Biển Lửa Hong Kong Như Tận Thế, Thái Lan Điều Tàu Sân Bay Chống Lũ, Việt Nam Báo Động Đỏ Mùa Mưa

Khi người dân miền Trung còn đang cẩm cội vét bùm trước cửa nhà, báo dí quốc tế liên tiếp nhắc đến Việt Nam nằm trong tâm điểm của mùa thiên tai khốc liệt ở châu Á. Từ đầu năm 2025 đến nay, thiên tai dồn dập, bão chồng bão, lũ chồng lũ, mưa cực đoan, sạt lửa đất đã khiến cả nước thiệt hại nặng nề. Tính tới ngày 24 tháng 11, thiên tai đã làm 409 người chiếc và mức tích hơn 337.000 ngôi nhà bị sập đổ hoặc hư hỏng. Tổng thiệt hại kinh tế ước tính trên 85.000 tỷ đồng, tương đương 3,2-3,5 tỷ USD. Như dân chưa kịp hoàng hồn, bão Cô Tô bất ngờ xuất hiện ngoài khơi thay đổi hướng viên tục, mạnh lên thần tốc, khiến toàn bộ miền Trung vừa chạy lũ lại phải chạy bão. Việt Nam không đơn độc trong bi kịch. Ở phía tây biển Đông, miền Nam Thái Lan bị nhấn chìm trong cơn bom nước 300 năm mới có một lần, khiến Sea Game 33 phải tháo chạy lên Bangkok. Trong bối cảnh khẩn cấp, Thái Lan huy động tàu sân bay làm nhiệm vụ ứng phó lũ lụt, phê duyệt gói ngân sách hơn 6,169 tỷ bát, chuyển khoản ngay lập tức đến tay người dân. Và khi lũ giữ còn đang nhấn chìm đất liền Đông Nam Á, Hồng Kông lại bừng cháy giữa rường chung cư Bạc Tỉ, một dự án cải tạo trị giá hơn 42 triệu USD, hóa thành biển lửa, biến những tòa nhà cao tầng thành địa ngục đỏ rực như tận thế. Ngọn lửa ấy không đến từ tự nhiên, nó là hệ quả của bàn tay con người, của những tính toán sai lầm, ẩu vị và lòng tham ẩn sau bề tôm thép. Bão lũ cuốn một năm kinh tế miền Trung Việt Nam theo dòng nước. Ngày 24 tháng 11, khi người dân miền Trung còn đang lấm lem bùng đất sau những trận lũ liên tiếp, nhiều tờ báo quốc tế đã nhắc đến Việt Nam như một tâm điểm mới của mùa mưa khốc liệt ở châu Á. Theo các bài phân tích được báo Việt Nam dẫn lại từ The New York Times, khu vực này đang phải gánh chịu những hiện tượng thời tiết cực đoan. Mưa lớn kéo dài, lũ lên nhanh, sạt lở đất và bão chồng bão. Chỉ trong năm 2025, tính tới ngày 24 tháng 11, thiên tai trên cả nước đã khiến 409 người chết và mất tích. Hơn 337.000 căn nhà bị sập đổ hoặc hư hỏng, cùng 930.000 hectare cây trồng bị thiệt hại. Tổng thiệt hại kinh tế được Cục Quản lý đề điều và Phòng chống thiên tai ước tính trên 85.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 3,2-3,5 tỷ USD. Miền Trung, từ Đà Nẵng xuôi hơn 300 dạm đến gần Nha Trang, trở thành khu vực chịu trận nặng nhất. Năm nay, Việt Nam đã phải đối mặt với 14 cơn bão, con số được xem là trung bình vài thập kỷ trước. Nhưng điều đáng no hơn là, những trận mưa gần đây thậm chí không hề do bão gây ra mà vẫn đủ tạo nên lũ lớn. Khi người nhân chưa kịp hoang hồn, cơn bão thứ 15 đã hình thành ngoài khơi Nam Trung Bộ. Dù dữ báo cho thấy nó có thể không đổ bộ, nhưng chỉ riêng sự xuất hiện dồn dập ấy cũng đủ khiến miền Trung mệt mỡi. Không chỉ vùng miền, miền Trung chịu đòn. Thành phố Hồ Chí Minh từng ngập sâu vào tháng 8 và đầu tháng 11, xe máy bị bỏng qua đường như vượt sông mini. Hà Nội thì chìm trong nước khi 3 cơn bão liên tiếp đổ bộ chỉ trong 2 tuần, kéo mực nước sông Hương lên đến 5,2 mét, cuốn