Giữa Trung-Nga lâu nay tồn tại nghi kỵ: Putin Rút Lui Để Tập Cận Bình Một Mình Chống Chọi Gió Bão...

Trung Nga cãi nhau, ngắt điện, thương mại giảm sút, Putin rút lui để Tập Cận Bình một mình chống chọi gió bão. Mời các bạn cùng Thúy Trang và Khán Trung Quốc tìm hiểu sâu về vấn đề này trong chương trình ngày hôm nay. Ông Tập Cận Bình nhiều lần công khai tuyên bố hợp tác Trung-Nga không có giới hạn. Một số người vì vậy lầm tưởng hai nước là đồng minh sắt đá không thể phá vỡ. Putin và Tập Cận Bình cũng là anh em sắt. Thế nhưng lịch sử đã chứng minh giữa Trung-Nga lâu nay tồn tại nghi kỵ, xung đột và ân hoán. Những dấu hiệu gần đây cũng cho thấy cái gọi là con thuyền hữu nghị Trung-Nga kỳ thực khá mong manh, bất cứ lúc nào cũng có thể lật. Hợp đồng cung cấp điện giữa Moscow và Bắc Kinh có hiệu lực đến năm 2037. Thế nhưng theo báo Kinh doanh Nga hôm 16 tháng 1, từ hôm 1 tháng 1, Đảng Cộng sản Trung Quốc đã hoàn toàn ngừng mua điện từ Nga, thậm chí từ chối mua lượng điện tối thiểu theo hợp đồng. Hợp tác điện lực Trung-Nga bắt đầu từ thời năm 1992. Hồi tháng 7 năm đó, đường dây 110kV-4H chính thức đấu nối gửi điện, trở thành đường dây truyền tải điện xuyên quốc gia đầu tiên hai nước cùng xây. Tháng 4 năm 2012, đường dây 500kV-AH đưa vào vận hành thương mại, ba đường dây truyền tải có khả năng truyền hàng năm đạt 7 tỷ kWh một giờ. Năm 2012, Trung Quốc và Nga ký kết thỏa thuận mua bán điện 25 năm, dự kiến cung cấp 100 tỷ kWh giờ điện vào năm 2037. Những năm tiếp theo, xuất khẩu điện của Nga sang Trung Quốc tiếp tục tăng trưởng. Là nhà nhập xuất khẩu điện duy nhất của Nga, Công ty Điện lực Quốc tế Nga sẽ xuất khẩu điện dư thừa khu vực Viễn Đông Nga sang Trung Quốc. Những điện này chủ yếu từ các nhà máy thủy điện của công ty Thủy điện Nga. Từ năm 2012 đến 2020, xuất khẩu điện của Nga sang Trung Quốc đạt trung bình 3 tỷ kWh mỗi năm. Năm 2021, do yêu cầu từ phía Trung Quốc về việc tăng xuất khẩu để bù đắp sự thiếu hụt năng lượng ở vùng Đông Bắc Trung Quốc, xuất khẩu đã tăng vọt 30% lên 3,97 tỷ kWh. Năm 2020, xuất khẩu đạt đỉnh ở mức 4,7 kWh. Đến cuối năm 2023, xu hướng này đảo ngược. Như cầu điện khu vực Viễn Đông Nga tăng với tốc độ hơn 4% mỗi năm, mà năng lực sản xuất mới lạc hậu, nhiều nhà máy thủy điện bị hạn chế do cơ sở hạ tầng lạc hậu, xuất hiện tình trạng cung cấp không đủ. Mặc dù thỏa thuận cung cấp điện ban đầu giữa Nga và Trung Quốc nhằm mục đích bán điện dư thừa, nhưng lưới điện vùng Viễn Thông cuối cùng lại thiếu hụt công suất, khiến sản lượng giảm xuống còn 3,1 tỷ kWh vào năm 2023 và tiếp tục giảm xuống 900 triệu kWh vào năm 2024. Trong 11 tháng đầu năm 2025, xuất khẩu điện của Nga sang Trung Quốc chỉ đạt 300 triệu kWh, giảm mạnh hơn 63% so với cùng kỳ năm 2024. Tháng 