Mạn đàm về Hiếu Đễ

Mạng đàm về Hiếu Để Chuyện kể rằng, vào cuối thời Tây Hán, ở Hà Nam có một người tên là Thái Thuận. Một cô cha từ nhỏ, ông và mẫu thân sống ngương tựa vào nhau. Năm đó có chiến loạn, Thái Thuận đưa mẫu thân chạy đến Trăm Giảng lánh nạn. Không ngờ, nơi đây cũng vì chiến tranh liên miên nhiều năm nên đất đai bị bỏ hoang cằn cổi. Người dân tản cư tứ xứ. Để duy trì cuộc sống, Thái Thuận để mẫu thân ở nhà, còn bản thân thì hằng ngày ra ngoài xin ăn. Khi xin được chút đồ ngon, ông vội vàng mang về cho mẹ. Còn mình chỉ ăn chút rau rừng, cháo cặn cho qua cơn đói. Không lâu sau, tức đội quân Long Mày Đỏ đánh đến hứa xương. Lúc bấy giờ, dân chúng sợ quân lính cướp bóc nên tháo chạy khắp nơi. Cuộc sống của Thái Thuận và mẹ lại càng thêm khốn khó. Để xin được đồ ăn, mỗi ngày ông phải đi rất xa. Trời tối muộn vẫn chưa về nhà. Mẹ ông vì nhớ con nên thường ngồi ở đầu làng chờ đợi. Ngày nay, ở ngọn đồi phía tây làng Châm Giãn, thôn Thái Viên, có một di tích gọi là Đẳng Tử Tự, chùa đợi con. Chính là để tưởng nhớ câu chuyện này. Một lần nọ, Thái Thuận đi cả ngày mà không xin được chút đồ ăn nào. Nhìn thấy vườn dâu dại ven đường, ông vui mừng hái dâu mang về cho mẹ. Ông nhặt trái tím đen ngon ngọt để riêng và trái xanh đỏ để riêng. Trên đường về, Thái Thuận gặp một nhóm quân Sydney. Họ thấy ông phân chi dâu trong giỏ nên ngạc nhiên hỏi lý do. Thái Thuận đáp, những quả màu đen và tím là những quả dâu chính có vị ngọt để phần mang về nhà cho mẫu thân tôi ăn. Còn những quả xanh đỏ có vị chua thì để tôi ăn. Mẫu thân tôi tuổi tác đã đau, mắt kém rồi, nên phân chia chúng ra để mẫu thân tôi thuận tiện lấy. Đám binh lính cảm động trước tấm lòng hiếu thảo của Thái Thuận nên không làm hại ông, còn cho ông gạo, ngũ cốc và bò dê mà chúng vừa cướp được. Tuy nhiên, Thái Thuận biết phân biệt đúng sai, kiên quyết không nhận bất cứ thứ gì bất nghĩa. Khi binh lính Sydney đóng quân trên núi Hùng Nhĩ, nhìn thấy Thái Thuận mỗi ngày đều hiếu kính với mẫu thân như vậy, thì dân niềm nhớ thương cha mẹ ở quê nhà. Rất nhiều binh sĩ đã trút bỏ áo giáp, tẩy sạch lông mày đỏ ở dòng sông cạnh doanh trại, rồi vui vẻ trở về nhà. Về sau, dòng sông này được gọi là sông Tẩy Mi. Sau khi nạn đạo tặc được dẹp yên, cuộc sống của Thái Thuận và mẫu thân mới ổn định được đôi chút, thì bà không may qua đời. Thái Thuận vô cùng đau buồn. Trong lúc đang lo tan lễ cho mẹ, thì nhà hàng xóm lại xảy ra hỏa hoạn. Thấy ngọn lửa lan đến gần, Thái Thuận hoảng loạn, ôm linh cửu mẹ khóc lóc thảm thiết. Không ngờ, ngọn lửa như có mắt đi vòng qua nhà Thái Thuận, chứ không hề xâm phạm nhà ông. Dân gian cho rằng, tấm lòng chí hiếu của Thái Thuận không chỉ cảm hóa được đạo tặc, mà còn cảm động đến trời xanh. Chào mừng quý khán thánh giả đến