TỪ HI THÁI HẬU KIỂM SOÁT 3 ĐỜI HOÀNG ĐẾ BẰNG CÁCH NÀO

Từ khi thái hậu, một cái tên gắn với quyền lực tuyệt đối, mưu mô chính trị và sự suy vong của triều đại Nhà Thanh. Bà không sinh ra để làm hoàng đế, nhưng lại cai trị Trung Hoa suốt gần nửa thế kỷ. Với trí tuệ sắc bén, sự nhẫn tâm và khả năng thao túng người khác, bà ta đã kiểm soát cả ba đời hoàng đế, từ hàm phong, đồng trị cho đến quang tự, biến ngai vạng trở thành công cụ trong tay mình. Nhưng quyền lực lớn đến đâu cũng không thể thay đổi số phận của một đế chế. Nhà Thanh cuối cùng đã xúc đổ chỉ ba năm sau cái chết của bà, để lại một chương đầy mi trãng trong lịch sử Trung Quốc. Trong lịch sử Trung Quốc, hiếm có người phụ nữ nào lại nắm giữ quyền lực tuyệt đối suốt gần 50 năm như từ khi thái hậu. Bà không chỉ kiểm soát ba đời hoàng đế, mà còn chi phối vận mệnh của cả vương triều Nhà Thanh trong giai đoạn suy tản. Đối với người đời sau, bà là một nhân vật đầy tranh cãi. Có người nói rằng bà là một nhân tài chính trị, một bậc thầy quyền lực đã giữ vững ngai vàng Nhà Thanh suốt nhiều thập kỷ. Nhưng cũng có người chỉ trích bà là nguyên nhân chính khiến Trung Hoa suy yếu, tun hậu, và cuối cùng dẫn đến sự xúc đổ của một triều đại. Làm thế nào mà từ khi kiểm soát cả ba đời hoàng đế Nhà Thanh? Năm 1835, tại một gia đình người Mãn Châu, một bé gái đã trào đời. Cha của bà là một quan trực nhỏ, không có quyền lực quá lớn, nhưng từ nhỏ bà đã bộc lộ trí tuệ hơn người. Bà được đặt tên là Lan Nhi. Khi 17 tuổi, Lan Nhi được chọn vào hậu cung của hoàng đế Hàm Phong. Trong hàng trăm phi tầng, bà không phải là người đẹp nhất, nhưng lại là người thông minh nhất. Bà nhanh chóng học cách đọc sách, quan sát triều chính, tìm hiểu về những nhân vật có quyền lực ở trong cung. Nhờ sự sắc xảo, bà nhanh chóng thu hứt sự chú ý của hoàng đế và trở thành quý nhân, rồi được phong lên hàng quý phi sau khi hạ sinh hoàng tử duy nhất của Hàm Phong, người sau này trở thành hoàng đế đồng trị. Năm 1861, hoàng đế Hàm Phong đã lâm mệnh nặng. Khi nhận ra mình không còn sống được lâu nữa, ông lập một hội đồng nhiếp chính bao gồm 8 đại thần thân cận để giúp đỡ hoàng đế nhỏ tuổi đồng trị. Nhưng đây chính là sai lầm lớn nhất của Hàm Phong. Ông không nhận ra rằng bên cạnh con trai mình còn có một người phụ nữ tham vọng hơn tất cả, chính là mẹ đứa trẻ. Tư hy hiểu rằng nếu bà không nhanh chóng hành động, bà và con trai mình sẽ chỉ là những con dối trong tay những đại thần quyền lực. Thế là bà âm thầm liên kết với Hoàng hậu Từ An, vợ cả của Hàm Phong, cùng với cung thân vương Dịch Hân, em trai Hàm Phong. Họ cùng nhau lên cố hạch cho một cuộc chính biến táo bạo. Chỉ vài tháng sau khi Hàm Phong qua đời, Tư hy ra tay, bà rụ Túc Thuận, đại thần đứng đầu phe nhiếp chính, vào cung với lý do độc di chiếu trong mặt Thái hậu. Nhưng khi Túc Thuận và các đồng minh vừa bước vào tử cấm thành, họ lập tức bị quân lính bao vây. Không ai có kịp phản kháng gì cả. Túc Thuận bị bắt và sau đó bị sử tử. Những kẻ khác bị đi lưu đầy hoặc bị giết. Chỉ sau một đêm, thế lực cũ bị quét sạch, Từ Hy và Từ An chính