Vì Sao Sử Tàu Luôn Né Tránh Nhắc Đến Trận Chiến Ải Chi Lăng | Đêm Sử Việt

Tháng 9 năm 1427 Buổi sáng Xương trắng phủ kín núi rừng chi lăng Tiếng vó ngựa rồn rập như xấm động Mười vạn quân minh đang tràn xuống biên giới Đại Việt Dẫn đầu là Liêu Thăng Tổng binh Quảng Tây Danh tướng bách chiến bách thắng của nhà Minh Vừa lập đại công trong các chiến dịch ở phía Bắc Mệnh lệnh từ Bắc Kinh rất rõ ràng Giải cứu Vương Thông Đập tàn nghĩa quân Lam Sơn Bình định giao chỉ Trong chiều đình nhà Minh Gần như không một ai nghi ngờ về chiến thắng Sau hơn 10 năm khởi nghĩa Lam Sơn Thiên Triều tin rằng Lê Lợi chỉ là một phiên thần cứng đầu Còn Đại Việt vẫn là một chư hầu bé nhỏ Sớm muộn sẽ bị nghiền nát dưới vó ngựa của Liêu Thăng Nhưng Liêu Thăng không hề biết Mỗi bước chân hắn đang đi là từng bước đưa mười vạn quân tiến thẳng vào một cái bẫy khổng lồ Nơi Nguyễn Trái Quân sư thiên tài của Lê Lợi Đã chọn để dựng thiên la địa võng Địa hình Chi Lăng chính là chiếc khóa định mệnh Nơi sự ngạo mạn của Thiên Triều sẽ bị trả giá Khi đoàn kỵ binh Minh ổ ạt tiến vào thung lũng Thấy lá cờ Lam Sơn xuất hiện Liêu Thăng tưởng nghĩa quân tháo chạy nên lệnh truy kích Không ngờ rơi vào ổ phục kích Tiếng tù vào vang rền Nghĩa quân từ hai vách núi ấp xuống như thác đổ Đầm lầy tránh đường rút Bấy trông và kỵ binh khiến đội hình Minh vỡ nát Liêu Thăng tử trận tại cửa ải Chi Lăng Cái chết của y là bước ngoặt khiến 10 vạn quân Minh hỗn loạn Chiến dịch giải cứu Vương Thông sụp đổ Buộc nhà Minh phải đàm phán Thế nhưng Trong Minh thực lục Trận Chi Lăng gần như bị xóa khỏi lịch sử Liêu Thăng chỉ được ghi vòn vẹn chết trong khi hành quân Không một lời về thất bại nhục nhã dưới tay nghĩa quân Lam Sơn Vì sao? Một đế chế hùng mạnh chọn im lặng trước một thất bại chấn động Một danh tướng bách chiến bách thắng bị xóa khỏi ký ức lịch sử Đêm nay Chúng ta sẽ lật mở từng lớp bí ẩn Để khám phá vì sao sự trung hòa ít nhắc đến chiến thắng Chi Lăng Chật đánh khiến cả thiên triều khiếp sợ Và nếu bạn cũng yêu những câu chuyện lịch sử đầy kịch tính Đừng quên đăng ký kênh để cùng tôi tiếp tục khám phá những sự thật bị vùi sâu trong lớp bụi thời gian Đầu thế kỷ 15 Đại Việt trải qua một trong những thời kỳ đen tối nhất lịch sử Năm 1407 Nhà Minh xâm lược với danh nghĩa Phủ Trần Diệt Hổ Nhưng thực chất biến Đại Việt thành quận Giao Chỉ Trong 20 năm tiếp theo Một bộ máy cai trị khắc nghiệt được dựng lên Bóc lột thuế má Đốt sách Phá văn biệt Bắt thợ giỏi Áp đặt đồng hóa văn hóa Nhưng tinh thần Đại Việt không bị khuất phục Năm 1418 Từ núi rừng Thanh Hóa Lê lợi dựng cờ khởi nghĩa Ban đầu Lực lượng nghĩa quân Lam