Trung Quốc Hết Tiền! Doanh Nghiệp Và Người Dân Bị "Vặt Lông" Để Bù Ngân Sách

Kính chào quý vị đã quay trở lại với Sự Thật Trung Quốc. Đầu tháng 6 vừa qua, một tin đồn duy nhất đã đủ để làm tê liệt hoạt động kinh doanh tại ít nhất 5 thành phố của tỉnh Hác Long Giang. Tin đồn rằng chính quyền địa phương sắp tiến hành thanh tra diện rộng về phòng cháy chưa cháy và vệ sinh, kèm theo các khoản phạt khổng lồ. Phá đứng của các hộ kinh doanh ở Hải Luân, Đại Khánh, An Đạt, Nộn Giang và Lan Tây không phải là chờ đợi để chứng minh sự minh bạch mà là đồng loạt khóa cửa, thả cửa cuốn và bỏ trốn. Câu hỏi đặt ra rất đơn giản. Vì sao người dân lại có phản xạ tự vệ tập thể như vậy? Trước một thông báo từ chính quyền của họ. Câu trả lời không nằm ở Hác Long Giang. Nó nằm ở Bộ Tài chính Trung Cộng tại Bắc Kinh. Trong một con số rất cụ thể, năm 2024 khi thu thuế của Trung Cộng giảm từ 3,4% thì khoản thu phi thuế bao gồm phí, lệ phí, tiền phạm và tiền tịch thu. Lại tăng vọt lên 25,4%, lên tới 4.473.000 tỷ nhân dân tệ. Trong video này, tôi sẽ chia sẻ 3 vấn đề. Một, vì sao ngân sách Trung Cộng càn kiệt và con số nợ thực tế lớn đến mức nào? Hai là cơ chế chóc thuế qua kiểm tra, hành chính đang được vận hành như thế nào? Ba là vụ Hác Long Giang như một trường hợp điển hình? Và vì sao mô thức này sẽ tiếp tục làn rộng chứ không dừng lại? Tại Tề Tề, Camp Nhi, một thành phố công nghiệp lâu đời ở Hác Long Giang, người dân địa phương bắt đầu nhận ra một điều khác lạ. Khu vực quanh Bách Khóa, Đại Lô, Vạn Đạt và các chợ đêm vốn từng là biểu tượng cho sự nhộn nhịp của thành phố, giờ đây vắng vẻ rõ rệt. Nhiều cửa hàng tại các vị trí được xem là đắc rịa nhất đã lặng lẽ treo biển sáng nhượng. Một người dân quay được video đi dọc phố và đặt câu hỏi mà rất nhiều người đang tự hỏi. Người ta đi đâu hết rồi? Là giới trẻ đổ về phương Nam và Camp Newton hay là mọi người bắt đầu siêu chặt hầu bao? Câu hỏi này không phải là cảm tính. Theo Bloomberg, doanh số bán lẻ tháng 11 năm 2025 tại Trung Quốc chỉ tăng 1,3% so với cùng kỳ, mức yếu nhất kể từ giao đoạn phong tỏa COVID và thấp nhất mọi dự báo của các nhà phân tích. Bức tranh càng rõ nét hơn trong ngành ăn uống. Một chủ quán có 10 năm kinh nghiệm chia sẻ trên mạng xã hội Trung Quốc một địa định mà cách đây vài năm có lẽ ít ai dám tin. Mười quán ăn có lẽ chỉ có một quán có lái, 9 quán còn lại đều không kiếm được bao nhiêu. Lời tự thuật của người trong nghề trùng khớp với số liệu của ngành. Theo Business Standard, chi tiêu bình quân cho mỗi bữa ăn tại Trung Quốc đã giảm 23,6% kể từ năm 2023 xuống chỉ còn 33 nhân dân tệ từ ngày tháng 9 năm 2025. Và tình trạng đóng cửa nhà hàng đã trở nên phổ biến tại các thành phố lớn. Một chủ quán làm ăn uống lâu năm ở Côn Minh, tỉnh Vật Nam, mô tả rõ cơ chế đang vận hành. Bây giờ các ngõ phố lớn ở Côn Minh, cửa hàng mới mọc lên sát sát. Tất cả các cửa hàng mới đều hạ giá để hút khách, tranh giành khách hàng điên cuồng. Sự lựa chọn của khách hàng