16/Th9/2025 - 18:20

Serbia đang rung chuyển bởi làn sóng biểu tình chống chính phủ và phản đối Trung Quốc lớn nhất trong nhiều thập kỷ. Hàng ngàn người dân, phần lớn là sinh viên, không ngần đổ xuống đường. Cảnh sát đã tấn công người biểu tình, nhiều người phải nhập viện và hàng loạt vụ bắt giữ đã diễn ra. Phong trào đang bước vào giai đoạn quyết liệt nhất. Liệu làn sóng sinh viên có đủ sức lật đổ một chính quyền thân Bắc Kinh hay sẽ bị đàn áp trong máu và nước mắt? Hãy cùng chúng tôi tìm hiểu trong video ngày hôm nay. CÔNG TRÊN ĐẦU PHỤ TỪ TRUNG QUỐC THỔI BÙNG BIỂU TÌNH, SERBIA RÚNG ĐỘNG Thưa quý vị, suốt 9 tháng qua, Serbia liên tục rung chuyển bởi những cuộc tuần hành quy mô lớn. Có lúc lên tới 100.000 người tham gia, phần lớn là sinh viên và thanh niên. Ngoài nổ của làn sóng này là thảm kịch sập mái che nhà ga Novicek do công ty Trung Quốc cải tạo, khiến 16 người thiệt mạng và làm tê liệt toàn bộ giao thông công cộng. Cụ thể, hồi tháng 11 năm 2024, một mái bê tông khổng lồ dài 48m bất ngờ đổ sập xuống vỉa hè, biến khu phố thành hiện trường tan thương. 14 người chết ngay tại chỗ, 3 người khác bị thương nặng, 2 người phụ nữ mắc nghẹt nhiều giờ buộc phải cắt cuộc chi để thoát thân. Nhưng rồi một trong số họ cũng đã trút hơi thở sau 16 ngày chóng chọi. Đến tháng 3 năm 2025, thêm một chàng trai 19 tuổi cũng không qua khỏi, nâng số nạn nhân lên con số ám ảnh. Điều tra của Viện Công tối Serbia hé lộ một sự thật rúng động. Nhóm quan chức và lãnh đạo nganh đường sắt đã phù phép hóa đơn lên tới 115,6 triệu USD, trong đó các nhà thầu Trung Quốc bỏ túi 18,8 triệu USD. Nhà ga Novicek vốn là trạm trung chuyển then chốt của tiếng đường sắt Hungary-Serbia, dự án trọng điểm trong hợp tác Trung Âu. Do các tập đoàn Trung Quốc như China Railway International và China Communications Construction cái tạo từ năm 2021 đến 2024. Công trình mới khánh thành ngày 5 tháng 7 năm 2024, nhưng chỉ 4 tháng sau đã sập đổ, khiến công chúng Serbia vô cùng phẫn nộ. Phong trào biểu tình sau đó đã bùng phát tại thành phố Novicek nhằm kêu gọi trách nhiệm giải trình về thảm họa này. Đến tháng 3 năm 2025, các cuộc biểu tình đã lan rộng ra 400 thành phố và thị trấn trên khắp Serbia, biến thành phong trào toàn quốc. Người biểu tình không chỉ xuống đường mà còn dựng lều, chiếm đóng khuôn viên đại học, chặn các tuyến đường huyết mạch và tổ chức lễ tưởng niệm thường xuyên cho các nạn nhân. Cảnh sát được huy động, dùng hơi cay, lựu đoạn troáng và đạn cao sâu tấn công người biểu tình. Hàng chục người bị thương, trong đó có sinh viên và giảng viên. Nhiều người phải nhập viện, hàng loạt vụ bắt giữ được tiến hành. Vâng thưa quý vị, những công trình đầu phụ mang dấu ấn Trung Quốc đang ngày càng phổ biến, không chỉ ở Đại lục mà còn lan ra nước ngoài, trở thành biểu tượng cho sự vô trách nhiệm và tham nhũng trong ngành xây dựng của đất nước này. Gần đây nhất ở Bangkok, tòa tháp 30-33 tầng của Văn phòng Kiểm toán Nhà nước Thái Lan do nhà thầu Trung Quốc đảm trách đã đổ sập sau trận động đất ở Myanmar, trong khi các tòa nhà cao tầng xung quanh chỉ nứt nhẹ. Điều tra cho thấy thép được sử dụng là loại thép kém chất lượng và công trình đã bị rút ruột ngay từ khâu vật liệu. Tệ hại không kém, năm 2018, tại Quý Châu, một tòa nhà cao 23 tầng đang xây dỡ đã gục ngã chỉ vì một trận gió không quá mạnh, cường độ chỉ khoảng 