Quốc Gia Nhỏ Này Khiến Nông Nghiệp Mỹ Phải Dè Chừng Thiên Hà TV

Một quốc gia nhỏ đến mức bạn có thể lái xe qua chỉ trong vài giờ lại đang xuất khẩu thực phẩm nhiều thứ hai thế giới. Không phải Mỹ, không phải Trung Quốc, mà chính là Hà Lan. Một nơi mà cách đây vài thế kỷ, gần một phần năm lãnh thổ vẫn còn nằm dưới nước. Vậy làm thế nào một quốc gia gần như không có lợi thế tự nhiên lại có thể nuôi sống hàng triệu người trên toàn cầu? Và điều đã nói hơn, mô hình này đã bắt đầu xuất hiện những vết nước. Nếu chỉ nhìn vào bản đồ, Hà Lan gần như không có bất kỳ lợi thế nào để trở thành một cường quốc nông nghiệp. Diện tích nhỏ, khí hậu lạnh, ẩm và mưa nhiều. Không có những cánh đồng rộng lớn như Mỹ hay điều kiện nhiệt đới thuận lợi như nhiều quốc gia khác. Với tất cả những điều đó, đáng lẽ họ phải phụ thuộc vào nhập khẩu lương thực. Nhưng thực tế hoàn toàn ngược lại. Mỗi năm, quốc gia nhỏ bé này xuất khẩu hơn 140 tỷ đô la nông sản, đứng thứ hai thế giới. Điều đáng kinh ngạc không nằm ở quy mô, mà ở cách họ tạo ra nó. Hà Lan không trồng trò theo cách thông thường. Họ biến nông nghiệp thành một hệ thống có kiểm soát. Ánh sáng, nhiệt độ và nước đều được tính toán chính xác, không để lãng phí và không phụ thuộc vào thời tiết hay mùa vụ. Mọi yếu tố đều được đo lường, điều chỉnh và tối ư. Khi đem xuống, nhiều khu vực tại Hà Lan không hề tối. Bầu trời phát sáng với những dải màu cam, tím và xanh lá từ hàng ngàn nhà kính hoạt động liên tục. Bên trong đó, cây trồng không chỉ phát triển mà được lập trình để lớn nhanh hơn, đồng đều hơn và hiệu quả hơn. Một cây cà chua có thể dài thêm 30cm chỉ trong một tuần. Để sản xuất một kg cà chua, họ chỉ cần khoảng 4 lít nước, trong khi mức trung bình toàn cầu vượt quá 200 lít. Tất cả được vận hành bởi robot cạm biến và thuật toán theo dõi từng chi tiết nhỏ nhất. Nhưng giữa hệ thống gần như hoàn hảo đó, vẫn tồn tại một giới hạn. Có những thứ mà mai mốt chưa thể thay thế. Một quả cà chua đạt hương vị hoàn hảo không chỉ được xác định bằng dữ liệu mà còn bằng kinh nghiệm của con người. Và chính tại đây, bạn bắt đầu nhận ra điều quan trọng nhất. Hà Lan không chỉ trồng thực phẩm, họ đang tái định nghĩa cách con người sản xuất thức ăn. Nhưng để hiểu vì sao họ có thể làm được điều đó, bạn cần quay lại thời điểm mà quốc gia này thậm chí còn chưa thật sự tồn tại theo nghĩa mà chúng ta biết ngày nay. Đất nước được tạo ra từ biển. Để hiểu vì sao Hà Lan có thể làm được những điều gần như không tưởng, bạn phải quay lại hàng trăm năm trước, khi quốc gia này thậm chí còn chưa thật sự hoàn chỉnh. Vào thế kỷ 13, gần một phần năm lãnh thổ Hà Lan nằm dưới mực nước biển. Đây không chỉ là vùng đất thấp, mà là nơi nước có thể tràn vào bất cứ lúc nào. Với nhiều quốc gia, đó là điểm yếu không thể khắc phục. Nhưng với người Hà Lan, đó lại là điểm khởi đầu. Họ không rời bỏ vùng đất này, họ thay đổi nó. Những con đê dài hàng chục, thậm chí hàng trăm km được xây dựng để ngăn nước biển, nhưng như vậy vẫn chưa đủ. Nước mưa và nước ngầm tiếp tục tích tụ, khiến đất không thể sử dụng. Và đó là lúc cối xây gió trở thành một bước đột phá. Người Hà Lan biến cối