Đừng Cười Người Đang Sa Cơ, Chiếc Thuyền Rách Đã Đưa Kẻ Quay Lưng Qua Đời Dữ!

Ở đời, khi con người lâm vào lúc xa cơ, mới biết tấm lòng nào thật sự còn ở lại. Có người cười, kẻ đang cùng đường, mà chẳng hay mình vừa gieo một hạt giống, sẽ trở về trong ngày khác. Chỉ khi dòng đời đổi hướng, người ta mới hiểu. Biết đâu người từng bị mình coi thường, lại chính là ân nhân chờ mình ở phía trước. Năm ấy, tại vùng Hàn Giang, nơi ngày nào cũng vang lên tiếng mái trèo khua nước từ lúc xương còn phủ mặt sông, người ta vẫn quen nhắc đến hai chàng trai cùng lớn lên bên một bến đỏ. Một người tên Phùng Viễn Sơn, người còn lại là Lục Khải. Thừa nhỏ, hai người từng ăn chung một bát cơm, ngủ chung một mái lều của người trèo đỏ già. Cha của Viễn Sơn mất sớm sau một cơn bạo bệnh. Trước lúc nhắm mắt, ông chỉ để lại cho con trai một chiếc thuyền gỗ cũ đã vá nhiều lần cùng một câu rằng Chiếc thuyền có thể cũ, nhưng lòng người đừng cũ. Viễn Sơn luôn nhớ câu ấy. Lớn lên, hai người cùng góp sức trèo khách qua sông. Người thì cầm trèo, người thì giữ lái. Dù ngày nắng hay ngày mưa phùn, chỉ cần nghe tiếng gọi bên kia bờ là con thuyền lại chậm rãi rẽ nước. Tiền kiếm được chẳng nhiều. Có hôm chỉ đủ mua một đấu gạo với ít rau rải. Có hôm khá hơn thì thêm được miếng đậu phụ để cả hai ngồi ăn bên bến. Người trong vùng vẫn bảo hai chàng trai ấy hợp tính nhau. Một người thật thà, nói ít làm nhiều. Một người lanh lợi, biết tính toán, giỏi chiều lòng khách. Ai cũng nghĩ rồi đây họ sẽ gây dựng được một cơ nghiệp nhỏ nhỏ bên dòng sông này. Chỉ có điều, cuộc đời hiếm khi đi theo điều người ta nghĩ. Một buổi chiều cuối hạn, một thương lái quen ghé bến. Ông ta tên Tảo Đức. Bao năm qua vẫn thuê thuyền của Viễn Sơn, chở hàng sang bờ bên kia. Mỗi lần thiếu bạc đều trả sau, chưa từng thất hứa. Lần ấy, ông ta tìm đến với gương mặt đầy lo lắng. Ông nói chỉ cần vây thêm ít bạc để nhập chuyển hàng cuối cùng. Khi bán xong sẽ trả cả vốn lẫn lái. Muốn vây được tiền của hiệu cầm đồ, phải có người đứng ra bảo lánh. Lục Khải nghe xong liền lắc đậu. Hắn kéo Viễn Sơn ra một góc. Người làm ăn lúc cùng đường thì lời nào cũng dễ nghe. Đừng đem cả đời mình đánh cực. Viễn Sơn lặng im. Ông nhớ những năm cha mình còn sống, Tảo Đức từng nhiều lần giúp gia đình mua triệu gạo lúc mất mùa. Một người từng chia tay lúc mình khốn khó. Nếu hôm nay mình quay lưng, ý nghĩ ấy cứ ở mãi trong lòng. Đến cuối cùng, Viễn Sơn đặt dấu tay vào tờ giấy bảo lãnh. Ông chỉ nói một câu. Nếu ông còn giữ chữ tín như trước, tôi tin ông. Tảo Đức cuối đầu cảm tạ rồi vội vã rời đi. Lục Khải đứng bên cạnh, khẽ thở dài. Hắn không trách bạn mình tốt vụng. Hắn chỉ thấy Viễn Sơn quá tin người. Nửa tháng sau, tin dữ truyền về. Tảo Đức biến mất, kho hàng trống không. Chủ nợ kéo đến bến sông. Tờ giấy bảo lãnh nằm ngay trước mặt Viễn Sơn. Mọi khoản nợ đều chuyển sang người đã đặt dấu tay. Viễn Sơn không cãi. Ông cũng không nói mình bị lừa. Chỉ lặng lẽ cuối đầu nhận lấy. Để trả nợ, căn nhà nhỏ được bán đi. Chiếc xe kéo chở hàng cũng bán. Đồ đạc trong nhà chẳng còn bao nhiêu. Đến cuối cùng, chỉ còn lại chiếc thuyền cũ. Người thu nợ nhìn con thuyền rồi bật cười. Thứ này chẳng đáng bao nhiêu. Mang về cũng chỉ tốn công. Thế là chiếc thuyền được bỏ lại. Đó cũng là tài sản cuối cùng của Viễn Sơn. Buổi sáng đầu tiên, sau khi mất hết cơ nghiệp, ông vẫn chống mái treo ra bến như mọi ngày. Chiếc áo đã vá thêm một mảnh nơi khủyu tay. Đôi giày dơm cũng sơn đến