LEO NÚI BẰNG THANG MÁY, VÒNG TRÒN TRIỆU USD CHỈ ĐỂ CHỤP ẢNH: TQ CÓ NHỮNG KỲ QUAN VÔ DỤNG NGƯỢC ĐỜI

Trong ký ức tập thể của người Trung Quốc, đất nước họ luôn được ca ngợi là cường quốc xây dựng. Từ đường sắt cao tốc trải dài hàng chục ngàn cây số cho đến những cây cầu vượt biển nối liền đất liền với hải đảo, mọi thứ đều được dựng lên với tốc độ chóng mặt. Nhưng càng ngày, bên cạnh những công trình thật sự có ích, càng xuất hiện thêm nhiều dự án lạ lẫm, xa hoa, thậm chí vô dụng đến mức trở thành trò cười trên mạng xã hội. Câu chuyện mới nhất diễn ra vào cuối tháng 8 năm 2025 tại khu danh thắng Núi Linh ở thành phố Thượng Nhiêu, tỉnh Giang Tây, một chiếc thang máy ngoài trời khổng lồ được lắp đặt dọc theo vách núi. Nó được quảng bá bằng cái tên mỹ miều, thang trời đỉnh mây. Công trình này nguồn tới 130 triệu nhân dân tệ, tương đương khoảng 18 triệu USD. Con số không quá lớn nếu so với cầu vượt biển hay sân bay quốc tế nhưng lại gây phẫn nộ bởi tính chất xa xỉ và vô bổ của nó. Theo thiết kế, thang máy gồm 10 đoạn liên tiếp, chạy suốt gần 753 mét, tương đương 88 tầng nhà cao tầng. Một chuyến đi kéo dài 20 phút đưa du khách từ chân núi lên thẳng đỉnh Đông Hải. Nghe qua, đó là một kỳ quan kỹ thuật, một tiện ích hiện đại, nhưng khi đặt trong bối cảnh hiện nay, nó giống như một sự phản cảm. Bởi lẽ, núi Linh vốn nổi tiếng với địa hình hiểm trở và những khối đá độc đáo. Vẻ đẹp của nó nằm ở quá trình chinh phục, ở những giờ leo núi mồ hôi nhễ nhạy, ở cảm giác đứng trên đỉnh sau chặng đường dài. Giờ đây, chỉ với một cái thẻ lên thang máy, toàn bộ ý nghĩa đó bị xóa bỏ. Người ta gọi vui, đi thang máy đến phòng gym. Một trải nghiệm ngược đời, dùng máy móc để thay thế hành trình vốn dĩ là để thử thách sức bền và sự kết nối với thiên nhiên. Nhưng điều khiến dư luận dẫn dữ không chỉ là lãng phí trải nghiệm, vấn đề nằm ở nguồn tiền. Toàn bộ kinh phí của dự án này đến từ trái phiếu đặc biệt của chính quyền địa phương, tức là nợ công, tức là tiền của dân. Tính đến cuối năm 2023, dự án vẫn còn nợ hơn 90 triệu nhân dân tệ, tương đương 12,6 triệu USD. Công ty đứng ra thực hiện lại là một doanh nghiệp nhà nước, trực thuộc ủy ban quản lý và giám sát tài sản nhà nước địa phương. Nói cách khác, lãi và nợ sau cùng vẫn đẻ lên vai người nộp thuế. Trong khi đó, nhiều dịch vụ công cơ bản như sửa đường, lắp đèn chiếu sáng, cải tạo trường học phải chất chiêu từng đồng trong ngân sách. Vậy mà, giữa bối cảnh ấy, một số quan chức vẫn ký duyệt cho một công trình thăng máy ngoài trời trị giá hàng trăm triệu, chỉ để phục vụ thành tích chính trị. Đối với người già và trẻ nhỏ, đây quả thực là giải pháp giúp họ hiện thực hóa mong muốn muốn leo mà không đủ sức. Công trình cũng đã thu hút không ít du khách vì sự tiện lợi này. Tuy nhiên, đi cùng với sự tiện ích là những tranh cãi. Một công trình lớn như vậy liệu có phá vỡ cảnh quan thiên nhiên? Chi phí bảo trì sau này sẽ ra sao? Trên thực tế, tính đến cuối năm 2023, toàn bộ nguồn vốn của dự án này đều dựa vào trái phiếu đặc biệt. Nguồn tiền về tài khoản lại không đủ, kèm theo nguy cơ chậm trễ thành toán. Điều đó dẫn đến một câu hỏi, nếu trong tương lai lượng khách du lịch không nhiều, thu không đủ chi, thì khoản nợ ấy có phải dùng ngân sách công để bù đắp hay không? Một