xây gió thành những cổ máy bơm nước khổng lồ, hoạt động liên tục để hút nước ra khỏi đất và đẩy trở lại sông, hồ hoặc biển. Từ đó, một hệ thống kiểm soát nước ngày càng hoàn thiện được hình thành. Từng chút một, họ giành lại đất từ biển. Những vùng đất từng bị ngập dần trở thành đất canh tác. Các trang trại đầu tiên xuất hiện, không phải quy mô lớn, mà là những trang trại gia đình nhỏ, nơi mỗi thế hệ tiếp tục khai thác những gì họ vừa giành lại. Ở giai đoạn này, nông nghiệp không phải là lựa chọn, nó là bắt buộc. Người Hà Lan không được sinh ra trong điều kiện thuận lợi. Họ buộc phải học cách canh tác trong những môi trường khó khăn nhất. Và chính điều đó đã tạo ra một tư duy khác biệt. Họ không chấp nhận điều kiện tự nhiên, họ tìm cách kiểm soát và cải tạo nó. Trong nhiều thế kỷ, hệ thống này gần như không thay đổi, đơn giản, ổn định và đủ để duy trì cuộc sống. Nhưng cũng chính vì vậy, Hà Lan chưa bao giờ nổi bật trên bản đồ nông nghiệp thế giới, cho đến khi một cú sóc xuất hiện. Một sự kiện đủ lớn để buộc cả đất nước phải thay đổi hoàn toàn cách họ sản xuất lương thực. Và lần này, họ không chỉ thay đổi để tồn tại, mà để đảm bảo rằng họ sẽ không bao giờ rơi vào tình huống đó thêm một lần nào nữa. Cú sóc khiến họ thay đổi mãi mãi. Mọi thứ thay đổi vào năm 1944, khi Hà Lan bước vào giai đoạn được gọi là mùa đông đói kém. Nguồn công lương thực bị cắt đứt, hệ thống phân phối sụp đổ gần như ngay lập tức. Thực phẩm biến mất khỏi các thành phố, nhiên liệu cạn kiệt, giao thông đình trị. Chỉ trong vài tháng, hàng triệu người rơi vào tình trạng thiếu ăn nghiêm trọng. Người dân buộc phải làm mọi thứ để tồn tại. Họ đốt đồ đạc để sự ấm, ăn bất cứ thứ gì có thể tìm thấy, nhưng tất cả vẫn không đủ. Trong hơn năm tháng, hàng chục ngàn người không qua khỏi vì đói. Đây không chỉ là một giai đoạn khó khăn, mà là một cú sốc khắc sâu vào nhận thức của cả quốc gia. Lần đầu tiên, Hà Lan đối diện với một sự thật rõ ràng. Nếu không kiểm soát được nguồn thực phẩm, họ sẽ luôn ở trong trạng thái dễ tổn thương. Từ đó, nông nghiệp không còn là một ngành kinh tế, nó trở thành vấn đề sống còn. Sau khi giai đoạn này kết thúc, họ không quay lại cách làm cũ. Chính phủ bắt đầu một quá trình thay đổi toàn diện với tốc độ và quy mô chưa từng có. Dưới sự dẫn dắt của Sikomanshot, nông nghiệp được tái cấu trúc theo hướng nông nghiệp hóa. Các trang trại nhỏ được sáp nhập thành những đơn vị lớn hơn, hiệu quả hơn và dễ kiểm soát hơn. Hệ thống sản xuất được thiết kế để có thể dự đoán và tối ưu. Nhưng thay đổi lớn nhất không nằm ở quy mô, mà ở tư duy. Hà Lan đầu tư mạnh vào nghiên cứu và giáo dục, với mục tiêu không chỉ sản xuất nhiều hơn, mà còn hiểu sâu cách thực phẩm được tạo ra. Mọi yếu tố, từ ánh sáng, nước đến dinh dưỡng, đều được đưa vào phân tích và kiểm soát. Từ đó, một mô hình mới hình thành. Nhà khoa học và nông dân làm việc cùng nhau trong một vòng lặp liên tục. Nghiên cứu được đưa ra thực tế, kiểm chứng, điều chỉnh và cải tiến không ngừng. Hệ thống ngày càng chính xác và hiệu quả. Từ một quốc gia từng vật lộn để tồn tại, Hà Lan đã xây dựng một nền nông nghiệp hoàn toàn khác. Không