Sơn chỉ có vài trăm người Vũ khí thô sơ Liên tục bị truy sát Tuy nhiên Nhờ tài lãnh đạo của Lê lợi Và trí tuệ xuất trúng của Nguyễn Trái Phong trào khởi nghĩa lớn mạnh nhanh chóng Đến năm 1426 Nghĩa quân đã kiểm soát phần lớn Đông Bằng Bắc Bộ Dồn quân Minh vào thế thủ Vương Thông Tổng binh Thành Đông Quan Hà Nội ngày nay Bị vây khốn nhưng vẫn cố thủ Chờ viện binh từ Bắc Kinh Trong tình thế đó Minh Chiều quyết định phát động một chiến dịch khổng lồ Trận chi lăng chính là kết quả tất yếu của một cuộc đọ sức không thể tránh khỏi Mùa thu năm 1427 Đại Việt đang đứng trước bước ngoặt sống còn Sau mười năm khởi nghĩa Lam Sơn 1418-1427 Nghĩa quân của Lê lợi đã lớn mạnh vượt bậc Từ vài trăm người trong rừng núi thanh hóa thành một lực lượng tinh nhuệ hàng vạn quân Dày dạng kinh nghiệm Làm chủ phần lớn vùng Đông Bằng Vương Thông cố thủ trong thành Đông Quan Chở viện binh từ phương Bắc Tại chiều đình Bắc Kinh Tin tức về thất bại liên tiếp của quân minh tại Đại Việt khiến Hoàng đế Minh Tuyên Tông nổi giận Các văn thư còn lưu lại trong Minh thực lục ghi rõ Lê lợi phản nghịch Quân minh nhiều lần thất trận Phải lập tức phát binh cứu viện Vương Thông Chiều đình quyết định mở một chiến dịch lớn Mang tên giải cứu Vương Thông Với mục tiêu Một đưa quân từ Quảng Tây vào Vân Nam sang Chia hai đường tiến xuống Đại Việt Hai Hợp quân với Vương Thông trong thành Đông Quan Ba đập tan lực lượng Lam Sơn Tái lập quyền cai trị của Thiên Triều Ngày 18 Tháng 9 Năm 1427 nhà Minh Sai Tổng binh trinh lỗ tướng quân thái tử Thái Phó An Viễn Hầu Liễu Thăng Tham tướng Bảo Định Bá Lương Minh Đội đốc Thôi Tụ Bình Bộ Thượng thư Lý Khánh Công Bộ Thượng thư Hoàng Phúc Thổ Quản Hiếu Bố Chính Sư Nguyễn Đức Quân Đem hơn 10 vạn quân và 2 vạn ngựa đánh vào cửa pha lũy Trình Nam tướng quân thái phó kiểm quốc công Mộc Thạnh Tham tướng Hưng An Bá Tử Hanh Tân Ninh Bá Đàm Trung đem 5 vạn quân và 1 vạn ngựa đánh vào cửa Lê Hoa Cả hai đều đã tới đầu địa giới Đại Việt Kế hoạch rất rõ Hai đạo quân hợp sức Đánh thẳng vào căn cứ Lam Sơn Buộc Lê Lợi phải đầu hàng Liễu Thăng là một trong những danh tướng xuất sắc nhất của nhà Minh Khi ấy mới 38 tuổi Hắn nổi tiếng trong các chiến dịch dẹp loạn ở Quý Châu Từng phá nhiều bộ tộc nổi dậy Được triều đình ca ngợi là Bách Chiến Bách Thắng Với uy danh ấy Minh tuyên tông tin rằng Liễu Thăng sẽ nhanh chóng đập tàn Nghĩa quân Lam Sơn Phía Đại Việt Nguyễn Trái Quân sư thiên tài của Nghĩa quân Đã đọc thấu từng bước đi của nhà Minh Trong bức thư gửi Lê Lợi còn lưu trong Lam Sơn thực lục Ông viết Giặc Viện tất đến Đánh thành không bằng đánh viện Giết Việt binh Thành tất