theo bụng đất vào cả những công trình di sản vừa trụng tu sông. Giữa Hội An, giữa không cảnh lũ lao như thác, anh Đào Đặng Công Trung, 44 tuổi, đội trương đội cứu hộ nhỏ, đã dùng xuồng cao tốc lao vào vùng xoáy nước để cứu người. Anh chỉ buông một câu đầy ám ảnh, chưa bao giờ xảy ra tình trạng này. Còn ở Khánh Hòa, ông Huỳnh Ngọc Phương, 51 tuổi, phải dùng búa đục thủng mái nhà khi nước dân gần 1 mét chỉ trong 20 phút để giải cứu cả gia đình. Một người con suyết bị cuốn rồi và ít nhất 3 người hàng xóm đã tử vong. Giữa dòng nước đục như cà phê pha bùng, người Việt vẫn quyết tâm theo cách quen thuộc là đứng trên bàn để giữ đồ khô ráo, lội bùng đẩy xe máy, không biết ai thang trách, vẫn chịu khó bước những bước lầy lội khó khăn nhất. Nước dân lên nhanh bao nhiêu, tình người cũng dân lên bấy nhiêu. Ở thành phố Hồ Chí Minh, ga tàu điện ngầm biến thành nơi tập kết đồ cứu trợ với cả núi mì tôm, gạo, áo quần gửi ra miền Trung. Giới khí hậu học đưa ra cảnh báo thẳng thắng, Việt Nam đang là điểm nóng biến đổi khí hậu toàn cầu. Một nguyên cứu năm 2024 cho thấy biển Đông ấm lên, khí ấm ấm hơn, kết hợp với mô hình bão mới, tạo thành vòng xoáy rủi ro, nơi bão trở nên khó đoán, khó tránh và khó sống chung hơn bao giờ hết. Giáo sư Benjamin P. Houghton thậm chí thưa nhận, nghiên cứu dự đoán điều này sẽ diễn ra trong nhiều thập kỷ tới, chứ không phải chỉ một năm sau. Ông kết luận bằng câu nói như một lời cảnh tỉnh. Mưa vẫn phải có, nhưng giờ mưa khắc nhiệt hơn, biển đổi khí hậu đang đẩy mọi thứ lên một tầm cao mới. Biển lửa Hồng Kông thiêu rụi cả khu chung cư tiền tỷ Ngày 26 tháng 11, một vụ hỏa hoạn khổng lồ đã biến cụm chung cư Warnford Court, gồm 8 tòa nhà mỗi tòa 31 tầng, gần 2.000 căn hộ với khoảng 4.000 người sinh sống, trở thành biển lửa chưa từng thấy từ năm 2008 tại đặc khu này. Ngọn lửa ban đầu không phải cháy từ bếp gas, ổ điện hay căn hộ nào, mà xuất phát từ thứ ai cũng cho là bình thường, giàn giáo tre và lớp lưới bạc bao quanh phục vụ cải tạo mặt ngoài tòa nhà. Khoảng 14 giờ 51 phút, lớp giàn giáo bên ngoài một tòa, bất ngờ bốc cháy. Lửa bám chặt vào tre khô và lớp lưới bạc rồi lan cực nhanh như được tưới nhiên liệu, cuốn theo gió lớn và lây sang các tòa bên cạnh. Trong chừa đầy vài giờ, cả 8 tòa đều bốc cháy, buộc chính quyền phải nâng báo động lên mức 5, mức cao nhất trong hệ thống cảnh báo hỏa hoạn của Hồng Kông. Khung cảnh hoang tàn ấy khiến cả thành phố sưởng sờ. Lửa không chỉ thiêu một căn nhà, mà thiêu cả một khu dân cư rộng hơn cả một phường của Việt Nam. Một chi tiết gây phẫn nộ là hệ thống báo cháy không kích hoạt kịp thời. Rất nhiều người dân không hề nghe còi báo động, chỉ biết mình đang trong thảm họa khi bảo vệ gõ cửa từng nhà. Có người còn mất liên lạc với người thân vì lửa đã chặn lối thoát. Cư dân gần đó kể, họ nghe một tiếng nổ lớn như tiếng tre gãy. Sau đó lửa bùng lên mạnh hơn, giống một vụ nổ hơn là cháy thông thường. Sở cứu hỏa Hồng Kông đã điều hơn 760 lính cứu hỏa, 400 cảnh sát, cùng 128 xe chữa cháy và 57 xe cứu thương. Nhưng ngay cả lực lượng chuyên nghiệp hàng đầu châu Á cũng phải chật vật. Nhiệt độ quá