DU LỊCH KHÁM PHÁ - NGUỒN GỐC SỰ THÙ GHÉT - TẠI SAO THẾ GIỚI BÀI NGƯỜI DO THÁI.

Trong lịch sử, chúng ta thường xuyên thấy những ghi chép thế này, nói rằng ở một nơi nào đó bùng phát làn sóng bãi do Thái, thì người dân địa phương đều bắt đầu tàn sát người do Thái, đồng thời cướp đoạt tài sản của họ. Những chuyện như vậy đã bùng phát vào thời Trung Cổ, và cũng từng bùng phát ở thời Cận Đại, bùng phát ở Trung Đông và cũng từng bùng phát ở châu Âu. Vì vậy, rất nhiều người do Thái nói rằng trong lịch sử họ đã luôn phải chịu sự bức hại và bóc lột. Đây cũng chính là cốt lõi của vấn đề giữa Israel và Palestine hiện nay, đó là người do Thái luôn cảm thấy hoàn cảnh của mình không an toàn. Vậy các bạn đã bao giờ suy nghĩ một câu hỏi? Điều gì đã tạo nên tính cách đó của người do Thái? Và nguyên nhân gì khiến đa số người châu Âu đều rất ghét người do Thái? Suy cho cùng, khi bạn lái xe trên một con đường cao tốc và phát hiện tất cả các xe đều đang đi ngược chiều, liệu có khả năng chính bạn mới là người đang đi ngược chiều không? Xin chào những khán giả thân thương của mình! Video hôm nay sẽ là tập 2 trong series kéo dài 4 tập về lịch sử người do Thái. Trong tập đầu tiên, chúng ta đã tìm hiểu về nguồn gốc dân tộc do Thái, giao ước của họ về Chúa, bị kịch lưu đầy và câu hỏi vì sao họ phải lang thang hàng ngàn năm đã có lời giải đáp. Nếu bạn chưa xem phần 1 thì link video mình để phấn mô tả và bình luận nhé! Còn trong tập hôm nay chúng ta sẽ giải đáp câu hỏi tại sao thế giới lại bài trừ người do Thái? Để giải mã chân tướng của vấn đề, chúng ta sẽ phải cùng ngược dòng thời gian về quá khứ một chút. Trong tập trước, chúng ta đã nói về sự thiết lập của cơ độc giáo. Sau khi được thành lập, vì sự phân biệt trong cùng một đức tin, họ đã luôn đấu tranh với do Thái giáo. Ban đầu, do do Thái giáo thành lập sớm, giáo Đổ Đông nên luôn áp chế và đánh bại cơ độc giáo. Nhưng suy cho cùng thì do Thái giáo là tôn giáo của người do Thái, còn cơ độc giáo lại mang tình thế tục hòa hơn, ai cũng có thể tin theo. Vì vậy, sau 2-300 năm phát triển, dân số tôn giáo của cơ độc giáo đã vượt qua do Thái giáo. Vào năm 313 sau Công Nguyên, Hoàng đế La Mã khi đó là Constantine I đã ban hành sắc lệnh, định ra cơ độc giáo là tôn giáo hợp pháp. Quyết sách này trực tiếp khiến tín đồ cơ độc giáo bắt đầu tăng vọt. Tăng vọt đến mức độ nào? Đến năm 375 sau Công Nguyên, Hoàng đế La Mã lúc đó thậm chí trực tiếp phế bỏ tín ngưỡng của riêng La Mã, chuyển sang tin theo cơ độc giáo. Tức là Hoàng đế La Mã sẽ không còn đảm nhiệm chức tư tế tối cao của các đền thờ La Mã nữa, hơn nữa còn cấm thần dân cung tế tại các đền thờ La Mã. Trong bối cảnh đó, đến năm 380 sau Công Nguyên, Hoàng đế La Mã theo Dossius I lại trực tiếp hạ lệnh, cấm tất cả các hoạt động tôn giáo ngoài cơ độc giáo. Tất cả thần dân La Mã đều phải tuân thủ giáo nghĩa của cơ độc giáo, cơ độc giáo chính thức trở thành quốc giáo của La Mã. Nói cách khác, cơ độc giáo vốn tách ra từ do Thái giáo, sau khi trải qua cuộc đấu tranh dài đẳng đẳng với do Thái giáo, cuối cùng đã giành chiến thắng. Các bạn phải biết rằng, trong giai đoạn cơ độc giáo còn đang vượt khó phát triển, chính do Thái giáo đã không ít lần chèn ép và bách hại cơ độc giáo. Còn bây giờ thì người anh em à, tôi là quốc giáo rồi, các bạn định ứng phó thế nào đây? Sau chuyện này, cơ độc giáo bắt đầu các cuộc đòn roi báo thủ đối với do Thái giáo. Tín đồ chủ yếu của do Thái giáo chính là người do Thái, thế là lan sóng bài do Thái dần dần xuất hiện. HẢI CUỘC CHIẾN TRANH DO THÁI VÀ SỰ KỲ THỊ HỆ THỐNG Đến đây, có lẽ những khán giả am tường lịch sử sẽ lập tức đặt ra một dấu hỏi