hàng Nguyễn Trái hiểu rõ Thay vì tấn công trực diện Đông Quan Lam Sơn cần tập trung toàn lực đánh vào Việt binh Khi Việt binh thất bại Vương Thông sẽ buộc phải đầu hàng Và để làm được điều đó Nghĩa quân phải chọn một chiến trường đủ hiểm trở để đánh bại một đảo quân đông gấp nhiều lần Ông đã chọn Chi Lăng Thùng lũng Chi Lăng nằm ở phía nam Lạng Sơn Cách biên giới khoảng 60 km Nơi đây là một vùng đất hiểm trở Hai dãy núi dựng đứng như hai bức tường thành Giữa là một lối đi hẹp Có đầm lầy và ruộng nước chơn trượt Phía trước là bãi đá lờm trở Địa hình này khiến đại quân Minh không thể giàn trận Kỵ binh khó phát huy sức mạnh Còn nghĩa quân thì có thể ẩn mình trên núi Tập kích từ nhiều phía Lê Lợi đồng ý với kế hoạch Ông ra lệnh chia quân làm nhiều mũi Một bộ phận chặn phía trước Một lực lượng mai phục trên các trên núi Và một đội kỵ binh tinh nhuệ trở đánh thẳng vào trung quân khi quân Minh dối loạn Theo đại việt sử ký Toàn Thư Khi ấy Lê Lợi họp với các tướng bàn rằng Giặc vốn khinh ta Cho là người nước ta nhút nhát Sợ oai giặc đã lâu Này nghe tin đại quân sang Hẳn là ta rất hoàng sợ Huống chi lấy mạnh nạt yếu Lấy nhiều lấn ít đó là lẽ thường Giặc không thể tính được hình thế được thua của người của mình Không thể hiểu được cơ vi qua lại của thời của vận Và lại Quân đi cứu nguy cấp phải lấy mau chóng làm quý Giặc nhất định phải hành quân gấp vội Bình Pháp có nói Hành quân năm trăm dặm mà chỉ vội hám lợi thì sẽ khỏe thường tướng Ngày Liễu Thăng đến Đường xá xa xôi Quân lính tất mỏi mệt Ta đem quân nhàn khỏe Đợi đánh quân mỏi mệt Nhất định sẽ thắng Lê Lợi sai lê xác Liêu nhân trú Lê lãnh Đinh liệt Lê Thụ đem một vạn quân tinh nhuệ Năm thớt voi Bí mật mai phục trước ở ải chi lăng để đợi quân Minh Khi vượt qua biên giới Liễu Thăng khí thế hừng hực Trước mặt hắn Quân Minh trải dài như một con rồng sắc Mười vạn quân Hơn năm nghìn kỵ binh Trang bị giáp trụ sáng loáng Cờ sĩ phấp phới Chống trận rồn rập Trong nhật ký của một binh sĩ Minh Còn Xót lại có ghi Tổng binh Liễu Công Sắc mặt nghiêm nghị Bảo rằng Giao trì nhỏ yếu Ta chỉ cần một trận Ất hạ Sự chủ quan ấy chính là thứ mà Nguyễn Trái cần Những toán quân Lam Sơn được lệnh giả thua Vừa đánh vừa rút Tạo cảm giác quân Minh đang thắng thế Liễu Thăng bị cuốn vào cơn khát chiến thắng Không hề biết Mình đang tiến sâu vào vùng đất tử Trong lúc đó Mộc Thạnh Chỉ huy đạo quân Tử Vân Nam Đang di chuyển chậm hơn nhiều Chưa thể hội quân Nhưng Liễu Thăng không chờ Ông tin rằng Mình đủ sức một mình đánh tan nghĩa quân Lam Sơn Và đó chính là sai lầm trí mạng Khi đội quân tiền trạng của Liễu Thăng tiến vào cửa ải Chi