Tin Xấu Dồn Dập: Ả Rập Trục Xuất Các Nhà Ngoại Giao Iran, UAE đóng cửa đại sứ quán tại Irắc

Ả Rập Xê Út trục xuất các nhà ngoại giao Iran và UAE đóng cửa đại sứ quán của mình tại Iraq Mời các bạn cùng Thúy Trang và Khán Trung Quốc tìm hiểu sâu về vấn đề này trong chương trình ngày hôm nay Ả Rập Xê Út thể hiện lòng trung thành với Mỹ bằng cách nhanh chóng trục xuất 5 nhà ngoại giao Iran, tốc độ nhanh gấp đôi so với 10 năm trước. Đảng Cộng sản Trung Quốc tiếp tục bị mất mặt, 7 năm nỗ lực trở nên vô ích, 22 quốc gia bày tỏ sẵn lòng hỗ trợ hộ tống tàu thuyền qua eo biển Hormuz. Trung Đông bất ngờ biến động lớn, một kịch bản mà Trung Quốc không hề mong muốn đã xuất hiện. Tối ngày 21 tháng 3 theo giờ địa phương, Bộ Ngoại giao Ả Rập Xê Út bất ngờ ra tuyên bố cưng rắn, công bố đưa tùy viên quân sự, trợ lý tùy viên cùng 3 nhân viên khác của đại sứ quán Iran tại Ả Rập Xê Út vào danh sách những người không được hoan nghênh, đồng thời yêu cầu họ phải rời khỏi nước này trong vòng 24 giờ. Đáng chú ý, đây là lần đầu tiên trong vòng 10 năm Ả Rập Xê Út phát đi cảnh báo cắt đứt quan hệ với Iran. Và tốc độ cũng như mức độ dứt khoát của hành động lần này thậm chí còn vượt xa sự kiện cắt đứt quan hệ trước đó. Năm 2016, phía Ả Rập Xê Út yêu cầu các nhà ngoại giao Iran rời đi trong vòng 48 giờ, còn lần này thời gian bị rút ngắn một nửa. Điều này đồng nghĩ với việc 7 năm nỗ lực của Trung Quốc đều trở nên vô ích và ảnh hưởng của nước này tại thế giới Ả Rập gần như bị xóa sổ chỉ sau một đêm. Chúng ta hãy điểm lại, ngắn gọn giai đoạn lịch sử này. Vào tháng 1 năm 2016, một cuộc khủng hoảng ngoại giao giữa Ả Rập Xê Út và Iran đã gây chấn động trung đông. Và quan hệ giữa hai nước này xuống mức thấp nhất. Nguyên nhân là do Ả Rập Xê Út hành quyết 47 tù nhân, trong đó có giáo sĩ Hồi giáo Siyah Nip-A-Nip, một nhân vật mang ý nghĩa biểu tượng cao trong cộng đồng Siyah. Sự kiện này nhanh chóng góp phải phản ứng dữ dội từ phía Iran. Lãnh tụ tối cao Iran Khamenei không chỉ gọi Nip là liệt sĩ, mà còn công khai tuyên bố sẽ tiến hành sự trả thù thiên liêng. Sau đó, chính quyền Iran đã dung túng cho người biểu tình tấn công đại sứ quán Ả Rập Xê Út tại Tehran, phóng hỏa đốt phá tòa nhà, đồng thời lãnh sự quán Ả Rập Xê Út tại Madhash cũng bị tấn công. Trước tình hình này, Ả Rập Xê Út nhanh chóng đáp trả cứng rắn, trục xuất các nhà ngoại giao Iran trong vòng 48 giờ, trục hồi toàn bộ nhân viên ngoại giao của mình, cắt đứt quan hệ thương mại và hàng không, chính thức chấm dứt quan hệ ngoại giao giữa hai nước. Kể từ thời điểm đó, đối đầu giữa Ả Rập Xê Út và Iran không còn đơn thuần là mâu thuẫn song phương, mà trở thành sự bùng phát tập trung của các xung đột địa chính trị và tôn giáo tích tụ lâu dài tại Trung Đông. Iran đã nhận cơ hội này, châm ngòi cho thùng thuốc súng của khu vực. Tại Yemen, Syria, Liban và Iraq, gần như mọi điểm nóng xung đột đều có bong dáng của Iran, hoặc các lực lượng ủy nhiệm của nước này, và mỗi lần căng thẳng khu vực leo thang đều kéo theo Mỹ, châu Âu