đêm giông bão Ngọn nến ấy chính là người vợ của ông Bà Vũ Thị Bội Trâm Tình yêu của họ là một trong những câu chuyện Đẹp và cảm động nhất Bà Bội Trâm là một cô giáo dạy văn Ở Hà Nội, một người phụ nữ Có tri thức và một tâm hồn sâu sắc Họ gặp nhau và yêu nhau Khi Phùng quán đang ở đỉnh cao Của danh dọng giới vượt công đảo Nhưng họ quyết định gắn kết cuộc đời với nhau Khi ông đã rơi xuống vực thẳm Khi ông là một phần tử nhân văn Bị xã hội xa lánh Để lấy Phùng quán, bà Bội Trâm Đã phải đối mặt với vô vàn áp lực Cơ quan đoàn thể đã nhiều lần Gặp riêng bà, khuyên bà Thậm chí là gây sức ép Yêu cầu bà phải vạch rõ ranh giới Phải từ bỏ mối tình với một người Có lý lịch chính trị xấu Nhưng bằng một tình yêu mạnh liệt Và một sự dũng cảm phi thường Bà đã bất chấp tất cả Bà chấp nhận bị kỷ luật Chấp nhận từ bỏ những cơ hội thăng tiến Trong sự nghiệp để được ở bên người đàn ông mình Trong tình yêu và tin tưởng Bà đã trở thành hậu phương vẫn chắc Là người đồng hành, người trí kỹ Đã cùng ông đi qua 30 năm tăm tối Bà không chỉ là người vợ tần táo Lo cho ông từng bữa ăn Mà còn là người đầu tiên và trung thành nhất Đọc những trang bản thảo ông viết trong đêm Bà tin vào tài năng Và nhân cách của chồng mình một cách tuyệt đối Chính tình yêu và sự hy sinh của bà Đã tiếp thêm sức mạnh cho Phùng quán Giúp ông không gục ngã Trước những cây đắng của cuộc đời Họ có với nhau một người con gái Đặt tên là Phùng Đỗ Quyên Sự ra đời của cô con gái Là một niềm an ủi lớn lao Nhưng cũng là một nỗi trăng trở Ông thương con vì không thể cho con Một cuộc sống đủ đầy Thương con vì cái lý lịch của cha Có thể sẽ ảnh hưởng đến tương lai của con Nhưng cũng chính vì con Ông lại càng có thêm động lực để sống Và để viết con cái của Phùng quán sau này Không theo con đường nghệ thuật Đầy trong gai của cha Họ chọn một cuộc sống bình lặng hơn Nhưng luôn mang trong mình niềm tự hào Về một người cha có khí phách phi thường Và trong chính những năm tháng Bị cấm giận ấy Khi phải sống bằng nghề câu cá Và những công việc chân tay Phùng quán đã âm thầm thực hiện Một công trình vĩ đại nhất của đời mình Ông không chuyển hướng sang kinh doanh Không làm đạo diễn Ông chỉ có một con đường duy nhất Việc thê, ông quay trở về với ký ức tuổi thơ Với những ngày tháng làm liên lạc viên Trong đội thiếu niên trinh sát Của Trung đoàn Trần Cao Vân Ông muốn viết một cuốn sách Về những người bạn nhỏ của mình Những cậu bé đã sống, chiến đấu Và hy sinh một cách anh dũng Như những người lính thực thụ Đó không chỉ là một sự hoài niệm Đó còn là cách để ông tìm lại sự trông trẻo Tìm lại lý tưởng ban đầu Và để khẳng định rằng Ngay cả trong những hoàn cảnh khốc liệt nhất Lòng yêu nước và sự quả cảm Vẫn luôn tồn tại Trong gần 10 năm Ông cặm cùi viết, sửa Chắc chiêu từng con chữ Bản thảo được viết đi Viết lại nhiều lần bằng bút trị Trên những trang giấy học sinh rẻ tiện Ông viết trong căn nhà chật hẹp Viết giữa mùi cá tanh Viết trong sự cô độc và lãng quên Của thế giới bên ngoài Từng trang viết thấm đẫm mồ hôi, nước mắt và cả máu Từ những ký ức không thể nào quên Ông đã hoàn thành một kiệt tác Mà không hề biết rằng Nó có một ngày được nhìn thấy ánh sáng hay không Ông chỉ biết viết Vì đó là món nợ Ông phải trả cho những người đồng đội đã ngã xuống Và cũng là cách Để ông giữ cho tâm hồn mình không chết Cuốn