Lăng Trước mắt họ Khung cảnh yên à lạ thường Đồng cỏ xanh mướt Đầm lầy phẳng lặng Vài dại khói lam từ các làng xa xa bốc lên Không một bóng quân Lam Sơn Không một tiếng hò hét Núi rừng như đang ngủ yên Nhưng trong những rạng tre rậm rạp Trên các sườn núi phụ sương Hàng nghìn nghĩa quân đang nằm im như đá Chờ một hiệu lệnh Nguyễn Trái Đứng trên một mỏm đá cao Nhìn xuống thung lũng hẹp Thì thầm với các tướng lĩnh Đợi chúng tiến thêm Chưa phải lúc Cả núi rừng nín thở Tiếng gió giít qua những tán lá Tiếng vó ngựa từ xa vọng lạc Càng lúc càng gần Liễu Thăng dẫn đầu Thanh gươm sáng loáng trên tay Ánh mắt tràn đầy tự tin Hắn không hề biết Chỉ vài giờ nữa thôi Danh tướng Thiên Triều sẽ bỏ mạng tại chính nơi này Và 10 vạn quân minh sẽ bị trôn vùi trong thung lũng Chi Lăng Khoảng giờ thìn 7 giờ sáng Ngày 20 tháng 9 Đội tiên phong của Liễu Thăng tiến vào thung lũng Phía xa Lã cờ Lam Sơn phấp với trên một triển núi Đúng như dự đoán Liễu Thăng tưởng quân Lam Sơn đang tháo chạy Hắn gào lớn Truy kích Không được để trúng thoát Mấy ngàn kỳ binh minh thúc ngựa lao xuống con đường đầm lầy Tiếng vó ngựa rồn rập như sấm Bật chợt Một tiếng tù và xé toạc núi rừng Từ hai vách núi Vạn múi tên cùng lúc rời dây Xé gió lao xuống Tiếng hỏ reo vang trời Hàng trăm kỳ binh minh ngã gục ngay trong loạt tên đầu tiên Đội hình dối loạn Ngựa xa xuống bãi lầy Dẫm đạp lấn nhau Liễu Thăng hét lệnh cố thủ Nhưng trước khi kịp tập hợp đội hình Nghĩa quân Lam Sơn từ bốn phía ấp xuống Lề sát dẫn kỳ binh đánh chính diện Liêu nhân chú khóa đường rút Trần Nguyên hãng trận hậu Tiếng gơm ráo chạm ráp giền vàng Tiếng ngựa hí Tiếng binh sĩ kêu la hỏa thành một bản nhạc chết chóc Đầm lầy đỏ ngầu máu Liễu Thăng rũ mãnh Vung thương tung hoành giữa trận tiện Từng nhát chém cuốn phăng hàng loạt nghĩa quân Lam Sơn Nhưng giữa cơn hỗn loạn Một kỵ binh Lam Sơn lao tới như tia chấp Mũi ráo giật sáng trong ánh máu và bụi mù Chỉ một đòn trí mạng Ráo xuyên qua lớp ráp giày Liễu Thăng khựng lại Đôi mắt mở to Rồi ngã nhào khỏi yên ngựa Một khoảnh khắc im lặng giận người bao trùm cả chiến trường Và rồi Tiếng hỏ reo vang dậy như sấm Danh tướng bách chiến bách thắng của Thiên Triều Biểu tượng của sức mạnh phương Bắc Đã bỏ mạng nơi đất Việt Có thuyết khác lại truyền rằng Liễu Thăng không chết bởi mũi ráo Mà bị phục kích và tràn thủ ngay tại núi Mã Yên Nơi từng được xem là từ địa Trôn vùi bao giấc mộng bá quyền của kẻ xâm lăng Tin Liễu Thăng từ trận truyền như xét đánh ngang tài Quân minh hoảng loạn Đội hình vỡ nát Tướng Lương Minh và Lý Khánh bị tiêu diệt trong các trận truy kích sau đó Số sống sót tháo chạy về