Khổng Tử Bàn Về Đạo Đối Nhân Xử Thế | Uyên Nhân Kiệt

Chào mừng quý khán thính giả. Trong chương trình hôm nay, chúng tôi muốn chia sẻ cùng quý vị về Đạo Đối Nhân Sử Thế của Khổng Tử. Khổng Tử cho rằng, Nhân vừa là một lý tưởng trị quốc và xã hội, vừa là một nguyên tắc đạo đức luân lý. Nội dung hàng đầu của Nhân chính là sự quan tâm, yêu thương người khác. Xuất phát từ lý niệm nhân ái, Khổng Tử đề xướng Đạo Đối Nhân Sử Thế, Trung Thứ. Tư tưởng Trung Thứ của Khổng Tử có ảnh hưởng sâu rộng đến việc hình thành nên những phẩm chất đạo đức truyền thống của dân tộc Trung Hoa như thành thật không dối trá, khoan dung với người, lấy điều thiện đối đải với người, và cho đến nay vẫn còn mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc, lấy chân thành làm gốc. Có một lần, Khổng Tử cùng các học trò của mình bàn luận về Đạo Đối Nhân Sử Thế. Tử lộ nói, người khác tốt với con, con cũng tốt lại với họ. Người khác không tốt với con, con cũng không tốt lại với họ. Khổng Tử bình luận rằng, đây là cách làm của kẻ mang di không có đạo đức lễ nghĩa. Tử Cống nói, người nào tốt với con, con cũng tốt lại với họ. Người khác không tốt với con, con cũng đối tốt với họ, dẫn dắt họ hướng thiện. Khổng Tử bình luận rằng, đây là cách đối xử nên có giữa bạn bè với nhau. Nhan Tử nói, người khác tốt với con, con cũng tốt lại với họ. Người khác không tốt với con, con cũng đối tốt với họ, dẫn dắt họ hướng thiện. Khổng Tử đánh giá, đây là cách nên làm giữa người thân. Nếu có thể mở rộng ra, lấy thành tâm đối đải mọi người trong thiên hạ mới là chân chính, thiện trí giúp người ta. Nhân nghĩa đối đải người. Nhan Tử hỏi Khổng Tử, con muốn lấy nhân để đối đải với người. Làm thế nào mới có thể làm được ạ? Con hy vọng mình có thể làm được rằng, lúc nghèo hèn cũng như lúc giàu sang, không cố ý thể hiện mình xũng cảm, nhưng vẫn có uy nghiêm. Giao du với người có trí, cả đời không gặp hoạn nạn. Như vậy có được không ạ? Khổng Tử nói, muốn lấy nhân để đối đải với người, trước tiên phải thông qua tu thân mới làm được. Phải không ngừng nâng cao tu dưỡng đạo đức và tư tưởng cảnh sới. Điều con nói cũng rất hay. Lúc nghèo khó cũng như lúc giàu có, thì có thể biết đủ và không bị sự vọng chi phối. Lúc nghèo hèn cũng như lúc cao quý, thì có thể luôn khiêm nhường, có lễ độ, không cố ý thể hiện mình xũng cảm, nhưng vẫn có uy nghiêm. Thì có thể cung kính đối đải với người mà không có lỗi lầm với họ. Giao du với người có trí, cả đời không gặp hoạn nạn, thì có thể cần trọng lựa chọn bạn bè, lựa chọn lời cần nói và việc cần làm. Trí hướng này thật vô cùng lớn lao. Đạo Làm Quang Trong sách Thuyết Uyển Tạp Ngôn, Tê Cao Đình hỏi Khổng Tử rằng, Thần không ngại núi cao, không ngại đường xa, mình mặc áo tơi, tay mang lễ vật, với tinh thần chân thành. Đến hỏi về Đạo Phụ Sự Vua, tính mong Phu Tử chỉ dạy, Khổng Tử nói, kiên trừ nguyên tắc chính đạo, dù có mạo phạm vua, cũng không thể từ bỏ nguyên tắc chính đạo. Bề tôi, Phụ Sự Vua thật ra không phải là làm việc cho vua, mà chỉ là làm việc dưới vua. Làm việc là vì dân, vì nước, trung quy là để thực hành nhân nghĩa, phụ trợ vua thúc đẩy nhân tính, đối đải với bất kỳ ai đều không có tâm chán ghét, hết thầy đều đối đải chân thành. Ngôn hành của bản thân, trước tiên phải tuân thủ và kiên trì đạo nghĩa. Thấy người quân tử thì tiến cử, thấy kẻ tiểu nhân thì loại bỏ, bỏ đi tâm địa tà ác xấu xa. Chân thành dựa vào lễ nghĩa để Phụ Sự Vua. Làm việc cần nhanh nhạy, ngôn hành cẩn thận, dựa theo lễ nghĩa để tu giữ mình, và khiến thiên hạ hướng theo lễ nghĩa. Như vậy, dù xa xôi ngàn rậm, cũng sẽ như anh em. Nếu chỉ nói mà không làm, hoặc hành vi không nhanh nhạy, lại đối xử với người không theo lễ nghĩa, thì dù với hàng xóm đối diện nhà, e rằng cũng không qua lại với nhau được. Khổng tử nói, đối nhân xử thế phải bắt đầu từ việc làm người. Đối đải với người không phải là mục đích, mà là để giúp họ đạt đến việc đề cao cảnh giới. Khổng tử xem, nghĩa, lễ, khiêm, tín là những phẩm chất cần có của người quân tử. Người quân tử có thể thông qua việc tự xét lại mình để hiểu người, lấy chữ nhân để giữ tâm khoan rung đối đải với người, thi hành nhân nghĩa với mọi người, bất luận lúc nào cũng đều lấy tiêu chuẩn đạo đức cao thựa làm nguyên tắc hành xử, kiên trì giữ vững một mảnh đất thanh tịnh trong tâm hồn, dùng thiện để cảm hóa người khác chân quý sinh mạnh, giàu sang, không làm mê loạn tư tưởng, nghèo hèn, không làm thay đổi thao thủ, phẩm hạnh, đức hạnh, hành vi thường ngày, uy vũ, không thể khuất phục ý chí. Đó chính là việc làm của bậc chính nhân quân tử. Vâng, thưa quý vị khán giả, chương trình hôm nay đã kết thúc. Cảm ơn quý vị đã theo dõi.