Nhân sinh nếu như lần đầu gặp gỡ

Nhân sinh, nếu như lần đầu gặp gỡ, Nhân sinh nhược chỉ như sơ kiến, Hà sự thu phong bi hỏa phiến. Ý tứ là, nhân sinh nếu như lần đầu gặp gỡ, Thì đâu có chuyện gió thu làm chiếc quạt đau lòng. Chào mừng quý khán thính giả đến với chương trình Nàng Sen kể chuyện. Quý vị thân mến, hai câu thơ trên nằm trong một bài từ nổi tiếng của nhà thơ Nạp Lan Tứng Đức, lấy cảm hứng từ điển cố về Ban Tiệp Dư. Ban Tiệp Dư là phi tầng của Hán Thành Đế Lương Nhao. Bà xuất thân thế gia, nổi tiếng hiền huệ, am hiểu lễ nghĩa và rất giỏi thơ phú. Ban đầu, Hán Thành Đế vô cùng sủng ái bà. Nhưng sau khi hai chị em Triệu Phi Yến và Triệu Hợp Đức xuất hiện, đã mê hoạt hoàng đế, vu cho bà tội dùng vu thuật. Bà bị thất sủng, phải lánh đến trường tính cung, sống cuộc đời đạo hành thanh khiết. Tài sắc vẹn toàn như thế, nhưng cuối đời phải sống trong ưu ước. Bà đã viết bài thơ Quán Ca Hành, bài ca Ai Oán, để giải bày tâm sự. Trong thơ, bà ví mình như chiếc quạt lụa trắng. Mùa hè thì được hoàng đế nâng niu trân quý, mùa thu thì bị vứt xó vì trời lạnh không dùng. Dẫu vậy thế sự xoay vận, Triệu Phi Yến tuy được sát phong làm hoàng hậu, nhưng không lâu sau cũng thất sủng. Hán Thành Đế quay sang mê đắm em gái bà là Triệu Hợp Đức. Mấy năm sau, Hán Thành Đế đột ngột băng hạ. Cháu trai là Hán Ai Đế lên ngôi, định tội Triệu Hợp Đức hạ độc hoàng đế, khiến bà tự vẫn. Bảy năm sau, Hán Ai Đế băng hạ, Hán Bình Đế lên ngôi, định tội Triệu Phi Yến thông động em gái sát hại hoàng tự, cuối cùng cũng bị bức tự vẫn. Một đời người được mất hơn thua, tranh giành đấu đá, cuối cùng lại kết thúc trong bi kịch. Và một triệu đại từng cực kỳ hưng thịnh, nhưng rồi cũng đến lúc phải suy tàn. Thật khiến cho người ta không khỏi cảm tháng. Cuộc gặp gỡ ban đầu giữa Hán Thành Đế và Ban Tiệp Dư thật đẹp, vốn có thể đầu bạc răng long cùng nhau. Ban Tiệp Dư từng nhiều lần khuyên ngăn hoàng đế để ông có thể trở thành bậc minh quân tốt. Nhưng Hán Thành Đế thay vị tu dưỡng đạo đức lại phóng túng vô độ, khi gặp hai chị em Phi Yến và Hợp Đức đã hình thành nên một loại ác duyên, dẫn tới bi kịch cho cả ba. Hán Thành Đế tuyệt tự, triệu đại Tây Hán suy vong và rơi vào tay kẻ khác. Chỉ duy nhất Ban Tiệp Dư, sau khi nhìn thấu nhân tình thế thái, đã lựa chọn rời xa chốn thị Phi, sống cuộc sống cô độc nhưng bình an tới cuối đời. Câu thơ của Nạp Lan Tín Đức không chỉ nói về tình yêu đôi lứa, mà còn là tiếng thở dài về bản chất vô thường của đời người. Tình yêu, tình bạn, ân nghĩa, sủng ái, hưng thịnh, huy hoàng, tất cả đều chỉ đẹp nhất ở thời khắc ban đầu. Thời gian và hoàn cảnh sẽ làm lưu mờ và thay đổi mọi thứ, không có gì là tồn tại bất biến. Vậy thì, nếu ta mong cầu mọi việc luôn tươi đẹp như thủa bang sơ là điều không thể nào, bởi vì thế sự như con tạo xoay vận, khi thăng trầm, lúc thịnh suy, có lúc tốt đẹp, có lúc éo le, khó lòng đoán biết. Mọi việc đều là do ý trời an bài, thuận theo duyên và nghiệp như một phòng quay bất tận không ngừng nghỉ. Trong giáo lý nhà Phật, duyên và