vấn đề khác cũng được bàn cãi là làm thế nào để hoàn vốn? Liệu sẽ thu phí thăng cuốn trực tiếp từ du khách, hay chỉ dùng nó để tăng sức hút rồi trông chờ vào việc bán vé vào cổng, dịch vụ ăn uống, mua đặc sản? Hiện tại, vẫn chưa có câu trả lời chính thức. Dưới góc nhìn của nhiều người, loại thăng cuốn này quả thực khiến khu du lịch trở nên thân thiện và dễ tiếp cận hơn. Nhưng ngược lại, cũng có ý kiến cho rằng một khu thắng cảnh thiên nhiên có cần thiết phải lắp đặt nhiều công trình nhân tạo đến vậy không? Làm sao để vừa thuận tiện cho khách tham quan, vừa giìn giữ được môi trường sinh thái? Và số tiền khổng lồ đã chi ra, làm thế nào để thu hồi một cách hợp lý? Những câu hỏi ấy không chỉ là vấn đề riêng của Linh Sơn mà còn là thách thức chung cho mọi danh thắng muốn theo đuổi mô hình leo núi không đau đớn. Đây không phải lần đầu. Vòng đời ở thành phố Phụ Dương, tỉnh Lưu Ninh là một ví dụ điển hình cao 170m, tiêu tốn 112 triệu nhân dân tệ nhưng không có mục đích sử dụng nào ngoài việc làm bối cảnh chụp ảnh. Nó từng được người dân bình chọn là công trình vô dụng nhất Trung Quốc. Hai cầu Hồng Kông, Chu Hải, Macau, một công trình được ca ngợi là kỳ tích, dài 55km, tiêu tốn 127 tỷ nhân dân tệ. Nhưng kể từ khi thông xe, cây cầu khổng lồ này lại ế ẩm vì thủ tục qua lại phức tạp. Các phương tiện muốn lưu thông phải xin giấy phép đặc biệt khiến lưu lượng thực tế chỉ bằng một nửa so với dự kiến. Người ta gọi nó là công trình thấy đó mà không dùng được. Điểm chung của những công trình này là gì? Đó là sự hào nhoáng bề ngoài, được thiết kế để gây ấn tượng trong ảnh chụp, trong báo cáo, trong lễ khánh thành. Nhưng khi nhìn vào tính thực tiễn, tất cả đều trống rỗng. Câu hỏi lớn nhất mà dư luận đặt ra ai thật sự hưởng lợi từ những dự án này? Bởi nếu không phải dân chúng, nếu không phải nền kinh tế thì chỉ có thể là một nhóm nhỏ quan chức và nhà thầu. Trên mạng xã hội, nhiều người chua chát thường là vì một lãnh đạo nào đó thích ngắm cảnh nhưng không muốn leo núi. Hoặc chi phí xây dựng đã bỏ túi rồi, nếu phá bỏ, lại có thêm cơ hội kiếm tiền lần nữa. Đằng sau những câu nói tưởng chừng miềm mai ấy, thực chất là cơn giận dữ tích tụ đối với tình trạng tham nhũng trong cơ sở hạ tầng. Thống kê của Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương Trung Quốc cho thấy, nhiều quan chức địa phương trong những năm gần đây bị xử lý vì sai phạm trong các dự án xây dựng. Trước mắt bạn là một tòa kiến trúc khổng lồ hình tròn, chính là công trình bỏ hoang lớn nhất ở Đông Quan. Với ngoại hình đặc biệt, nó trông chẳng khác nào một chiếc đĩa bay đến từ ngoài hành tinh. Công trình này chiếm diện tích hơn 40 mẫu đất với chi phí xây dựng được cho là lên tới 300 triệu nhân dân tệ. Thế nhưng, không rõ vì lý do gì mà ngay sau khi hoàn thành phần khung, nó đã rơi vào tình trạng rang rở, bỏ hoang cho đến tận bây giờ. Hiện tại, xung quanh tòa nhà chỉ còn cỏ dại mọc um tùm, khung cảnh hoang vu và tiêu điều. Người dân địa phương đã gọi nó bằng một cái tên chẳng mấy tự hào, công trình bỏ hoang số 1 Đông Quan. Công trình này có tổng vốn đầu tư lên tới 110 tỷ nhân dân tệ, chiếm diện tích khoảng 10.000 mẫu đất. Ban đầu, nơi đây được quy hoạch trở thành công viên giải trí chủ đề cổ tích đẳng cấp thế giới, từng