Quê hương Đất nước Con người - Con đường di sản Óc Eo Kiên Giang - THKG -

Thưa anh rất vui khi gặp lại quý khán giả trong chương trình quê hương đất nước con người của Đại Phát Thanh và truyền hình Kiên Giang. Thưa quý vị, văn hóa ốc eo được hình thành và phát triển từ thế kỷ thứ nhất đến thế kỷ thứ bảy sau Công Nguyên. Đây là một trong những nền văn hóa lớn trong lịch sử Việt Nam gắn liền với vùng đất và con người của vùng châu Thổ, Hạ Lưu, sông Mê Công. Và trong chương trình ngày hôm nay, chúng ta sẽ cùng khám phá con đường di sản ốc eo Kiên Giang. Để hiểu rõ hơn về văn hóa ốc eo tại khu vực Hạ Lưu, sông Mê Công, tức đồng bằng sông Cửu Long, ekip sản xuất chương trình tìm đến chùa Linh Sơn Cổ Tử, một ngôi chùa xưa ở thị trấn ốc eo, nguyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang. Ngôi chùa nằm trên nền một gò đất cao bên những đại thủ rầm mát nơi trìa núi Ba Thê. Chùa được xây dựng vào năm 1913. Vào năm 1988, chùa Linh Sơn đã được Bộ Văn hóa Thông tin xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia. Trong chùa còn lưu lại dấu vết của di tích khảo cổ Nam Linh Sơn Tử. Đây là một di tích kiến trúc và mộ tàng tiêu biểu nằm trong quần thể di tích khảo cổ và kiến trúc nghệ thuật ốc eo Ba Thê. Kiến trúc này phản ánh một trình độ văn minh khá cao của cư dân ốc eo hơn 10 thế kỷ trước. Di tích là kiến trúc cung đình mang tính chất tôn giáo. Có chiều dài khoảng 22 mét, rộng 17 mét, trải dài trên một diện tích 200 mét, chia thành nhiều ngăn lớn nhỏ. Có sân trong và đường cong thoát nước, gồm một hoặc hai tầng được xây bằng gạch và đá. Vào năm 2012, di tích được Thủ tướng Việt Nam xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt theo quyết định số 1419 ngày 27 tháng 9 năm 2012. Nằm cách di tích khảo cổ Nam Linh Sơn Tử khoảng dài kilomet là nhà trưng bày văn hóa ốc eo. Nhìn từ bên ngoài, nhà lưu niệm là một điểm nhấn văn hóa giữa lòng thị trấn ốc eo. Kiến trúc của nhà lưu niệm từ màu sắc, chất liệu, tượng thơ, quả tiết trang trí đều toát lên những nét đặc trưng và độc đáo của nền văn hóa ốc eo. Không giá bên trong của nhà trưng bày rộng rãi, thoáng mát, có thể đón khoảng 100 đến 200 khách tham quan cùng một thời điểm. Nổi bật giữa nhà trưng bày là tượng thần Visnu, đấng bảo hộ dạng vật mua loài, là dị thần linh được cư dân ốc eo tuôn sùng. Số lượng hiệu vật phong phú đã chứng minh rằng, cư dân ốc eo với một nền văn hóa ốc eo phù Nam là một giai đoạn lịch sử giàn son, một nền văn minh rực rỡ tại Miền Nam. Các gian trưng bày được chia ra làm 5 nội dung chính, bao gồm nguồn gốc hình thành, hoạt động kinh tế sản xuất, hoạt động thương nghiệp, đời sống vật chất và tinh thần, tính ngưỡng và tôn giáo. Giang trưng bày này bao gồm không chỉ những hiện vật được khai quật xu tầm từ người dân từ năm 2016 đến năm 2020. Còn có trưng bày rất nhiều những tư liệu, những án phẩm của nhà khảo học người Pháp Louis Mallory. Ông là người đầu tiên phát hiện và đặt tên văn hóa ốc eo. Bên em đã có lưu giữ và trưng bày một số những án phẩm tài liệu bằng tiếng Pháp để lưu giữ những kết quả nghiên cứu của nhà khảo học người Pháp. Ngoài ra, ở tủ trưng bày này còn có trưng bày những tư liệu về hình ảnh thể hiện quá trình nghiên cứu khai quật về văn hóa ốc eo đã được phát hiện và tìm thấy từ những năm gọi là cách chúng ta khá là sớm. Từ năm 1942 dài đến ngày nay, trước khi mà người khảo học Việt Nam đến khai quật tìm hiểu thì những nhà khảo học quốc tế họ đã đến đây và bắt đầu tiến hành cho khai quật