nghiệp song hành cùng nhau như hình với bóng. Nhiệp là kết quả của hành động, suy nghĩ, lời nói trong quá khứ. Nó sẽ quyết định duyên đến và thích mà ta phải trải qua duyên đó. Vậy nên, không có nghiệp thì sẽ không có duyên, không có duyên thì nghiệp không có nơi để biểu hiện. Khi duyên khởi lên, mọi việc sẽ bắt đầu. Chúng ta có duyên gặp gỡ, nhưng nghiệp mới là thứ định hình mối quan hệ đó là tốt đẹp hay khổ đau. Chẳng thế mà, có người vừa quen biết đã gắn bó không rời, nhưng cũng có người, dù nếu kéo thế nào, cuối cùng cũng mỗi người một phương. Hầu hết chúng ta đều không hiểu thấu được lẽ đó, bởi vì phản ứng bản năng của con người chính là chống lại nỗi khổ đau. Khi gặp chuyện không như ý, ta sẽ thấy khó chịu, nóng nảy, bất bình. Khi gặp người đối xử không tốt với mình, ta sẽ thấy oán hận, giận dữ. Khi gặp người trong mộng nhưng không được hồi đáp tình cảm, ta thấy đau khổ, giàn vặt và luyến tiếc. Khi gặp thất bại, tổn thất trong công việc, ta thấy bất lực, bế tắc và tuyệt vọng. Khi người thân qua đời, ta thấy mất mát, tiếc thương mà không gì có thể lấp đầy. Khi gặp bất công, bị vu oan hay hiểu lầm, ta thấy mất niềm tin và ý nghĩa sống. Khi gặp biến cố bệnh tật và đau đớn kéo dài, ta càng thống khổ và bi thương hơn. Nhưng có khi nào, thoáng trong tâm thức quý vị lé lên ý nghĩ rằng, việc đến chính là duyên và ta cần bình thẳng đối diện để trả nợ. Khi ta không thể nhận thức được duyên nghiệp, ta sẽ sinh ra chấp niệm khó buông và chấp niệm này chính là ngọn nguồn của mọi đau khổ. Mỗi người, mỗi việc ta gặp trong đời đều là có duyên, nợ. Khó có ai trong đời mà chưa từng một lần thốt lên câu nói quen thuộc. Thôi thì cái duyên, cái số hay ô cũng là duyên nợ. Đúng vậy, không ai là vô duyên, vô cớ xuất hiện trong cuộc đời chúng ta. Kiếp này là thân bằng quyến thuộc của nhau, chính là để đem thân tình đền bù cho nhau. Kiếp này là bằng hữu của nhau, chính là để đem hữu nghị hòa hảo hoàng lại cho nhau. Là vợ chồng của nhau, chính là đem tình yêu, ân nghĩa mà bổ khuyết vẹn toàn cho nhau. Nhân sinh ngắn ngũi mấy mươi năm, nhưng cả đời lại có thể gặp gỡ và kết giao với biết bao người. Có người chỉ gặp thoáng qua bởi kiếp trước đã không còn mắc nợ điều gì. Có người thì cả đời bên cạnh, kỳ thực đều là vì món nợ chưa hoàng trả xong. Duyên phận giữa người với người là một loại quan hệ nhân quả. Duyên phận đó, cho dù là ác duyên, thiện duyên, thân duyên, tình duyên, cho đến duyên làm quan cao, chức lớn, duyên giàu sang, phú quý, v.v. Thảy đều do nhân quả tạo thành. Tri âm tri kỷ là một loại duyên mà bất chợt rung động cũng là một loại duyên. Chẳng thế mà Trác Văn Quân vị Tư Mã Tương Như đã bỏ cả gia thế hào môn để theo chồng tới khu phố nghèo đốt lò bán rượu. Vua Edward VIII sẵn sàng thoái vị, tự bỏ ngai vàng để kết hôn với quý bà Wallis Simpson, một phụ nữ Mỹ đã hai lần ly hôn và chọn sống một cuộc đời bình dị. Mà tử kỳ và bá nha không cần đến bất cứ lời giới thiệu hay giải bày nào. Chỉ một khúc cao sơn lưu thủy, tiếng đàn vang giữa đất trời đã kết