được so sánh với Thượng Hải Disneyland và thậm chí còn tuyên bố sẽ vượt qua cả Disneyland. Bên trong dự án, người ta lên kế hoạch xây dựng các khu kiến trúc mang phong cách của nhiều quốc gia châu Âu như Pháp, Đức, Nga. Thế nhưng, giấc mơ xa hoa ấy này đã tàn vỡ. Công trình bị bỏ hoang nhiều năm, hiện trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng. Khắp nơi cỏ dại mọc um tùm, chỉ còn lại một cảnh hoang tàn đổ nát. Từ một tham vọng lớn lao, cuối cùng chỉ còn lại sự tiếc núi khôn ngùi. Bạn không nhìn nhầm đâu, nơi đây chính là sân vận động bóng đá Quảng Châu Hàng Đại, từng được quảng bá là sân bóng lớn nhất thế giới. Công trình này có vốn đầu tư lên tới 12 tỷ nhân dân tệ, chiếm diện tích khoảng 150.000m2 với sức chứa tối đa 100.000 khán giả cùng lúc. Nếu được hoàn thành, nó chắc chắn sẽ trở thành một biểu tượng kiến trúc mới của thành phố Quảng Châu. Thế nhưng, cùng với những biến cố nghiêm trọng liên quan đến tập đoàn Hàng Đại, dự án này đã bị chết yểu từ trong chứng nước. Ngày nay, tại hiện trường chỉ còn lại cảnh hoang tàn, nguồn ngang, khiến người ta không khỏi thở dài tiếc núi. Nếu không tận mắt chứng kiến, hẳn tôi sẽ chẳng bao giờ tin nổi rằng giữa núi rừng lại tồn tại một quần thể công trình bỏ hoang trị giá hàng chục triệu đệ. Nơi này đã bị bỏ phế suốt nhiều năm, chẳng ai ngó ngàng tới. Điều khiến tôi vô cùng thắc mắc là, trong thời buổi mà chi phí nhân công đắt đỏ như hiện nay, tại sao lại có thể xuất hiện cả một nhóm nhà cửa giang dở, bỏ hoang, nằm trơ trọi ngay tại đây như thế? Trước mắt bạn chính là khu nhà bỏ hoang lớn nhất Vũ Hán, vì quy mô khổng lồ của nó mà nhiều cư dân mạng đã gọi nơi này bằng cái tên thành phố ma số 1 Vũ Hán. Toàn bộ khu gồm 100 người tòa nhà kiểu biệt thự thấp tầng, xếp liền nhau chẳng khác nào những tấm bia mộ, tạo nên một khung cảnh chết chóc, ủ ám. Điều này càng trở nên lạc lõng khi đặt cạnh mặt hồ trong xanh và mảng xanh cây cối xung quanh. Trong khu vực bỏ hoang, gai góc và cỏ dại mọc um tùm, khiến cảnh tượng càng thêm rợn người. Dự án này mang tên Trường Giang Cảnh Uyển, tọa lạc tại quận Giang Hạ, bên cạnh hồ Thông Tín, thành phố Vũ Hán, nó đã bị bỏ hoang suốt 15 năm. Mặc dù mang danh biệt thự ven hồ, lại nằm trong môi trường sinh thái lý tưởng với không khí trong lành, nhưng toàn bộ khu vẫn chìm trong cảnh tiêu điều. Các con đường trong khu dân cư không hề được trải nhựa, vẫn chỉ là nền đất lầy lội. Đi dạo quanh, người ta dễ dàng bắt gặp những khoảng đất bỏ không bị cỏ dại chiếm đỉnh, thậm chí có nơi bị người dân xung quanh khai hoang làm ruộng. Những tòa nhà đều cùng một kiểu dáng, chỉ khác chút ít về diện tích, Điều khiến nhiều người khó hiểu là suốt hàng chục năm qua, cả chính quyền lẫn chủ đầu tư đều gần như không có động thái xử lý nào. Hóa ra, dự án này từng vướng vào vòng xoáy pháp lý và tài chính phức tạp, chủ đầu tư gặp vấn đề về vốn, cộng thêm tranh chấp hợp đồng giữa hai tập đoàn lớn. Những biến động từ cấp quản lý cao nhất đã trực tiếp làm đình trệ toàn bộ công trình. Theo lời luật sư trong Ban Thanh Lý, dự án này liên tục được đưa ra đấu giá để tìm đối tác tiếp quản, nhưng trong suốt nhiều năm không có bất kỳ doanh nghiệp nào dám nhận. Vì thế, tất cả đành rơi vào tình trạng bế tắc, kéo dài cho đến ngày nay.