mức lộ cả ngón chân. Có người nhìn thấy thì lắc đầu. Có người cười khẽ. Còn treo cái thuyền ấy làm gì? Làm cả ngày cũng chẳng đủ tiền trả nợ. Những lời ấy theo gió bay trên mặt sông. Viễn Sơn nghe thấy. Nhưng ông không đáp. Ông chỉ cúi xuống buộc lại sợi dây neo đã sờn cũ. Chiếc thuyền vẫn nằm đó. Lặng lẽ như chính chủ nhân của nó. Lục Khải đứng từ bến bên kia nhìn sang. Trong lòng hắn nổi lên đủ thứ cảm xúc. Thương có. Tiếc cũng có. Nhưng nhiều hơn cả là nỗi sợ. Hắn còn mẹ già. Còn vợ trẻ và đứa con vừa tròn ba tuổi. Nếu tiếp tục góp vốn cùng Viễn Sơn, chủ nợ biết đâu sẽ tìm đến cả nhà mình. Đêm ấy, Lục Khải mang vò rượu sang gặp bạn. Hai người ngồi bên chiếc thuyền cũ. Rượu chẳng ngon. Nhưng ai cũng uống rất lâu. Đến lúc trăng lên quá ngọn liễu, Lục Khải mới chậm dãi nói. Từ mai, ta muốn tách riêng. Viễn Sơn khựng lại. Ông nhìn người bạn đã cùng mình treo đỏ suốt bao năm. Rồi khẽ gật đầu. Ngươi phải lo cho gia đình. Lục Khải cúi mặt. Trong lòng hắn nhẹ đi một nửa. Nửa còn lại lại nặng hơn. Sáng hôm sau, một con thuyền mới sơn màu đỏ cập bến. Lục Khải treo biển riêng. Khách đi qua thấy thuyền mới, thì lần lượt bước lên. Chiếc thuyền cũ của Viễn Sơn vẫn neo lặng dưới gốc liễu. Đến trưa, cũng chưa có một người khách. Đúng lúc ấy, Mộ Thanh Nhi mang giỏ thuốc đi ngang. Nàng bán dược liệu ở chợ huyện. Ngày nào cũng phải sang bờ bên kia hái thêm cây thuốc. Nhìn bến sông vắng lặng. Nàng bước thẳng lên chiếc thuyền cũ. Có người gọi với. Qua thuyền mới nhanh hơn. Thanh Nhi chỉ mỉm cười. Thuyền nào đưa được người sang bờ thì đều là thuyền tốt. Nàng trả đủ tiền. Không mặc cả. Lúc xuống thuyền, nàng còn đặt thêm một chiếc bánh hấp còn nóng lên mũi thuyền. Nói là mình mua dư. Viễn Sơn biết đó chỉ là cái cớ. Ông định từ chối. Thanh Nhi đã xách giỏ thuốc đi mất. Buổi chiều, Viễn Sơn ngồi một mình bên bến. Ông bẻ chiếc bánh thành từng miếng nhỏ. Ăn rất chậm. Ánh mắt vẫn hướng về con sông trước mặt. Ông từng nghĩ hay là bán nốt chiếc thuyền này rồi rời khỏi Hàn Giang. Đi đến nơi khác. Làm lại từ đầu. Nhưng khi đưa tay vút lên những mảnh gỗ đã bạc màu, ông lại nhớ đến bàn tay chai sần của cha năm nào vẫn cặm cụi vá từng khe nứt. Chiếc thuyền này đã chở biết bao người qua sông. Chẳng lẽ đến lúc mình xa cơ lại bỏ nó mà đi. Viễn Sơn ngồi rất lâu. Cuối cùng, ông cầm vúa lên. Lặng lẽ đóng thêm một miếng vá mới vào mạng thuyền. Tiếng gõ cọc, cọc, cọc, vang đều giữa buổi chiều yên ắng. Ngay lúc ấy, một ông láo trống gậy chậm dãi bước xuống bến. Ông nhìn chiếc thuyền cũ thật lâu rồi, cất giọng bình thản. Tối nay, người có dám đưa ta sang bờ bên kia không? Viễn Sơn nhìn ông láo thật lâu. Bầu trời đã ngả màu tím sẫm. Mặt sông bắt đầu nổi gió. Những người treo đỏ quanh bến đều lần lượt kéo thuyền vào bờ. Một người lớn tiếng nhắc. Đêm nay nước đổi dòng. Qua sông lúc này chẳng khác gì tự chuốc lấy rắc rối. Ông láo vẫn đứng yên. Cây gậy tre trong tay đã nhẵn bóng theo năm tháng. Chiếc áo vải xám phủ đầy bụi đường. Trên vai chỉ có một bọc hành lý nhỏ. Viễn Sơn nhìn sang mặt nước. Quả thật sóng đang mạnh dẫn. Nếu lỡ xảy ra chuyện, chiếc thuyền cũ của ông là chiếc khó chống chịu nhất. Ông trầm ngâm một lúc. Rồi cúi xuống kiểm tra lại dây buộc mái trèo. Ông dùng thêm một sợi dây cũ để gia cố mạng thuyền. Xong xuôi mới ngẳng đầu. Xin lão bá lên thuyền. Một vài người đứng trên bờ lắc đầu. Cái thân còn lo chưa xong. Lại còn rước thêm việc. Lục Khải vừa dắt khách xuống thuyền mới cũng