cùng thị trường năng lượng toàn cầu vào vòng xoáy. Tuy nhiên, nếu chỉ quy kết tình trạng hỗn loạn tại Trung Đông, cho riêng Iran, thì vẫn mới chỉ nhìn vào bên nồi. Vấn đề sâu xa hơn nằm ở chỗ, việc Iran có thể lâu dài, đóng vai trò bất ổn trong khu vực, không thể tách rời sự hậu thuẫn về kinh tế, ngoại giao và chiến lược từ Trung Quốc. Trong bối cảnh đó, Trung Quốc bắt đầu tìm cách đóng vai trò người hóa giải, hy vọng thông qua việc thúc đẩy hóa giải giữa Ả Rập Xê Út và Iran để đồng thời đưa cả hai nước vào phạm vi ảnh hưởng của mình, qua đó mở rộng hơn nữa ảnh hưởng chính trị tại Trung Đông. Kể từ năm 2016, Bắc Kinh một mặt duy trì hợp tác chặt chẽ về năng lượng và thương mại với Ả Rập Xê Út, mặt khác không ngừng làm sâu sắc quan hệ chiến lược với Iran, cố gắng giữ thế cân bằng giữa hai nước. Thông qua các chuyến thăm cấp cao, sáng kiến công khai, hoạt động hóa giải hậu trường và liên lạc riêng, Trung Quốc trong nhiều năm liên tiếp thúc đẩy tiếp xúc song phương, nỗ lực xây dựng hình ảnh một nhân tố quan trọng có thể định hình cuộc diện Trung Đông. Đến tháng 3 năm 2023, nỗ lực kéo dài suốt 7 năm này dường như đã đạt được một kết quả bề ngoài. Dưới sự sắp xếp của Bắc Kinh, Ả Rập Xê Út và Iran tiến hành đàm phán kín, kéo dài 4 ngày. Và cuối cùng, với sự chứng kiến của Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị, ba bên đã ký kết Hiệp định Bắc Kinh, tuyên bố khôi phục quan hệ ngoại giao giữa Ả Rập Xê Út và Iran. Khi đó, truyền thông Trung Quốc đã dầm rộ ca ngợi đây là một bước đột phá về ngoại giao, thậm chí xem như biểu tượng cho việc Bắc Kinh thách thức vị thế chi phối của Mỹ tại Trung Đông. Xét bề ngoài, Trung Quốc dường như đã thành công đưa cả Ả Rập Xê Út và Iran vào phạm vi ảnh hưởng của mình, hoàn tất một bước đi địa chính trị mang tính phô trương cao. Tuy nhiên, thỏa thuận được Trung Quốc coi như là hình mẫu ngoại giao này, ngay từ đầu đã giống như một màn trình diễn chính trị được đóng gói tinh vi hơn là một nỗ lực hòa bình thực sự nhằm hóa giải thù hận. Trung Quốc không thực sự mong muốn Trung Đông đạt được ổn định lâu dài. Trên thực tế, một Trung Đông duy trì trạng thái bất ổn liên tục nhưng chưa rơi vào mất kiểm soát hoàn toàn lại phù hợp nhất với lợi ích chiến lược của Bắc Kinh. Điều đó buộc Mỹ phải duy trì lâu dài các nguồn lực quân sự, ngoại giao và tình báo tại khu vực, làm gia tăng rủi ro năng lượng, gia tăng gánh nặng kinh tế cho châu Âu, đồng thời cho phép Trung Quốc dưới khẩu hiệu thúc đẩy hòa đàm, xây dựng hình ảnh một cương quốc có trách nhiệm với bên ngoài, trong khi bên trong lại tuyên truyền câu chuyện ngoại giao Trung Quốc thay thế trật tự do Mỹ dẫn dắt. Nói cách khác, Trung Quốc không phải đến để dập lửa, mà giống như người vừa đưa nước vừa âm thầm đổ thêm dầu vào lửa. Trịnh nổi các cuộc tấn công liên tiếp từ Iran, Ả Rập Xê Út cuối cùng đã bị đẩy đến giới hạn và một lần nữa lật bàn. Chớ trêu hơn, khi công bố việc trục xuất nhân sư Iran, Bộ Ngoại giao Ả Rập Xê Út đã đặc biệt nhấn mạnh rằng các hành động tấn công của Iran đã vi phạm nhiều công ước quốc tế. Đáng chú ý, văn kiện được nhắc đến đầu tiên chính là Hiệp định Bắc Kinh. Điều này chẳng khác nào trực tiếp chỉ ra rằng thanh quảng ngoại giao từng được Bắc Kinh quảng bá rầm rộ, này đã bị thực tế phá vỡ hoàn toàn. Bộ trưởng Ngoại giao Ả Rập Xê Út, Hoàng tử Faisal, sau đó trong một bài phát biểu công khai tại Riyadh, đã trực tiếp chỉ trích Iran, cho rằng khó có thể hiểu được việc Iran vừa tuyên bố bảo vệ sự nghiệp Hồi giáo, vừa chủ động tấn công các quốc gia Hồi giáo. Ông tiếp tục liệt kê các ví dụ cụ thể như việc Iran hậu thuẫn lực lượng Houthi tại Yemen, hỗ trợ các nhóm dân quân ở Iran, thâm nhập Liban thông qua Hezbollah và đóng vai trò phá hoại tại Syria. Thoạt nhìn đây là lời chỉ trích Iran, nhưng trên thực tế, nó đã vạch trần một điểm yếu cốt lõi trong luận điệu của Bắc Kinh. Nếu Iran thực sự là một đối tác ổn định khu vực, tại sao bất cứ nơi nào Iran đến, họ đều mang theo các lực lượng ủy nhiệm vũ trang, sự hoảng loạn và năng lượng, và các cuộc khủng hoảng chủ quyền? Và nếu Đảng Cộng sản Trung Quốc thực sự là một nhà trung gian hòa bình, tại sao họ lại là bên ủng hộ kinh tế và quân sự lâu dài và ổn định nhất cho chế độ Iran? Đối với Trung Quốc, tin xấu không chỉ dừng lại ở đó. Các tiểu vương quốc Ả Rập Thống Nhất gần đây cũng công khai cho biết đã tiến hành phản kích trước các cuộc tấn công đường không từ Iran. Ngày 22 tháng 3, Bộ Quốc phòng UAE giao tuyên bố cho biết hệ thống phòng không nước này đang đối phó với các mối đe dọa từ tên lửa và máy bay không người lái của Iran. Những tiếng nổ mà bên ngoài nghe thấy chính là kết quả của hoạt động đánh chặn. Tuyên bố cũng nêu rõ khu vực phía đông UAE đã đánh chặn và phá hủy thành công 3 máy bay không người lái. Nhiều này cho thấy mối đe dọa từ Iran đối với các quốc gia vùng vịnh đang gia tăng nhanh chóng, đồng thời khiến tình hình khu vực tiếp tục xấu đi. Trước đó, UAE đã đưa ra quyết định quan trọng là đóng cửa Đại sứ quán Iran và giúp toàn bộ nhân viên ngoại giao. Đáng chú ý nhất là Ả Rập Xê Út không chỉ tuyên bố mở cửa không phận mà còn mở thêm các căn cứ quân sự cho quân đội Mỹ sử dụng để tấn công chính quyền Iran. Ngoài ra, Ngoại trưởng UAE còn nói với Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio rằng Chúng tôi sẽ trực tiếp tấn công Iran và đã chuẩn bị cho một cuộc chiến kéo dài ít nhất 9 tháng. Có ý kiến trên mạng cho rằng những tay chơi kỳ cựu của Trung Đông hiểu rất rõ cách nhìn nhận cuộc diện. Chỉ cần Washington có một nhà lãnh đạo thực sự cứng rắn, các đồng minh sẽ nhanh chóng nghiêng về phía Mỹ. Ả Rập Xê Út đã thể hiện lập trường bằng lệnh trục xuất trực tiếp và giờ đây UAE cũng dùng hành động thực tế để chọn phe. Điều này báo hiệu rằng thời kỳ soa dịu khi Trung Đông nhiều lần dung nhượng Iran đang khép lại hoàn toàn. Ở chiều ngược lại, trong khi ảnh hưởng của Trung Quốc tại Trung Đông suy giảm nhanh chóng, Mỹ lại đang đạt được những bước tiến mang tính đột phá. Không lâu trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bày tỏ sự không hoài lòng và thất vọng trên mạng xã hội trước việc NATO và các đồng minh từ chối tham gia nhiệm vụ hộ tống tại eo biển Hormuz. Hiện nay, các đồng minh của Mỹ đang bắt đầu chuyển hướng. Hơn 20 quốc gia đã bày tỏ sẵn sàng hỗ trợ Mỹ bảo vệ các tàu chở dầu và khí đốt đi qua eo biển Hormuz nhằm ổn định tình hình toàn cầu. Ngày 21 tháng 3, nhóm G7 và Liên minh Châu Âu tuyên bố đã sẵn sàng thực hiện các biện pháp cần thiết để hỗ trợ nguồn cung năng lượng toàn cầu, đồng thời tái khẳng định tầm quan trọng của việc bảo đảm an ninh tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz. Không lâu sau tuyên bố của G7 và EU, Australia và UAE cũng tham gia vào tuyên bố chung. Hiện đã có 22 quốc gia ký vào văn kiện này, trong đó kêu gọi mạnh mẽ Iran lập tức chấm dứt việc phong tỏa eo biển Hormuz, bảo đảm hoạt động vận chuyển thương mại, giao thông và năng lượng được diễn ra bình thường. Các quốc gia tham gia tuyên bố chung hiện bao gồm Mỹ, Nhật Bản, Anh, Australia, UAE, Pháp, Đức, Italia, Canada, New Zealand, Đan Mạch, Latvia, Slovenia, Estonia, Naui, Thụy Điển, Phần Lan, Cộng Hòa Xếp, Romania, Barents, Litva và Hàn Quốc. Ngoại trưởng của các quốc gia này cùng với quan chức ngoại giao cấp cao nhất với Liên minh Châu Âu tuyên bố bày tỏ sự ủng hộ đối với đối tác khu vực trước những cuộc tấn công vô lý từ Cộng hòa Hồi giáo Iran. Tuyên bố nhấn mạnh rằng Iran phải ngay lập tức và vô điều kiện chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào các đồng minh tại Trung Đông. Đồng thời, văn bản cũng lên án bằng những ngôn từ mạnh mẽ nhất, các cuộc tấn công liều lĩnh của chính quyền Tehran nhằm vào dân thường và cơ sở hạ tầng dân sự, bao gồm cả hạ tầng năng lượng. Vậy vì sao các nước phương Tây lại đột ngột, thay đổi lập trường trong thời gian ngắn như vậy? Nguyên nhân thực chất không phức tạp. Điều thực sự khiến Châu Âu, Trung Đông và toàn bộ giới chiến lược phương Tây bừng tỉnh không phải là vài tuyên bố ngoại giao hay sự leo thang thông thường của xung đột khu vực, mà là việc Iran bất ngờ phơi bầy một lá bài trù. Nước này đã có khả năng đưa chiến sự lan rộng vượt ra ngoài phạm bi Trung Đông. Ngày 20 tháng 3, Iran đã phóng tên lửa về phía đảo Diego Garcia, nằm giữa Ấn Độ Dương. Đây không phải là một cơ sở quân sự thông thường, mà là căn cứ quân sự chung của Mỹ và Anh, đồng thời là điểm tựa chiến lược quan trọng của phương Đông trong chuỗi liên kết Ấn Độ Dương Trung Đông. Mặc dù hai quả tên lửa do Iran phóng đi cuối cùng đều không chúng mục tiêu, một quả rơi giữa trừng, quả còn lại bị quân đội Mỹ đánh chặn, nhưng điều thực sự gây chấn động phương Tây không phải là việc có đánh chúng hay không, mà là việc Iran đã có thể tấn công xa đến mức đó. Bởi khoảng cách từ Iran đến Diego Garcia có khoảng 4.000 km. Con số này đối với toàn bộ thế giới phương Tây giống như một tiếng xét âm thầm nhưng nặng nề. Trước đây, không ít quốc gia phương Tây, đặc biệt là các quốc gia châu Âu, luôn giữ thái độ nửa gần nửa xa đối