BIÊN GIỚI THÁI LAN - CAMPUCHIA: CAO ĐIỂM DANGREK | VIỆT NAM ĐÃ CHINH PHỤC RA SAO?| BLV Hải Thanh Story

Nếu nhìn bản đồ Campuchia từ phía Bắc, bạn sẽ thấy một đường gấp khúc chạy dài hơn 300 km như một cái đòn gánh ngang giữa vùng đồng bằng của Campuchia và cao nguyên Khoras của Thái Lan. Đó chính là dậy núi Dark Break hay người Khmer còn gọi bằng một cái tên đầy phức tạp đó là Chua Phanum Dark Break. Người Việt thì gọi là núi đòn gánh bởi vì nó vắt ngang giống như một cái đòn gánh. Nơi này nghe tên thì lạ nhưng là một trong những điểm nóng nhạy cảm nhất Đông Nam Á. Nó đẹp, hiểm trở, chất trưởng lịch sử và cũng là mồi lửa cho mối căng thẳng Thái Lan Campuchia kéo dài cả thế kỷ. Đầu tiên hãy đến với những yếu tố địa lý của dậy núi Dark Break. Dậy núi Dark Break kéo dài từ sông Mekong ở phía Đông sang tận vùng phía Tây Nam của Thái Lan. Nó không phải là một đỉnh núi thực sự cao, thực sự hùng vĩ mà là một dậy núi sen lẫn với đồi cao trung bình từ 450 cho đến 600 mét. Điểm cao nhất của nó chỉ đạt có 761 mét so với mừng nước biển và chiều dài là 320 km. Nghe thì có vẻ bình thường nhưng cái quan trọng ở đây là độ dốc. Độ dốc bất đối xứng, tức là một bên thì rất dốc và một bên thì chỉ lên từ từ mà thôi. Phía Thái Lan thì dốc thoai thoải, leo rất là dễ. Còn phía Campuchia thì dưỡng đứng, nhiều đoạn là vách đá đổ xuống vùng đồng bàng. Độ dốc của dậy Dark Break chính là thứ đã tạo ra tinh chất của một pháo đài tự nhiên mà hiếm nơi nào trong khu vực có được. Ở phía Thái Lan, sườn núi nghiêng nhẹ như một giải đồi nối tiếp nhau, bước lên chỉ thấy đường thoai thoải và đi lên rất là dễ. Phía Campuchia là những vách dưỡng đứng, có những đoạn đứng như là một bức tường, nhìn từ trên xuống là cả một vùng đồng bàng rộng mênh mông. Chính vì cấu tạo bất đối xứng này mà người nào đứng trên đỉnh Dark Break có thể phóng tầm mắt sâu hàng chục cây số vào lòng Campuchia, quan sát từng con đường, từng thừa ruộng giống như đang xem bản đồ sống. Không khó để hiểu vì sao trong suốt hàng ngàn năm, từ thời Angkor cho đến thời hiện đại, dợi núi Dark Break được xem như chìa khóa để kiểm soát biên giới. Ai giữ được núi, người đó nắm quyền chủ động. Ai ở dưới đồng bàng thì gần như là chân chuỗi tức tầm nhìn và sức mạnh từ trên cao. Sự đối lập rõ rệt giữa vùng đất cao phía Thái Lan và đồng bàng thấp của Campuchia đã tạo ra những hệ quả địa lý kéo dài suốt lịch sử. Việc di chuyển từ dưới đồng bàng Campuchia lên đỉnh núi gần như là một hành trình leo vách đá, còn từ phía Thái Lan lại chỉ như leo lên một triển đổi. Chính sự tranh lệch ấy đã vô tình mang đến một lợi thế chiến lược cực kỳ quan trọng. Từ vùng đất của Thái Lan, việc quan sát, do thám, triển khai quân sự trở nên dễ dàng hơn hẳn. Và yếu tố địa hình cao nhìn xuống thấp này đủ để khiến Dark Break trở thành một đường biên tự nhiên mà bất kỳ thế lực nào trong lịch sử cũng phải ra chừng và tìm cách kiểm soát. Dark Break đã từng là một hành lang quân sự. Người Khmer thời Angkor đã đi qua dãy núi này để kiểm soát vùng Khoras. Người Xiêm thời Ayutthaya đã dùng tuyến này để tiến xuống khu vực Angkor. Cả hai nền văn minh đều từng vượt qua nhau ngay tại đây. Và đó là lý do ngày nay, người Thái và người Campuchia đều xem vùng núi này gắn liền với lịch sử tổ tiên của họ. Và nói đến dãy núi này thì phải kể đến đền Preah Vihear. Vì sao người Khmer lại chọn đỉnh núi để dựng đền Preah Vihear? Và ngôi đền này chính là điểm nóng xung đột giữa Thái Lan và Campuchia. Đền Preah Vihear