cao khiến họ không thể tiếp cận các tầng trên. Mảnh vỡ từ dàn giáo tre rơi xuống như những ngọn đuốt, cản trở mọi nỗ lực chữa cháy. Khi lửa bị khống chế ở một số tòa, phần còn lại vẫn cháy dữ dội như muốn luốt trọn cả khu nhà. Sau khi tạm kiểm soát được ngọn lửa, lực lượng chức năng thông báo 44 người thiệt mạng, hơn 200 người mất tích và hàng chục người đang nguy kịch. Đây là thảm họa lớn nhất trong suốt nhiều năm qua tại Hồng Kông, và đau đớn hơn khi nguy nhân nhiều khả năng xuất phát từ việc thi công sửa chữa. Cụng chung cư này vừa được phê duyệt dự án cải tạo với chi phí hơn 42 triệu USD. Vậy mà vật liệu được dùng để che chắn công trình lại là tre và bạc dễ cháy, thứ mà người dân nói họ đã nhiều lần phản ánh việc công nhân hốt thuốc trong khi làm việc ngay trên dàn giáo. Ngay sau thảm kịch, cảnh sát đã bắt 3 người trong đội thi công đôi tuổi từ 52 đến 68 với nghi vấn ngộ sát do sơ xuất. Nhưng câu hỏi lớn hơn là liệu họ chỉ là những người chịu tội thay? Bởi đằng sau các hợp đồng trị giá hàng chục triệu USD ấy, ai là người ký duyệt? Ai là người quyết định sử dụng vật liệu dễ cháy? Một khu dân cư hàng ngàn người, một dự án tu sửa khổng lồ nhưng chỉ cần lựa chọn vật liệu sai, cả một cộng đồng đã phải trả giá bằng sinh mạng, tài sản và ký ức không thể xây lại. Điều miếng may là, dàn giáo tre từng là biểu tượng của Hong Kong gọn, tiện và rẻ, một niềm tự hào của ngành xây dựng truyền thống. Nhưng khi thành phố đã phát triển tới mức nhà cao tầng chiếm dây đặc, vật liệu rẻ không còn phù hợp với chiều cao nguy hiểm. Và thảm kịch One Foot Court khiến cả xã hội phải đặt câu hỏi, đã đến lúc những công trình giá trị hàng tỷ đô la phải rời bỏ những vật liệu rẻ như mua ở chợ hay chưa? Lũ lụt khủng khiếp, Thái Lan điều tò sân bay đi cứu trợ dân Trong khi Việt Nam vật lộn với mưa lũ và cơn bão Cô Tô bất định, ở phía Tây Biển Đông, miền nam Thái Lan lại hứng chịu một trận bom nước kéo dài suốt 3 ngày, khiến nhiều khu vực chìm trong nước sâu và cuộc sống người dân trở nên hỗn loạn. Điều kỳ lạ là nó không diễn ra vào mùa mưa lớn nhất, nhưng lại mang theo sức tạng phá không kém gì những cơn bão mạnh. Lũ lên nhanh đến mức nhiều chuyên gia Thái Lan phải gọi đây là hiện tượng 300 năm mới xảy ra một lần. Giữa tầm điểm mưa lũ dữ dội, khi hàng loạt tỉnh miền nam Thái Lan chìm trong biển nước, chính phủ Thái Lan lập tức tuyên bố tình trạng khẩn cấp và nâng mức cảnh báo thiên tai lên cao nhất. Tất cả hệ thống cứu hộ, từ quân đội, trực thăng đến tàu sân bay Chakri Naruebet đều được huy động để giải cứu người dân mắc kẹt trong những vùng lũ sâu. Trực thăng thả hàng cứu trợ, tàu sân bay làm căn cứ nổi, đội quân hỗ trợ sơ tán dân. Các trung tâm cảnh báo hoạt động 24 trên 7, tin nhắn khẩn cấp liên tục gửi tới từng điện thoại trong khu vực nguy hiểm. Chính phủ Thái Lan còn ra quyết định khiến nhiều người bất ngờ, phê duyệt có ngân sách hơn 6.169 tỷ bạc, tương đương hỗ trợ ngay 9.000 bạc tiền mặt cho mỗi hội gia đình bị thiệt hại do lũ và lỡ đất. Không cần hồ sơ rum ra, không thủ tục xin, xét, chờ. Các địa phương chỉ cần xác nhận khu vực bị lũ, số tiền phải được chuyển đến Tây Dân nhanh nhất có thể. Người dân nhận tiền hỗ trợ bằng chuyển khoản. Bản thông báo công khai số hộ được nhận. Cáng bộ địa phương trao tiền trực tiếp cho những khu vực chưa có ngân hàng. Cuộc chiến với lũ lục chưa kết thúc, nhưng thông điệp đã rất rõ ràng. Khi thiên tai ập tới, trách nhiệm của một chính phủ không phải là kêu gọi người dân tự cứu nhau, mà là hành động để bảo vệ họ. 9.000 bạc không chỉ là tiền hỗ trợ, mà là lời cam kết đàng hoàng của nhà nước với người dân của mình. Trong bối cảnh khẩn cấp, Thái Lan huy động tàu sương bay làm nhiệm vụ ứng phó lũ lục. Chưởng đô đốc Parat Rattanachachiyabang, người phát ngôn Hải quân Hoàng gia Thái Lan, ngày 25 tháng 11 cho biết tàu sương bay HTMS Chakri Nariebet đã được triển khai hỗ trợ cứu hộ tại các đỉnh miền Nam đang khứng chịu đợt lũ nghiêm trọng. Con tàu đã đời căn cứ hải quân Satayip, mang theo 2 trực thăng, lực lượng sĩ quan, tổ y tế, bếp giải chiến, trang thiết bị cứu nạn cùng lương thực và nước sạch. HTMS Chakri Nariebet có thể vận hành như căn cứ nổi do trực thăng và máy bay không người lái, đồng thời đóng vai trò nhà bếp di động với khả năng nấu khoảng 3.000 suất ăn mỗi ngày để chuyển đến các khu vực bị cô lập. Bộ phận y tế trên tàu có thể chuyển đổi một số khoang thành bệnh viện giải chiến nấu cần thiết. Hải quân Thái Lan chuẩn bị điều động thêm 2 tàu đổ bộ HTMS Chang và HTMS Anton chi viện nếu tình hình nghiêm trọng hơn. Lực lượng đặc nhiệm Hải quân Thái Lan cũng triển khai mô hình đội phản ứng nhanh và 14 xuồng hơi để giải cứu người dân mất kẹt tại những khu vực dòng chảy siết. Các đội hình sẽ di chuyển xuống miền Nam nước này trong ngày 25 tháng 11 bằng máy bay vận tải của không quân. Hải quân Thái Lan khẳng định sẽ duy trì toàn bộ năng lực trong giai đoạn than chốc này và túc trực hỗ trợ người dân cho đến khi tình hình cải thiện. Lục quân Thái Lan cũng được lệnh huy động khẩn cấp trang thiết bị và nhân lực để sơ tán người dân ở vùng nguy cấp tại Hách Giai nhanh nhất có thể. Bão số 15, Cô Tô, đánh đú cả bản đồ. Nam Trung bộ không ngủ yên. Trong khi miền Trung còn đang quán quạng lau bụng, vá máy tôn và đắp bao cát, một cái tên khác lại xuất hiện trên bảng thời tiết, bão số 15, Cô Tô. Điều đáng ngại không phải là nó lớn đến lúc nào, mà là nó đổi hướng như đánh đố các mô hình dự báo khiến ai cũng phải thận trọng, kể cả những người đã quá quen với bão. Lúc 4 giờ sáng ngày 27 tháng 11, tâm bão Cô Tô nằm ở khoảng 13 độ Vĩ Bắc, 114,5 độ Kinh Đông, chỉ cách đảo sông Tử Tây khoảng 190 km về phía Bắc. Vùng gần tâm bão ghi nhận gió mạnh cấp 12, giật cấp 15, tường đương những cơn bão mạnh nhất trên Biển Đông trong nhiều năm trở lại đây. Cũng trong gần một ngày, Cô Tô đã mạnh lên tới 4 cấp, một cú tăng tốc khiến các nhà khí tượng phải thừa nhận diễn biến còn rất khó lượng. Đến ngày 30 tháng 11, cương độ của Cô Tô có xu hướng giảm, nhưng đường đi thì vẫn hoàng mèo. Những mô hình quốc tế đưa ra dự báo, nhưng không cái nào giống cái nào, và điều đó luôn khiến người sống ven biển cảm thấy bất an. Phó Giám đốc Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn quốc gia ông Hoàng Phúc Lâm đã đưa ra 2 kịch bản. Kịch bản được đánh giá có sát xuất từ 75% đến 80% là Cô Tô sẽ không đổ thẳng vào đất liền, mà dịch chuyển dọc ven biển nam trung bộ, theo hướng Bắc-Tây-Bắc. Với phương án này, gió trên đất liền không quá mạnh, chủ yếu khoảng cấp 4 năm, nhưng mưa lại sẽ kéo dài nhiều ngày, nhất là với khu vực ven biển từ Đà Nẵng-Lâm Đồng vào đầu tháng 12. Lượng mưa có thể đạt từ 50-100mm, đủ để đất mềm thêm, sông đầy thêm, và những mái nhà vừa khô, vừa kịp thở vào lại phải lo nước chảy xuống nền nhà. Kịch bản thứ 2, xấu hơn nhưng không thể loại trừ, có sát xuất 20-25% là Cô Tô đi thẳng vào đất liền nam trung bộ. Kỳ ấy, gió trên bờ có thể mạnh trên cấp 6, kèm theo mưa lớn từ 100-250mm, dồn dắp trong khoảng từ 29 tháng 11 đến 1 tháng 12. Với những vùng vừa trải qua lũ lịch sử, mặt đất đã no nước, đồi núi đã rã chân, và nhiều hồ thủy điện, thủy lợi đã gần đầy. Chỉ cần thêm vài chục mm mưa thôi là nguy cơ lũ quét và sạt lỡ ngay lập tức tăng mạnh. Còn trên biển, khu vực giữa biển Đông, bao gồm vùng phía Bắc quần đảo Trường Sa, đang ở trong trạng thái biển động dữ dội. Gió cấp 10 đến 12, giật cấp 15, sóng cao 7 đến 9m không chỉ khiến tàu thuyền phải nằm bờ, mà còn khiến ngư phủ lo ngại về những thiệt hại kéo dài sau bão. Hàng loạt chuyến biển bị hủy, động nghĩa với thiệt hại lớn trong mùa đánh bắt. Bão Cô Tô vì thế không chỉ là một cơn bão, nó giống như giọt nước cuối cùng tra vào chiếc ly vốn đã đầy tràn, nơi con người không còn sợ mỗi trận mưa, mà lại sợ những điều xảy ra sau đó. Đất chưa kịp khô đã lại ướt, nước chưa kịp rút đã lại dần. Và như lời ông Lâm nói, vấn đề không phải chỉ là gió mạnh hay mưa lớn bao nhiêu, mà là thời gian tác động kéo dài, bào mòn cả đất, cả người. Những dự báo tiếp theo ai cũng chờ, không chỉ để biết bão đi đâu, mà để biết mình còn phải gồng chịu bao nhiêu. Cùng một thời điểm, chỉ trong vài tuần cuối năm, ba vùng đất cách nhau hàng nghìn cây số lại gặp bi kịch giống nhau. Họ đều bị đánh úp bởi những thứ đáng lẽ phải quen thuộc. Việt Nam vốn quen với bão lũ, Thái Lan đã tổ chức hàng chục kỳ Sea Games, còn Hồng Kông tự tin với hệ thống xây dựng hiện đại. Nhưng đợt thiên tai và cả nhân tai năm nay cho thấy sự quen thuộc không còn là lá trắng an toàn. Nhà ngập đến mái, ruộng cà phê mất trắng, lưới đánh cá phải phơi lại khi biển động cả tuần, sân vật động biến thành hồ bơi bất đắc dĩ. Tất cả khiến hàng triệu người Đông Nam Á phải tạm gác kế sinh nhai để chạy khỏi thời tiết. Không có việc làm thì tiền đâu trả nợ, nước rút chậm thì hàng hóa hư hỏng. Mỗi ngày chờ đợi là một ngày rơi vào cảnh, không làm ra tiền mà vẫn phải tiêu tiền. Tất cả đang cho thấy một bức tranh chung. Thiên tai ngày càng thực đoan, nhân họa ngày càng nguy hiểm, kinh tế đang bị xoáy vào cuộc khủng hoảng mới. Đó là khủng hoảng từ khí hậu và sai lầm của con người. Không còn là câu chuyện thời tiết xấu bó, mà là câu chuyện giá của sinh tồn ngày càng đắt hơn. Và nếu các hệ thống cảnh báo, xây dựng, quy hoạch, bảo vệ môi trường không thay đổi, thì người dân không chỉ lao đao mà sẽ chẳng còn nơi an toàn để mua sinh.