giao vị quan nước tấn và chàng tiều phu nước sở thành tri âm tri kỷ. Cổ nhân có câu, hữu duyên thiên lý năng tương ngộ, vô duyên đối diện bất tương phụng, chính là để nói cái ý này. Và sự vạn vật đều có định số. Kỳ thật, trong cuộc đời mỗi người có rất nhiều điều không thể lý giải được. Có những việc khiến người ta tin rằng vận mệnh của mình dường như đã được an bài từ trước. Đến thời điểm nào sẽ gặp ai? Đến thời điểm nào sẽ làm gì? Gặp phải sự tình gì? Vân vân. Cho nên, người tin vào duyên phận một khi duyên đến sẽ thẳng nhiên đón nhận, còn khi duyên hết cũng sẽ không cố níu giữ. Việc nên kết thúc thì cứ để nó kết thúc. Người nên rời xa thì cứ để họ rời xa. Chúng ta đâu thể nào níu kéo nếu nhân sinh của mình không có người đó, việc đó đồng hành. Cổ nhân có câu, mệnh lý hữu thời chung tu hữu, mệnh lý vô thời mạc cưỡng cầu. Ý tứ là, trong mệnh có thì cuối cùng sẽ có, trong mệnh không có thì chớ cưỡng cầu. Bởi vì dù có cưỡng cầu cũng không thay đổi được gì, chỉ chút thêm phiền muộn, khổ đau. Những việc nên đến, những người nên gặp, đến lúc thích hợp thì sẽ tự nhiên xuất hiện. Chúng ta chỉ cần dụng tâm làm tốt những việc cần làm, hoàn thành tốt bổn phận chức trách của mình là được rồi. Thời xưa, có người tin rằng vận mệnh của mình là do trời xanh an bài. Người ta cần phải kính trời hiểu mệnh, hiểu rằng chỉ có tích đức, giữ đức mới có thể có được phúc báo về sau. Trong bài Phá Diêu Phú, nổi tiếng của danh tướng Lã Mông Chính có đoạn, Có người lúc đầu nghèo khổ, rồi sau lại giàu có. Có người lúc còn trẻ yếu đuối, mà về già lại trán kiện. Có người bụng đầy văn chương, đến già cũng không thi đổ. Có người tài nghệ và học vấn nông cạn, nhưng lại thi đổ từ lúc còn thiếu niên. Cùng nữ trong hoàng cung, gặp vận không may, thì cũng thành kỹ nữ và hậu thiếp. Gái lầu xanh, gặp thời thế, lại trở thành phu nhân quý phái. Thanh xuân mỹ nữ, lại lấy người ngu xuẩn làm chồng. Khôi ngô túng tú, lại lấy người vợ thô xấu. Rồng chưa gặp thời, cũng lặn cùng đám cá, đám rùa. Người quân tử khi thất thế, cũng phải chấp tay dưới kẻ tiểu nhân. Khi nghèo khó, áo quần sách nát, vẫn phải bảo tồn tác phong nghi lễ. Khi gặp phải chuyện buồn, vẫn phải giữ cho tâm bình tĩnh. Thời thế chưa đến, chỉ nên an phận nghèo. Nếu tâm chân thành không lừa dối, tất nhiên sẽ có ngày được mở may mở mặt. Người quân tử ban đầu nghèo khổ, nhưng vẫn có cốt cách phong thái trời cho. Kẻ tiểu nhân bất chợt giàu sang, thì vẫn cứ là người thấp kém. Thiên đường không gặp thời, thì mặt trời mặt trăng không tỏa sáng. Đất chưa gặp thời, thì cây cỏ không sinh sôi. Khi nước không gặp thời, thì sóng gió sẽ nổi lên. Khi con người không gặp thời, thì vận may không đến. Phúc và lọc của con người, trong số mạng đã được an bài định sẵn. Giàu sang phú quý, có ai mà chẳng muốn? Người ta nếu không theo căn cơ bác tự, có thể nào làm quang, làm tướng được chăng? Trước kia ta cư ngủ ở lạc dương, xin ăn của các nhà sư. Tối ngủ trong một hốc đá đục bên sườn núi. Quần áo không đủ che thân, thức ăn không đủ no