10 năm 2023, công ty điện lực quốc tế Nga do bị áp thuế xuất khẩu nên bắt đầu hạn chế cung cấp điện sang Trung Quốc, yêu cầu tăng giá điện 7%. Lúc đó, công ty này nói nếu khách hàng từ chối chấp nhận, sẽ hạn chế hoặc cắt nguồn cung. Từ tháng 1 năm nay, giá điện xuất khẩu Nga luôn cao hơn giá điện trong nước Trung Quốc. Sữ liệu ngành cho thấy, tháng 1 năm 2026, giá điện đơn giá Viễn Đông Nga đạt 4.300 kWh, tăng hơn 42% so với cùng kỳ, mà giá điện trong nước Trung Quốc khoảng 3.900 kWh. Sự đảo giá này khiến điện Nga mất tính khả thi kinh tế. Phía Trung Quốc vì vậy tạm dừng thực hiện giá trị bảo đảm mua tối thiểu 120 MW trong hợp đồng. Báo Kinh doanh Nga đưa tin phía Nga đã cắt cung cấp điện cho Trung Quốc với tư cách quốc gia truyền tải điện sang Trung Quốc kéo dài mấy chục năm. Phía Nga hy vọng và Trung Quốc đàm phán lại giá. Bộ Năng lượng Nga cho biết hiện Nga ưu tiên thỏa mãn nhu cầu dùng điện khu vực Viễn Đông Nga, nhưng nếu hai bên không đạt được điều khoản cùng có lợi, có thể khôi phục cung cấp điện sang Trung Quốc. Công ty điện lực quốc tế Nga thì nói hợp đồng dài hạn phía Trung Quốc vẫn có hiệu lực. Hai bên đang tích cực khám phá cơ hội thương mại điện lực, đều không có kế hoạch chấm dứt hợp đồng. Nhưng công ty này bổ sung nói cung cấp cho Trung Quốc sẽ có hạn chế. Nhà bình luận độc lập đỗ chính nhìn nhận từ tình hình, chính là phía Nga cân nhắc lợi ích bản thân. Đơn phương cắt điện, chứ không phải phía Trung Quốc chủ động từ bỏ mua, đương nhiên cũng có thể là vì phía Nga hét giá cao mà buộc Trung Quốc phải ngừng lại. Nghiên cứu viên, Viện Nghiên cứu An ninh Quốc phòng Đài Loan Thẩm Minh Thất cũng nói hành động ngừng điện này khá lạ, đằng sau có thể tồn tại nhiều nguyên nhân, bao gồm đàm phán giá năng lượng vỡ, Nga mượn năng lượng tài chính gây áp lực với Trung Quốc, thậm chí không loại trừ tính toán chính trị quốc tế phức tạp hơn. Ông Thẩm Minh Thất phân tích có khả năng là Nga vì yếu tố năng lượng hoặc tài chính, cố gắng gây áp lực mang tính trừng phạt với Trung Quốc, khả năng khác thì là hai bên ở vấn đề giá điện xuất hiện mâu thuẫn. Phía Nga trực tiếp ngừng cung cấp điện cho thấy Nga có thủ đoạn mạnh mẽ, Nga có quyền chủ động ở không năng lượng. Đặc biệt ở cuộc diện quốc tế hiện giờ, năng lượng đã không chỉ là hàng hóa kinh tế mà còn là công cụ điện chính trị. Giáo sư khoa quốc tế sự vụ và doanh nghiệp Đại học Nam Hoa Đài Loan Tôn Quốc Tường cho biết, việc này gây chú ý then chốt ở thời cơ nhạy cảm, với các lệnh trừng phạt của phương Tây đối với Nga vẫn còn hiệu lực và tình hình bất ổn ở Venezuela và Iran, nguồn cung năng lượng toàn cầu và bối cảnh địa chính trị đang trải qua quá trình tái cấu trúc mang tính hệ thống. Trong bối cảnh đó, bất kỳ dấu hiệu ma sát