75-88 km trên 1 giờ, khiến nhiều người không khỏi tự hỏi, trụ cổ của nó phải chăng dựng bằng giấy. Vẫn còn vô số thảm kịch khác, tất cả đều bắt nguồn từ cùng một căn nguyên. Tham nhũng, gian dối và thói quen làm việc qua loa, chiếu lệ đã ăn sâu vào tiềm thức của các nhà thầu Trung Quốc. Đằng sau đó là cả một bối cảnh xã hội lịch sử phức tạp, trong đó cách mạng văn hóa 1966-1976 là để lại dấu ấn sâu nặng nhất. Trước thời kỳ ấy, xã hội Trung Hoa vẫn chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của nho giáo với những giá trị như nhân nghĩa, trông tiếng, coi trọng nhân mạng và danh dự. Thế nhưng cuộc vận động chính trị ấy đã thổi bồng sự hỗn loạn, khiến con người chỉ còn biết sinh tồn bằng cách phớt lờ nỗi đau và mạng sống của kẻ khác, miễn sao bản thân được yên ổn. Quý vị có thể hình dung, khi hàng triệu người bị đối tố, bị hành hạ, thậm chí bị giết mà không có sự bảo vệ nào, thì nỗi sợ hãi và tuyệt vọng sẽ bao trầm ra sao? Con người lúc ấy chẳng còn được sống đúng nghĩa, mà chỉ như những cái bóng rung rảy, không còn tâm trí nghĩ đến đạo đức hay văn hóa. Và từ sự trai sàng ấy, thói quen coi nhẹ sinh mạng đã dần trở thành một nếp nghỉ ăn sau. Chính vì thế, những công trình đầu phụ mọc lên như nấm ngày hôm nay không chỉ là chuyện của những khối bê tông rỗng ruột, mà là biểu tượng của một tâm lý xã hội méo mó bởi lịch sử. Khi đạo đức bị thay thế bằng thành tích, khi tiền bạc được coi trọng hơn nhân mạng, thì việc những tòa nhà sập đổ cũng chỉ còn là một tất yếu, được báo trước. Quay trở lại với Serbia, sau thảm tịch sập mái che, Thủ tướng Miloš Vucevic cùng toàn bộ nội các đã buộc phải từ chức. Cựu Bộ trưởng Giao thông Vận tải Tomislav Momirović, cựu CEO đường sắt quốc gia Nebojsa Šulan, cùng 11 người khác bị bắt. Tuy nhiên, Tổng thống Alexander Vucic vẫn kiên quyết giữ ghế và không xử lý điều tra vụ việc, khiến người biểu tình chuyển hướng sang đòi bầu cử sớm, đồng thời kêu gọi tự do báo trí, chống tham nhũng và mở rộng dân chủng. Định điểm diễn ra vào ngày 28 tháng 6, lễ Thánh Vitas, thủ đô Belgrade chứng kiến cuộc biểu tình lớn nhất từ trước đến nay với khoảng 140.000 người tham gia. Ban tổ chức đã đưa ra tối hậu thư yêu cầu Vucic tuyên bố bầu cử trước 21 giờ, xong ông này thẳng thân từ chối và khẳng định tất cả chỉ là âm mưu ngoài ban. Lăng sóng giận dữ càng dâng cao khi sau đó, truyền thông công bố việc Tổng Bí thư Trung Quốc Tập Cận Bình mời Tổng thống Vucic sang Bắc Kinh để dựng lễ kỷ niệm 80 năm chiến thắng chống Nhật. Động thái này bị người dân coi là bằng chứng cho thấy mối quan hệ quá mật thiết giữa lãnh đạo Shepira với Bắc Kinh và càng khiến dư luận thêm phẫn nộ. Hậu quả của mối quan hệ vẫn chắc như thép. Vâng thưa quý vị, đúng là Tổng thống Alexander Vucic có mối quan hệ vô cùng mật thiết với chính quyền Bắc Kinh. Truyền thông nhà nước Trung Quốc thậm chí còn mô tả quan hệ Bắc Kinh-Belgrade là vẫn chắc như thép, thậm chí bền chặt hơn cả quan hệ Trung-Pakistan. Thế nhưng, người dân Shepira lại không nghĩ vậy. Họ liên tục xuống đường, yêu cầu Vucic từ chất. Phong trào phản kháng này không chỉ dần ở Shepira mà còn lan sang cả mạng xã hội Trung Quốc, trong khi truyền thông nhà nước đồng loạt chỉ trích sinh viên biểu tình và nhấn mạnh luận điệu của Vucic rằng có thế lực ngoại bang đứng sau, thì dư luận Trung Quốc lại hé lộ một tâm trạng khác. Họ thực sự mong muốn thay đổi chính trị ở Shepira. Dưới các video, cư dân mạng đã để lại các bình luận như họ muốn sống như Bà Lan hay Romania thì có gì sai, hay miễn mai rằng Shepira sắp rời nhóm rồi, ám chỉ khả năng nước này sẽ rút khỏi sáng kiến Bandai và con đường BRI. Trên thực tế, vụ sạp máy ga Novicek và những bê bối tài chính xung quanh nó đã phơi bày một sự thật. Trung Quốc đang dùng BRI như công cụ để xuất khẩu tham nhũng sang các quốc gia tham gia. Shepira vốn là điểm thêm chốt trong chiến lược mở rộng ảnh hưởng của Trung Quốc tại châu Âu. Khác với nhiều nước Đông Âu, Shepira chưa gia nhập EU hay NATO, mà lại duy trì quan hệ gần gửi với Nga và Trung Quốc. Từ năm 2016, Shepira là quốc gia châu Âu đầu tiên tham gia BRI. Kể từ đó, Bắc Kinh đã liên tục rót những nguồn vốn khổng lồ vào nước này. Tuy nhiên, các dự án đều bị cáo buộc cây ô nhiễm môi trường, đẩy quốc gia vào bẫy nợ và vi phạm nhân quyền lao động. Năm 2023, kênh VOA cho ra mắt bộ phim cài liệu Thùng thuốc sống, Bandai và con đường của Trung Quốc tại Balkans Tinkerbox, Bell & Rock China in the Balkans, vơi bày những gốc khuất trong các dự án của Trung Quốc tại Shepira và Montenegro. Đạo diễn Samuel George đã đặt ra loạt câu hỏi thẳng thắng như, các hợp đồng kế thế nào, tiền chạy về đâu, tiêu chuẩn môi trường và điều kiện lao động có được tuân thủ không? Và câu trả lời theo ông là rất đáng lo ngại. Ở Shepira, mỏ đồng do người Trung Quốc khai thác khiến nhà cửa của người dân nứt toát, môi trường bị tàn phá. Tại nhà máy lốp San Dong Liên Long của Trung Quốc, công nhân Việt Nam phải sống chen chúc trong những khu ký túc xá tồi tàn, thiếu cả điện lẫn nước. Còn ở Montenegro, một quốc gia nhỏ bé với chỉ hơn 600.000 nhân, khoản nợ khổng lồ 100 tỷ USD từ dự án cao tốc gian dỡ của Trung Quốc đã trở thành gánh nặng, gần như không thể trả nổi. Theo mạng lưới điều tra BIRN, từ năm 2013 đến nay, Trung Quốc đã triển khai 136 dự án tại Balkans với tổng giá trị hơn 32 tỷ USD, song phần lớn đều bị cáo buộc dính tới tham nhũng, bốc lột và hủy hoại môi trường. Riêng tại Shepira, đã có hơn 30 dự án hợp tác đưa Trung Quốc trở thành nhà đầu tư lớn nhất của quốc gia này. Năm ngoái, kim ngạch thương mại song phương đạt mức kỷ lục 8,3 tỷ USD. Tuy nhiên, khoản nợ vay khổng lồ từ Trung Quốc đang đẩy Shepira vào nguy cơ rơi vào bẫy nợ, tương tự những gì từng xảy ra với Sri Lanka hay Pakistan. Không chỉ thế, Shepira còn ngày càng xích lại gần Trung Quốc về quân sự. Tháng 4 năm 2022, sáu máy bay vận tải Y-20 của Trung Quốc hạ cánh xuống thủ đô Belgrade mang theo hệ thống tên lửa phòng không HQ-22, biến Shepira thành nước châu Âu đầu tiên sở hữu loại vũ khí này. Ngoài ra, Shepira còn mua UAV Wing Long, xe tăng và nhiều khí tài khác từ Nga và Trung Quốc, bất chấp cảnh báo của Mỹ rằng đoạn thái này đi ngược lại định hướng gia nhập EU. Thưa quý vị, nhiều chuyên gia nhận định nếu phong trào sinh viên tiếp tục lan rộng, đề bối tham nhũng ngày càng phơi bày và EU gia tăng sức ép, thì khả năng tổng thống Vucic phải từ chức là hoàn toàn có thể. Khi đó, một chính phủ mới chắc chắn sẽ xem xét lại quan hệ với Trung Quốc, thậm chí không loại trừ việc rút khỏi sáng kiến văn đai và con đường, BRI. Khả năng này không hề xa vời, bởi kinh tế Shepira vốn phụ thuộc chủ yếu vào EU, đối tác lớn nhất về xuất khẩu, nhập khẩu và đầu tư. Nếu Belgrade