THÀNH CỔ CHÂU SA - NỀN VĂN MINH CHĂMPA CỔ| Quảng Ngãi Mến Thương

Xin chào quý vị! Rất vui được gặp lại trong podcast Quảng Ngãi Mến Thương. Hôm nay, ta cùng trở về với một vùng đất chầm mặc nằm bên bờ sông Trà Khúc, nơi ẩn trứa những câu chuyện hơn ngàn năm tuổi, thành cổ châu Sa. Nếu sông Trà và núi Ấn là linh khí trời đất, thì thành châu Sa lại là chứng nhân của bao biến động lịch sử, nơi giao thoa giữa văn hóa Champa cổ và người Việt khai khẩn phương Nam. Hãy tưởng tượng một buổi chiều trên vùng đất tịnh châu. Ánh nắng cuối ngày trải dài trên cánh đồng lúa, từng cơn gió mang theo mùi đất, mùi cỏ khô và tiếng chim gọi bầy. Ở đó, giữa lòng đồng bằng, những giải đất nhô lên uốn cong như hình một con rồng nằm phục. Đó chính là thành cổ châu Sa, di tích có tuổi đời hơn 1.000 năm. Nơi này từng là kinh đô quan trọng của vương quốc Champa, thuộc giai đoạn thế kỷ IX đến thế kỷ X. Các nhà khảo cổ đã phát hiện ở đây nền thành đất, hào nước, gạch ngói, đồ gốm, dấu tích cho thấy một nền văn minh rực rỡ từng tồn tại nơi này. Theo đại nam nhất thống trí và các tư liệu khảo cổ, thành châu Sa được xây bằng đất xét, có tưởng bao dài gần 4km, cao trung bình 4-5m bên ngoài có hào nước sâu. Cấu trúc ấy cho thấy đây không chỉ là một nơi ở, mà còn là thành trì quân sự và trung tâm hành chính của người Champa cổ. Khi Champa còn thịnh trị, đây là nơi diễn ra các nghi lễ tế trời, tế đất là nơi các vị vua và hoàng hậu hướng ra sông Trà để cầu mưa thuận gió hòa. Theo ghi chép, đến thế kỷ 15, sau chiến dịch nam tiến của vua Lê Thánh Tông năm 1471, vùng đất này trở thành phần lãnh thổ Đại Việt. Người Việt khi vào khai khẩn đã chọn sống quanh khu vực thành cổ, lập nên những làng đầu tiên như Tịnh Châu, Tịnh Khê, Tịnh Long, hình thành nên vùng Quảng Ngãi ngày nay. Vì thế, châu Sa không chỉ là di sản Champa, mà còn là nơi giao thoa giữa hai nền văn hóa, Champa và Đại Việt, kết nối bằng dòng sông Trà Mênh mang chảy suốt bao đời. Hôm nay, khi đến châu Sa, ta không còn thấy những tường thành hùng vĩ như xưa, chỉ còn lại các gò đất đỏ rêu phong, phủ lên lớp cỏ non và những bụi xim tím. Nhưng nếu lắng nghe kỹ, ta vẫn cảm nhận được hơi thở quá khứ nơi đây. Trên con đường làng, người dân thong thả rắt châu về chuồng. Trẻ nhỏ chạy đùa bên bờ ruộng, đôi khi nhặt được một mảnh gốm cổ lấp lánh trong đất. Họ không biết rằng, mảnh gốm ấy đã nằm đó cả nghìn năm, chứng nhân của bao chiều đại, bao mùa gió. Buổi chiều, khi nắng tắt, khói bếp từ những mái nhà tranh bay lên, hòa vào hương đồng nội. Tiếng chuông chùa từ thiên ấn vọng lại xa xa, nhẹ như lời nhắc nhở. Nơi đây từng là nền văn minh huy hoàng, nơi người xưa từng dự thành, giữ đất, và gửi gắm cả niềm tin vào đất trời. Khi nhìn lại thành châu Sa, ta không chỉ thấy dấu tích của đất, của gạch, mà còn thấy cả một nền văn minh từng rực sáng giữa lòng miền trung. Người Champa xưa đã biết chọn vùng đất ven sông Trà Khúc, nơi đất cao giáo, nước dồi dào, để dựng nền kinh đô của mình. Họ không chỉ xây thành để phòng thủ, mà còn để hài hòa cùng trời đất, lấy sông làm thủy đạo, lấy núi làm chỗ dựa tâm linh. Trong lòng thành, các dấu tích khai quật được cho thấy cư dân xưa sống rất gần gũi với tự nhiên. Họ làm gốm dệt vải, Mỗi hoa văn trên mảnh gốm, mỗi đường nét trên tượng đều mang trong đó tư duy về vũ trụ, về con người, về sự cân bằng giữa âm và dương. Những mảnh gốm trang trí hình cánh sen, tượng hay nền gạch cổ phát hiện dưới lòng đất. Người Champa tin rằng mọi vật đều có linh và con người chỉ là một phần trong dòng chảy của vạn vật. Họ dựng tháp để thờ thần, đắp thành để bảo vệ dân. Trong thế giới ấy, lao động là một hành vi thiêng liêng và nghệ thuật chính là cách họ bày tỏ lòng biết ơn với tự nhiên. Thành Châu Sa là minh chứng cho sự bền bỉ và lòng tôn trọng quá khứ. Dù thời gian có phủ mờ, nhưng những giá trị của vùng đất này vẫn sáng mãi. Người dân xứ Quảng vẫn giữ thói quen nhắc đến Thành Châu Sa như một biểu tượng của gốc rễ. Họ tự hào rằng nơi đây từng là trung tâm văn minh Champa, nơi kết nối hai dòng văn hóa, nơi đất và người cùng tạo nên hồn Việt. Câu chuyện Châu Sa nhắc ta nhớ, mọi nền văn minh đều có khởi đầu, thăng hoa và biến đổi. Nhưng điều còn lại chính là tinh thần, tinh thần lao động, sáng tạo và ý chí bảo vệ quê hương. Giữ lấy những giá trị ấy cũng là cách để ta biết chân quý hiện tại và hướng về tương lai bằng lòng biết ơn. Thành cổ Châu Sa giấu ấn lịch sử hơn ngàn năm không chỉ là di tích, là lời kể bằng đất, là bằng gió, là bằng cả ký ức. Khi ta đi giữa cánh đồng yên ả ấy, hãy thử cúi xuống, chạm tay vào đất. Biết đâu, ta đang chạm vào chính thời gian, vào nơi mà quá khứ và hiện tại vẫn còn nương tựa nhau. Cảm ơn quý vị đã lắng nghe. Hẹn gặp lại trong tập sau của podcast Quảng Ngãi Mến Thương, nơi những câu chuyện quê hương sẽ tiếp tục vang vọng, lắng động và kết nối ta với cội nguồn.