nghiên cứu văn hóa ốc eo. Trưng bày trên đây là rất nhiều những hình ảnh từ các nhà khảo học người Pháp, người Ấn Độ, Hàn Quốc. Rất nhiều các nhà khoa học và các vị giáo sư, tiến sĩ đã đến đây để khai quật và tìm thấy rất nhiều số lượng hiện vật trên vùng đất ốc eo này. Tạm văn hóa tiền ốc eo sớm đã tìm thấy ở nhiều vùng đầm lầy gian biển của các con sông Đồng Nai, Sài Gòn, Dạm Cỏ. Đây là thời kỳ chứng kiến quá trình những cư dân đầu tiên chinh phục và làm chủ dùng đồng bằng châu thổ sông Cửu Long, tạo nên một trong những thời kỳ phát triển rực rỡ trong lịch sử dùng đất phía Nam tổ quốc. Một nhóm cư dân văn hóa tiền ốc eo đã phát triển rực rỡ thành trung tâm tiêu biểu. Đó chính là khu di tích ốc eo Ba Thê ngày nay. Khu di tích bao gồm các di chỉ kiến trúc, di chỉ cư trú và hệ thống cương cổ của một thành phố cổ đại thuộc dân quốc Phù Nam. Nông nghiệp là một trong những ngành nghề phát triển sớm nhất của cư dân ốc eo. Trong khi đó, thủ công nghiệp rất phát triển và đạt đến trình độ cao. Một số nghề tiêu biểu như nghề làm đồ gốn, nghề làm ngói, làm gạch, nghề chế tác đá, nghề rèn đút kim loại, nghề chế tác đồ trang sức, nghề một và nghề điều khác. Đối với tủ trưng bài này cũng là tủ trưng bài một số sưởng thủ công phát triển trong dân quốc ốc eo. Và có thể nói rằng tủ trưng bài này là tủ nổi bật nhất của nhà trưng bài và là một cái sưởng thủ công đem lại cái giá trị kinh tế và cái nguồn thu rất là lớn trong giai đoạn phát triển của dân quốc ốc eo. Ở đây thì trưng bài không chỉ là sưởng về điều khác, sưởng chế tạo đồ gốn mà còn là có sưởng đá huy thủy tinh. Thì đá huy thủy tinh của ốc eo hay là còn gọi là đá huy thủy tinh phù nam là đạt cái mức độ và được thẩm định cái giá trị rất là cao. Qua việc khai quật hàng ngàn di tích đã tìm thấy rất là nhiều những cái hiện vật là những cái chuỗi đá huy thủy tinh và nó được làm với nhiều chất liệu chủng loại khác nhau. Về hoạt động thương nghiệp, cán thị ốc eo là nơi thuận lợi cho việc buôn bán, là trạm dừng chân, là nơi trung chuyển của tuyến đường buôn bán Đồng Tây. Các tàu thuyền của những thương nhân quốc tế đến từ Ấn Độ, La Mạ, Trung Quốc đều dừng chân nơi đây để tiếp tế lương thực, nước ngọt và mua những sản phẩm như sa cư, đồ mồi, ngọc trai, sang hô, sát on, tổ yến. Đời sống vật chất và tinh thần của cư dân ốc eo cũng được tái hiện qua những hiện vật tại nhà trưng bày như phong cách ăn uống, nơi ở, đi lại và đời sống tinh thần của cư dân ốc eo trong thời kỳ này. Đối với tổ trưng bày ở giang trưng bày này, đó là một số những hiện vật thể hiện trong đời sống vật chất của dân quá ốc eo. Đặc biệt hơn là tất cả những hiện vật ở tổ trưng bày này thuộc đề án nghiên cứu của Viện Hàng Lâm Khoa học sở Việt Nam phối hợp với Ban Quản lý Vi Tích thực hiện đề án nghiên cứu từ 2017-2020. Về tôn giáo thì Phật giáo và Hindu giáo là hai tôn giáo chính của cư dân ốc eo. Các tượng thần, tượng Phật được chế tác bằng các chất liệu khác nhau như gỗ, đá và kim loại vẫn được lưu giữ tại nhà trưng bày. Về lại tỉnh Kiên Giang, di tích khảo cổ Nền Chùa là một trong những di tích lớn của dân quá ốc eo. Di tích nằm ở vị trí giáp ranh của ba địa phương, Nguyện Tân Hiệp, Nguyện Hoàng Đất và Thành phố Đạch Giá. Khu vực Nền Chùa là một gò đất và đá cao hơn mặt ruộng khoảng 1 mét. Gò có dạng hình gần tròn, hơi kéo dài về hướng Đông Tây. Trên mặt gò trải đầy những khối đá hoa cương, sa thạch, thạch anh và đá dôi lớn nhỏ. Ngày 15 tháng 12 năm 2004, theo quyết định số 103 của Bộ Dân