với chương trình Nàng Xen Kể Chuyện. Quý vị thân mến! Khổng tử từng giảng, đạo hiếu là kinh của trời, là nghĩa của đất, là chuẩn mực hành vi của con người. Trong háng tự, chữ hiếu được cấu thành từ bộ lão, tức người già ở trên, và bộ tử, tức người con ở dưới. Ý tứ là, con cái kế thừa huyết mạch của cha mẹ, thuận theo ý muốn của cha mẹ, hiếu thảo, cung kính, chí thành, phụng dưỡng. Mà bản thân chữ hiếu trong giáp quốc văn cũng mang hình tượng là người con đang cổng cha hoặc mẹ. Còn chữ để được cấu thành từ bộ tâm là trái tim và bộ nữ là phụ nữ, nghĩa là anh chị em trong nhà phải chung sống thuận hòa, yêu thương đùm bọc và bảo vệ lẫn nhau. Ở phương Đông thời cổ đại, hầu hết các gia đình sinh sống theo hình thức gia cộc quần tụ, gọi là tứ đại đồng đường hoặc ngũ đại đồng đường, tức gia đình có 4 hoặc 5 thế hệ cùng chung sống dưới một mái nhà. Đây được xem là biểu tượng của phúc đức, trường thọ, sự thuận hòa và gắn kết bền vững trong văn hóa truyền thống. Tuy nhiên, để nhiều thế hệ như vậy chung sống cùng nhau không phải là việc dễ dàng, đều phải nhờ vào hiếu để. Hiếu để không chỉ giới hạn ở việc hiếu kính cha mẹ, kính trọng người trên, nhường nhịnh người dưới, mà còn là sự thể hiện sâu sắc của lòng biết ơn. Từ nền tảng ấy, người xưa đã mở rộng ý nghĩa của đạo hiếu thành sự tôn trọng và đối xử bác ái với mọi người xung quanh. Do đó, chữ giáo trong từ giáo dục hay giáo hóa cũng được ghép từ bộ hiếu. Hàm ý rằng, mọi nền tảng giáo dục chân chính đều phải bắt nguồn từ đạo hiếu trong luân thường đạo lý. Trong sách Hiếu Kinh, khổng tử từng hỏi học trò Tăng Tử rằng, các bậc tiên vương như nghiêu, thuấn, vũ, thang có một đức hạnh trí tôn, trí quý, cao thượng vô cùng. Các ngài dùng đức hạnh này để trị vị thiên hạ, nên dân chúng hòa mục, tương thân, tương kính. Từ thiên tử cho đến thứ dân, không một người nào mang lòng quán hận. Trò có biết đức hạnh ấy là gì không? Tăng Tử cung kính, chấp tay đáp. Xăm con không rõ, chưa đủ trí tuệ để hiểu biết điều này. Khổng tử giảng, Hiếu là gốc của đức. Sự giáo dục từ đó mà sinh ra. Hãy ngồi xuống, để ta nói cho con biết. Thân thể, hình hài, tóc tai, da thịt nhận từ cha mẹ, không dám gây hư hại là nết đầu của Hiếu. Gây dựng bản thân, thi hành đạo nghĩa, dương danh hậu thế để cha mẹ được vẽ vang. Đó là nết cuối của Hiếu. Chữ Hiếu lấy việc phụng dưỡng cha mẹ làm đầu, kế đến thờ vua, sau cùng mới là lập thân. Thương cha mẹ thì chẳng dám ghét người. Kính cha mẹ thì chẳng dám khinh người. Dốc lòng yêu thương cung kính phụng sự cha mẹ, rồi dùng đức ấy giáo hóa dân chúng, làm thành hình mẫu trong thiên hạ. Đó là nết Hiếu của thiên tử vậy. Thực vậy, vua Nghiêu, vua Thúng và vua Vũ là ba vị đế vương nổi danh thời thượng cổ. Nhờ vào đức hạnh lớn lao của mình mà được