nghiêng hẳn về châu Âu, ảnh hưởng của Bắc Kinh tại Balkans sẽ sụt giảm đáng kể. Thực tế, đã có nhiều quốc gia phải trả giá đắt vì ôm chặt sáng kiến văn đai và con đường của Trung Quốc. Sri Lanka là minh chứng rõ ràng nhất, không trả nổi nợ, quốc gia này buộc phải cho Bắc Kinh thuê cảng biển chiến lược Hambantata tới 99 năm, coi như một phần chủ quyền ngay trên đất nước mình. Ở Pakistan, các dự án thuộc hành lang kinh tế Trung Quốc CPEC chẳng những không mang lại thành vượng mà còn đẩy nợ công lên cao ngất, trong khi người dân thì chịu cảnh điện chập chơn, giá cả leo thang, biểu tình nổ ra khắp nơi. Ngay sát bên Serbia, Montenegro cũng đang oan mình gánh khoản nợ khổng lồ từ một tuyến cao tốc gian dở do Trung Quốc xây. Một đất nước chỉ hơn 600.000 dân nhưng phải chịu sức ép trả món nợ hàng chục tỷ USD, một con số gần như không tưởng. Và không chỉ ở châu Á hay châu Âu, châu Phi cũng là mảnh đất thí nghiệm của BRI. Ở Kenya, dự án đường sắt Mombasa-Nairobi đổi vốn hàng tỷ USD khiến nước này ngập trong nợ và phải cắt giảm chi tiêu công. Tại Zambia, khoản vây khổng lồ cho các dự án cơ sở hạ tầng đã biến quốc gia này thành một trong những con nợ lớn nhất của Trung Quốc ở châu Phi. Thậm chí từng có lo ngại Bắc Kinh sẽ nắm quyền kiểm soát sân bay quốc tế Lusaka nếu Zambia vỡ nợ. Trong khi đó tại Angola, sau nhiều năm vây vốn và phụ thuộc nặng nề vào các dự án khai thác giàu và hạ tầng do Trung Quốc thực hiện, người dân đã xuống đường biểu tình vì cho rằng Bắc Kinh hút cạn tài nguyên của họ và chỉ để lại ô nhiễm công nợ nâng. Các cuộc đồng độ đã bùng phát, khẩu hiệu đuổi người Trung Quốc vang lên trên khắp các đường phố Luanda. Mali cũng không ngoại lệ. Nhiều dự án khai khoáng và xây dựng của Trung Quốc bị tố bóc lột lao động, làm giàu cho quan chức tham nhũng mà bỏ mặt đời sống khốn khổ của người dân. Bất mãn dồn nén đã biến thành các vụ bạo loạn. Người dân đồng loạt tấn công các công trường, buộc công nhân Trung Quốc phải rút chạy. Và nếu Serbia cứ quá lệ thuộc vào vốn vay và dự án Trung Quốc, nguy cơ rơi vào cái bẫy nợ là rất thật. Đến khi đó câu chuyện sẽ không đơn giản, chỉ là vấn đề kinh tế, mà nghiêm trọng hơn còn là vấn đề về chủ quyền. Bởi Bắc Kinh hoàn toàn có thể tận dụng các hợp đồng vay mượn mờ ám để giành quyền kiểm soát các tài sản chiến lược của nước này. Serbia lúc này đang đứng ở ngã ba đường. Một bên là mối quan hệ ngày càng thắt chặt với Trung Quốc và Nga, tiêm ẩn nhiều rủi ro về kinh tế lẫn an ninh. Bên còn lại là con đường tiến gần hơn tới Liên minh châu Âu, đối tác thương mại lớn nhất và cũng là niềm hy vọng về dân chủ, minh bạch. Nói cách khác, cuộc khủng hoảng chính trị hiện nay ở Serbia không chỉ xoay quanh chiếc ghế của Tổng thống Vucic, mà còn là một lựa chọn mang tính bước ngoặt, tiếp tục dựa vào Trung Quốc hay quay về quỷ đạo châu Âu. Câu hỏi đặt ra là, liệu chính quyền Vucic có thể trụ vẫn trước áp lực khổng lồn từ đường phố vào cộng đồng quốc tế, hay Serbia sẽ chứng kiến một thời khắc lịch sử khi tiếng nói của người dân buộc đất nước phải chọn lại con đường tương lai. Quý vị nghĩ sao về những gì đang diễn ra ở Serbia? Hãy để lại bình luận bên dưới để chúng ta cùng thảo luận nhé! Đừng quên nhấn đăng ký kênh và bật chuông thông báo để không bỏ lỡ những phân tích nóng hổi và trung thực nhất về các biến động toàn cầu. Xin chào và hẹn gặp lại!