nghe thấy. Hắn bước tới. Viễn Sơn! Nếu lật thuyền giữa dòng thì ai trả nợ thay ngươi? Viễn Sơn chỉ cười nhạt. Có người cần sang bờ. Ta còn treo được thì cứ treo. Lục Khải khẽ câu mày. Hắn không hiểu nổi người bạn này. Có lúc hắn nghĩ Viễn Sơn thật đáng kính. Có lúc lại thấy bạn mình quá ngốc. Con thuyền cũ chậm dãi rời bến. Mái trèo khua nhẹ. Nước sông lạnh hơn lúc ban chiều. Ông Lão ngồi lặng phía đầu thuyền. Hai tay đặt trên cây gậy. Suốt một quãng dài, cả hai không ai nói gì. Đến giữa dòng, một cơn gió mạnh bất ngờ thổi tới. Chiếc thuyền nghiêng sang một bên. Nước tràn vào. Viễn Sơn lập tức bỏ mái trèo. Cúi xuống dùng chiếc gáo gỗ tát nước. Ông Lão cũng không ngồi yên. Ông cầm lấy chiếc thùng nhỏ cạnh chân cùng Viễn Sơn tát nước ra ngoài. Hai người phối hợp rất nhịp nhàng. Một lúc sau, con thuyền ổn định trở lại. Ông Lão khẽ mỉm cười. Lâu rồi mới có người không bỏ khách giữa đường. Viễn Sơn lau nước trên mặt. Khách đã lên thuyền. Đưa người sang bờ là việc của người trèo đỏ. Ông Lão gật đầu. Ánh mắt ông hiện lên vẻ hài lòng. Thuyền cập bờ bên kia khi trăng đã lên cao. Viễn Sơn đưa tay đỡ ông Lão bước xuống. Ông Lão mở túi hành lý. Bên trong có vài nén bạc. Hai nén đặt lên mũi thuyền. Đây là tiền công. Viễn Sơn nhìn qua rồi chỉ lấy đúng số tiền như ngày thường. Phần còn lại ông nhẹ nhàng đẩy trở về. Lão bá đi một chuyến đỏ. Không đáng nhiều như vậy. Ông Lão nhìn Viễn Sơn rất lâu. Ngươi không sợ mình thiệt sao? Viễn Sơn khẽ cười. Tiền công đã có giá của tiền công. Lấy nhiều hơn, tối về cũng khó ngủ. Ông Lão bật cười thành tiếng. Tiếng cười chầm nhưng rất ấm. Ông lấy từ trong tay áo ra một thẻ gỗ nhỏ. Mặt trước khắc hai chữ. Thiên Phúc. Ông đưa cho Viễn Sơn. Nếu sau này gặp chuyện khó, cứ mang vật này đến Thương hội Thiên Phúc ở Phủ Thành Viễn. Nói rằng ngươi từng chở một ông Lão qua sông. Viễn Sơn nhìn tấm thẻ. Không biết đó là vật gì. Ông chỉ cúi đầu càm tạ rồi cất cẩn thận vào túi áo. Ông không hỏi thêm, cũng không xin sỏ điều gì. Ông Lão bước vài bước rồi quay đầu. Có những chuyến đỏ. Người chèo tưởng mình chỉ đưa khách qua sông. Thật ra cũng đang đưa số phận của chính mình sang một bờ khác. Nói xong, ông khuất dần trong màn đêm. Viễn Sơn nhìn theo. Trong lòng chỉ nghĩ đó là một vị khách từng trải. Ông chống chèo quay về. Sáng hôm sau, câu chuyện chuyến đỏ đêm đã lan khắp đến. Có người khen Viễn Sơn gan giả. Nhưng cũng có người cười. Gan thì có ít gì. Cái bụng còn đói. Lục Khải ngồi trong quán nước, nghe vài người nhắc chuyện. Hắn cười nhạt. Một ông Lão nghèo thì giúp được gì? Có khi chỉ là Lão già thích nói chuyện lớn. Mọi người cũng cười theo. Chỉ có một thanh nhi im lặng. Nàng nhớ rõ ánh mắt của ông Lão hôm qua. Đó không phải ánh mắt của người khốn khó. Ít ngày sau, Viễn Sơn vẫn chèo chiếc thuyền cũ. Khách không nhiều. Nhưng hãy gặp người già hay người mang bệnh cần sang gấp. Ông đều nhận trước. Có lần một bà Lão chi đủ nửa tiền đỏ. Viễn Sơn vẫn đưa bà sang. Lúc trở về, Lục Khải vô tình nhìn thấy. Hắn bước tới. Người cứ chở miễn phí như vậy. Bao giờ mới trả hết nợ? Viễn Sơn cột lại dây nèo. Nếu hôm nay ta vì mấy đồng bạc mà bỏ mặc một người đang cần qua sông. Ngày mai nhìn chiếc thuyền này, ta sẽ thấy mình nghèo hơn bây giờ. Lục Khải không đáp. Hắn quay người bỏ đi. Trong lòng lại dâng lên cảm giác khó chịu. Điều khiến hắn bực không phải vì Viễn Sơn kiếm được khách. Mà vì dù nghèo đến vậy, Viễn Sơn vẫn giữ được thứ mà hắn đang dần đánh