lại được dựng ở trên đỉnh Cao Trót Vót vì người Khmer cổ tin rằng leo lên cao là đến gần thần linh, leo lên cao là trục núi giữa đất, trời và con người và thần Shiva cư ngụ ở trên đỉnh núi. Bởi vậy họ xây một ngôi đền dài gần 800 mét trên đúng mép đá dựng đứng. Cho đến giờ, vẫn có một câu hỏi lớn. Họ vẫn chuyển đá, dựng cột và tạng tượng bằng cách nào? Tiếp tục nói đến câu chuyện về đền Preah Vihear, không chỉ là những bí ẩn liên quan đến lịch sử, mà câu chuyện bây giờ liên quan đến những vấn đề tranh chấp lãnh thổ. Nguồn gốc của tranh chấp Thái Lan-Campuchia quanh đền Preah Vihear thực ra bắt đầu từ hơn một thế kỷ trước, khi người Pháp tiến hành phân định biên giới giữa Campuchia thuộc địa và Vương quốc Siêm, tức Thái Lan. Trong giai đoạn 1904-1907, hai bên đồng ý lập bản đồ xác định đường biên, nhưng rắc rối nảy sinh ngay từ khâu kỹ thuật. Người Pháp vì nhiều lý do, từ khảo sát địa hình chưa chuẩn cho tới tư duy ưu tiên cho Campuchia thuộc địa đã vẽ đường biên giới chạy dưới chân dãy núi Đặc Rách. Điều kỳ lạ là ngay trên bản đồ, ngôi đền Preah Vihear lại được tô màu thuộc Campuchia, dù nó nằm ngay trên đỉnh vách đá, tức vị trí cao hơn và sát phía Thái Lan hơn về mặt địa hình. Thời điểm ấy thì Siêm không phản đối, họ không chú ý hoặc không coi trọng một ngôi đền cổ nằm trên núi xa xôi hẻo lánh. Mãi đến giữa thế kỷ 20, khi ý thức quốc gia hiện đại và giá trị văn hóa lịch sử trở nên nhạy cảm hơn, Thái Lan mới nhận ra bản đồ lệch này ngày một bất lợi cho họ và từ đó bắt đầu yêu cầu xem xét lại. Khi tranh chấp leo thang, Campuchia quyết định đưa sự việc ra Tòa án Công lý Quốc tế gọi là ICJ, cơ quan xét xử tranh chấp lãnh thổ cao nhất thế giới. Vụ kiện kéo dài nhiều năm với lập luận chính xoay quanh bản đồ do Pháp lập ra. Cuối cùng, vào năm 1962, Tòa án Công lý đưa ra phán quyết mang tính bước ngoặt ngôi đền Fred Vigier thuộc về Campuchia và Thái Lan buộc phải rút quân khỏi khu vực đền. Tuy nhiên, phán quyết này chỉ đề cập đến ngôi đền chứ không xác định danh giới bao quanh đền. Nó gồm có lối đi, đền móng, sân đền và các công trình phụ. Khoảng trống pháp lý này trở thành nguyên nhân khiến tranh chấp vẫn kéo dài đến tận ngày hôm nay. Hai bên đều dựa vào quan điểm riêng để lập luận rằng vùng đất xung quanh đền thuộc về mình và chính sự không rõ ràng ấy là mội lửa khiến căng thẳng bùng phát nhiều lần trong thế kỷ 20 và thế kỷ 21. Đối với cả Thái Lan lẫn Campuchia, Fred Vigier không chỉ là một ngôi đền cổ nằm trên đỉnh núi mà là biểu tượng của lịch sử và lòng tự tôn dân tộc. Người Campuchia xem nó là minh chứng cho thời kỳ vàng tròn của đế chế Khmer khi kiến trúc và quyền lực của họ lan rộng khắp bán đảo Đông Dương. Trong khi đó, với nhiều người Thái, nhất là cộng đồng người Khmer Surin sinh sống ở Đông Bắc Thái Lan, họ lại cảm thấy gắn bó với ngôi đền như một phần di sản văn hóa của tổ tiên mình. Vì vậy, mỗi bên đều coi Fred Vigier như biểu tượng của bản sắc dân tộc là cột mốc tinh thần mà họ không để đánh mất. Trong chính sự hiện đại, những biểu tư như vậy thường mang giá trị lớn hơn thực tế nhiều lần, cho nên việc nhượng lại là hoàn toàn không thể. Đây là điều không bên nào chấp nhận nếu không muốn đối diện với phản ứng dữ dội từ người dân trong nước. Ngoài giá trị văn hóa, đền Fred Vigier còn nằm ở vị trí mà bất kỳ nhào quân sự nào cũng phải thừa nhận là cực kỳ lợi hại. Từ đỉnh đền, tầm nhìn có thể trải dài sâu vào đất Campuchia, nhìn rõ từng con đường mòn, từng khu dân cư và mọi tuyến