lớn. Kênh có nhầm không? Chẳng phải ngay từ thế kỷ thứ nhất, La Mạ đã dẫm đắt Palestine bằng hai cuộc chiến tranh do Thái tàn khốc đó sao? Lẽ ra làn sóng bài trừ phải bung lên từ lúc đó mới đúng chứ? Kênh rõ ràng là đang nói linh tinh vớ vẩn rồi. Để trả lời cho thắc mắc rất xác đáng này, trước tiên chúng ta cần phải bóc tách lớp bụi thời gian để hiểu rõ bản chất thực sự của hai cuộc chiến tranh do Thái. Dòng thời gian đảo ngược về trước một chút, đến năm 66 sau Công Nguyên. Trong năm này, khu vực Palestine nơi người do Thái sinh sống bị vó ngựa của La Mạ chinh phục, quốc gia bị La Mạ hủy diệt. Sau đó, La Mạ thiết lập tại đây một tỉnh do Thái, nhưng việc đất nước bị người khác thống trị là điều người do Thái không thể chấp nhận được. Vì vậy, chỉ một năm sau đó, người do Thái đã khởi nghĩa. Nhưng đế quốc La Mạ dù sao cũng là đế quốc La Mạ, việc dẹp tan những nhóm quân khởi nghĩa tự phát và thiếu tổ chức này vốn không phải là một bài toàn kho. Mặc dù ban đầu quân khởi nghĩa do Thái thắng liên tiếp, nhưng khi La Mạ tổ chức một đội quân 60.000 người tới trấn áp, cuộc khởi nghĩa nhanh chóng bị tiêu diệt. Hơn nữa, không chỉ cuộc khởi nghĩa bị tiêu diệt, ngay cả Jerusalem cũng bị La Mạ săn phỏng. Người ta thường ví von rằng, một nền văn minh có những giá trị cốt lõi không thể để mất, cũng như phương Tây không bao giờ có thể để mất Jerusalem. Vậy mà hãy nhìn xem, những chiến binh La Mạ khi ấy đã săn phỏng cả Jerusalem. Đây không chỉ là một thất bại quân sự, mà là một nỗi nhục nhã e chề, một vết sẹo sâu hóm vào linh hồn của người do Thái. Vì vậy, họ luôn ghi nhớ mối thủ này. Và sự thù hận này bùng phát lần nữa vào năm 132 s.C. Quốc hận gia thù tại thời điểm này không thể kìm nén nổi nữa. Người do Thái một lần nữa bùng phát khởi nghĩa quy mô lớn. Lần khởi nghĩa này có thể nói quy mô và khí thế là chưa từng có. Người do Thái vô cùng kiên quyết, và họ cũng đã gặt hái được những chiến quả vang dội trong giai đoạn đầu. Nhưng cay đắng thay, tất cả cuối cùng đều kết thúc trong một thất bại thảm khốc. Trong cuộc khởi nghĩa này, người do Thái bị La Mạ hủy diệt 50 thành phố, hơn 1.000 ngôi làng và tàn sát gần 600.000 người. Thậm chí tại khu vực người do Thái sinh sống, La Mạ đã tàn sát đi tàn sát lại trong suốt 3 năm. 3 năm, các bạn có biết 3 năm đó người do Thái đã sống thế nào không? Không chỉ người bị tàn sát, ngay cả thành Jerusalem cũng bị người ta dỡ bỏ luôn. Đây chính là cái gọi là 2 cuộc chiến tranh do Thái. Nhưng dù sao chúng ta phải nói rõ một điểm, đây chỉ là đánh nhau, là chiến tranh, không thể chứng minh là làn sóng bài do Thái xuất hiện. Làn sóng bài do Thái trong lịch sử có một biểu tượng rất rõ ràng, đó là người do Thái phải chịu sự đối xử bất công, là cả xã hội bắt đầu kỳ thị người do Thái một cách hệ thống. Nhưng sau 2 cuộc chiến tranh do Thái này, trong xã hội đế quốc, La Mã không hề có phong khí kỳ thị đó. Tình hình của La Mã lúc đó là tất cả các dân tộc nhỏ yếu đều phải chịu sự đối xử bất công một cách công bằng. Tức là La Mã chỉ dành cho người do Thái sự đãi ngộ bình thường của tất cả các dân tộc bị chinh phục trong lãnh thổ đế quốc mà thôi, không hề thêm thắt sự đãi ngộ nào vô lý hơn. Suy cho cùng, người do Thái cũng chỉ mới khởi nghĩa có 2 lần. Đối với đế quốc La Mã đất rộng người đông, Nếu cứ khởi nghĩa là đi kỳ thị, đi tàn sát, thì người Romanik sớm đã tuyệt chủng rồi. Làm gì còn chuyện sau này bảo người Romanik là dân tộc vĩ đại nhất của anh hạ sĩ người Áo nữa? Cho nên trước khi cơ độc giáo trở thành quốc giáo của La Mã, cuộc sống của người do Thái thực tế không phải chịu quá nhiều sự kỳ thị. Thậm chí mỗi một hoàng đế