mất. Ít hôm sau, vài chủ thuyền khác tìm đến. Họ đề nghị Lục Khải cùng góp bạc để giành quyền trở khách trên tuyến sông mới sắp mở. Một người thấp giọng. Muốn kiếm bạc lớn. Phải khiến chiếc thuyền rách kia biến mất. Lục Khải lặng người. Hắn nhìn về phía bến cũ. Viễn Sơn vẫn đang cúi đầu vá thêm một miếng gỗ ở mạng thuyền. Một nhịp, rồi một nhịp nữa. Lục Khải xiết chặt chén trà trong tay. Cuối cùng hắn chậm rãi gật đầu. Mùa đông vừa chạm ngó, bến Hàn Giang bắt đầu đông khách hơn. Thương nhân từ các trấn lân cận đều muốn đi tuyến sông mới vì đường ngắn hơn gần nửa ngày. Người trong phường đò bàn nhau sẽ chọn những chiếc thuyền đủ điều kiện để hoạt động trên tuyến ấy. Ai được chọn sẽ có cuộc sống khấm khá. Ai bị gạt ra ngoài sẽ chỉ còn những chuyến đò lẻ tẻ như trước. Lục Khải hiểu rất rõ điều đó. Hắn cũng biết chỉ cần Viễn Sơn còn ở lại bến, sớm muộn gì khách cũng sẽ nhớ đến cái tên ấy. Một buổi tối, Lục Khải mang theo vò rượu đến nhà của chị Láo. Ông Láo là người đứng đầu phường đò. Sau bữa rượu, trên bàn xuất hiện một túi bạc nhỏ. Không ai nói thành lời, chỉ có ánh mắt nhìn nhau. Sáng hôm sau, danh sách những người được tham gia tuyến mới được treo lên. Tên Lục Khải đứng gần đầu. Tên Phùng Viễn Sơn hoàn toàn biến mất. Người trong bến xì xảo. Có người tiếc, có người cười. Chiếc thuyền vá chẳng vá đục ấy, thì đi tuyến mới làm gì? Lỡ giữa đường hỏng thuyền thì mang họa cho khách. Viễn Sơn đứng trước tấm bảng rất lâu. Ông không tranh cãi, cũng không hỏi nguyên nhân, chỉ lặng lẽ quay về bến cũ. Thanh Nhi nhìn theo bóng lưng ấy. Nàng đoán được mọi chuyện không đơn giản. Chiều hôm đó, nàng mang ít thuốc trị đau lưng sang bến. Thấy Viễn Sơn vẫn đang cặm cụi trà lại mái trẻo. Nàng khẽ hỏi. Huynh không định hỏi cho rõ sao? Viễn Sơn mỉm cười. Nếu thật sự có người không muốn ta đi, hỏi cũng chẳng thay đổi được. Nếu vì chiếc thuyền này thật sự chưa đủ tốt, thì ta cứ sửa nó. Thanh Nhi nhìn đôi bàn tay đầy vết chai, lại nhìn chiếc thuyền đã vá thêm mấy lớp gỗ. Trong lòng nàng trở thấy nghẹn nghẹn. Người chịu thiệt nhiều nhất, lại là người ít oán trách nhất. Đúng lúc ấy, lục khải đi ngang. Hắn dừng chân. Viễn Sơn. Đừng cố nữa. Tuyến mới không dành cho người như ngươi. Viễn Sơn vẫn tiếp tục mãi mãi trẻo. Ông chỉ đáp nhẹ. Không được trẻo tuyến mới. Ta vẫn còn dòng sông này. Lục khải cười nhạt. Dòng sông này nuôi nổi ai? Đừng cố giữ cái danh mà để cả đời nghèo. Nói xong, hắn quay lưng bỏ đi. Thanh Nhi nhìn theo. Nàng khẽ lắc đầu. Lòng người nếu chỉ nhìn thấy bạc, thì sớm muộn cũng không còn nhìn thấy người. Lời ấy vừa đủ để lục khải nghe thấy. Hắn dừng bước. Trong lòng bỗng nổi lên chút khó chịu. Đêm ấy, vợ lục khải rót trà cho chồng. Nàng nhỏ rộng. Thiếp nghe người ta nói. Viễn Sơn bị gạt khỏi tuyến mới. Có thật là vì chiếc thuyền không đủ tốt không? Lục khải im lặng. Một lúc lâu sau mới đáp. Chuyện của phường đó. Đừng hỏi. Người vợ nhìn chồng. Nàng sống với hắn nhiều năm. Chỉ cần nhìn ánh mắt cũng biết hắn đang giấu điều gì. Nàng đặt chén trà xuống. Chàng với huynh ấy lớn lên cùng nhau. Đừng để sau này phải hối hận. Lục khải khẽ câu mày. Hối hận vì cái gì? Nếu ta không lo cho nhà mình. Ai lo? Nàng không nói nữa. Chỉ lặng lẽ thu dọn bàn trà. Ngoài sân, tiếng gió lùa qua hàng chút nghe sao sạc. Đó là cơ hội đầu tiên để lục khải dừng lại. Nhưng hắn tự tay khép cánh cửa ấy. Những ngày sau. Viễn Sơn vẫn trèo đỏ. Khách ít. Có hôm từ sáng đến trưa chỉ được một chuyến. Vậy mà