tiếp cận dưới đồng bằng. Người kiểm soát được đỉnh núi có thể kiểm soát hoàn toàn những tuyến đường qua dưỡng núi Dark Break, điều vốn quyết định sinh tử trong chiến tranh cổ đại lẫn hiện đại. Với địa hình gần như vách đứng, bên nào nắm được cao điểm sẽ có lợi thế tuyệt đối trong pháo binh, trinh sát và bố trí lực lượng. Trong thế giới quân sự, đỉnh cao luôn được xem là vị trí quyết định cục diện và Fred Vigier chính là một đỉnh cao như vậy. Chỉ riêng yếu tố này thôi đã đủ khiến cả hai nước không bên nào muốn tự bỏ quyền kiểm soát khu vực xung quanh đề. Nhưng ít ai nghĩ rằng du lịch cũng góp phần khiến tranh chấp thêm phức tạp. Thực tế là như vậy. Trước năm 2008, đường lên đền Fred Vigier thuận tiện và an toàn nhất nằm bên phía Thái Lan. Du khách muốn tham quan đều phải đi qua tỉnh Sisaket, mua vé, thuê hướng dẫn viên, ăn uống và tiêu tiền tại Thái Lan. Điều này mang lại nguồn thu đáng kể cho người địa phương, tạo công ăn việc làm cho hàng nghìn người. Khi UNESCO công nhận Fred Vigier là di sản thế giới của Campuchia, lối lên từ phía Thái Lan bị đóng lại và toàn bộ du khách buộc phải đi từ phía Campuchia, nơi có đường dốc núi, khó đi và kém phát triển hơn. Điều này khiến nhiều người dân Sisaket bất mãn, dẫn đến biểu tình và gây sức ép. Bởi vậy, tranh chấp không chỉ là câu chuyện lịch sử hay quân sự mà còn gắn liền với sinh kế và lợi ích kinh tế rất cụ thể của người dân ngay sát đường biên. Năm 2008, khi Campuchia xin UNESCO công nhận Fred Vigier là di sản thế giới, Thái Lan đã phản ứng rất mạnh mẽ. Hai bên đã được quân áp sát, có một vài vụ nổ súng lẻ tẻ, có lúc pháo binh được huy động, những người dân địa phương đã phải sơ tán. Báo quốc tế gọi đây là cuộc chiến nhỏ nhất thế giới xoay quanh một ngôi đền. Và đến năm 2013, Báo quốc tế đã ra một phán quyết bổ sung. Khu vực Xuân Canh Đền thuộc Campuchia, nhưng đường biên giới dài hàng trăm km thì vẫn chưa hoàn toàn thống nhất. Ít ai biết được rằng, nơi đây cũng in giấu bọn Khơ Me Đỏ. Sau khi chính quyền Pol Pot sụp đổ, tàn quân Khơ Me Đỏ không biến bất ngay lập tức mà rút chạy về những khu vực rừng núi hiểm trở dọc dẫy Dakrak. Theo báo Quân đội Nhân dân, sau khi đất nước Campuchia thoát khỏi nạn diệt chủng, tàn quân phản động Pol Pot chạy về khu vực biên giới ba nước Lào Campuchia, Thái Lan xây dựng căn cứ Hồng Tiếp Tục Mưu Đồ của chúng. Trung bố chỉ trông, mìn và nhiều lớp rào xung quanh căn cứ. Ngoài ra, một phần căn cứ của chúng còn được an ngữ bởi dãy núi Dakrak hiểm trở. Trong chiến dịch mùa khô năm 1984-1985, Trung đoàn 142 nhận lệnh hành quân tiến đánh địch ở căn cứ này theo hướng trực diện với dãy núi Dakrak. Sau khi nghiên cứu và khảo sát địa hình tác chiến, chỉ huy Trung đoàn đã quyết định sử dụng các vận dụng có sẵn làm chiếc thang dây, gồm có hai sợi dây hai bên là dây thừng, các bậc thang ở giữa làm từ cây rừng, để đưa Trung đoàn chinh phục dãy núi Dakrak. Hiện nay, tại Bảo tàng quân khu 5 đang trưng bày chiếc thang dây được cán bộ chiến sĩ Trung đoàn 142 Sư đoàn 315 sử dụng để vượt dãy núi Dakrak trong trận tiến công diệt tàn quân phản động Pol Pot và chiến dịch mùa khô 1984-1985. Cảm ơn vì đã quan tâm theo dõi câu chuyện này. Nếu cảm thấy thú vị, bạn có thể nhấn đăng ký kênh, bật chuông thông báo và chia sẻ. Còn bây giờ thì xin được nói lời chào. Tạm biệt! Cảm ơn các bạn đã dành sự đồng hành cùng Hải Thanh Stories đi qua những vùng đất, khám phá những điều mới. Đừng ngần ngại hãy để lại những góp ý và xin được hẹn gặp lại!