mới của La Mã khi đó đều không ngoại lệ mà trao cho do Thái giáo một số quyền lợi đặc biệt. Ví dụ, cho phép giáo đổ do Thái giáo vào các ngày lễ tôn giáo Mặc dù, người do Thái trong thời kỳ này của đế quốc La Mã không thể đảm nhiệm các chức vụ có địa vị cao như quan chức chính phủ, nghị sĩ, kỵ sĩ. Nhưng những nghề nghiệp này, các dân tộc bị chinh phục khác cũng đâu có đảm nhiệm được. Đó thuộc về một trong những cuộc sách của La Mã. Và sự thay đổi trong cảnh ngộ của người do Thái thực sự phải nói từ lúc cơ độc giáo biến thành quốc giáo của La Mã. Theo việc cơ độc giáo thành quốc giáo, cải cách tôn giáo trong lãnh thổ La Mã bắt đầu, sự bảo thủ của cơ độc giáo đối với do Thái giáo cũng ấp đến. Năm 339 sau Công Nguyên, người do Thái bị cấm sở hữu nô lệ là người cơ độc giáo, cũng không cho phép người do Thái khiến người ngoại đạo cải sang do Thái giáo. Việc thông hôn giữa người do Thái và người cơ độc giáo cũng bị nghiêm cấm, kẻ vi phạm sẽ bị xử cực hình. Từ lúc này, sự kỳ thị có hệ thống đối với người do Thái mới chính thức bước lên đài. Sau đó, đế quốc La Mã quy định thêm, Thời gian đến năm 438 sau Công Nguyên, thời kỳ theo đò si ớt đệ nhị, La Mã ban hành luật pháp, người do Thái không được phép đảm nhiệm bất kỳ chức vụ nào trong cơ quan công quyền, chỉ có thể làm những nghề hèn hạ. Vị thủ lĩnh bấy giờ là theo đò si ớt đệ nhị, thậm chí còn cho phép những tín đồ cơ độc giáo cuồng tín phá hoại hội đường do Thái giáo, đồng thời đuổi những người đang làm lễ trong đó vào giáo đường cơ độc giáo, thuộc về kiểu cải đạo vật lý luôn rồi. Sau này, theo thời gian bước vào thế kỷ thứ tư, đế quốc La Mã thời kỳ này đã lung lay sắp đổ, các nơi đều xuất hiện những nhà cai trị mới. Dưới sự thống trị của những nhà cai trị mới này, cảnh ngộ của người do Thái cũng không khá khẩm gì cho lắm. Trong thời kỳ này, kịch bản của người do Thái thường là, mới đầu khi vừa đến vùng đất này, nhà cai trị đối xử với người do Thái còn khá tốt, nhưng một khi giai cấp thống trị bắt đầu tin theo thiên chúa giáo và công giáo, mức sống của người do Thái bắt đầu rất thảm hại. Ví dụ nhé, như khu vực Tây Ban Nha vào đầu thế kỷ thứ tư, Tây Ban Nha là lãnh thổ của đế quốc Tây La Mã. Nhưng do Tây La Mã khi đó rất nhu nhược, trên mảnh đất, Tây Ban Nha luôn có các dân tộc chiếm cứu. Đế quốc Tây La Mã khi đó đã dùng một chiêu đuổi hổ nuốt sói, họ đưa người Visigoths vào Tây Ban Nha, muốn dùng người Visigoths để đối phó với những dân tộc thiểu số này. Nhưng vạn lần không ngờ tới, đuổi hổ nuốt sói không thành mà lại biến thành dước sói vào nhà. Khi người Visigoths đến Tây Ban Nha, họ nhanh chóng trục xuất tất cả các bộ lạc ngoại tộc, đồng thời cắt cứ toàn bộ Tây Ban Nha, lập nên quốc gia của mình là Vương quốc Visigoths. Trong giai đoạn đầu thành lập Vương quốc này, cũng y hệt cái kịch bản kênh vừa nói ở trên, đối với người Do Thái vô cùng hữu hảo. Nhưng chẳng được bao lâu, năm 587 sau Công Nguyên, sau khi Vương thất Visigoths bắt đầu tin theo Công giáo, nỗi khổ của người Do Thái ấp đến. Ấp đến thế nào? Chúng ta nhìn vào luật pháp lúc đó, năm 589 sau Công Nguyên, tức là 2 năm sau khi Vương thất cải sang Công giáo, nhà cai trị đã triệu tập hội nghị tôn giáo, xác lập nguyên tắc con cái do người Do Thái và người cơ độc giáo kết hôn sinh ra bắt buộc phải tiếp nhận lễ rửa tội của cơ độc giáo, đồng thời, không cho phép người Do Thái đảm nhiệm quan chức chính phủ, và không được thông hôn với người cơ độc giáo. Đương nhiên, những sự đối xử bất bình đẳng như thế này còn rất nhiều, chúng ta không liệt kế hết, nhưng thế này vẫn chưa phải đỉnh điểm. Đến năm 613, quốc vương khi đó trực tiếp