cứ hết thấy người bệnh cần sang sông gấp. Ông lại chống thuyền ra ngay. Một buổi sáng. Một đứa bé sốt cao được mẹ bé chạy đến. Người đàn bà lục khắp người chỉ còn vài đồng bạc lẻ. Bà cuối đầu. Tôi sẽ trả đủ sau. Viễn Sơn đỡ hai mẹ con lên thuyền. Đứa nhỏ quan trọng hơn. Con thuyền rẽ nước rất nhanh. Thanh Nhi đã chờ sẵn bên bờ với nồi thuốc còn bốc khói. Hai người chẳng hẹn mà cùng làm một việc. Cứu người trước. Nói chuyện sau. Ít ngày sau nữa. Một ông lão bán củi trượt chân ngã bên bến. Mọi người đều bận chờ khách. Chỉ có Viễn Sơn bỏ giờ chuyến đò để đưa ông sang nhà thầy thuốc. Ông lão nắm chặt tay Viễn Sơn. Đôi mắt đỏ hoe. Ta không có gì báo đáp. Viễn Sơn chỉ cười. Mai này gặp ai khó hơn mình. Lão giúp họ là được. Câu nói ấy có vài người đứng gần nghe thấy. Không ai nói gì. Nhưng mỗi người đều âm thầm ghi nhớ. Trong khi đó, lục khải ngày càng đông khách, tiền bạc nhiều hơn. Thuyền cũng sắm thêm. Xong mỗi lần nhìn thấy người ta vẫn ghé chào Viễn Sơn bằng ánh mắt quý trọng trong lòng hắn lại dâng lên cảm giác vất an. Hắn không hiểu. Một người nghèo đến mức chỉ còn chiếc thuyền rách. Vì sao vẫn được người khác kính trọng? Một buổi chiều cuối đông có một người cưỡi ngựa từ phủ thành Viễn đến. Ông ta mặc áo xanh giàn dị trên tay cầm một phong thư được niêm kín bằng sáp đỏ. Ông xuống ngựa nhìn khắp bến rồi cất tiếng hỏi. Xin hỏi Ở đây ai là Phùng Viễn Sơn? Cả bến sông bỗng lặng đi. Ngay cả lục khải cũng vô thức quay đầu nhìn về phía chiếc thuyền rách đang neo dưới gốc liễu. Viễn Sơn đặt mái trèo xuống. Ông lao vội đôi bàn tay còn dính nhựa gỗ lên vặt áo. Người cưỡi ngựa bước tới chắc tay thi lễ. Xin hỏi có phải Phùng Viễn Sơn không? Viễn Sơn gật đầu. Người ấy lấy phong thư bằng hai tay đưa tới. Bên thương hội thiên phúc ở phủ thành Viễn sai tôi đến. Nghe đến bốn chữ thiên phúc Viễn Sơn thoáng ngẩn người. Ông trật nhớ đến tấm thẻ gỗ đã cất kỹ trong chiếc dương cũ suốt gần hai năm qua. Thứ ông gần như đã quên mất. Người đưa thư mở lời. Chủ hội mời ông đến phủ. Xin ông đi ngay trong hôm nay. Cả bến đò đều hướng mắt về phía Viễn Sơn. Có người tò mò. Có người bán tín bán nghi. Lục khải đứng cách đó không xa. Bàn tay siết chặt sợi dây buộc thuyền. Hắn cười gượng. Chắc chỉ nhầm người. Viễn Sơn mở thư. Bên trong chỉ có vài hàng chữ. Ngắn gọn nhưng rất rõ ràng. Mời Phùng Viễn Sơn đến thương hội thiên phúc bàn việc trọng yếu. Phía dưới đóng một dấu son đỏ. Đúng là dấu của thương hội lớn nhất Phủ Thành Viễn. Viễn Sơn lặng người. Ông không hiểu một người treo đò nghèo như mình thì có chuyện gì để bàn với thương hội ấy. Chiều hôm đó, ông ghé quầy thuốc của Thanh Nhi. Nhờ nàng trông giúp chiếc thuyền vài hôm. Thanh Nhi chỉ mỉm cười. Chiếc thuyền này, ta sẽ coi như của mình. Nàng lấy trong giỏ thuốc ra một túi lá khô. Bỏ vào nước nóng ngâm chân. Đường đến phủ khá xa. Viễn Sơn nhận lấy. Khẽ cuối đầu cảm tạng. Không ai nhắc đến chuyện tiền bạc. Có những sự quan tâm vốn chẳng cần nói thành lời. Sáng sớm hôm sau, Viễn Sơn theo người đưa thư đến Phủ Thành Viễn. Thương hội thiên phúc rộng hơn bất cứ nơi nào ông từng đặt chân tới. Xe ngựa nối nhau ra vào. Những kiện hàng chất thành từng giấy. Người làm tất bật nhưng trật tự. Một lão nhân từ trong chính sảnh bước ra. Viễn Sơn vừa nhìn đã nhận ra. Chính là ông láo từng đi chuyến đò đêm năm ấy. Ông vội cuối người hành lễ. Lão nhân cười hiền. Cuối cùng cũng gặp lại. Viễn Sơn ngỡ ngàng. Lão bá. Lão nhân đỡ ông đứng dậy. Ta họ đổ. Hiện thay mặt thương hội quản lý việc vận chuyển đường thủy. Viễn Sơn vẫn chưa hết kinh ngạc. Ông không ngờ người khách giản dị năm ấy lại có thân phận như vậy. Đỗ láo dẫn ông đi dọc bến hàng. Có chiếc thuyền lớn gấp mấy lần chiếc thuyền cũ của ông. Có hàng chục người khuân vác. Tiếng gọi nhau vang lên không ngớt. Đỗ láo chậm dại nói. Ngày ấy ta không tìm người treo thuyền giỏi. Ta tìm người có thể giao cả chuyến hàng mà không phải thức trắng vì lo. Viễn Sơn cúi đầu. Tiều bối chỉ làm điều nên làm. Đỗ láo khẽ cười. Chính vì người nghĩ đó là điều nên làm. Nên ta mới chờ. Ông lấy ra một cuốn sổ dày. Trong đó ghi tên của nhiều người treo thuyền. Đỗ láo lật từng trang. Có tên bị gạch bỏ. Có tên được ghi chú. Suốt hai năm. Người của thương hội vẫn qua lại Hàn Giang. Họ kể rằng người thường đưa người bệnh qua sông. Có khi không lấy tiền. Họ kể rằng người chưa từng cân gian. Chưa từng bỏ khách giữa đường. Họ còn kể. Chiếc thuyền của người cũ nhất. Nhưng chưa bao giờ có người phải bỏ mạng trên đó. Viễn Sơn im lặng. Ông không biết những việc nhỏ ấy lại có người để ý. Đỗ láo khép cuốn sổ. Thương hội muốn giao đội thuyền phía nam cho người quản lý. Viễn Sơn giật mình. Ông lắc đầu ngay. Tiểu bối chưa từng quản lý ai. Sợ làm hỏng việc. Đỗ láo nhìn ông. Một người biết sợ mình làm hỏng việc. Thường là người ít làm hỏng việc nhất. Viễn Sơn xin ba ngày suy nghĩ. Đỗ láo đồng ý. Trước khi về, ông còn dặn. Việc đầu tiên. Không phải kiếm nhiều bạc. Mà là giữ cho người ta còn muốn đi cùng mình. Viễn Sơn trở lại Hàn Giang. Tin tức lan nhanh hơn gió. Người từng cười chiếc thuyền rách giờ lại chủ động đến bắt chuyện. Có người mang trà. Có người mang bánh. Có người nhắc lại chuyện cũ như chưa từng buông lời chế diễu. Viễn Sơn vẫn cư xử như trước. Không lạnh nhạt. Cũng không gần gũi hơn. Ông chỉ đáp bằng nụ cười hiền. Lục khải nghe tin mà cả đêm không ngủ. Hắn tự nhủ. Chỉ là quản lý thuê. Chưa chắc đã khá hơn mình. Nhưng càng tự nhủ, lòng hắn càng bất an. Ít tháng sau, Viễn Sơn chính thức nhận lời. Ông bắt đầu quản lý đội thuyền của thương hội. Việc đầu tiên ông làm không phải mua thuyền mới, mà là sửa lại những chiếc thuyền cũ còn dùng được. Ông nói với thở, gỗ tốt thì quý. Gỗ đã cùng mình qua mưa gió lại càng quý. Nhiều người treo đò nghèo được nhận vào làm. Có người từng là khách của ông. Có người từng được ông đưa qua sông lúc hoạn nạn. Họ làm việc chăm chỉ. Không phải vì tiền công cao, mà vì tin người đứng đầu. Đội thuyền của thiên phúc dân nổi tiếng không phải đi nhanh nhất, mà là đúng hẹn nhất. Không phải rẻ nhất, mà là giữ chữ tín nhất. Trong khi đó, Lục Khải thấy việc làm ăn đang thuận lợi. Hắn vai thêm bạc, mua thêm 3 chiếc thuyền lớn. Lại nhận nhiều chuyến hàng vượt quá sức mình. Vợ hắn khuyên, nhà mình đã đủ ăn. Đừng vai thêm. Lục Khải lắc đầu. Đây là lúc kiếm bạc. Chậm một bước là mất cả đời. Người vợ nhìn chồng, khẽ thở dài. Có những lời khuyên, chỉ cần nghe sớm một chút, có thể đổi cả số phận. Nhưng Lục Khải không nghe. Hắn tin chỉ cần có nhiều thuyền hơn Viễn Sơn, thì sớm muộn cũng vượt quà. Một buổi chiều, Viễn Sơn trở lại bến cũ. Chiếc thuyền rách vẫn nằm dưới gốc liễu. Thanh Nhi vẫn thường lau sạch từng tấm ván, thay dây neo mỗi khi cũ. Nàng cười, ta sợ để lâu, nó sẽ buồn. Viễn Sơn đưa tay vút nhẹ lên mạng thuyền. Những vết vá cũ vẫn còn nguyên. Ông khẽ nói, nếu không có những ngày củng cực, làm gì có hôm nay. Đúng lúc ấy, một người làm công hớt hải