Siêu hình học về văn hoá Việt Nam (phần 1)| Khách mời: TS.Nguyễn Hữu Liêm

Chào mừng các bạn đến với trò chuyện cà phê Doxa. Các bạn thân mến, khách mời hôm nay của Doxa là một cái tên rất quen thuộc với cộng đồng triết học trong nước và quốc tế. Đặc biệt với những bạn follow Thư Hiên Dịch Trường thì chắc hẳn đều đã từng đọc qua các bài viết hoặc từng tham dự nghe qua những buổi chia sẻ triết học của vị này. Xin hân hạnh giới thiệu, giáo sư tiến sĩ Nguyễn Hữu Liêm. Con xin chào chú ạ. Xin chào tất cả các anh chị đang lặng nghe. Dạ, con rất cảm ơn chú đã dành thời gian đến Doxa trong chuyến về thăm Việt Nam lần này. Và có lẽ vì nguyên nhân đó mà đề tài chú mang đến buổi trò chuyện hôm nay là siêu hình học về văn hóa Việt Nam. Một chủ đề mà bản thân con thấy rất là phù hợp và thú vị. Trước tiên thì xin chú cho con cùng các bạn một định nghĩa ngắn gọn và dễ hiểu. Siêu hình học là gì ạ? Siêu hình học tiếng Anh gọi là metaphysics. Tức là mình đi tìm những nguyên lý tổng quả nhất, có thể gọi là cao nhất về một vấn đề. Những vấn đề siêu hình học, ví dụ như hiện tài, thực tài này có thật hay không? Nó được kiến tạo hoặc kiến lập bởi trí thức con người. Nếu tất cả chúng ta, tất cả những chúng sinh hữu tình, tức là có cái cảm thù, cảm giác, trí thức, tư duy mà mất đi, thì cái bụi rùi này có tồn tại một cách khách quan và không ảnh hưởng gì cả hay không? Hoặc là ngay cả những vấn đề tương đội là cũng gần hơn là ví dụ như là ý nghĩa của cuộc sống là gì? Con người là gì? Chánh lý là gì? Toàn học, chánh lý của toàn học nó nằm ở đâu? Những cái chánh lý về vật lý, về sự thật, về vật lý, về toàn học có phải là tự nhiên hay là đó là một sự kiến lập bởi tư duy con người? Vấn đề thường đế, vấn đề kiếp sau, tất cả những vấn đề, tức như là những nguyên lý tối hầu của tất cả mọi vấn đề thì gọi là metaphysics hay là siêu hình học. Dạ, con cảm ơn chú về khái niệm siêu hình học vừa rồi. Còn một cái keyword nữa trong chủ đề của chúng ta hôm nay, đó là văn hóa. Trên trang doxa.cafe đã từng có câu hỏi về văn hóa và có một câu trả lời mà con thấy rất là dễ hiểu như sau, con xin phép được đọc. Văn là nếp gấp, hóa là trở nên, biến thành. Từ đó có văn hóa như là nếp, thối quen của một cộng đồng, cư dân, dân tộc. Nếu hỏi tại sao con người cần có văn hóa, thì câu trả lời là con người không cần có văn hóa vì con người phải có, tức nhiên và mặc định có một loại văn hóa nào đó, dù muốn hay không muốn. Dạ, đứng dưới gốc độ chuyên môn của mình thì xin chú cho vài ý kiến, nhận xét hoặc là bổ sung cho câu trả lời trên về văn hóa. Về siêu hình học thì cái nhìn về văn hóa, nó vượt qua khỏi cái nhìn thực nghiệm hoặc là cái nhìn xã hội học. Người ta định nghĩa văn hóa thì xưa nay, ngay cả trên sách bở Việt Nam, người ta viết cả hàng ngàn cuốn sách về cái đề tài này rồi. Và cái văn hóa như vậy là có mang dạng mô tả nhiều hơn. Trong cái siêu hình học về văn hóa của tôi đó, là trong dòng dòng như siêu hình học về tình yêu của Schopenhauer, tức nhiên là mình nâng lên những cái nguyên lý tối hậu về vũ trụ, về trí thức, để nhìn về văn hóa. Cái văn hóa mà tôi muốn nói đến đây là cái sự tương giao giữa những cái ngạ thức, giữa cái ai, tức là chính ta, cái tôi và cái cái tôi khác, không là ta. Do đó cái cái này là theo cái mô hình mà bốn góc của triệt gia Ken Wilber, mà tôi thỉnh thoảng có nói đến đó, hay là giáo sư Dương Ngọc Trùng có nói đến. Tức nhiên là cái khởi đầu là cái ai, tức là ta. Rồi đến khi cái chúng ta là we. Cái chúng ta này là văn hóa. Cho đến cái góc thứ ba là nó, tức là it. Cái đó là khoa học thực nghiệm. Cái góc thứ tư là they, tức là chính trị, chúng nó. Thì mỗi cái góc nó có một cái sức mạnh quyết định số phần hoặc là định mệnh của một tập thể hoặc là một con người. Thì ví dụ như là ở Việt Nam đây, mình nhìn vấn đề giao thông ở ngoài đường phố, là mình thấy có một cái gì nó rất là cần được tu trịnh, cần được sửa sai, cần được phải phạt, truyện theo một cái chiều hưởng khác. Chỉ vì nó hỗn loạn và mất trật tự và nó, nó, nó, nó, nó, nó mất an toàn quá. Thì cái ý thức về giao thông tức là cái ai nó chưa đủ, nó chưa đủ mặt tại.