với vấn đề Iran. Xét cho cùng, họ tồn tại một nhận định sai lầm kéo dài. Dù Iran nguy hiểm đến đâu, mục tiêu đe dọa chủ yếu vẫn là Israel. Các quốc gia vùng vịnh, các căn cứ tiền phương của Mỹ và tuyến hàng hải quanh eo biển Hormuz, còn cách xa lãnh thổ châu Âu và vẫn còn một lớp đệm đối với lợi ích an ninh cốt lõi của họ. Chính vì vậy, nhiều nước châu Âu lâu nay không muốn thể hiện lập trường rõ ràng về vấn đề Iran, dù trên danh nghĩa ủng hộ Mỹ, nhưng trên thực tế lại luôn muốn giữ tình hình trong phạm vi khủng hoảng khu vực. Có thể chi hoãn thì chi hoãn, có thể quan sát thì tiếp tục quan sát. Nhưng lần này, với tầm bắn 4.000 km, Iran đã trực tiếp phá vỡ ảo tưởng an ninh đó. 4.000 km có ý nghĩa gì? Điều đó có nghĩa là nếu hôm nay Iran có thể bắn tên lửa tới Diego, Gazia, thì ngay mai phạm vi đe dọa của họ sẽ không còn bị giới hạn trong Trung Đông. Các thành phố lớn của châu Âu từ Berlin, Rome cho đến xa hơn như Paris hay London, không còn là những nơi xa xôi theo nghĩa chiều tượng. Đối với châu Âu, Iran không còn chỉ là một nhân tố gây bất ổn ở Trung Đông, mà đã bắt đầu sở hữu năng lực chạm tới làn danh an ninh của chính châu Âu. Nói cách khác, châu Âu lần đầu tiên thực sự nhận ra rằng họ không phải là người ngoài cuộc, cũng không phải là kẻ đứng bên lề để đưa ra những đánh giá mang tính đạo đức mà hoàn toàn có thể trở thành đối tượng trực tiếp trong làn sóng đe dọa tiếp theo. Đây chính là lý do vì sao sự kiện lần này, lập trường của nhiều quốc gia phương Tây lại đột ngột, chuyển biến mạnh mẽ. Bởi cho đến thời điểm đó, nhiều nước vẫn còn giữ tâm lý, việc không liên quan đến mình. Họ cho rằng dù Trung Đông có hỗn loạn đến đâu, vẫn có các quốc gia vùng vịnh và Israel đứng mũi chịu sao, ngay cả khi Mỹ cam thiệp thì cũng chỉ là xử lý hậu quả thay cho các nước đồng minh. Nhưng lần này, hành động của Iran đã cho họ thấy rõ, cuộc khủng hoảng này không chỉ là vấn đề riêng của Trung Đông mà có khả năng lan rộng ra toàn bộ hệ thống an ninh phương Tây. Ở tầng sâu hơn, sự kiện tên lửa lần này còn buộc phương Tây phải nhìn nhận lại vai trò của Iran trong cuộc diễn quốc tế hiện nay. Iran không còn chỉ là một chính quyền đơn thuần theo đuổi mở rộng khu vực, cũng không chỉ là một tác nhân khu vực cây dối thông qua các lực lượng ủy nhiệm của Houthi, Hezbollah hay các nhóm dân quân Iraq, khi nước này có thể phóng tên lửa tới khoảng cách 4.000 km khi dám trực tiếp thách thức các căn cứ của Mỹ và Anh. Điều mà phương Tây nhìn thấy không còn chỉ là bản thân Iran, mà là cả một cấu trúc hậu thuẫn lớn hơn đứng phía sau. Điều này khiến ngày càng nhiều người nhận ra rằng Iran không chỉ là bên thực thi tình trạng bất ổn tại Trung Đông, mà giống như một lực lượng ủy nhiệm được đẩy ra tuyến đầu, trở thành mũi nhọn được sử dụng để thách thức danh giới an ninh của phương Tây. Một khi nhận thức này hình thành, tư duy chiến lược của toàn bộ phương Tây sẽ nhanh chóng thay đổi. Bởi đối với phương Tây, điều đáng lo ngại nhất chưa bao giờ là một Iran bị cô lập, mà là