tiểu thuyết ấy Sau này sẽ có một cái tên Làm lay động hàng triệu trái tim độc giả Tuổi thơ dữ dội Một quả bom gian học thứ hai Đang được phùng quán âm thầm chế tạo Chờ ngày phát nổ Thời gian có thể trôn vùi một con người Nhưng không thể giết chết một tư tưởng lớn Lịch sử Có thể có những khúc quanh oan nghiệt Nhưng cuối cùng Nó sẽ trả lại sự công bằng cho những giá trị đích thực Sau gần 30 năm chìm trong bóng tối Một luồng gió mới đã thổi vào đời Sống chính trị và xã hội Việt Nam Đó là luồng gió Đổi mới năm 1986 Chính sách cởi trói Cho văn nghệ sĩ Đã mở ra một cánh cửa hy vọng Những tác phẩm từng bị cấm đoán Những tên tuổi từng bị lãng quên Dần dần được nhìn nhận lại Và đây chính là thời khắc mà phùng quán Từ một bóng ma bên lề xã hội Bước trở lại vũ đại văn học Năm 1988 Nhà xuất bản thuận hóa Quyết định in tiểu thuyết tuổi thơ dữ dội Khi cuốn sách ra đời Nó đã tạo ra một sự kiện văn học thực sự Một cơn chấn động Không kém gì vượt công đảo hơn 30 năm về trước Độc giả Đặc biệt là thế hệ trẻ Họ không thể tin được rằng Một câu chuyện về những thiếu niên trong kháng chiến Lại có thể được viết một cách chân thực Sống động và dữ dội đến như vậy Tuổi thơ dữ dội Không phải là một câu chuyện cổ tích màu hồng Về các anh hùng nhỏ tuổi Nó là hiện thực trần trụi Ở đó có lòng dũng cảm phi thường của Mừng Sự thông minh của Quỳnh Sơn Ca Lòng trung thành của Vịnh Sưa Nhưng cũng có cả sự sợ hãi Những giọt nước mắt Những nỗi đau thể xác Và tinh thần phùng quán Đã không tô vẻ, không lý tượng hóa Ông trả lại cho những đứa trẻ Người lính ấy sự hồn nhiên Những trò nghịch ngợm Và cả bi kịch tột cùng của chiến tranh Cuốn sách đã lấy đi nước mắt của hàng triệu người Nó không chỉ là một tiểu thuyết Nó là một tượng đài bất tử Về một thế hệ đã hy sinh tuổi thơ của mình Cho độc lập dân tộc Và ngay lập tức Tác phẩm đã nhận được sự công nhận cao nhất Giải A trong cuộc thi tiểu thuyết Của hội nhà văn Việt Nam Năm 1988 Sự vinh danh này còn hơn cả Một giải thưởng văn học Nó là lời xin lỗi muộn màng của lịch sử Nó là sự thừa nhận chính thức Rằng ngòi bút của phùng quán Dù bị cấm vận Vẫn là một ngòi bút lớn, một tài năng kiệt xuất Tên tuổi của ông Sau 30 năm bị xóa bỏ Đã được phục hồi một cách đầy kiêu hãnh Các tác phẩm khác của ông Những bài thơ viết trong y am lặng Cũng dần dần được tìm lại Và in ấn Di sản lớn nhất mà phùng quán để lại cho nền văn học Việt Nam Không chỉ nằm ở những tác phẩm kinh điển Như vượt công đảo Hay tuổi thơ dữ dội Di sản lớn nhất của ông Chính là nhân cách của một người cầm bút Ông đã trở thành một biểu tượng Một ngọn hải đăng cho những thế hệ nghệ sĩ sau này Về khí phách và sự trung thực Thế hệ các nhà văn Nhà thơ sao đổi mới Thường nhắc đến ông với một sự kính trọng Và ngưỡng mộ sâu sắc Họ nhìn vào cuộc đời ông để thấy được Cái giá phải trả cho sự thật Và cũng thấy được dinh quan Của việc dám sống thật dưới ngồi bút của mình Ông đã chứng minh một chân lý đau đớn Nhưng cao cả Một tác phẩm có thể bị cấm Một tác giả có thể bị trù dập Nhưng một tư tưởng dựa trên lương tri Và sự thật thì không thể nào Bị tiêu diệt Người hâm mộ và độc giả Dù là những người đã sống qua Thời của ông hay thế hệ trẻ sau này Vẫn nhớ về ông Như một hiệp sĩ của văn chương Họ nhớ đến biệt danh cá trộm Rượu chịu Văn chùi không phải bằng sự thương hại Mà bằng niềm tự