lòng. Người trên thì khinh ghét, kẻ dưới thì chán ngán. Đời sống của ta bần tiện, chẳng phải vì ta không tốt. Bây giờ ta ở chốn triều đình, làm quang đến cực phẩm, ở địa vị tam công, chỉ khom lưng dưới một người, mà đứng trên cả ngàn vạn người. Có quyền quốc roi phạt trăm quang, có quyền chém kẻ nào không tốt. Quần áo có gấm vóc ngàn rương, thức ăn hàng trăm món ngon vật lạ. Hãy ra ngoài là có tráng sĩ cầm côn bảo vệ. Khi về nhà là có giai nhân hậu rượu. Người trên yêu mến ta, kẻ dưới ủng hộ ta. Đời sống của ta phú quý, chẳng phải vì tài năng của ta, mà đó là thời của ta, cũng là vận của ta, cũng là mệnh của ta. Thàng ôi! Con người sống trên thế gian, phú quý không thể cố dùng đến tận cùng, bần tiện không thể tự lừa dối bản thân, bởi vì thiên địa tuần hoàng xoay vần mãi mãi. Qua đó ta thấy rằng, phú quý hay bần tiện, thành công hay thất bại lại do thời và mệnh quyết định, chứ không hoàn toàn do tài năng và nỗ lực cá nhân. Nếu thời vận của một người chưa tới, thì dù có nỗ lực cách mấy, cũng không đạt kết quả gì. Chỉ có thể là, trong nghịch cảnh vẫn liên tục trao dồi, tích lũy, học cách khiêm cung, kính úy thượng đế, bình thẳng đối diện với những biến số của cuộc đời. Thì khi thời vận đến, bằng vào phẩm đức và tài năng của mình mới có thể thuận thế mà đi lên. Cho nên, thời vận nếu chưa tới, thì cũng đừng oán trời, trách đất. Bạn sự tùy duyên, thì cuộc đời mới có thể an nhiên, tự tại. Chuyện đời có tám chính phần không được như ý, chỉ bằng đối diện với khó khăn một cách lạc quan, học cách trân quý mọi điều xảy ra trong cuộc sống. Dù đó là việc tốt hay việc xấu, thì cũng không phải chuyện ngẫu nhiên, đều là duyên, nghiệp, tìm tới. Dù người xuất hiện trong cuộc đời ta là ai, gặp gỡn nắng ngủi hay đồng hành dài lâu, dù họ đối xử với ta tốt xấu thế nào, thì cũng đều do nhân duyên đưa đẩy. Nếu bất kỳ mối tương giao nào cũng đều đối đải bằng thiện niệm, chân thành, thì còn có điều gì để ta cố chấp dằn dặt hay luyến tiếc nữa đây? Trong Đạo Đức Kinh, Lão Tử viết rằng nhân pháp địa, địa pháp thiên, thiên pháp đạo, đạo pháp tự nhiên nghĩa là người thuận theo đất, đất thuận theo trời, trời thuận theo đạo, đạo thuận theo tự nhiên. Con đường chân lý vận hành một cách tự nhiên, không cưỡng ép, không can thiệp, đây chính là cảnh giới cao nhất. Điều gì đến thì đón nhận, điều gì đi thì buông tay, không níu kéo những thứ không thuộc về mình, không oán trách khi mọi việc không như ý. Lựa chọn cách sống tùy duyên, thì tâm ta mới có thể bình thẳng, nhẹ nhàng. Mà tùy duyên cũng không phải là buôn xuôi, cam chịu hay phó mặt. Tùy duyên là không cưỡng cầu những gì vượt quá khả năng, không bỏ lỡ những gì đang có mặt, chỉ cần nỗ lực hết mình trong hiện tại, còn kết quả thì thuận theo an bài của nhân duyên. Đời người hữu hạn, hiểu được tùy duyên và trân quý duyên phận thì ta mới có thể sống một đời khoán đạt và an nhiên. Cảm ơn quý vị đã lắng nghe, quan tâm và chia sẻ radio của Nàng Xen Kể Chuyện. Hẹn gặp lại quý vị ở những chương trình lần sau. Thân ái và chào tạm biệt!