dựa vào mây rũi, mà dựa vào kiểm soát và tối ưu hóa. Vũ khí bí mật của Hà Lan Thứ mà nhiều người gọi là vũ khí bí mật của Hà Lan thật ra không phải là một công nghệ cụ thể, cũng không phải là một đài máy móc đặc biệt. Nó là cả một hệ thống, một các tổ chức mà ở đó khoa học và nông nghiệp được kết nối chặt chẽ với nhau đến mức gần như không thể thắt rời. Và trung tâm của hệ thống đó là Đại học Gwaganian, một trong những nơi nghiên cứu nông nghiệp hàng đầu thế giới. Tại đây, các nhà khoa học không làm việc một cách tách biệt trong phòng thí nghiệm. Họ hợp tác trực tiếp với nông dân, thử nghiệm ngay trên các trang trại thực tế, và liên tục điều chỉnh dựa trên kết quả thu được. Mỗi nghiên cứu không dừng lại ở lý thuyết, mà nhanh chóng được áp dụng vào sản xuất. Và khi áp dụng, nếu có vấn đề phát sinh, dữ liệu lại quay trở lại phòng nghiên cứu để tiếp tục cải tiến. Một vòng lập liên tục được hình thành, từ nghiên cứu ứng dụng đến điều chỉnh, rồi lại nghiên cứu. Chính vòng lập này đã tạo ra tốc độ đổi mới mà rất ít quốc gia có thể theo kịp. Những gì được thử nghiệm hôm nay có thể trở thành tiêu chuẩn sản xuất chỉ sau vài năm. Và không chỉ trong phạm vi Hà Lan, các công nghệ và phương pháp từ Wageningen đã được áp dụng tại hơn 150 quốc gia trên toàn thế giới. Nhưng điều quan trọng hơn cả là các họ nhìn nhận nông nghiệp. Hà Lan không xem việc trồng trò là một quá trình phụ thuộc vào tự nhiên. Họ tiếp cận nó như một hệ thống có thể phân tích, đo lường và kiểm soát. Từng yếu tố nhỏ nhất, từ ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm cho đến dinh dưỡng, đều được theo dõi và tối ưu hóa. Và khi mọi thứ đã được lường hóa, việc sản xuất thực phẩm không còn là trồng cây theo nghĩa truyền thống nữa. Họ đang lập trình nó. Cây trồng không chỉ phát triển theo điều kiện tự nhiên, mà theo những công thức được thiết kế trước. Mỗi loại cây có một môi trường tối ưu riêng. Và nhiệm vụ của hệ thống là tái tạo chính xác môi trường đó, bất kể thời tiết bên ngoài như thế nào. Chính tư duy này đã mở ra một làn sóng đổi mới mạnh mẽ. Hàng loạt công ty khởi nghiệp xuất hiện, phát triển các công nghệ phục vụ trực tiếp cho nông nghiệp. Có những doanh nghiệp chế tạo robot có thể tự động thu hoạch, giảm đáng kể nhu cầu lao động thủ công. Có những công ty khai thác năng lượng từ chính thực vật sống. Và cũng có những hệ thống sử dụng cảm biến và trí tuệ nhân tạo để dự đoán năng suất, phát hiện sâu bệnh và tối ưu hóa toàn bộ quy trình trồng trọt. Tất cả những điều này không tồn tại riêng lẽ. Chúng kết nối với nhau tạo thành một hệ sinh thái, mà ở đó mỗi cải tiến đều góp phần nâng cao hiệu quả chung. Và kết quả là một nền nông nghiệp không chỉ sản xuất nhiều hơn, mà còn chính xác hơn, ổn định hơn và ít phụ thuộc vào những yếu tố không thể kiểm soát. Nhưng nếu bạn muốn nhìn thấy rõ nhất sức mạnh của hệ thống này, bạn không cần phải vào phòng thiên nghiệm hay đọc các báo cáo nghiên cứu. Bạn chỉ cần đứng ở một nơi cụ thể và ban đêm, bởi vì nơi thể hiện rõ nhất tất cả những điều đó lại là một vùng đất phát sáng. Những nhà máy trồng cây không ngủ Nếu muốn nhìn thấy rõ nhất sức mạnh của