nhiều đến mức tràn làn, lòng trung thành gần như bằng không. Khách hàng đều nhìn xem ở đâu rẻ hơn, ở đâu có mua chung giảm giá, ở đâu có cảm giác mới lạ thì để đồ ăn. Để hiểu vì sao chính quyền địa phương đang vì mọi cách vắt doanh nghiệp nhỏ, cần phải bắt đầu từ một con số khô khăn trong báo cáo của Ngân hàng Thế Giới. Theo báo cáo Cập nhật Kinh tế Trung Quốc tháng 12 năm 2025 của World Bank, trong 10 tháng đầu năm 2025, thu ngân sách tổng hợp của Trung Quốc chỉ tăng vỏn vẹn 0,2% so với cùng kỳ, trong khi nguồn thu từ chuyển nhượng quyền sử dụng đất tiếp tục giảm 7,4%, kéo dài đa số giảm nhiều năm. Nguồn thu từ bán đất từng là trụ cột của ngân sách địa phương. Theo Theodorium Group, doanh thu này đã giảm từ đỉnh 8,7 nghìn nhân dân tệ năm 2021 xuống chỉ còn 4,9 nghìn tỷ năm 2024, tức là mất gần 44%. Đứng sau cuộc khủng hoảng ngân sách này là một quả bom nợ khổng lồ. Theo Atlantic Courtsin, báo cáo của Quý tiền tệ quốc tế đánh giá khoản nợ 58.000 tỷ nhân dân tệ của các công cụ tài chính chính quyền địa phương đại diện cho rủi rong nhầm trọng đối với ổ định tài chính. Tổng nợ chính phủ Trung Quốc, nếu tính cả các khoản nợ ngoài bảng cân đối của chính quyền địa phương, theo định nghĩa mở rộng của IMF, đã trả mức 124% GDP. Tổng nợ phi tài chính đứng ở trên mức 300% GDP. Tình hình tại các tỉnh Đông Bắc chính là vùng đất diễn ra làn sóng đóng cửa hàng loạt của tháng 6, đặc biệt nghiêm trọng. Các báo cáo cho biết, tại các tỉnh như là Quý Châu hay Long Giang, chính quyền địa phương đã trì hoãn tri trả lương cho công chức và cắt giảm bảo trì hạ tầng. Đây không phải vấn đề riêng của một vài cán bộ địa phương, đây là một mâu thuẫn cấu trúc. Bắc Kinh không cho địa phương tăng nợ mới một cách hợp pháp, nhưng cũng không cấp đủ con sách cho họ tồn tại. Hệ quả là gì? Chúng ta cùng sang phần tiếp theo. Đây là phần mà mọi suy đoán của người dân được xác nhận bằng chính số liệu của nhà nước. Năm 2024, thu thuế của Trung Cộng giảm 3,4%, nhưng thu phi thuế tăng vọt 25,4%. Tổng thu phi thuế đạt 4.473.000 tỉ nhân dân tệ, tương đương khoảng 615 tỉ USD. Điều đáng chú ý, theo Reuters, dân nguồn từ Bộ Tài chính Trung Quốc, làn sóng vần đây, các chính quyền địa phương đang cạn tiền áp đặt phạt và thịch thu tùy tiện lên các doanh nghiệp. Các làm sói mòn điểm tiền kinh doanh vốn đã yếu, đã khiến giới đánh đạo Trung Quốc bạo động. Đáng chú ý là chính Thủ tướng Lý Cường đã phải lên tiếng. Theo Zikai Global, vào tháng 12 năm 2024, Lý Cường yêu cầu chính quyền phải tăng cường giám sát thực thị pháp luật, chú ý đến tình trạng tăng trưởng bất thường của thu nhập, tư phạt và thịch thu, nhiều hoành động thực thị pháp luật từ các cơ quan ngoài địa phương và các vụ phạt với mức cao nhất theo quyết định. Khi chính người đứng đầu chính phủ phải công khai cảnh báo về tăng trưởng bất thường của thu nhập từ phạt, thì có nghĩa là đó đã vượt qua ngưỡng có thể chè giấu. Theo Zikai, riêng trong tháng 10 và tháng 11 năm 2024, tác