người khắp thiên hạ suy tôn lên ngôi hoàng đế, trở thành biểu tượng cho sự trị vị bằng nhân đức thay vì quyền lực. Trong đó, vua Thúng nổi bật nhờ tấm lòng chí hiếu nên được vua Nghiêu chọn làm người kế vị. Câu chuyện của ông vẫn được lưu truyền suốt hàng ngàn năm qua. Sử tý chép rằng phụ thân của Thúng là Cổ Tẩu, mẫu thân là Ốc Đăng. Cổ Tẩu và Ốc Đăng sinh được hai người con trai. Thúng là con Thứ. Từ nhỏ, ông đã thông minh cơ trí hơn người và vô cùng hiếu thuận. Năm Thúng hai tuổi thì mẹ ruột qua đời, cha lấy mẹ kế. Về sau, mẹ kế sinh một trai một gái. Con trai tên là Tượng, con gái tên là Khỏa Thủ. Mẹ kế thường xuyên đánh đập hai anh em Thúng, còn kích động để cha Thúng vô duyên, vô cớ trách phạt hai anh em. Hai đứa trẻ thường xuyên bữa no, bữa đói. Anh trai vì không chịu nổi sự hành hạ của cha và mẹ kế mà sớm qua đời. Năm Thúng mười tuổi có một đạo sĩ tên là Vũ Thành Tử chủ động dạy Thúng và những đứa trẻ khác trong làng đọc sách. Mẹ kế không muốn cho Thúng đi học, nhưng nhờ có sự giúp đỡ của hàng xóm. Thúng vừa đi chăn trâu cho người ta để mưu sinh, vừa theo Vũ Thành Tử học chữ, học đạo lý làm người, và những tri thức về thiên văn, địa lý, đạo trị nước, bình thiên hạ. Sau đó, Thúng lại tiếp tục theo học Doãn Thọ Tử. Thúng sống trong gia đình mà cha không hiểu đạo nghĩa. Mẹ kế chua moa em trai kêu ngạo hỗn hào. Sự sách viết rằng cha Thúng là người gàn dở, không biết phân biệt đúng sai, chẳng đếm sĩ gì đến đạo lý. Hai mắt bị mù nên người ta gọi là cổ tẩu, nghĩa là ông mù. Mẹ kế thì thâm độc, tàn nhẫn, thường nói lời gian dối thị phi. Người em trai cùng cha khát mẹ thì hung bạo, lòng dạ hẹp hòi, nham hiểm. Ba người họ câu kết với nhau, nhiều lần hại Thúng vào đường chết. Lần thì phụ thân và hai mẹ con tượng nhờ Thúng sửa kho thốc, lừa Thúng trèo lên mái nhà. Sau đó họ ở dưới rút thang rồi châm lửa đốt kho thốc để Thúng mắc kẹt trong đám cháy. Nhưng Thúng may mắn thoát được. Lần khác, họ sai Thúng đào giếng, chờ Thúng trèo xuống dưới, liền lấy đất đá lấp lại để chôn sống Thúng. Em gái, vốn không đồng tình với việc làm của mẹ và tượng, đã nói cho hai người vợ của Thúng biết. Nhờ vậy, Thúng mới thoát chết. Dẫu cha mẹ kế và em trai luôn coi Thúng như cái dai trong mắt, tìm đủ mọi cách để hảm hại ông. Nhưng từ đầu chí cuối, ông vẫn một lòng hiếu để, giữ đúng đạo làm con, chưa từng tố cáo ba người họ. Ông vẫn cung kính, chú đáo với cha mẹ, thương yêu đùm bọc em trai, hết lòng nỗ lực để gia đình yên ấm, hòa thuận. Khi bị cha đánh bằng gậy nhỏ, thì ông đứng yên. Khi bị cha đánh bằng gậy lớn, hoặc người nhà muốn ám hại, thì ông liền chạy trốn, không để cha mẹ và em trai trở thành tội nhân. Nhưng hể nhà có việc gì cần giúp đỡ, ông luôn ở bên cạnh họ, chờ cha mẹ sai bảo. Năm hai mươi