thức trở thành hai Thái hậu nhiếp chính. Nhưng thực tế, mọi quyền lực đều nằm trong tay của Từ Hy. Từ đây, bà ta bắt đầu kiểm soát cả Vương Triều với giai nghĩa bảo vệ Hoàng đế nhỏ tuổi. Hoàng đế đồng trị khi lên ngôi chỉ là một đứa trẻ 5 tuổi. Trong suốt hơn một thập kỷ, cậu bé ấy không có bất kỳ quyền hành nào. Tất cả đều do mẹ mình quyết định. Nhưng khi đồng trị trưởng thành, ông bắt đầu tỏ ý muốn tự mình cai trị. Từ Hy, dù yêu con, nhưng không thể chấp nhận điều này. Nếu bà trao quyền lực cho con trai, bà sẽ phải rời xa triều đình, mất đi tất cả những gì mình dày công dây dựng. Nhưng bà không cần ra tay. Vì đồng trị lại là một Hoàng đế yêu tuổi, ông không thể chống lại mẹ mình mà lại đắm chìm trong rượu trè và kỹ nữ. Ông thường xuyên lẻn ra khỏi cung, tìm đến những kỹ viện nổi tiếng ở Bắc Kinh. Hậu quả là vào năm 1874, khi mới 19 tuổi, ông mắc bệnh đậu mùa và qua đời trong đau đớn. Có giải thức cho rằng, thực ra đồng trị không chết vì bệnh mà bị chính mẹ mình đầu độc. Dù sự thật là gì, thì cái chết của ông đã giúp từ Hy giữ vững quyền lực của bà. Sau cái chết của đồng trị, theo nguyên tắc truyền ngôi của nhà Thanh, Ngai Vàng phải thuộc về con trai của Hoàng đế. Nhưng mà đồng trị lại không có con. Đây chính là cơ hội để từ Hy chọn người kế vị theo ý mình. Bà đưa cháu trai, Quang Tự, khi đó mới 4 tuổi lên là Hoàng đế. Việc chọn một đứa trẻ thay vì một Hoàng tự trưởng thành là một nước cờ thông minh. Một đứa trẻ sẽ dễ kiểm soát hơn, và từ Hy có thể tiếp tục nắm quyền nhiếp chính mà không ai có thể phản đối. Bà tiếp tục ca trị, như thế bà là Hoàng đế thực sự. Nhưng thời gian trôi qua, Quang Tự cũng trưởng thành. Ông không muốn mãi mãi là con dối của từ Hy. Khi chứng kiến đất nước ngày càng tuột hậu so với phương Tây, ông bắt đầu tìm cách cải cách. Năm 1898, ông thực hiện cuộc cải cách Duy Tân Mộ Tuất với sự giúp đỡ của những trí thức trẻ như Khang Hữu Vi và Lương Khải Siêu. Nhưng ông đã đánh giá thấp sức mạnh của từ Hy. Chỉ một vài chục ngày, bà ra tay. Bà trợ tập quân đội, bắt giữ Quang Tự, sử tử các đại thần cải cách, giam lỏng Hoàng đế suốt 10 năm sau đó. Cuộc cải cách kết thúc trong thất đại, Quang Tự không còn quyền lực, chỉ còn là một hình nhân trong Hoàng cung. Năm 1908, khi từ Hy cảm thấy mình sắp chết, bà biết rằng nếu mà bà chết trước, Quang Tự có thể giành lại quyền lực. Một ngày trước khi bà chết, Quang Tự đột nhiên cũng qua đời theo. Một thế kỷ sau, năm 2008, các nhà khoa học đã phân tích hai cốt của ông và phát hiện ra rằng, cơ thể của Đức Vua chữa lượng lớn Asen, một loại độc cực mạnh. Không còn nghi ngờ gì nữa, Quang Tự đã bị đều độc và người ra lệnh chính là từ Hy. Vậy công và tội của từ Hy ra sao? Thế kỷ 19 là thời kỳ Trung Hoa rơi vào khủng hoảng trước sự xâm lẫn của phương Tây, trong khi Nhật Bản thực hiện cải cách minh trị và mau chóng đã trở thành một cường quốc. Đó là bối cảnh lúc bây giờ, Trung Quốc vẫn phải đối diện với áp lực từ các nước như là Anh, Pháp, Nga. Dù từ Hy không thể hoàn toàn để lùi sự xâm lăng, bà ít nhất đã giữ cho Vương Triều Nhà Thanh không xùm đổ ngay