đội tăng trưởng của thu phi thuế đã chạm khoảng 40%. Trong giới luật và truyền thông Trung Quốc, đã xuất hiện một thuật ngữ riêng cho hiện tượng này là viễn riêng bộ lao, tức là đánh bắt xa bờ. Đây là cách ví von của việc cơ quan công an của tỉnh này đem quân sang tỉnh khác bắt giữ doanh nghiệp tuyên nhân, đóng mong tài sản để hưởng tiền phạt và thịch thu. Theo RFA, một báo cáo nơi bộ của Trung tâm Nguyên cứu tỉnh-tỉnh Quảng Đông, tiết lộ rằng chỉ riêng tại Quảng Châu trong năm 2023, gần một vạn doanh nghiệp tuyên nhân đã bị thực thi pháp luật xuyên tỉnh. Đại đa số có dấu hiệu thực thi về mục đích lợi nhuận. Bình luận viên tài chính Thái Thận Khôn nói với RFA, tình trạng tài chính của các chính quyền địa phương đã không gánh nổi nữa. Viên riêng bộ lao là biểu hiện của việc chính quyền địa phương ăn vạ. Ai cũng có trị tiêu, bây giờ tài chính địa phương đến mức trả lương cũng có vấn đề. Toàn bộ quần máy chính phủ vận hành đều trục chắc. Trường hợp được Đài chơi hóa tự do nêu là điển hình. Tập đoàn Y tế Nhất Kiện Khang ở Quảng Đông bị công an Hà Nam điều động hơn 1.600 cảnh sát tới đóng băng tài sản, mặc dù số tiền liên quan tới vụ án bắt đầu chỉ khoảng 600.000 dân dân tệ. Tổng số tài sản bị phong tỏa lên tới 758 triệu dân dân tệ. Kế hoạch IPO của doanh nghiệp này tại Hồng Kông bị định chỉ, hàng trăm nhân viên bị thẩm vấn, công ty đứng trước nguy cử phá sản. Theo tạp chí Tài Tân, giáo sư Liêu Kiến Văn của Khoa Luật Đại học Bắc Kinh đã chỉ rõ cơ chế khiến viên riêng bộ lao có lợi nhuận. Cơ quan thụ lý vụ án được giữ lại một tỷ lệ thu nhập từ phạt và thịch thu. Trên thực tế mang tên chất phần thưởng, khuyến khích cơ quan đi đánh bắt xa bờ nhiều hơn, để thực thi pháp luật vì lợi nhuận. Cùng bày báo trên Zikai, Vương Dũng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Pháp luật và Kinh tế Hồng Phạm, nói thẳng, do nguồn thu từ đất khó duy trì, tài chính địa phương đối mặt với nguy cư khó khăn rất lớn. Trong tình huống này, việc thu nhập từ phạt thuộc về tài chính địa phương, điều này đã tạo ra động cơ để cơ quan tư pháp địa phương thực hiện các vụ án xuyên bùng. Đây là điểm thêm chốt cần được nhấn mạnh. Việc các chính quyền địa phương sử dụng tiền phạt như là một nguồn ngân sách bổ sung không phải là cáo buộc của giới bất đồng chính kiến. Đây là điều mà chính các học giả Trung Quốc viết trên báo chí được phép phát hành, và là vấn đề mà Cục Vũ viện Trung Cộng đã phải công khai thừa nhận. Do ta nhìn lại vụ Hắc Long Giang tháng 6 vừa qua, theo Đài Á Châu Tự Do, vào dịp Tết đoàn ngọ, tiên đồn về một đợt song tùy cơ, thuật ngữ chỉ kiểu thanh tra ngô nhiên kép, bắt đầu lan truyền tại thành phố Nội Giang, tỉnh Hắc Long Giang. Các hộ kinh doanh ăn uống, siêu thị nhỏ và cơ sở giải trí lo ngại việc bị cải tạo, đình chỉ kinh doanh hoặc là xử phạt, đã chọn cách đóng cửa để này tránh thanh tra. Trong các video lan truyền trên mạng xã hội, các dãy phố với biển hiệu đầy đủ đều hạ cuốn. Một dòng phụ đề mỉa mai viết rằng, nhà nào có biển hiệu thì nhà đó đóng cửa. Anh Lưu, một cư dân Nội Giang, kể với RFA, gần đây họ định kiểm tra thiết bị phòng cháy chưa cháy, lối thoát hiểm, và kiểm tra cả môi trường vệ sinh. Họ yêu cầu các hộ kinh doanh mua thiết bị phòng cháy, bình chưa cháy theo loại họ chỉ định. Nói thiết bị nhà bạn không đặt chuẩn, không mua thì niêm phòng cửa hàng. Người bà con của tôi mở siêu thị nhỏ cũng bị yêu cầu mua biển chữa cháy. Một anh giao đồ ăn họ Quách ở Hải Luân nói với RFA. Anh tin rằng sẽ có lịch thanh tra thật. Anh phân tích, bây giờ các cửa hàng đóng cửa thập thể, cục cứu nạn phòng cháy, sợ bị lãnh đạo cấp trên tiền trách nên đã công khai phủ nhận. Anh Quách cho biết, đã nghe nói chính quyền vì muốn giảm tác động dư luận nên đã từ bỏ kế hoạch ban đầu. Phản ứng dây chuyển là rất nhanh. Theo trang Khán Trung Quốc, từ Hải Luân, Lan Sóng đóng cửa làng tuyệt đại Khánh, An Đạt, huyện Tuy Lăng và huyện Lan Tây, đều thuộc tỉnh Hác Long Giang. Tuy cục cứu nạn phòng cháy Hải Luân đã ra công bố ngày 21 tháng 6, phủ nhận có đợt thanh tra toàn diện. Các cửa hàng vẫn tiếp tục đóng cửa. Một người dân tại Hải Luân quay video mô tả tình cảnh. Nhìn xem, chẳng có cửa hàng nào mở cửa, tất cả đều đóng, không phân biệt lớn nhỏ, đều đóng hết, sợ đến mức cuống cuồng cả lên. Đoàn tuần tra đến, nói vào cửa là mất mấy chục nghìn tệ, cũng không biết là thật hay giả. Vốn gì buôn bán đã không tốt rồi, Hải Luân khắp nơi đều cho thuê, sang niệm. Tại Tây Lan, ngày 11 tháng 6, một người dân ghi lại. Bà con của Bắc Tây Lan, xin chào mọi người. Tôi hiện đang ở huyện Tây Lan, thành phố Tuy Hóa, tỉnh Hác Long Giang. Không hết cửa hàng, giao phố đều đang trong tình trạng nghỉ kinh doanh. Những nhà có cửa cuốn thì hải xuống, nhà không có cửa cuốn thì cũng lần lật khóa cửa. Nguyên nhân cụ thể tạm thời trợ gió. Cảnh tượng này với cơ bản giống với tình hình trước đó ở Triệu Đông, An Đạt cũng như khu Bắc Lâm, Tuy Hóa, đây là khoảnh khắc mà sự bất tín nhiệm của người dân với chính quyền hiện ra rõ nhất. Khi cuộc phòng cháy ra công bố nó không có thanh tra, người dân sẽ hiểu ngược lại, chính quyền sợ dư luận nên rút lùi. Khi cán bộ địa phương yêu cầu các doanh nghiệp mở cửa hoạt động bình thường, các doanh nghiệp vẫn không mở. Lời nói chính thức và phản ứng của người dân hoàn toàn không khác với nhau, và điều đó tự nó đã là một câu chuyện chính trị. Nhiều người có thể nghĩ rằng đây chỉ là một sự cố đất lẻ tại một vùng đất xa xôi đang phải trải qua suy thoái. Sự thật thì đây là một mô tức đã đệ hình từ ít nhất bốn năm qua trên cấp Trung Quốc. Trường hợp được nhắc tới nhiều nhất là vụ phạt đập dưa chuột. Tại An Huy, năm 2022, yên nhất hai nhà hàng nhỏ ở Hợp Phì bị phạt 5.000 nhân dân tệ chỉ vì bán món đập dưa chuột. Một món gỏi dưa chuột giản dị, qua nền tảng giao đồ ăn, do không có giới phép kinh doanh thực phẩm lạnh. Đáng chú ý, có trường hợp tổng giá trị hàng hóa bán ra chỉ vòn vẹn 15 nhân dân tệ. Tại