hướng Sương Giang Nhưng cũng bị nghĩa quân Lam Sơn đón đánh Bắt sống hơn 3 vạn quân Theo Đại Việt sử ký Toàn Thư Chỉ trong chưa đầy một ngày Đội quân tinh nhuệ hơn 10 vạn người của nhà Minh hoàn toàn tan rã Đó là một trong những thất bại nhục nhã nhất của Triều Minh trong lịch sử Trong vòng hơn 10 ngày sau trận Chi Lăng Gần như toàn bộ đội quân cứu viện bị đánh tan Chỉ còn số ít tàn binh co cụm trong thành Đông Quan Nơi Vương Thông vẫn đang cố thủ Chờ một phép mầu không bao giờ tới Từ khoảnh khắc ấy Thế trận hoàn toàn đảo chiều Quân Lam Sơn thừa thắng tiến sát Đông Quan Vương Thông bị cô lập Không còn đường viện binh Đứng trước nguy cơ bị tiêu diệt toàn bộ Vương Thông buộc phải gửi thư đàm phán Mở đầu cho sự kiện hòa ước năm 1427 Khép lại 25 đô hộ tàn khốc của nhà Minh Và tất cả bắt đầu Từ một cái bẫy tại Chi Lăng Thế nhưng Điều kỳ lạ xảy ra khi ta đối chiếu sử liệu Trong Minh Thực Lục Bộ chính xử ghi chép toàn bộ chiều Minh Trận Chi Lăng chỉ được nhắc lướt qua bằng một câu Tháng 8 Liễu Thăng tử trận Không có miêu tả về quân Minh tan giã Không nhắc đến Nguyễn Trái Không nhắc đến Lê Lợi Không nhắc đến thiên la địa võng Không hề có chi tiết về thất bại Không nhắc đến con số thương vong Không nói đến việc 10 vạn quân bị tiêu diệt Cả một thảm bại bị nén chặt lại Như chưa từng tồn tại Tại sao? Lý do rất rõ Chiều Minh muốn che dấu một nỗi nhục Đối với Bắc Kinh Thừa nhận rằng một đạo quân khổng lồ Với danh tướng bách chiến bách thắng Bị đánh bại bởi một đội quân nông dân từ phương Nam Là điều không thể chấp nhận Trong các văn bản ngoại giao sau này Nhà Minh gọi thất bại này bằng những từ mơ hồ Như bất lợi về địa thế hoặc quân sĩ mệt mỏi Nhưng với người Đại Việt Chi Lăng không chỉ là một chiến thắng Đó là một tuyên ngôn Đại Việt không bao giờ khuất phục Với Minh Chiều Thiên Chiều là hình ảnh không được phép xứt mẻ Họ coi mình là trung tâm thiên hạ Văn hóa tối thượng Quân sự vô địch Một đế quốc vừa tự sưng là con trời Không thể công khai thừa nhận rằng 10 vạn quân Và một danh tướng bách thắng lại bị đánh bại Bởi một đội quân nông dân chưa đầy 2 vạn người Nếu để dân chúng biết sự thật Niềm tin vào chiều đình sẽ lung lay Đó là lý do Minh Chiều chủ động kiểm soát thông tin Cắt bỏ toàn bộ chi tiết gây mất mặt Giữ lại duy nhất một sự kiện tử trận Vừa đủ để ghi nhớ Nhưng không đủ để nhắc lại Đừng quên Năm 1407 Minh Chiều xâm lược Đại Việt Lấy danh nghĩa Phù Trần Diệt Hổ Biến nước ta thành quận giao trị của nhà Minh Trong sách Sử Chính Thức Họ viết rằng người Việt là thần dân nhà Minh Và mọi cuộc hành quân về sau đều là dẹp loạn trong nội địa Không phải chiến