lập tức trước các thế lượng nước ngoài. Đó là lý lẽ của những người ủng hộ từ Hy. Dưới sự lãnh đạo của bà, cuộc nổi dậy Thái Bình Thiên Quốc bị đàn áp thành công. Đây là một phong trào khởi nghĩa quy mô lớn, đe dọa lần đổi triều đình. Nếu không có những đại thần thân cận của bà như là Tăng Cúc Phiên, Tả Tông Đường và Lý Hồng Trương ra tay dẹp loạn, Trung Hoa có thể đã bị chia cắt thành nhiều phần như số phận của Ấn Độ dưới ách cai trị của thực dân Anh. Từ Hy có thể bị chỉ trích vì sự xa hoa của mình. Nhưng những người ủng hộ cho rằng, không thể phủ nhận, bà có khả năng điều hành tài chính triều đình khá hiệu quả trong giai đoạn đầu. Bà đã hỗ trợ cải cách thuê khóa và khuyến khích thương mại giúp tài chính triều đình ổn định hơn. Một số công trình lớn như Di Hòa Viên, một trong những khu vườn hoàng gia tráng lệ nhất Trung Quốc, cũng được xây dựng dưới thời bà. Nhưng bà ta xây dựng vì điều gì? Lỗi lầm lớn nhất của Từ Hy, chính là sự bảo thủ của bà đã ngăn cản Trung Quốc hiện đại hóa. Khi Nhật Bản thực hiện cải cách minh trị và trở thành một cường quốc, Trung Quốc vẫn chìm đắm trong tư tưởng phong kiến lạc hậu. Hoàng tự, người được bà ta đưa lên ngôi, khi trưởng thành đã nhận ra sự cần thiết của cải cách, ông còn một số suy thức tiến bộ đã cải cách, duy tân nhằm hiện đại hóa đất nước. Nhưng, chỉ sau có hơn 100 ngày, Từ Hy đã lần đổ cuộc cải cách này, bắt giữ và sử tử nhiều đại thân trù chốt. Hoàng tự bị giam lỏng và phần còn lại là lịch sử. Chính sự bảo thủ này đã khiến Trung Quốc yêu kém trước phương Tây, dẫn đến những thất bại nhục nhã như trong chiến tranh Trung-Nhật. Trong đó, Trung Quốc mất quyền kiểm soát Triều Tiện và Tây Nhật Bản. Hơn thế nữa, Từ Hy nổi tiếng với lối sống xa hoa tổn bẩm. Khi đất nước đang đối mặt với nguy cơ xâm lược, bà vẫn chi hàng triệu lượng bạc để trung tu di hòa viên thay vì đầu tư vào quân đội. Trong cuộc chiến với Nhật Bản, ngân khối triều đình cạn kiệt, quân đội lạc hậu, dẫn đến thất bại nặng nề. Có giai thoại kể rằng, khi Nhật Bản tấn công, Từ Hy từng nói một câu đầy miễn mai, đánh không lại thì ta cứ đầu hàng, miễn là còn đủ tiền xây cung điện đẹp đẽ để ta sống là được rồi. Dù câu nói này có thể không hoàn toàn chính xác, nhưng nó phản ánh phần nào tư tưởng xa hoa của Từ Hy. Như vậy, Từ Hy Thái Hậu là một nhân vật có tài năng chính trị xuất sắc, nhưng đồng thời cũng là một trong những người chịu trách nhiệm lớn nhất cho sự suy yếu của Nhà Thanh. Bà có công giữ vững ngai vàng và bảo vệ sự thống nhất của Trung Quốc trong một thời gian dài. Tuy vậy, bà cũng là một nhân vật đầy tranh cãi. Sư bảo thủ của bà đã khiến Trung Quốc lỡ mất cơ hội hiện đại hóa, để rồi chỉ 3 năm sau khi bà ta qua đời, triều đại Nhà Thanh hoàn toàn sụp đổ. Nếu đánh giá một cách khách quan, có thể nói rằng Từ Hy không phải là một nhạc ca trị tội, nhưng bà ta là một người bảo vệ ngai vàng, giỏi hơn là một nhạc cải cách. Bà có thể kiểm soát 3 đời Hoàng đế, nhưng không thể kiểm soát được dòng chảy lịch sử. Và chính điều đó đã khiến bà trở thành một nhân vật đầy bi kịch trong sự sách Trung Hoa.