nông nghiệp Hà Lan, bạn chỉ cần đến Westland, một khu vực gần Rotterdam, nơi tập trung hàng ngày nhà kính trải dài như một biển kính. Ban ngày, nơi này trông giống một vùng nông nghiệp bình thường, nhưng khi trời tối, toàn bộ khu vực phát sáng với những dải màu cam, tiếng và xanh lá khiến bầu trời gần như không bao giờ thực sự tối. Bên trong những nhà kính đó, mọi thứ vận hành liên tục, không có ngày hay đêm, không có mùa vụ theo nghĩa truyền thống. Đây không còn là những cánh đồng, mà giống như những dây chuyền sản xuất thực phẩm. Nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng đều được kiểm soát chặt chẽ. Cây trồng không phụ thuộc vào tự nhiên, mà phát triển trong một môi trường được thiết kế chính xác. Kết quả là tốc độ tăng trưởng thay đổi hoàn toàn. Một cây cà chua có thể dài thêm tới 30cm chỉ trong một tuần. Nhưng điều quan trọng hơn không chỉ là nhanh, mà là ổn định và đồng đều. Mỗi cây, mỗi quả đều phát triển theo một tiêu chuẩn gần như giống nhau. Đằng sau đó là một hệ thống công nghệ dày đặt để lấy thay thế ánh sáng mặt trời và cung cấp đúng loại ánh sáng mà cây cần để quan hợp hiệu quả hơn. Với cùng một lượng điện, chúng tạo ra nhiều ánh sáng hơn và giảm đáng kể chi phí. Nước cũng không bị lãng phí. Thay vì mất đi, nó được thu lại, làm sạch và tái sử dụng liên tục. Trong vòng 2 thập kỷ, lượng nước sử dụng trong các nhà kính đã giảm tới 90%. Để sản xuất 1kg cà chua, Hà Lan chỉ cần khoảng 4 lít nước, trong khi mức trung bình toàn cầu vượt quá 200 lít. Đây không chỉ là cải tiến nhỏ, mà là một bước nhảy lớn về hiệu quả. Nhưng giữa tất cả những công nghệ đó, vẫn có một yếu tố không thể thiếu. Ông. Dù mọi thứ đã được tự động hóa ở mức rất cao, quá trình thụ phấn vẫn cần đến những sinh vật nhỏ bé này. Chúng di chuyển giữa các bông hoa và thực hiện một công việc mà máy móc vẫn chưa thể làm tốt hơn. Trong các nhà kính, ông được nuôi và đưa vào hệ thống như một phần quan trọng của quy trình sản xuất. Điều này tạo ra một thực tế khá thú vị. Càng hiện đại, hệ thống càng cần đến sự hỗ trợ của tự nhiên. Công nghệ không thay thế hoàn toàn thiên nhiên, mà phải kết hợp với nó. Ngay cả trong một môi trường được kiểm soát gần như tuyệt đối, thiên nhiên vẫn giữ vai trò cốt lõi. Và đó cũng là lúc một giới hạn bắt đầu xuất hiện. Bởi vì dù hệ thống có hiện đại đến đâu, vẫn có những việc mà máy móc chưa thể làm tốt hơn con người. Nhưng quả cạ chua vẫn cần được kiểm tra bằng mắt, vẫn cần kinh nghiệm để xác định thời điểm thu hoạch khi hương vị đạt mức tốt nhất. Đó là một chi tiết nhỏ nhưng lại rất quan trọng. Bởi vì nó cho thấy rằng, ngay cả trong những nhà máy trồng cây hiện đại nhất thế giới, vẫn tồn tại những thứ mà robot chưa thể thay thế hoàn toàn. Khi bước vào sau bên trong hệ thống này, bạn sẽ thấy rõ một điều. Đây không còn là nông nghiệp theo nghĩa quen thuộc. Nó vận hành như một dây chuyền sản xuất chính xác, nơi mọi công đoạn đều được đo lường, kiểm soát và tối ưu đến từng chi tiết. Cạ chua sau khi thu hoạch không được bán ngay, chúng đi qua một hệ thống kiểm tra tự động. Camera chụp từng quả từ nhiều gốc. Trí tuệ nhân tạo phân tích hình ảnh để