chạy đến tìm Lục Khải, mặt cắt không còn giọt máu. Chủ thuyền, kho hàng phía đông vừa báo tin, ba chuyến hàng chúng ta giao chậm. Đối tác đòi bồi thường toàn bộ. Lục Khải chết lặng, bàn tay đang cầm chén trà run lên không ngừng. Tin ba chuyến hàng giao trễ lan đi rất nhanh. Những người từng nịnh bợ Lục Khải, bóng im bật. Có người lặng lẽ kéo thuyền sang bến khác. Có người tìm cớ xin nghỉ việc. Chỉ trong mấy ngày, bến thuyền vốn nhộn nhịp trở nên vắng hẳn. Lục Khải mang sổ sách đến gặp đối tác. Ông ta chỉ lạnh lùng đặt lên bàn tờ khấy ước. Ba chuyến hàng, đều chậm ngày đã hẹn. Theo giao ước ngươi phải bồi thường. Lục Khải cố giải thích. Một chiếc thuyền bị hỏng bánh lái. Một chuyến khác, thiếu người trèo. Lại có chuyến phải quay đầu vì hàng xếp quá nặng. Đối tác chỉ khép cuốn sổ. Đó là chuyện của người. Ta chỉ nhìn vào chữ tín. Lục Khải lặng người. Ngày trước, chính hắn từng cười viễn sơn vì giữ chữ tín mà chịu thiệt. Hôm nay, hắn mới hiểu một khi chữ tín mất đi, bạc trong túi cũng chẳng giữ được. Ít hôm sau, chủ nợ kéo đến. Họ đứng kín cả bến. Từng chiếc thuyền bị gián niêm phòng. Khọ hàng cũng bị khóa. Một người làm công quỳ xuống xin được ở lại. Lục Khải chỉ biết cuối đầu tiền công của họ đã nợ gần 2 tháng. Ngay cả gạo trong chu mở nhà cũng chỉ đủ vài ngày. Chiều hôm ấy, vợ Lục Khải lặng lẽ vá lại chiếc áo cũ cho con. Đứa bé ngây thơ hỏi. Mẫu thân. Mai con còn được ăn bánh nếp không? Người mẹ mỉm cười, đợi phụ thân kiếm được bạc. Nói xong, nàng quay mặt đi. Khói mắt đỏ hoe. Lục Khải đứng ngoài hiên, từng lời của con như cứa vào lòng. Lần đầu tiên sau nhiều năm, hắn thấy mình bất lực đến vậy. Đêm xuống, hắn ngồi một mình bên bến. Mặt nước tối đen, gió đầu xuân vẫn lạnh. Trong đầu liên tục hiện lên hình ảnh chiếc thuyền rách năm nào. Hình ảnh viễn sơn lặng lẽ vá từng tấm gỗ. Hình ảnh thanh nhi mang chiếc bánh nóng đặt lên mũi thuyền. Hình ảnh người vợ từng khuyên mình dừng lại. Bao nhiêu lần? Đều là cơ hội để quay đầu. Bao nhiêu lần? Chính hắn tự bước qua. Đúng lúc ấy, một người bạn cũ ghé đến. Ông nhìn Lục Khải rồi khuyên, qua tìm viễn sơn đi. Hắn sẽ không bỏ mặt người. Lục Khải cười nhạt. Ta còn mặc mũi nào? Người kia thờ dài. Giữ sĩ diện hay giữ gia đình? Cái nào quan trọng hơn? Lục Khải im lặng. Suốt đêm ấy, hắn không ngủ. Trời vừa sáng, hắn thay bộ áo sạch nhất còn lại. Lặng lẽ đi sang thương hội thiên phúc, người canh cổng nhận ra hắn, dẫn vào gặp viễn sơn. Hai người ngồi đối diện nhau. Giữa bàn chỉ có một ấm trà còn bốc khói. Rất lâu, không ai lên tiếng. Cuối cùng, Lục Khải cuối đầu. Ta, đến vai bạc. Đó là lần đầu tiên trong đời, hắn nói nhỏ đến vậy. Viễn sơn rót thêm trà, đẩy chén về phía bạn cũ. Nhà vẫn ổn chứ? Lục Khải khẽ gật, rồi lại lắc đầu. Không ổn. Chủ nợ sắp lấy hết, ngay cả căn nhà cũng giữ không nổi. Nói đến đó, giọng hắn nghẹn lại. Viễn sơn không hỏi thêm. Ông chỉ mở cuốn sổ trước mặt, nhìn thật lâu, rồi gọi người mang hòm bạc tới. Lục Khải xững người. Ngươi? Không hỏi ta vì sao, nợ nhiều đến vậy sao? Viễn sơn khẽ cười. Hỏi rồi. Có làm vợ con ngươi bớt khổ không? Lục Khải cuối đầu thật thấp, đôi vai run lên. Viễn sơn lấy khế nợ, đích thân đến gặp các chủ nợ. Ông thanh toán toàn bộ số bạc còn thiếu, không bớt một đồng. Cũng không mặc cả. Những người đứng xem đều ngạc nhiên. Ai cũng nghĩ hôm nay sẽ là ngày Viễn sơn đòi lại những năm tháng bị coi thưởng. Nhưng ông chỉ lặng lẽ làm xong mọi việc. Đến chiều, gia đình Lục Khải giữ lại