nào cho mối quan hệ đối tác không giới hạn giữa Trung Quốc và Nga sẽ được hiểu là một tín hiệu quan trọng về sự tương tác giữa chiến lược giữa hai bên. Ở phương diện cấu trúc năng lượng, theo ông Thẩm Minh Thất, nguồn năng lượng chính Trung Quốc vẫn lấy Nga và sản lượng bản thân làm chủ. Venezuela chiếm khoảng 5%, Iran chiếm khoảng 10-20%. Hiện cục diện Iran căng thẳng, vận chuyển dầu mỏ cần qua eo biển Malacca, khoảng cách xa và rủi ro cao. Một khi nguồn cung bị trở ngại, sẽ gây ảnh hưởng thực chất đến an ninh năng lượng Trung Quốc. Trong tình huống dự trữ chiến lược Trung Quốc không đủ, phụ thuộc năng lượng Nga, Thất sẽ tiến một bước tăng lên. Từ góc độ phân tích cấu trúc, học giả Tôn Quốc Tường nhận định, Đảng Cộng sản Trung Quốc lâu nay duy trì điều tiết giá điện ở mức tương đối thấp theo định hướng công nghiệp của Đảng. Tuy nhiên, xét đến thực tế nhu cầu trong nước yếu và tình trạng dư thừa công suất ở một số ngành, việc tăng giá điện đáng kể thiếu tính chính đáng về kinh tế và xã hội, điều này lại càng làm trầm trọng thêm áp lực chính sách phải tiếp tục duy trì giá điện thấp. Tình hình chính trị và an ninh bất ổn gần đây ở Venezuela và Iran không chỉ làm tăng sự biến động trong cơ cấu nhập khẩu năng lượng của Trung Quốc, mà còn làm giảm tính linh hoạt trong việc lập kế hoạch ngắn hạc Điều này sẽ thúc đẩy Bắc Kinh phụ thuộc nhiều hơn vào dầu, khí đốt và điện của Nga trong trung hạn, đặc biệt là thông qua các cơ sở hạ tầng như đường ống dẫn chuyên dụng. Học giả Tôn Quốc Tường tin rằng mô hình hợp tác này tập trung vào các đường ống dẫn dầu cố định và các tài sản nặng. Tuy nhiên, bản thân Nga cũng ngày càng phụ thuộc vào nhu cầu, nguồn vốn và sự hỗ trợ tài chính của Trung Quốc. Điều này khiến cho sự phụ thuộc lẫn nhau, dù rõ ràng là không đối xứng, không phải là sự thống trị một chiều, mà là sự ràng buộc hai chiều. Còn theo ông Thầm Minh Thất, Nga không phải đối tác năng lượng ổn định đáng tin. Moscow xưa nay sỏi nhìn hướng gió, trong tình huống quan hệ Mỹ-Nga có thể xuất hiện nới lỏng, phía Nga không loại trừ để giảm áp lực Mỹ, mà ở vấn đề then chốt đối với Bắc Kinh, sẽ càng có tư tâm tính toán. Gần đây, những bất đồng đã nổi lên giữa Trung Quốc và Nga trong một số lĩnh vực. Đầu năm nay, truyền thông Nga đưa tin nói người Nga phàn nàn khóa cửa xe sản xuất Trung Quốc tồn tại vấn đề. Các chuyên gia ô tô càng cảnh báo, thời tiết giá lạnh mà xe Trung Quốc mở cửa không ra, nguy hiểm như cái quan tài di động. Truyền thông Nga đưa tin cửa bên lái của các xe ô tô Trung Quốc thường bị kẹt, buộc người lái phải thoát ra ngoài qua cửa sổ. Tuy nhiên, trong thời tiết lạnh, điều này càng trở nên phức tạp hơn do nguy cơ hư hỏng cơ cấu nâng hạ cửa sổ. Chuyên gia ô tô Nga nói, xe Trung