phát hiện vết nứt, lỗi màu và mọi dấu hiệu không đạt chuẩn. Những quả không đạt bị loại ngay. Những quả đạt chuẩn được phân loại theo kích thước, màu sắc và độ chính, rồi chuyển sang đóng gói. Toàn bộ quá trình diễn ra với tốc độ cao. Máy móc xử lý khối lượng lớn chỉ trong thời gian ngắn. Con người vẫn có mặt, nhưng chủ yếu để kiểm tra và giám sát. Vai trò lao động tay chân gần như bị thay thế. Mô hình này không chỉ áp dụng cho cạ chua. Ở các trang trại ớt, toàn bộ quy trình được tự động hóa từ khi cây còn nhỏ đến lúc thu hoạch. Camera quét từng quả, so sánh với dữ liệu tiêu chuẩn để phân loại. Những sản phẩm không hoàn hảo không bị bỏ đi, mà được chuyển sang các ngành chế biến khác. Gần như không có gì bị lãng phí. Hiệu quả đến mức đáng kinh ngạc. Năng suất ớt tại Hà Lan cao gấp 12 lần mức trung bình toàn cầu. Để duy trì tốc độ đó, họ đã đưa robot vào vận hành từ rất sớm. Ngay từ năm 2007, các xe tự động đã vận chuyển nông sản từ nhà kính đến khu đóng gói, mà không cần con người điều khiển. Toàn bộ hệ thống hoạt động như một cổ máy khổng lồ, nơi từng bước được tính toán để đạt hiệu quả tối đa. Đây không còn là nông nghiệp truyền thống, đây là sản xuất công nghiệp áp dụng cho thực phẩm. Khi sản phẩm hoàn tất, phần lớn không ở lại trong nước. Khoảng 60% nông sản được xuất khẩu nhờ hệ thống hậu cần phát triển và vị trí gần biển. Hàng hóa rời khỏi trang trại rất nhanh, đi qua các trung tâm phân phối và xuất hiện ở nhiều quốc gia chỉ sau thời gian ngắn. Cạn Rotterdam đóng vai trò trung tâm trong toàn bộ quá trình này. Đây là một trong những cạn lớn nhất thế giới, kết nối trực tiếp nông sản Hà Lan với mạng lưới vận chuyển toàn cầu. Điều đó giúp toàn bộ hệ thống duy trì tốc độ, độ chính xác và khả năng mở rộng. Tất cả tạo nên một mô hình gần như không có điểm dừng, nhanh, chính xác và hiệu quả ở mức tối đa. Nhưng chính khi mọi thứ vận hành hoàn hảo như vậy, một vấn đề bắt đầu lộ ra. Bởi vì để duy trì hệ thống này, họ phải tiêu tốn một nguồn lực khổng lồ. Cái giá của sự hoàn hảo Hệ thống càng hiệu quả, cái giá phải trả càng lớn, và cái giá đó nằm ở năng lượng. Các nhà kính vận hành liên tục, tiêu thụ điện ở quy mô khổng lồ để chiếu sáng, sử ấm, làm mát, và duy trì toàn bộ quy trình. Lượng năng lượng sử dụng mỗi năm đủ cung cấp cho hàng triệu hộ gia đình. Trong nhiều năm, hệ thống này phụ thuộc nặng vào khí đốt giá rẻ. Nhưng khi giá năng lượng tăng mạnh, toàn bộ mô hình lập tức chịu áp lực. Chi phí tăng, lợi nhuận giảm. Nhiều nhà kính buộc phải các giảm sản xuất hoặc tìm nguồn thay thế. Và một nghịch lý xuất hiện. Càng tối ưu, hệ thống càng phụ thuộc. Càng hiệu quả, lại càng dễ tổn thương. Vấn đề không chỉ nằm ở chi phí, áp lực môi trường ngày càng rõ rệt. Một số mô hình nhà kính tạo ra lượng khí tại carbon cao hơn canh tác ngoài trời. Tùy thuộc vào nguồn năng lượng, nhưng thách thức lớn hơn nằm ở chăn nuôi. Hà Lan có mực độ chăn nuôi cao bậc nhất châu Âu. Hàng triệu con vật tập trung trên diện tích nhỏ tạo ra lượng ammoniac rất lớn. Khí này làm mất cân bằng hệ sinh thái, khiến các loài thực vật yếu bị lấn át và gây ra hiện tượng tạo phát triển trong nguồn