tranh xâm lược Thế nên Nếu họ thừa nhận thất bại ở Chi Lăng Nghĩa là họ đang gián tiếp công nhận rằng Đại Việt là một quốc gia độc lập điều này Phản bội hoàn toàn luận điệu chính trị Mà Minh Chiều đã gieo rắc suốt 20 năm đô hộ Vì vậy Cách tốt nhất Im lặng Trong nội bộ Minh Chiều Cái chết của Liễu Thăng khiến phe phái chính trị tranh cãi dữ dội Một phe cáo buộc tổng binh hành quân quá vội Kinh địch Bỏ qua cảnh báo từ tướng giữ thành Đông Quan là Vương Thông Phe khác lại đổ lỗi cho bộ chỉ huy ở Quảng Tây Cho rằng việc chia quân hai đường là sai lầm trí mạng Nhưng thay vì công khai thất bại để rút kinh nghiệm Họ chọn giấu đi Đơn giản vì một đế quốc khổng lồ Không thể để thế giới biết rằng Một đội quân du kích nông dân vừa đánh tan đội quân Viễn Trinh Tinh Nhuệ Sau chi lăng Minh Chiều buộc phải đàm phán Năm 1427 Lê Lợi gửi thư qua Nguyễn Trái Yêu cầu rút toàn bộ quân Minh Và công nhận Đại Việt độc lập Cuộc thương thuyết kéo dài nhiều tháng Cuối cùng Minh Chiều phải xuống nước Thứ nhất Thu hồi toàn bộ quân đội khỏi Đại Việt Thứ hai Phong Lê Lợi làm An Nam quốc vương Thứ ba Đổi lại Đại Việt phải cống nạp tượng trưng để duy trì hòa bình Nhưng trong Minh thực lục Thất bại chi lăng không được nhắc đến Họ mô tả cuộc rút quân như một sự nhượng bộ hào hiệp của Thiên Chiều Chứ không phải vì Minh Chiều không có lựa chọn nào khác Đây là kỹ thuật viết lại lịch sử Một kiểu ngụy trang thất bại rất phổ biến Trong các bộ xử Trung Hoa thời Phong Kiến Không chỉ Minh thực lục Nhiều ghi chép khác của Trung Hoa thời đó cũng đồng loạt tắt tiếng Trong Đại Minh Hội Điển Bộ Pháp Điển quan trọng ghi chép gần như toàn bộ chính sách Chiến dịch quân sự Những phần liên quan đến chiến dịch Lam Sơn 1426-1427 bị lược bỏ gần hết Những đoạn nhắc đến Liếu Thăng Lương Minh hay Mộc Thạnh đều được thay thế bằng những lời bảo chữa Vì nước xa đường hiểm Quân sĩ khó tích ứng phong thổ Một lời biện Minh yếu ớt Thay vì thừa nhận một trận đại bại Nhưng không phải tất cả đều im lặng Trong một số tấu trương nội mật gửi lên Minh Tuyên Tông Các quan biên thủy đã mô tả cảnh tượng khủng khiếp ở Chi Lăng và Sương Giang Một tờ mật tấu năm 1428 từng ghi lại Thiên binh hai đảo đều thất lộ Sác chất như núi Binh sĩ như bị gió cuốn Tướng Liếu Thăng bị chém tại trận Quân không dám tiến nữa Xin bệ hạ dáng chỉ rút lui Đây là sự thật mà triều đình Minh không bao giờ muốn công bố công khai Những mật tấu ấy không được đưa vào chính xử Bởi nếu để lộ Toàn bộ hình ảnh thiên triều vô địch sẽ sụp đổ trước mắt chư hầu Nhưng có một điều thú vị hơn Sự im lặng này không chỉ vì thất bại Mà còn vì một bí mật chiến lược Các