Quốc ở điều kiện đường mùa đông, biểu hiện không bằng xe Hàn, Nhật và Đức. Chủ xe mua xe Trung Quốc mỗi 3 năm phải thay một lần linh kiện quan trọng. Ngoài ra, các hỏng hóc bao gồm hộp số, các kiểu liên tục xuất hiện. Năm ngoái, Bộ trưởng Công thương Nga đã công khai chỉ trích doanh nghiệp xe ô tô Trung Quốc thâm nhập Nga, đồng thời nói thẳng các xe tải nhập khẩu từ ba thương hiệu Trung Quốc có những lỗi nghiêm trọng và không đáp ứng một loạt các yêu cầu bắt buộc tại Nga. Theo báo Tài tân Trung Quốc, ba thương hiệu xe tải bị phía Nga nêu tên có thể là xe tải nặng hiệu Thiểm Tây, xe tải nặng hiệu Trung Quốc và xe tải nặng hiệu Giải phóng. Thương mại Trung Nga hiện cũng xuất hiện đảo ngược. Lúc chiến tranh Nga-Ukraine bùng nổ, phương Tây đã cắt đứt liên hệ với Moscow, tạo cơ hội cho Trung Quốc mua một lượng lớn dầu mỏ của Nga và xuất khẩu ô tô và thiết bị điện tử, dẫn đến kim ngạch thương mại song phương đạt mức kỷ lục 245 tỷ USD vào năm 2024. Tuy nhiên, theo dữ liệu do Hải quan Trung Quốc công bố, thương mại song phương giữa Trung Quốc và Nga sau đó liên tục giảm. Các nguyên nhân chính bao gồm nhu cầu của Nga đối với ô tô Trung Quốc giảm, với xuất khẩu ô tô của Trung Quốc sang Nga giảm 46% do Nga đánh thuế cao. 11 tháng đầu năm ngoái, nhập khẩu dầu thô Trung Quốc từ Nga giá trị giảm 19,6% so với cùng kỳ. Trước lễ diệu binh 93 Bắc Kinh năm ngoái, có tin nội bộ cho biết Đảng Cộng sản Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Nga. Moscow rất rõ ràng phụ thuộc kinh tế và quân sự của Trung Quốc. Một người trong đoàn Putin nói, không có Trung Quốc, Nga ngay cả quả tên lửa cũng không chế tạo được. Càng đừng nói máy bay drone, toàn bộ kinh tế sớm sụp đổ rồi. Tháng 2 năm 2022, vài tuần trước khi quân Nga xâm lược Ukraine, hai bên Trung-Nga ghi cái gọi là thỏa thuận đối tác chiến lược không giới hạn. Tháng 5 năm 2025, Tập Cận Bình thăm Moscow, nhấn mạnh Trung-Nga phải làm bạn bè như thép cùng chống Mỹ. Thế nhưng cũng có người gần phía Nga nhắc nhở, Đảng Cộng sản Trung Quốc dù là đối tác thương mại lớn nhất Nga, nhưng chủ yếu xấp phát từ lợi ích bản thân. Người này nói, Đảng Cộng sản Trung Quốc không giống như một đồng minh, đôi khi nợ tiền dây dưa, đôi khi thừa cơ hội chiếm tiện nghi, đôi khi ăn cắp một cách trắng trợn. Hành vi không có chút nào là đồng minh. Tháng 11 năm 2023, Đài Tiếng nói Mỹ từng đưa tin số tiền Moscow nợ Bắc Kinh gần 130 tỷ đô la, chiếm 7,3% tổng sản lượng nước Nga, khiến người Nga cảm nhận áp lực khổng lồ. Ở một số chuyện phiên phức quốc tế, Putin luôn kịp thời rút lui để tập ngốc ngách một mình chống đỡ. Chuyện đầu tiên là trước khi Mỹ đầu tháng 1 năm 2026 phát động hành động quân sự đối với Venezuela, Nga đã lặng lẽ rút nhân viên ngoại giao và