tuổi, Thúng đã vang danh thiên hạ nhờ đức hiếu hạnh không ai sánh bằng, cảm động cả trời đất. Lúc Thúng khai hoang trọng trọt ở Lịch Sơn, trời sai voi lớn xuống núi giúp cày bừa, chim chóc bay xuống giúp trừ cỏ dại. Mọi người ai nấy đều cảm thấy rất thần kỳ. Khi làm ruộng ở Lịch Sơn, Thúng chủ động nhường mảnh ruộng màu mỡ của mình cho người khác, rồi tự khai hoang vùng đất mới. Nòi gương Thúng, người vùng Lịch Sơn dần hình thành phong tục tương thân tương ái, chung sống chan hòa với nhau. Khi Thúng đánh cá ở Lôi Trạch, ông nhường nơi có nhiều cá cho người khác đánh bắt. Còn mình thì chọn những vùng ít cá để mưu sinh. Dưới ảnh hưởng của ông, dân chúng ở Lôi Trạch cũng trở nên khiêm tốn, hòa thuận và tương trợ nhau. Khi Thúng đến Hà Tân làm gốm, thì gốm ở Hà Tân không còn hàng thứ phẩm. Ông đem hết những gì mình biết, truyền dạy lại cho thợ gốm trong vùng, giúp gốm vùng Hà Tân trở nên tinh xảo và bền chắc. Ở đâu, Thúng cũng nghĩ cho người khác trước, khoan dung nhẫn nhịnh, dùng đứt cảm hóa người xung quanh. Sách Thượng Thư Đại Truyện viết rằng Thúng không trèo mà cao, không đi mà đến được nơi xa. Còn sử tí viết một năm tụ học, hai năm lập ấp, ba năm thành đô. Nơi đâu Thúng bỏ công sức, nơi đó đều khưng khởi phong thái lễ nghĩa. Thúng đi đến đâu, mọi người cũng muốn theo. Đạo hiếu của Thúng là lấy đứt báo oán. Cha mẹ yêu ta nói hiếu kính không khó. Nhưng cha mẹ chán ghét ta, ngược đải ta, thậm chí hại mệnh ta, mà trong lòng không mẩy may oán hận, không có ý đối nghịch. Chí khí cao như vậy chính là để lưu lại cho đời sau phong phạm của bậc thánh nhân và truyền thống lấy đạo hiếu trị quốc. Năm Thúng ba mươi tuổi, vua Nghiêu tìm kiếm nhân tài có đức trong thiên hạ để nhường ngôi. Tứ nhạc liền tiến cử Thúng. Đế Nghiêu thử thách Thúng bằng nhiều việc lớn nhỏ, giao cho ông làm tư đồ để rèn luyện. Dù trị gia, nội chính hay ngoại giao, ông đều xử lý rõ ràng, sáng suốt. Người nhà nhiều lần toan hại mệnh ông, nhưng ông vẫn giữ vững đạo hiếu, chỉ tự trách bản thân làm chưa đủ tốt, khiến cha mẹ không hài lòng, em trai ngỗ ngược. Từ đó, liên tục trâu dồi tu dưỡng bản thân. Cuối cùng, ông đã cảm hóa được cha mẹ và em trai. Vì vậy, vua Nghiêu quyết định truyền ngôi cho Thúng. Vua Thúng đã mở rộng và giáo hóa ngũ điển, làm rõ năm mối luân thường, phụ nghĩa, mẫu từ, huynh hữu, đệ cung, tử hiếu, trở thành nền tảng đạo đức lưu truyền cho muôn đời sau. Trúc Thư Kỷ Niên viết Khi Thúng kế vị, cỏ minh giáp mọc lên bên thềm, phượng hoàng làm tổ giữa sân, gõ vào khánh đá mà ca khúc cử thiệu. Trăm loài thú theo nhau nhảy múa, sao cảnh xuất hiện ở chỗ sao phòng, mặt đất xuất hiện con ngựa thừa hoàng, thiên hạ thái bình, xuất hiện mây lạnh khanh vân. Qua đó có thể thấy cổ nhân lựa chọn bậc quân vương đã đặt nết hiếu