hào Họ truyền tay nhau đọc thơ ông Truyện của ông Và quan trọng hơn Họ kể cho nhau nghe câu chuyện về cuộc đời ông Một cuộc đời đã sống Và đã viết như một lời thề Di sản của Phùng Quán đã vượt ra khỏi những trang sách Nó đã trở thành một huyền thoại Dạy phẩm giá con người Năm 2007 12 năm sau khi ông qua đời Nhà nước đã truy tặng Ông giải thưởng nhà nước về văn học nghệ thuật Sự công nhận cao quý nhất Dù muộn mạng Cuối cùng cũng đã đến Như một lời khẳng định cuối cùng Và đánh thép nhất cho con đường mà ông đã chọn Vậy là hành trình cùng ánh đèn xưa Khám phá cuộc đời nhà văn Phùng Quán Đã đi đến hội kết Chúng ta đã đi qua những đỉnh cao vinh quang chói lọi Đã cùng ông chìm xuống vực sâu Của 30 năm hoàng quốc Và rồi lại chứng kiến sự trở lại Đầy kêu hãnh của một tượng đài Giờ đây khi nhìn lại toàn bộ cuộc đời Và sự nghiệp của ông Một câu hỏi lớn được đặt ra Phùng Quán là một huyền thoại bất diệt Hay chỉ là một ngôi sao sáng sớm Dục tắt bởi bi kịch của thời đại Câu trả lời có lẽ Đã nằm trọn dẹn trong chính những gì Ông để lại Một ngôi sao dục tắt sẽ bị lãng quên Theo các buổi thời gian Nhưng Phùng Quán thì không Tên tuổi và tác phẩm của ông Đặc biệt là tuổi thơ dữ dội Ngày càng có sức sống mảnh liệt hơn Ông không chỉ là một nhà văn Ông đã trở thành một bài học Bài học lớn nhất từ cuộc đời Phùng Quán Chính là câu chuyện về sự lựa chọn Và cái giá phải trả Ông hoàn toàn có thể chọn một con đường an toàn Tiếp tục viết những tác phẩm ca ngợi Nhưng ông đã chọn con đường của sự thật Con đường của lương tri Ông đã trả giá cho lựa chọn đó Bằng cả sự nghiệp Bằng cuộc sống vật chất Và gần nữa cuộc đời sống trong tuổi nhục Nhưng cũng chính lựa chọn đó Đã tạo nên giá trị bất diệt cho tên tuổi của ông Nó chứng minh rằng Giá trị của một người nghệ sĩ Không nằm ở những giải thưởng họ nhận được khi còn sống Mà nằm ở sự kiên định Với phẩm giá Cuộc đối đầu định mệnh giữa ông và thời cuộc Giữa một bên là cá nhân với khắc giọng nói thật Và một bên là nguồn máy quyền lực đòi hỏi sự tuân phục Đã tạt nên một chân dung bi tráng Phùng quán không phải là một kẻ thù của chế độ Ông là một người yêu chế độ này Một cách trông sáng và mãnh liệt đến mức Ông không thể chấp nhận những vết nhơ làm hoen ố nó Ông chống lại cái xấu Không phải để phá hoại Mà để xây dựng Tiết thai Sự thật thả đến mức cực đoan Ngày nay, khi chúng ta sống trong một thế giới phẳng Nơi thông tin nhiễu loạn Nơi sự thật và giả dối Đôi khi chỉ cách nhau một cú nhấp chuột Câu chuyện về phùng quán Càng trở nên có ý nghĩa hơn bao giờ hết Ông như một lời nhắc nhở đanh thép Hãy trân trọng sự thật Hãy dũng cảm sống Và nói theo những gì lương tri mách bảo Dù cho cái giá phải trả Có đắt đến đâu Phùng quán đã mất năm 1995 Nhưng ngọn lửa mà ông thắp lên từ mực của lương tri Sẽ không bao giờ tắt Ông không phải là một ngôi sao vụt tắt Ông là một quyền thoại Một quyền thoại về khí phách của kẻ sĩ Về sức mạnh của một ngồi bút Không bao giờ biết cuối đầu Cảm ơn quý vị và các bạn Đã đồng hành cùng Ánh đèn xưa Trong suốt số đặc biệt ngày hôm nay Hy vọng rằng Câu chuyện về nhà văn phùng quán Sẽ còn động lại mãi trong trái tim mỗi chúng ta Đừng quên bấm like, chia sẻ và đăng ký kênh Để tiếp tục theo dõi những câu chuyện Về những nhân vật Đã làm nên một phần lịch sử Của nghệ thuật Việt Nam Xin chào và hẹn gặp lại