tuyên bố muốn trục xuất toàn bộ người Do Thái, hoặc là người Do Thái địa phương cải sang cơ độc giáo, hoặc là cút khỏi Tây Ban Nha, những câu chuyện như thế này lặp đi lặp lại ở khắp các quốc gia trên thế giới. Có thể nói, người Do Thái bắt đầu chịu sự kỳ thị hệ thống chính là từ sau khi cơ độc giáo nặng thế. Mà các bạn đừng nghĩ đây chỉ là ý kiến cá nhân của mình tôi nhé, các học giả nghiên cứu lịch sử Do Thái trong và ngoài nước đều cho rằng, làn sóng bài Do Thái với tư cách là một luồng tư tưởng, chủ yếu bắt đầu từ thế kỷ thứ tư sau Công Nguyên. Mà thế kỷ thứ tư chính là ngay sau khi cải cách tôn giáo bắt đầu không lâu. Trước đó, mặc dù dân tộc Do Thái thường xuyên bị ăn đòn, nhưng không hề có làn sóng bài Do Thái mang tính hệ thống xuất hiện. Đối với những hành vi như vậy, chiếc gia Do Thái Mordekai Kaaplan có cách hiểu thế này về làn sóng bài Do Thái. Ông cho rằng, người dân khắp nơi trên thế giới cam thù người Do Thái Lần đầu tiên đưa ra quan điểm, con người có phẩm giá và tài năng mà vạn vật không có, có năng lực bỏ ác theo thiện để sáng tạo cuộc sống tốt đẹp. Không giống như các tôn giáo khác nói rằng, cuộc sống con người luôn tuần hoàn lặp đi lặp lại. Tư tưởng cách mạng này khiến các tôn giáo khác cảm thấy sợ hãi và bị đe dọa. Ngoài ra, vì thời thượng cổ, đa số các dân tộc ngoài dân tộc Do Thái đều tin vào vạn vật hữu linh, tức là có linh hồn. Nhưng người Do Thái lại cho rằng thần của mình là duy nhất, thần mà các dân tộc khác sung bái đều là giả. Thái độ ngạo mạn này tự nhiên sẽ gây nên sự phẫn nộ của người phi Do Thái. Vì lúc đó, không có bất kỳ dân tộc nào, cũng không có tôn giáo nào dám đưa ra lời khẳng định cuồng vọng đến thế. Đoạn trên không phải tôi nói đâu nhé, đây là do chính chiếc da Do Thái tự mình nói luôn đấy. Người ta chính là người Do Thái đấy, không liên quan đến tôi nha. Đương nhiên, không chỉ có chiếc da Do Thái nói vậy, và thực ra, không chỉ có những người trong cuộc mới nhận thấy điều đó. Ngay cả nhà tâm lý học lỗi lạc nhất thế kỷ 20 là Sigmund Freud cũng từng dành rất nhiều tâm huyết để giải mã hiện tượng này. Theo Freud, bản chất của chủ nghĩa bài Do Thái tuy phức tạp và ẩn khuất, nhưng cội nguồn sâu xa nhất lại nằm ở chính sự phản cảm của xã hội đối với nhất thần giáo mà người Do Thái kiên định tin theo. Các bạn hãy thử tưởng tượng, trong một thế giới cổ đại vốn tràn ngập các vị thần, từ thần sông, thần núi cho đến thần sấm xét, thì người Do Thái lại xuất hiện và rõng rạc tuyên bố Chỉ có vị thần của chúng tôi là duy nhất, còn tất cả các vị thần khác đều là giả dối. Chính thái độ độc tôn này đã vô tình tạo ra một cú sóc tâm lý cực lớn đối với phần còn lại của nhân loại. Nó giống như việc bạn bước vào một bữa tiệc và phủ nhận tất cả những gì người khác đang trân trọng. Sự khác biệt quá lớn trong đức tin ấy đã reo xuống những hạt giống đầu tiên của sự thù ghét, để rồi sau này bùng phát thành những làn sóng bài trừ tàn khốc kéo dài hàng thiên niên kỷ. Và tất cả những điều này có thể xem như một chuỗi phản ứng lịch sử kéo dài. Trước khi cơ độc giáo trở nên hùng mạnh, giữa Do Thái Giáo và các tín ngưỡng khác đã tồn tại không ít xung đột và cạnh tranh. Nhưng khi càng cân quyền lực thay đổi, cơ độc giáo vươn lên thống trị, thì chính Do Thái Giáo lại trở thành đối tượng của những làn sóng kỳ thị và trả đũa kéo dài suốt nhiều thế kỷ. Nhưng điều đáng nói là, người Do Thái gần như không có nhiều lựa chọn để thoát khỏi vòng xoáy lịch sử này. Vậy tại sao lại như vậy? Trong tập trước, mình đã kể về nguồn gốc và những câu chuyện mang màu sắc thần thoại của người Do Thái. Có thể nhiều người cho rằng đó không hoàn