một Iran liên tục được hỗ trợ từ bên ngoài, được tiếp xúc và bị khai thác phục vụ mục tiêu lớn hơn. Nước này vừa có thể khuấy động Trung Đông thông qua mạng lưới lực lượng ủy nhiệm, vừa có thể dùng tên lửa và máy bay không người lái để thăm dò hệ thống phòng thủ của phương Tây, thậm chí trong tương lai, còn có thể kết hợp với năng lực hạt nhân để tạo ra sức giăn đe nghiêm trọng hơn. Đến thời điểm đó, phương Tây đương nhiên không thể tiếp tục coi vấn đề Iran chỉ là một tranh chấp khu vực xa xôi. Chính vì vậy, cục diện mới nhanh chóng thay đổi trong thời gian ngắn. Những quốc gia từng do dự, đứng ngoài quan sát, không muốn thể hiện lập trường rõ ràng, bắt đầu đồng loạt lên tiếng, những đồng minh trước đây thì dừng lại ở mức ủng hộ trên lời nói này bắt đầu thực sự tham gia vào các hành động nhằm bảo vệ an ninh, tuyến hàng hải và kiềm chế mối đe dọa từ Iran. Điều này không hẳn vì họ đột nhiên trở nên có ý thức đạo đức hơn, cũng không phải vì bị thuyết phục trong một hội nghị ngoại giao nào đó, mà là vì hai quả tên lửa của Iran lần đầu khiến họ cảm nhận rõ ràng rằng, nếu hôm nay vẫn coi cuộc khủng hoảng này là chuyện của người khác, thì ngày mai chính họ có thể phải trả giá. Nếu nhìn sâu hơn, nguyên nhân cuối cùng và cũng là thèn chốt khiến Vương Tây quyết định hoàn toàn ủng hộ Mỹ và áp dụng lập trường cứng rắn đối với Iran là họ bắt đầu nhận ra một điều. Mặc dù Trung Quốc từ lâu đã đứng sau hậu thuẫn Iran, nhưng năng lực vũ khí mà Trung Quốc cung cấp thực tế không đáng sợ như những gì nước này tuyên bố. Việc Iran lần này phóng tên lửa có tầm bắn tới 4.000 km được dư luận quốc tế cho rằng khó tách rời hệ thống công nghệ, hỗ trợ tình báo và năng lực dẫn đường vệ tinh do Trung Quốc cung cấp. Ban đầu, đây được xem là một đòn răn đe chiến lược nhằm vào Phương Tây, với mục đích cho châu Âu và Mỹ thấy rằng Iran không chỉ có thể gây bất ổn Trung Đông, mà còn có khả năng đưa mối đe dọa vươn xa hơn. Tuy nhiên, kết quả lại hoàn toàn trái lại. Hai quả tên lửa, một quả tự rơi giữa chừng, quả còn lại bị đánh chặn và phá hủy, tạo tiếng vang lớn nhưng hiệu quả lại hết sức kém còi. Thất bại này đã gây tác động và kích thích mạnh mẽ đối với Phương Tây, bởi nó không chỉ chứng minh năng lực tấn công của Iran không hoàn thiện như tưởng tượng, mà còn gián tiếp phơi bầy chính độ thực sự của hệ thống công nghiệp quốc phòng và hỗ trợ từ Trung Quốc. Việc Bắc Kinh đứng sau hậu thuẫn không đồng nghĩa Iran thực sự có khả năng thay đổi cuộc diện và cái gọi là năng lực răn đe, tầm xa dưới sự hỗ trợ toàn diện và công nghệ từ Trung Quốc, suốt cuộc cũng chỉ là một màn thể hiện thất bại. Khi điều này bị Phương Tây nhìn thấu, sự dè chừng trước sức mạnh của Trung Quốc trước đây cũng theo đó tan biến. Cảm ơn quý vị đã theo dõi chương trình của chúng tôi. Những góp ý của quý vị sẽ giúp chúng tôi hoàn thiện hơn mỗi ngày. Và các bạn cũng đừng quên theo dõi Khán Trung Quốc trên 2 nền tảng, Youtube và Kanchingua. Thúy Trang và Khán Trung Quốc xin chân thành cảm ơn và hẹn gặp lại!