gia đình, không thông báo trước cho Đảng Cộng sản Trung Quốc. Theo tạp chí Forbes, Nga sớm từ tuần cuối tháng 12 đã bắt đầu lặng lẽ rút gia đình ngoại giao viên từ gần Đại sứ quán Nga Caracas chứng kiến đoàn xe ngoại giao tập kết. Các nguồn tin tình báo cho biết Bộ Ngoại giao Nga đã đánh giá nguy cơ leo thang và quyết định sơ tán sớm hơn dự kiến, trong khi các nhà ngoại giao Trung Quốc vẫn đang soạn thảo một tuyên bố về quan hệ đối tác toàn diện với Venezuela. Các nguồn tin truyền thông và tình báo khác cũng xác nhận lực lượng tinh nhuệ của Nga, chẳng hạn như các cố vấn quân sự hoặc nhân viên tình báo, đã biến mất một cách lặng lẽ trước chiến dịch của Mỹ. Trong khi quân đội Cuba chịu thương vong khi bảo vệ Maduro, làm nổi bật sự phản bội hoặc sự rút lui thực dụng của Nga. Trung tâm phân tích chính sách châu Âu Mỹ cho biết, Nga sau khi chế độ Maduro sụp đổ, chưa xác nhận bất kỳ rút quân nào. Như khoảng 100 nhân viên quân Nga phải trú năm 2017 vẫn bệnh không rõ, không có xác nhận rút lui chính thức, nhưng có dấu hiệu sơ tán trước. Hoa Kỳ hôm 3 tháng 1 phát động hành động quyết tâm tuyệt đối, nhanh chóng bắt vợ chồng Maduro và chuyển đến New York. Phản ứng Nga sau đó có phần yếu ớt, chỉ Bộ Ngoại giao lên án, chưa thấy Putin biểu đạt thái độ gì. Đảng Cộng sản Trung Quốc thì tiếp tục biểu đạt phản đối miệng nhưng không có can thiệp nào thực chất. Bình luận viên thực sự Nhạc Sơn phân tích, điều này phản ánh sự không tin tưởng và tính toán riêng trong trục Nga-Trung ở Mỹ-La Tinh. Nga muốn rút lui, tránh trực tiếp đối kháng Hoa Kỳ, trong khi Đảng Cộng sản Trung Quốc vẫn cố gắng duy trì ảnh hưởng, như hợp tác dầu mỏ nhưng bị loại ra khỏi cuộc chơi. Quốc tế đối với chuyện này gọi Nga là vứt bỏ đồng minh để đổi lấy không gian lợi ích lớn hơn. Một sự kiện khác, phản ánh quan hệ Putin và Tập Cận Bình không phải thật sự son sát là, lúc diễu binh mùng 3 tháng 9 năm ngoái của Đảng Cộng sản Trung Quốc, Tập Cận Bình và Putin bị lội đoạn đối thoại nói chuyện về trường thọ bằng cách kế ghép nội tạng, trở thành sự kiện đột phá. Hai người thành nhân vật chính của vụ bề bối nhưng Putin kịp thời rút lui, bán đứng Tập Cận Bình. Trong lúc chùm Đảng Cộng sản Trung Quốc, Tổng thống Nga Putin và lãnh đạo Triều Tiên Kim Chính Ân trước diễu binh đi bộ đến Đài quan lễ Thiên An Môn, thông qua phiên dịch tiến hành một đoạn đối thoại bất ngờ bị thu trực tiếp. Tập Cận Bình nói, trước đây nhân sinh thất thập cổ Lai Hy, giờ 70 tuổi vẫn như đứa trẻ, Putin đáp. Theo phát triển kỹ thuật sinh vật, nội tạng con người có thể không ngừng kế ghép, càng sống càng trẻ, thậm chí trường sinh bất láo. Tập Cận Bình tiếp lời, có người dự đoán đấy, thế kỷ này có thể nên sống đến 150 tuổi. Kim Chính Ân ở một bên thò đầu nhìn