toàn là lịch sử. Nhưng trên thực tế, trong nhận thức của chính người Do Thái, những câu chuyện ấy chính là lịch sử của họ. Cả bản sắc dân tộc này được xây dựng xoay quanh những điểm tin đó. Trong đó có một quan điểm rất quan trọng, chỉ những người tin vào Do Thái Giáo mới thực sự được xem là người Do Thái. Điều này cho thấy cốt lõi của dân tộc Do Thái gắn chặt với Do Thái Giáo. Đây là một tôn giáo nhất thần, tin rằng Thượng Đế là đấng tối cao duy nhất và người Do Thái là dân tộc được lựa chọn đã thiết lập giáo ước với Ngài. Chính niềm tin đặc biệt này đã vô tình tạo ra khoảng cách với các cộng đồng khác khi họ có xu hướng giữ vững bản sắc riêng và ít hòa trộn với những tín ngưỡng xung quanh. Trước kia, khi người Do Thái chưa bị La Mã đánh cho như tử, Hoàng đế La Mã Nero từng cảnh báo người Do Thái rằng đừng có xem tín ngưỡng của các dân tộc có tinh thần khác là thứ không đáng một su. Và đây không phải quan điểm của một mình Nero. Nhà bác học La Mã Plainiza cũng từng phê bình người Do Thái. Ông nói rằng người Do Thái là dân tộc nổi danh vì kinh miệt các vị thần. Những nhà tư tưởng và Hoàng đế cùng thời này có đánh giá về người Do Thái vô cùng chuẩn sắc bởi vì trong một số ghi chép lịch sử, họ được mô tả là có ý thức rất mạnh với bản sắc dân tộc. Điều này đôi khi tạo ra khoảng cách với các cộng đồng khác. Đương nhiên, đây cũng là nguyên nhân khiến họ sau này phải chịu nhiều khổ nạn như vậy Định mệnh lưu vong và cơ chế sinh tồn biệt lập Thông thường, khi một cá nhân hay một cộng đồng bị tổn thương bởi người khác, họ sẽ có xu hướng oán trách đối phương. Nhưng nếu trong suốt một khoảng thời gian rất dài, liên tục ở nhiều nơi khác nhau, họ đều phải đối mặt với sự xa cách hoặc ác cảm từ những cộng đồng xung quanh, thì câu hỏi đặt ra không chỉ nằm ở người khác, mà còn cần nhìn lại chính mình. Trong nhiều trường hợp, con người sẽ buộc phải tự nhìn nhận lại, điều chỉnh và thay đổi để thích nghi với hoàn cảnh. Suy cho cùng, cũng giống như một hình ảnh quen thuộc, nếu bạn đang lái xe trên đường mà thấy tất cả các xe khác đều đi ngược chiều, thì có lẽ điều cần kiểm tra đầu tiên chính là hướng đi của mình. Nhưng trong nhiều bối cảnh lịch sử, người Do Thái gần như không có nhiều lựa chọn để thay đổi. Đương nhiên mình nói, câu này không phải bảo là có người bẩm sinh đã kém cõi hơn hay ưu tú hơn người khác, mà là chúng ta phải nói một số sự thật khách quan. Đó là trong tất cả các thời kỳ lịch sử, khi người Do Thái đối mặt với sự áp bức và chèn ép của dân tộc khác, họ thường chỉ có 3 lựa chọn. Từ bỏ tín ngưỡng của mình, bị người ta trục xuất và bị người ta tiêu diệt. Tại sao chỉ có 3 lựa chọn này? Đó là vì trong lịch sử, trong một thời kỳ vô cùng dài, người Do Thái đều là một dân tộc rất yếu. Họ tuy có tiền nhưng không có lực lượng vũ trang của riêng mình, đồng thời nhân khẩu cũng ít. Trong trường hợp nhà cai trị ghét họ, họ thực sự chỉ có 3 lựa chọn này. Vậy nếu giờ mình đặt câu hỏi trắc nghiệm này trước mặt các bạn, giả sử bạn là một người Do Thái và khi bạn đối mặt với bức hại và áp bức, bạn sẽ chọn thế nào? Mình đoán đa số các bạn sẽ chọn cách thứ nhất, vì từ bỏ tín ngưỡng xem ra là đơn giản nhất. Chẳng phải là tín ngưỡng thôi sao, chẳng lẽ còn quan trọng hơn ăn cơm và sống sót sao? Nhưng chúng ta phải hiểu một điều, đó là dân tộc Do Thái được xây dựng trên Do Thái Giáo. Nếu bảo họ cải đạo, từ bỏ nhất thần giáo, thì đó là điều tuyệt đối không thể, vì theo cách nói của họ, người tin Do Thái Giáo mới là người Do Thái. Vậy không tin Do Thái Giáo thì còn gì là người Do Thái nữa? Đối với họ, từ bỏ Do Thái Giáo đồng nghĩa với việc từ bỏ dân tộc