Du Lâm, tỉnh Thiểm Tây, một người bán rau bị phạt 66.000 nhân dân tệ chỉ vì bán 5 cây cần tây có dương lượng vật chuẩn. Theo dạp chí Tiên tức Trung Quốc, năm 2022, tổng thu nhập từ phạt và thịt thu của cả Trung Quốc đạt 428.398 tỷ nhân dân tệ, chiếm 2,1% tổng của Cơ an sách quốc gia. Trong khi đó, chính quyền địa phương chiếm tới 86%. Tuy lại này có ý nghĩa quan trọng. Nó cho thấy lý do mà chính quyền địa phương là động lực chính của hiện tượng kinh tế tiền phạt. Và đó cũng giải thích vì sao khi mỗi tỉnh, thành nào đó gặp phải khó khăn về ngân sách, làn sóng kiểm tra lại bùng phát đúng vùng đó. Bên dưới làn sóng đóng cửa của các cửa hàng là một thế hệ người tiêu dùng đang siết chặt hầu 3 một cách có hệ thống. Đây là phần quan trọng để hiểu vì sao chính sách chóc thuế của Trung Cộng đang đẩy nền kinh tế và vòng xoáy xuống dốc. Theo S&P Global, tăng trưởng doanh số bán lẻ Trung Quốc đã giảm từ 7% nửa đầu năm 2024 xuống chỉ còn 3,2% nửa đầu năm 2025. Do điều kiện vi mô yếu, thị trường bất ổng sản trầm lắng và trền phọng kinh tế ảm đạm tiếp tục đè nặng nên liềm tin tiêu dùng. Khi cả một tầng lớp trung lưu cũng lúc không dám, thì các doanh nghiệp nhỏ chính là người đầu tiên cảm nhận. Liềm tin tiêu dùng tại Trung Quốc đã duy trì quanh mức 86 điểm trong 3 năm liên tiếp, xuất giảm tương định gần 200 điểm năm 2021. Tổng tiền gửi tiết kiệm hộ gia đình đã tăng lên 152.000 tỷ doanh tệ năm 2024 từ mức 82.000 tỷ năm 2019. Phản ánh tâm lý phòng thủ tri tiêu đã ăn sâu. Tóm tắt lại vòng xoáy ốc, chính quyền hết tiền, siết doanh nghiệp qua phạt và phí, doanh nghiệp đóng cửa hoặc thu hẹp, mất việc làm, người tiêu dùng siết tri tiêu, doanh nghiệp tiếp tục đóng cửa. Vậy chuyện này sẽ kết thúc ra sao? Câu trả lời thẳng thắn là không có dấu hiệu, cho thấy nó sẽ dừng lại sớm. Thẻ quả vĩ mô của vòng xoáy này còn lớn hơn. Một báo cáo dài kỳ của Reuters và các định chế tài chính phương Tây đề đặt câu hỏi tương tự. Liệu Trung Cộng có thể đảm ngược tình thế hay không? Khi giải pháp duy nhất, tăng đầu tư công và xoá nợ địa phương sẽ chỉ làm sâu thêm gánh nặng nợ. Còn giải pháp ngược lại là để doanh nghiệp tư nhân phục hồi nhưng đều hỏi một sự nhượng quyền mà Bộ Máy Đặc Cộng sản Trung Quốc không bao giờ chấp nhận. Đây là điểm cốt lói. Khủng hoảng ngân sách của Trung Cộng không phải là vấn đề kỹ thuật có thể giải quyết bằng vài trí tị hành chính. Nó là vấn đề mô hình. Và khi mô hình đã đi đến dưới hạn, người dân thường là những người trả giá đầu tiên. Khi một chế độ buộc phải sống bằng cách phát triệt chính người dân của mình, đó là dấu hiệu của một mô hình đã đi đến dưới hạn. Lịch sử các triều đại Trung Hoa đã ghi lại nhiều lần điều này xảy ra. Và lần nào nó cũng bắt đầu bằng một phố xá vắng người, một cái cửa bị khóa và một người dân quay video tự hỏi người ta đi đâu hết rồi. Cảm ơn quý vị đã quan tâm và theo dõi. Nếu thấy hiệu ích, xin quý vị cho một lần đăng ký kênh và xin hẹn gặp lại ở những video tiếp theo.