sử quan Trung Hoa tin rằng Nếu để lộ toàn bộ cách nghĩa quân Lam Sơn phục kích Chia cắt tiếp vận và vây hãm Những bài học ấy có thể bị các thế lực khác trong khu vực Kể cả các bộ tộc Mông Cổ Phương bắt tận dụng để chống lại Minh Triều Vì thế Sự thật về Chi Lăng bị bỏ vào bóng tối Còn tại Đại Việt Ngô Sĩ Liên và các sử thần Triều Lê đã chép lại sự kiện này Một cách chi tiết trong Đại Việt Sử Ký Toàn Thư Họ mô tả từng trận phục kích Từng biến chuyển chiến thuật của nghĩa quân Lam Sơn Từng kết chết của Liễu Thăng Lương Minh Mộc Thạnh Không hề né tránh Không hề lược bỏ Đối lập giữa hai nguồn sự này càng làm nổi bật một sự thật Sự im lặng trong sự Trung Hoa là một lựa chọn chính trị Với Minh Triều Chi Lăng không tồn tại Với Đại Việt Chi Lăng là niềm kêu hãnh bất diệt Chính từ thời điểm này Lê Lợi đã củng cố quyền lực Mở ra thời kỳ lễ sơ huy hoàng Còn Triều Minh thì phải mất hàng chục năm sau Mới dám khôi phục lại ảnh hưởng ở phương Nam Nếu bạn mở sách lịch sử Trung Quốc hiện đại Bạn sẽ thấy một sự thật bất ngờ Họ hầu như không nhắc đến Chi Lăng Thậm chí cả cuộc khởi nghĩa Lam Sơn Cũng được tóm gọn trong một dòng ngắn ngùi Thay vào đó Họ mô tả năm 1427 Như Minh Triều tái thiết lập quan hệ hòa hảo với An Nam Như thế đó là một sự lựa chọn Chứ không phải một thất bại nhục nhã Sự im lặng này không phải ngẫu nhiên Nó là hệ quả trực tiếp của chính sách kiểm soát lịch sử Đã bắt đầu từ Minh Triều Và đến hôm nay Nó vẫn đang tác động đến cách Trung Quốc nhìn nhận Việt Nam trong lịch sử Chiến thắng Chi Lăng không chỉ là một trận đánh Mà là một cuộc chiến tranh thông tin kéo dài 600 năm Một bên viết tất cả Khóc vào bia đá Ghi vào đại Việt sử ký toàn thư Một bên thì gần như xóa sạch Để giữ trọ uy thiên triều Và chính sự khác biệt ấy đã tạo nên những khoảng trống bí ẩn Khiến câu chuyện Chi Lăng trở thành một trong những bí mật lớn nhất Của lịch sử Đông Á thế kỷ 15 Ngày nay Khi đứng ở thung lũng Chi Lăng Bạn sẽ thấy gió vẫn thổi Mây vẫn trôi ngang núi Cỏ lau vẫn dì dào trong nắng Nhưng bên dưới lớp đất ấy là máu Là xương Là những linh hồn đã nằm lại cho một chiến thắng vĩ đại Những điều mà sự Trung Hoa có thể cố tình lở đi Chúng ta vẫn ghi nhớ Bởi đó là một phần linh hồn của dân tộc Việt Nam Lịch sử Suy cho cùng Không thuộc về những trang sách Nó thuộc về những người dám đứng lên Dám viết nên nó bằng mồ hôi Máu và cả mạng sống của mình Và nếu một ngày nào đó Bạn nghe ai đó bảo rằng Chi Lăng chỉ là một trận đánh nhỏ Hãy mỉm cười Bởi bạn biết rõ Có những điều mà thiên triều tự phong ấy muốn quên Nhưng sự thật thì không thể nào bị trối bỏ mà còn lưu danh đến muôn đời