mình. Giống như đối với Việt Nam chúng ta, quên đi lịch sử đồng nghĩa với phản bội, còn đối với người Do Thái, từ bỏ tôn giáo đồng nghĩa với vong tộc diệt chủng. Còn lựa chọn thứ ba là bị tàn sát, nếu người không còn nữa thì càng không thể có dân tộc Do Thái. Cho nên chúng ta có thể phát hiện trong ba lựa chọn này, nếu thực lực người Do Thái rất yếu, dù chọn cái thứ nhất hay cái thứ ba, dân tộc Do Thái đều sẽ biến mất khỏi lịch sử. Thứ duy nhất người Do Thái có thể chọn chính là bị trục xuất và bị lưu lạc. Lưu lạc thế giới, đây chính là tốc mệnh của người Do Thái. Cuối cùng, người Do Thái cũng dần nhận ra một thực tế, muốn tồn tại, họ gần như chỉ còn một con đường duy nhất, chỉ có thể lưu lạc. Thế là, người Do Thái bắt đầu cuộc hoạt động lưu lạc được lịch sử gọi là Đại Di Tản. Lúc này, những người Do Thái rời xa cố hương không thể ngờ được rằng, không giống những lần chạy trốn ngắn hạn trước đây. Lần ra đi lưu lạc này đã mở ra cuộc sống lưu lạc kéo dài 1.800 năm cho dân tộc mình. Dấu chân của họ rải khắp vùng địa Trung Hải và toàn bộ châu Âu. Có người Do Thái tự nguyện đi đến những thành phố đó. Cũng có người Do Thái bị là mã hoặc các dân tộc khác mang đi với tư cách nô lệ hoặc thường nhân. Nhưng dù thế nào, cục diện người Do Thái sau này rải khắp thế giới chính là bắt đầu hình thành từ thời kỳ này. Lý ra mà nói, một dân tộc nếu bị đánh tản ra khắp thế giới thì dân tộc đó sẽ nhanh chóng bị người khác đồng hóa. Đa số các dân tộc bắt đầu lưu lạc trong lịch sử không nằm ngoài kết cục này. Nhưng người Do Thái khác với những dân tộc đó, từ lưu vực lưỡng hạ đến quần đảo Anh, từ châu Âu đến Trung Đông thậm chí là châu Á, những người Do Thái phân tán khắp nơi này không hề bị dân tộc địa phương đồng hóa. Khi họ rời xa cố thổ, người Do Thái vẫn kiên trì tôn giáo, tín ngưỡng và phong tục tập quán của mình. Họ từ đầu chí cuối vẫn xem lịch sử tôn giáo là lịch sử của chính mình. Họ luôn kiên định tin rằng người Do Thái chính là dân được chọn, thượng đế có hẹn ước với họ. Họ từ đầu đến cuối vẫn giữ một niềm tin rất mạnh mẽ và bản sắc riêng của mình. Chính vì vậy, dù ở bất kỳ nơi đâu hay trong hoàn cảnh nào, người Do Thái thường có xu hướng duy trì đời sống cộng đồng riêng, ít hòa trộn với các nhóm dân cư xung quanh. Ngay cả khi đã phân tán khắp nhiều khu vực trên thế giới, họ vẫn cố gắng giữ tôn giáo, phong tục và cách sống của mình. Điều này dân hình thành nên những cộng đồng Do Thái tương đối tách biệt với xã hội địa phương. Những cộng đồng này thường có quy mô không lớn, vì thế chính trị hạn chế và sống trong môi trường xung quanh không phải lúc nào cũng thân thiện. Tuy nhiên, bên trong nội bộ, họ lại có sự gắn kết rất chặt chẽ và tinh thần hỗ trợ lẫn nhau rất cao. Về văn hóa tôn giáo, họ sẽ định kỳ tổ chức hoạt động tôn giáo để tất cả người Do Thái tụng đọc kinh điển Do Thái, để mọi người cùng tụng đọc kinh và tiến hành cầu nguyện, tự mình tìm thầy giáo đến dạy thế hệ sau về tôn giáo và lịch sử Do Thái. Về kinh tế, những nhóm nhỏ Do Thái này xác lập nguyên tắc người Do Thái giúp đỡ người Do Thái, giữa người Do Thái với người Do Thái, giữa cộng đồng Do Thái này với cộng đồng Do Thái kia. Nếu có người cần giúp đỡ, phía bên kia bắt buộc phải dốc toàn lực giúp đỡ, muốn mượn bao nhiêu tiền cho mượn bấy nhiêu, muốn góp bao nhiêu sức góp bấy nhiêu sức, trong toàn bộ cộng đồng Do Thái, tiền bạc và các mối quan hệ gần như dùng chung. Đây cũng là lý do tại sao trong đa số trường hợp, người Do Thái dễ dàng trở nên giàu có hơn. Suy cho cùng, nếu bạn tìm một người lạ, bảo người ta cho bạn mượn một khoản tiền vì các bạn đều là người Việt Nam, thì