đứng đầu trong các đức hạnh. Bởi vì Bách thiện hiếu vi tiên. Trong trăm điều thiện hiếu để đứng đầu, mọi việc thiện đều bắt đầu từ đức hiếu. Một người tận hiếu với cha mẹ thì nhất định sẽ biết yêu thương, bảo vệ bách tính trong thiên hạ. Câu chuyện về vua thuấn thời thượng cổ còn cho thấy các đạo lý làm người mà nho da giảng dạy từ tề gia trị quốc hay lấy hiếu trị quốc đều bắt nguồn từ sự thực hành và giáo hóa dân chúng của các bậc thánh vương thời cổ đại, chứ không phải tự nho da sáng tạo ra. Hơn nữa, cách ứng xử giữ người với người được trình bày rất rõ ràng và toàn diện. Gặp bất công thì lấy đức báo oán, dùng nhân đức cảm hóa lòng người. Chí công vô tư chứ không phải thứ tình cảm hẹp hòi. Người tốt với ta thì ta mới tốt với người. Trong các triệu đại xưa, tội bất hiếu thường bị trừng phạt rất nghiêm khắc. Không được đặc xá bất kể là đại thần, tể tướng hay thậm chí bậc đế vương. Một khi phạm phải tội bất hiếu thì đều chịu sự trừng phạt như nhau. Sách Thượng Thư viết rằng Có ba trăm hình phạt không tội nào nặng hơn tội bất hiếu. Vào năm đồng trị thứ năm từng xảy ra một vụ đại án như thế này. Trịnh Hán Trinh là võ sinh ở Hán Xuyên cùng vợ là Hoàng Thị đánh đập ngược đải mẹ mình suốt thời gian dài. Bị hàng xóm cáo lên nhà huyện. Đúng lúc Tổng đốc Hồ Quảng đang đi tuần vùng Hán Xuyên ông Liền lập tức ra lệnh bắt hai người này về quy án và trực tiếp dân tấu Ngày sau đó một thánh chỉ được gửi đến Hán Xuyên yêu cầu trừng phạt nghiêm khắc tội bất hiếu. Trong đó Trịnh Hán Trinh và Hoàng Thị bị lột da rồi đốt thành trò. Người chú và ba anh em họ khác của Trịnh Hán Trinh bị xử treo cổ. Tộc trưởng bị xử treo cổ. Hàng xóm láng giềng chê dấu không báo quan. Mỗi người bị đánh 80 dạy và bị đưa đến Âu Long Giang sung quân. Người thầy dạy võ cho Trịnh Hán Trinh bị đánh 80 dạy. Quan địa phương tắp phủ và cấp huyện không giáo hóa tốt người dân bị cách chức đuổi về quê. Mẹ ruột của Hoàng Thị bị thích bốn chữ nuôi con không dạy lên mặt và bắt đi diễu bảy tỉnh để thị chúng. Cha ruột của Hoàng Thị vốn là Tú Tài Thi Trược bị đánh 80 dạy và lưu đầy 3.000 dặm. Con trai của Trịnh Hán Trinh mới 9 tháng tuổi chuyển cho huyện Hán Xuyên nuôi dạy và đổi tên thành Học Thiện. Nhà cửa ruộng vườn của Trịnh Hán Trinh để hoang vĩnh viễn. Vua lệnh cho Tổng đốc Hồ Quảng bố cáo vụ án này đến tất cả các tỉnh. Hạ lệnh rằng nếu có vụ án tương tự thì cứ chịu theo đó mà làm. Do đó vụ án này nhanh chóng gây chấn động cả nước. Đối với người hiện đại mà nói vụ án này xử như vậy là quá hạ khắc không thể hiểu nổi. Tuy nhiên trong các triều đại trước thời nhà Thanh tội bất hiếu luôn nằm trong thập ác bất xá tức là những trọng tội không thể dung thứ. Là vì người xưa tin rằng đạo hiếu liên quan tới lạo trời chỉ là người thời nay