Quá Thông tin, di tích khảo cổ Nền Chùa được xếp hạng di tích quốc gia. Riêng tại vùng đất cạnh đền thuộc xã Vĩnh Phong, Nguyện Vĩnh Thuận có đến 3 di trí lớn là di trí Kinh Chính Quệ, di trí Đền Dua và di trí Liếp Đất Cổ. Ít ai ngờ rằng vùng tồn mên mâu nước thuộc xã Vĩnh Phong này lại ẩn chứa rất nhiều di tích của dân quá ốc eo. Những bậc cao niên tại đây cho biết nếu như bơm hết lượng nước trong vùng ra ngoài, chúng ta sẽ thấy được hàng trăm hiện vật ốc eo sót lại trên nền đất trụng. Cho đến tầng bây giờ, thỉnh thoảng trong quá trình canh tác, bà con cạnh đền vẫn còn tìm thấy những mảnh gốm dụng, bình cổ, đá xanh. Tại tỉnh Kiên Giang, các nhà khảo cổ học đã phát hiện được tổng cộng 12 di trí ốc eo lớn nhỏ phân bố trên toàn tỉnh. Một số di tích thuộc dân quá ốc eo phù Nam tiêu biểu là di tích đá nổi thuộc nguyện Tân Hiệp, di tích dòng đá thuộc nguyện Dòng Riền, di tích nền chùa Mốt Văn và dòng xoài thuộc nguyện Hòn Đất. Qua các đợt khai quật, các hiện vật tại các di tích trên đã được đưa về lưu giữ và trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Kiên Giang. Các hiện vật chủ yếu là linh ga, dô ni, đồng tiền kiếm loại, trang sức, còn một số hiện vật bằng gốm và đất nung, cọp gỗ, dán gỗ, hạt lúa. Như đây trước mặt quý khách thì đây là bộ sưu tập đồ trang sức của cư dân văn hóa ốc eo. Phía trên là bộ sưu tập đồ trang sức được phát hiện tại duy trì nền chùa thuộc huyện Tân Hiệp. Còn phía dưới này là bộ sưu tập đồ trang sức được phát hiện tại duy trì cảnh đền thuộc huyện Vĩnh Thuận. Phía bên đây là bộ sưu tập 13 con dấu. Bộ sưu tập 13 con dấu này được xem như là đặc trưng của Bảo tàng tỉnh Kiên Giang. Thì con dấu này chứng tỏ được sự giao thương, buôn bán của nền văn hóa ốc eo thời kỳ lúc bấy giờ. Phía trên này là cấu trúc mổ tán, hình chụp lại 3D của cấu trúc mổ tán được phát hiện tại duy trì kè 1 thuộc huyện Vĩnh Thuận, tỉnh Kiên Giang. Tuy nhiên qua cấu trúc này, các nhà khảo cụ học khẳng định được rằng cư dân văn hóa ốc eo đã có tục hỏa tán người mất. Sau đó mới bỏ vào trong những chiếc bình gớm và trôn vào trong cấu trúc mổ tán như thế này. Đây là cột nhà sàng được tìm thấy tại duy trì dòng xoài thuộc huyện Hồng Đất, tỉnh Kiên Giang. Phía bên đây là 2 bộ phận kiến trúc thì có thể là vì hoặc kèo của một ngôi nhà sàng được tìm thấy tại duy trì cảnh đền thuộc xã Vĩnh Phong, huyện Vĩnh Thuận, tỉnh Kiên Giang. Hiện nay văn hóa ốc eo đã đến gần với các tầng lớp nhân dân Kiên Giang, thông qua những triển lãm trưng bày và giới thiệu tại các lễ hội lớn của tỉnh. Thông qua các hoạt động như thế này đã góp phần nâng cao hiểu biết và nhận thức về văn hóa ốc eo, có ý nghĩa quan trọng ở hiện tại và tương lai trường tồn của đất nước, của dân tộc. Con đường di sản ốc eo Kiên Giang là con đường đi qua những thăng trầm và nhiều biến thiên của lịch sử Việt Nam. Lịch sử ốc eo Phù Nam là một bộ phận quan trọng và không thể tách rời trong lịch sử hình thành và phát triển non sông gấm dốc nước Việt. Một giải sơn hà hình chữ S thiên liên. Thưa quý khán giả, di sản ốc eo đã tạo nên một nền tảng vững chắc để các địa phương thuộc khu vực đồng bằng sông Củ Long, trong đó có tỉnh Kiên Giang của chúng ta có thể tận dụng khai thác để phát triển du lịch, đồng thời xây dựng những sản phẩm văn hóa và du lịch, góp phần thúc đẩy kinh tế xã hội của địa phương. Đến đây thì chương trình quê hương đất nước con người kỳ này cũng xin được khép lại. Thanh xin chào tạm biệt và hẹn gặp lại trong những chương trình kỳ sau.