chuyện này rõ ràng là không làm được. Khi một người Do Thái tương đối nghèo tìm đến một người Do Thái tương đối giàu, Cơ chế tương hộ này đã giúp người Do Thái sinh tồn được ở các quốc gia khác nhau và nhanh chóng bắt đầu trở nên giàu có. Sau đó, người Do Thái còn thành lập kho tiền của riêng mình, họ sẽ định kỳ trích tiền cho những người Do Thái bần cùng hiện giờ còn chưa giàu lắm. Đây cũng là một trong những nguồn gốc tạo nên sức gắn kết của người Do Thái. Suy cho cùng, khi tôi rất nghèo, tôi từng nhận ơn hệ của người khác, đợi đến khi tôi giàu rồi, tôi tự nhiên sẽ đi giúp đỡ người khác. Về mặt luật pháp và đời sống cộng đồng, người Do Thái trong lịch sử cũng hình thành những quy tắc riêng. Dù sinh sống tại nhiều quốc gia khác nhau, nhiều cộng đồng Do Thái vẫn duy trì hệ thống luật lệ tôn giáo của mình như một cách để bảo tồn bản sắc và tổ chức đời sống nội bộ. Trong một số trường hợp, các tranh chấp trong cộng đồng thường được giải quyết thông qua tòa án tôn giáo, thay vì đưa ra hệ thống pháp lý của địa phương. Đây là cách họ duy trì sự thống nhất và tuân thủ các quy chuẩn truyền thống. Còn trong đời sống thường nhật, để giữ gìn tin ngưỡng và phong tục, họ có xu hướng hạn chế giao thoa quá sâu với các cộng đồng khác. Những quy định liên quan đến hôn nhân hay sinh hoạt cũng được đặt ra nhằm bảo vệ bản sắc tôn giáo, hơn là để tách biệt hoàn toàn với xã hội xung quanh. Cứ như vậy, người Do Thái đã sinh tồn được ở khắp nơi trên thế giới dưới hình thức đại phân tán, tiểu tập trung. 1.800 năm đại di tản không những không làm dân tộc Do Thái mất đi bản sắc dân tộc, bị đồng hóa, ngược lại còn khiến họ càng thêm nhận diện dân tộc mình. Trong toàn bộ thời kỳ đại di tản, văn hóa Do Thái không những không chịu đòn roi, ngược lại còn đạt được sự phát triển toàn diện và ổn định. 2. Sự giàu có nguy hiểm và mồi lửa thập tự trinh Tuy nhiên, ở nhiều nơi và trong nhiều thời kỳ, các cộng đồng Do Thái sống tách biệt như vậy thường gặp không ít sự rè rặt từ xã hội xung quanh. Sự khác biệt về tôn giáo, phong tục và cách tổ chức cộng đồng Theo thời gian, những khoảng cách này có thể dẫn đến sự hiểu lầm và thiếu thiện cảng từ cả hai phía. Và khi bước vào thời Trung Cổ, những căng thẳng tích tụ ấy dần bị đẩy lên cao trong bối cảnh xã hội đầy biến động và xung đột tôn giáo. Kết quả là, các lan sóng bài Do Thái bắt đầu xuất hiện với tần suất ngày càng dày đặc, từ những định kiến trong đời sống thường nhật cho đến những cuộc bức hại mang tính quy mô lớn. Ví dụ nhé, nếu chúng ta lật xem các văn kiện bài Do Thái thời Trung Cổ, sẽ phát hiện một từ hoàn toàn không thể hiểu nổi có tần suất xuất hiện vô cùng cao, chính là từ này, Ghetto. Từ Ghetto này bắt nguồn từ tiếng Do Thái, nghĩa là cách ly và tiếng ý nghĩa là xưởng đúc tiền. Vậy tại sao từ này lại được sử dụng với cường độ cao trong các văn kiện thời Trung Cổ? Thực tế chính là chịu ảnh hưởng của chủ nghĩa bài Do Thái. Năm 1516, Cộng hòa Venice từng thực thi một chính sách như thế này. Cộng hòa Venice khi đó tuyên bố cưỡng chế cách ly người Do Thái và khu dân cư đặc biệt bên cạnh xưởng đúc tiền của thành phố. Không nghi ngờ gì nữa, đây là một chính sách phân biệt chủng tộc trắng trợn. Nhưng chúng ta luôn nói rằng, người Do Thái vốn luôn ở trong tình trạng đại phân tán, tiểu tập trung. Đối với việc chung sống với các dân tộc khác, bản thân họ đã không muốn tiếp nhận, cũng không muốn tiếp xúc với hàng xóm xung quanh. Cho nên sự cách ly như vậy, họ trái lại còn vô cùng sẵn lòng tiếp nhận. Và theo việc các quốc gia đưa ra chính sách phân biệt chủng tộc như vậy, người Do Thái ngược lại có thể tụ tập lại với