nước. Áp lực buộc chính phủ phải hành động. Các chính sách các giảm khí thải được triển khai, bao gồm việc mua lại các trang trại phát thải cao. Nhưng điều này vấp phải phản ứng mạnh từ nông dân. Biểu tình nổ ra cho thấy xung đột giữa kinh tế và môi trường không hề dễ giải quyết. Trong khi đó, các giải pháp bắt đầu được thử nghiệm. Một số trang trại chuyển sang năng lượng tái tạo như địa nhiệt và sinh khối. Nhiều nơi tận dụng nhiệt dư để làm ấm nhà kính. Trong chăn nuôi, khẩu phần ăn của bò được điều chỉnh để giảm phát thải. Việc giảm protein giúp các đáng kể lượng ammoniac. Công nghệ tiếp tục được đẩy mạnh. Trí tuệ nhân tạo theo dò sức khỏe vật nuôi, đo lượng khí thải và xác định những cá thể phát thải thấp để nhân giống. Hệ thống vẫn được điều chỉnh để giảm tác động mà không làm mất đi hiệu suất. Nhưng dù có nhiều cải tiến, bài toán cốt lõi vẫn chưa được giải quyết. Giữa hiệu quả cao và chấp nhận áp lực từ môi trường hay giảm tác động và đánh đổi năng suất, Hà Lan đang đứng giữa hai lựa chọn khó khăn giữa hiệu quả hoặc bền vững. Họ có thể nuôi cả thế giới không? Nhìn vào thành công của Hà Lan, câu hỏi lớn nhất xuất hiện là liệu mô hình này có thể áp dụng cho toàn thế giới hay không? Câu trả lời là không đơn giản. Công nghệ nhà kính giúp Hà Lan đạt năng suất rất cao nhưng không thể áp dụng cho mọi loại cây trồng. Những nguồn lương thực chính như lúa, ngô và gạo vẫn phải được trồng ngoài trời trên diện tích lớn và việc đưa chúng vào nhà kính ở quy mô toàn cầu là gần như không khả thi vì chi phí quá cao. Điều đó dẫn đến một sự thật rõ ràng, không có giải pháp duy nhất cho toàn thế giới. Mô hình của Hà Lan hiệu quả vì nó phù hợp với điều kiện riêng của họ, một quốc gia nhỏ, hạ tầng mạnh và có khả năng đầu tư lớn vào công nghệ. Nhưng ở nhiều nơi khác, đặc biệt là các khu vực đang phát triển, điều kiện hoàn toàn khác. Sản xuất thực phẩm bền vững không chỉ cần công nghệ, nó cần nước, năng lượng, hạ tầng và kiến thức địa phương. Những gì hiệu quả ở một nơi chưa chắc phù hợp ở nơi khác. Trong tương lai, công nghệ sẽ không thay thế nông nghiệp truyền thống mà sẽ tối ưu hóa nó. Trí tuệ nhân tạo có thể giúp dự báo mùa vụ, giảm lạng phí tài nguyên và kết nối nông dân trên toàn cầu để chia sẻ dữ liệu và kinh nghiệm theo thời gian thực. Giá trị lớn nhất mà Hà Lan tạo ra không nằm ở sản lượng mà ở tư duy. Họ không chỉ xuất khẩu thực phẩm, họ xuất khẩu một cách tiếp cận dựa trên khoa học, dữ liệu và tối ưu hóa. Hà Lan không thể nuôi sống cả thế giới, nhưng họ đã thay đổi cách thế giới tự nuôi sống chính mình. Và đến cuối cùng, điều đáng chú ý nhất không nằm ở những nhà kính hay sản lượng khổng lồ mà Hà Lan tạo ra. Thứ họ thực sự xuất khẩu không chỉ là thực phẩm, mà là một cách suy nghĩ, một cách tiếp cận dựa trên khoa học, dữ liệu và sự hợp tác chặt chẽ giữa con người với công nghệ. Họ không chờ điều kiện hoàn hảo, họ chủ động tạo ra nó, và chính tư duy đó mới là thứ có thể lan rộng ra toàn cầu. Hà Lan không nuôi cả thế giới, nhưng họ đã là một điều quan trọng hơn rất nhiều. Họ đã thay đổi cách thế giới tự nuôi sống mình. Phụ đề được thực hiện bởi cộng đồng Amara.org