không tin. Sử sách có ghi lại câu chuyện rằng vào thời nhà Hán có một người nông dân nghèo tên là Quách Cự da cảnh rất bận cùng. Ông có ba người huynh đệ sau khi phụ thân qua đời có để lại một ít tài sản. Quách Cự phân chia hết cho các anh em trai rồi đón mẫu thân về nhà mình chăm sóc phụng dưỡng. Cả gia đình sinh sống rất cần cụ và tiết kiệm. Sau này trong nhà có thêm một đứa con cuộc sống càng thêm túng quẩn. Mẫu thân của ông cứ luôn nhường phần thức ăn ngon cho cháu trai khiến ông rất đau lòng. Nên đến bữa cơm Quách Cự thường nói con ra ngoài chơi. Một ngày nọ đứa trẻ chẳng may bị chết đuối khi chơi cạnh bờ sông. Để không làm mẹ đau lòng Quách Cự dặn đi dặn lại vợ mình. Bất kể thế nào cũng không được để mẫu thân biết. Ông nói với vợ rằng chúng ta còn có thể sinh thêm con nhưng mẫu thân mất đi thì vĩnh viễn không thể có lại. Người vợ không dám trái lời chồng liền nhanh chóng đào hố. Khi đào sâu xuống được ba thước, lột nhiên trên trời vang lên một tiếng sóng rất lớn làm chấn kinh khiến đứa trẻ tỉnh lại. Người vợ nhìn trong hố thì thấy có một hũ vàng bên trên viết 16 chữ Thiên Ban Hoàng Kim Hiếu tử Quách Cự Quang bức đắc đoạt Dân bức đắc thủ Nghĩa là Trời ban hũ vàng Quách Cự hiếu thuận Quang không được đoạt Dân không được lấy Hai vợ chồng Quách Cự sau khi có được vàng liền mang về nhà phụng dưỡng mẫu thân và nuôi nấn con cái Quý vị thân mến Quan điểm về hiếu đẻ này nay khác rất nhiều so với thời trước Người xưa quan điểm rằng nuôi được cha mẹ chưa phải là hiếu Hiếu chân chính xuất phát từ tấm lòng trí thành, trí hiếu không để cha mẹ phải nhọc lòng lo lắng bất cứ điều gì về mình Ngoại trừ sức khỏe vốn là điều nằm trong sinh, lão bệnh, tử không thể tránh được Này nay, con cái trưởng thành thường rời xa cha mẹ lập gia đình riêng bận rộn với công việc và sự nghiệp nên việc chăm sóc cha mẹ thường giao phó cho người khác Không ít người cho rằng chỉ cần gửi tiền về phụng dưỡng cha mẹ là đã làm tròn đạo hiếu Lại có không ít ông bà, cha mẹ dù lớn tuổi vẫn phải tự mình bương chảy mưu sinh Câu ca giao Một mẹ nuôi được mười con nhưng mười con không nuôi nổi một mẹ đã trở thành câu nói quen thuộc trong xã hội hiện đại Nhưng trong văn hóa truyền thống Á Đông đạo hiếu là một trong những đức hạnh mà bất cứ ai cũng đều phải làm tròn Cha mẹ già như ngọn đèn trước gió Đời này liệu chúng ta còn gặp họ được bao nhiêu lần Có những người con xa xứ mỗi năm chỉ có thể trở về nhà một lần Nếu cha mẹ có thể sống thêm hai mươi năm nữa Vậy chẳng phải chúng ta chỉ còn được gặp họ hai mươi lần nữa sao Cảm ơn quý vị đã lắng nghe quan tâm và chia sẻ radio của Nàng Sen kể chuyện Đừng quên nhấn follow để đón xem video mới vào thứ bảy hàng tuần Hẹn gặp lại quý vị ở những chương trình lần sau Thân ái và chào tạm biệt