nhau rồi. Trước đây muốn chuyển đến ở cùng người cùng dân tộc còn phải tốn tiền, bây giờ hay rồi, quốc gia bỏ tiền bắt họ rời đến ở cùng nhau. Cho nên chuyện này người Do Thái còn khá là thích thú đấy. Và khi những người Do Thái này ngưng tụ lại với nhau, đã bộc phát ra tiềm lực thương mại kinh người. Tại sao lại nói như vậy? Chúng ta phải lấy một tờ hóa đơn ra để minh chứng cho chuyện này. Năm 1159, quốc vương Anh là Henry II từng thu thuế từ các kỵ sĩ, những người đúc tiền trong thành phố cũng như người Do Thái trong nước. Và lần thu thuế này đã để lại một bản ghi chép thuế vụ. Trong bản ghi chép này hiển thị, vào thời đó, nước Anh dù lãnh thổ chưa lớn như bây giờ, nhưng đã có 11 nhóm Do Thái rồi. Những nhóm này chủ yếu phân bố ở 11 thành phố như London, Cambridge. Trong bản báo cáo thuế này, ghi chép chi tiết tỷ lệ đóng góp thuế của các đoàn thể Do Thái giáo địa phương trong tổng thuế của vùng đó. Ví dụ như London, thuế mà người Do Thái nộp, khi đó chiếm tới 1 phần 10 tổng thu thuế của cả London. Còn những thành phố như Cambridge và Winchester, khoản thuế mà người Do Thái nộp thậm chí chiếm tới 30% tổng thu thuế của cả thành phố. Các bạn phải biết đây là một chuyện rất không bình thường. Theo báo cáo do chính người Anh viết năm 1194, lúc này nước Anh, người Do Thái cũng chỉ có chưa tới 2 vạn nhân khẩu, con số chính xác phải là 17.511 người. Mà dân số nước Anh khi đó, chúng ta ước tính bảo thủ cũng phải sấp xỉ 1-2 triệu người. Một chủng tộc chỉ chiếm chưa đến 1% tổng dân số quốc gia, nhưng lại đóng góp tới gần 20%, 30% thuế của cả nước. Các bạn có thể tưởng tượng cộng đồng Do Thái lúc đó giàu có đến mức độ nào, nhưng cuộc đời vốn có một quy luật nghiệt ngã. Khi kẻ yếu nắm giữ quá nhiều tài sản, thì chính khối tài sản đó lại trở thành bản án dành cho họ. Bạn có nhiều tiền mà không có sức mạnh để bảo vệ nó, thì trong mắt kẻ mạnh, túi tiền của bạn chẳng khác nào một miếng mồi ngon đã dọn sẵn. Cộng thêm việc cách thức người Do Thái tích lũy tài sản vốn dĩ chính là mua rẻ bán đắt, đẩy cao vật giá cũng như cho vai nặng lại dân gian. Vậy thì việc bị báo thù, bị bức hại gần như có thể nói là nhất định sẽ xảy ra. Mặc dù chúng ta dùng một văn kiện năm 1194 để minh chứng cho sự giàu có của người Do Thái, nhưng đây không phải thời hoàng kim của người Do Thái, cũng không phải là thời kỳ người Do Thái bị bức hại chủ yếu và quy mô lớn. Nếu chúng ta muốn trò chuyện về chuyện này, chúng ta phải vận dòng thời gian về phía trước một chút, vận đến khoảng giao giữa mùa xuân và mùa hạ năm 1096. Trong năm này, các nước châu Âu đều đã dục dịch binh mã, vũ trang đến tận răng, sẵn sàng tham gia một cuộc chiến tranh bất cứ lúc nào. Và nguyên nhân tạo nên tất cả những điều này là vì vào cuối thế kỷ 11, cùng với sự xuất hiện của chủ nghĩa phong kiến ở một châu Âu đang khoét trương, các quốc gia châu Âu đều vũ trang lại, bắt đầu tổ chức cuộc phản công chống lại các quốc gia Hồi giáo. Cùng lúc đó, những người Do Thái đang ở vùng sông Đa Núc và sông Giai sẽ không thể ngờ rằng, không lâu nữa sẽ có người đá văng cửa nhà họ, giết sạch người thân của họ. Không ai ngờ được rằng, cuộc chiến nhân danh chống lại người Hồi giáo này, đến cuối cùng lại biến thành cuộc đại thảm sát của chủ nghĩa bài Do Thái. Và cuộc chiến này có một cái tên vô cùng vang dội trong lịch sử, gọi là thập tự trinh. Đương nhiên rồi, những điều này chính là chương trình của tập sau. Nếu bạn thích nội dung tập 2 này, thì có thể nhấn đừng quên thao tác quen thuộc triple click nhé. Để mình có động lực làm tiếp phần 3, người Do Thái có thật sự thông minh và sự giàu có của họ đến từ đâu? Xin chào!