hai người, nhưng chưa tham gia đối thoại. Đoạn đối thoại này nhanh chóng thành tiêu điểm nghị luận quốc tế, bị chỉ trích nạn mổ cướp nội tạng trong những năm gần đây, vạch chân tấm màn đen cung cấp máu và tạng người cho giới quyền quý Đảng Cộng sản Trung Quốc. Chính quyền Đảng Cộng sản Trung Quốc ở trong nước phong sát tin tức về chủ đề này, yêu cầu các nơi phải kiểm duyệt thông tin có liên quan. Điều đáng chú ý là Putin đã ngay lập tức xác nhận tại cuộc họp báo sau cuộc diệt binh rằng ông và ông Tập Cận Bình quả thực nói qua về vấn đề kéo dài tuổi thọ. Tuy nhiên ông Putin nhấn mạnh rằng ông Tập là người nêu ra vấn đề, ông Putin chỉ phụ họa. Các cuộc thảo luận trên mạng xã hội tin rằng việc Putin công khai xác nhận tại cuộc họp báo rằng cuộc trò chuyện riêng của ông với ông Tập Cận Bình liên quan đến việc cấy ghép nội tạng và kéo dài tuổi thọ tương đương với việc phản bội hoặc cố tình vạch chân Tập Cận Bình. Đặc biệt do tính chất nhạy cảm của việc cấy ghép nội tạng ở Trung Quốc, điều này có thể đặt Tập Cận Bình vào thế khó xử trên trường quốc tế và làm gia tăng những liên hệ bên ngoài với các tranh cãi liên quan trong nội bộ đảng Cộng sản Trung Quốc. Một số người cho rằng động thái của Putin là biểu hiện của sự đấu đá chính trị nội bộ, một nỗ lực có chủ đích nhằm bôi nhọ hình ảnh của Tập Cận Bình, đặc biệt là bằng cách nhanh chóng xác nhận cuộc đối thoại sau cuộc diệt binh. Qua đó chặn đứng con đường thoát thân của đảng Cộng sản Trung Quốc trong việc phủ nhận hoặc đổ lỗi cho AI về việc lan truyền tin đồn. Có thú vị là, hôm 4-12-2025, Tổng thống Nga Putin ở thăm Ấn Độ lại bị truyền thông hỏi đến chủ đề trường sinh bất lão, trước đây ông đã trao đổi với chùm đảng Cộng sản Trung Quốc. Ông Putin bị hỏi, ngài có tin nhân loại thông qua khoa học kỹ thuật thực hiện trường sinh bất lão không? Putin chậm rãi trả lời, vạn vật đều có cáo chung, chỉ có thượng đế là Vĩnh Hằng. Ông nói, trường sinh chân chính là không thể, chúng ta phải kính úy quy luật tự nhiên. Nhà bình luật độc lập đỗ chiến nói, Putin là người tin thần, hẳn trong xương cốt sẽ sợ báo ứng. Tập cận Bình xương cái gọi là vô thần luận, bị đảng tính khống chế hành động vô pháp vô thiên, nhưng nội tâm cũng nhất định sợ hãi báo ứng. Tập vào Putin trên mặt, cứ tuy cười tình đồng chí sát son, tôi thấy họ chỉ đang đóng kịch. Tương đối mà nói, Putin càng thông minh, thời khắc thèn chốt sẽ rút thân, chỉ còn tập cận Bình ngốc ngách một mình gánh cho hết. Cảm ơn quý vị đã theo dõi chương trình của chúng tôi. Những góp ý của quý vị sẽ giúp chúng tôi hoàn thiện hơn mỗi ngày. Và các bạn cũng đừng quên theo dõi Khán Trung Quốc trên 2 nền tảng, Youtube và Kanchingua, Thúy Trang và Khán Trung Quốc. Xin chân thành cảm ơn và hẹn gặp lại!