được căn nhà. Những chiếc thuyền không bị mang đi. Tin ấy lan khắp Hàn Giang. Ai cũng bảo, Viễn sơn thật rộng lòng. Chiều muộn, Lục Khải mang theo khế nợ đã được xóa đến gặp Viễn sơn. Hắn quỳ xuống. Ta nợ ngươi cả đời. Viễn sơn vội đỡ bạn dậy. Đừng quỳ. Ngươi từng là người cùng ta lớn lên. Lục Khải nhẹn giọng. Ta đối xử với ngươi như vậy. Vì sao còn cứu ta? Viễn sơn nhìn ra phía bến sông. Chiếc thuyền dách vẫn nằm dưới góc liễu. Ông chậm dãi đáp. Nếu năm ấy, ta cũng đối xử với ngươi như cách ngươi từng đối xử với ta. Hôm nay, gia đình ngươi sẽ ra sao? Lục Khải không nói được lời nào. Nước mắt lặng lẽ rơi xuống. Đúng lúc ấy, Thanh Nhi bước đến. Nàng mang theo túi thuốc cho mẹ Lục Khải đang đau lưng. Viễn sơn nhìn nàng khẽ gật đầu. Thanh Nhi hiểu ý. Nàng mỉm cười. Lòng tốt không phải để khoe. Cũng không phải để đổi lấy lời biết ơn mà để giữ cho lòng mình không trở nên hẹp lại vì những tổn thương cũ. Chiều hôm ấy, Lục Khải chủ động mở lời cho ta theo đội thuyền của ngươi. Việc gì ta cũng làm. Viễn sơn im lặng rất lâu rồi nhẹ nhàng lắc đầu. Không. Lục Khải ngầng lên. Ánh mắt đầy ngỡ ngàng. Viễn sơn bình thản nói. Ta cứu gia đình người không có nghĩa là giao sinh kế của bao nhiêu người cho một người vẫn chưa thật sự hiểu chữ tín. Nếu hôm nay ta vì tình cũ mà bỏ qua điều ấy ta sẽ có lỗi với những người đang tin ta. Lục Khải cúi đầu. Không một lời oán trách. Lần này. Hắn hiểu. Viễn sơn không từ chối vì hận mà vì trách nhiệm. Trước khi ra về, Lục Khải bước ngang chiếc thuyền dách dưới gốc liễu. Hắn dừng lại rất lâu đưa tay vút lên từng miếng gỗ vá. Những vết vá vẫn còn nguyên như ngày nào. Chỉ có người đứng trước nó đã không còn là kẻ luôn ngằng cao đầu nữa. Đêm ấy, dưới ánh đèn dầu leo lét, có một người lặng lẽ mang dầu thông và rẻ lao đến bến. Ông cuối mình lao sạch từng tấm ván trên chiếc thuyền cũ. Không ai biết. Không ai nhìn thấy. Chỉ có tiếng nước vỗ nhẹ nhẹ vào mạng thuyền như vẫn kiên nhẫn chờ một con người học xong bài học mà cuộc đời đã dành cho mình suốt bao năm. Sáng hôm sau, người đầu tiên ra bến là một lão ngư quen thuộc. Ông chống gậy đi dọc mép nước rồi bỗng dừng lại. Chiếc thuyền cũ của Viễn sơn sạch sẽ hơn mọi ngày. Từng mảnh gỗ vá đã được trả lại. Dây neo mới được buộc ngay ngắn. Ngay cả mái trèo đã bạc màu cũng được lao đến bóng lên dưới nắng sớm. Không ai biết ai làm. Chỉ có vài dấu chân còn in trên bãi cát ẩm. Viễn sơn nhìn chiếc thuyền rất lâu. Ông đưa tay vút nhẹ lên mạng thuyền. Khóe môi chỉ khẽ mỉm cười. Ông không hỏi, bởi trong lòng đã hiểu. Cùng lúc ấy, Lục Khải lại xuất hiện ở bến. Không còn chiếc áo gấm ngày nào. Cũng chẳng còn dáng vẻ của một chủ thuyền giàu có. Trên vai hắn chỉ là một đôi quăng gánh. Hắn chủ động tìm đến những người đang cần thuê người quân hàng. Có người nhận, có người từ chối. Hắn đều cúi đầu cảm tạ. Không một lời than phiền. Đến trưa, một chủ thuyền già gọi hắn lại. Có chuyến hàng sang bờ. Người có làm không? Lục Khải gật đầu ngay. Tiền công chỉ bằng một phần rất nhỏ trước kia. Nhưng hắn vẫn nhận. Buổi chiều trở về, việc đầu tiên hắn làm là mua một đấu gạo mang về nhà. Đứa con trai chạy ra ôm lấy cha. Phụ thân, hôm nay con được ăn cơm rồi phải không? Lục Khải xoa đầu con. Đôi mắt đỏ hoe. Hắn trật nhận ra, có những ngày được mang một đấu gạo về nhà còn quý hơn cả những hòm bạc từng chất đầy kho. Ít lâu sau, Lục Khải bắt đầu đi trả từng món nợ nhỏ. Có người bảo thôi, có người quên từ lầu. Nhưng hắn vẫn cố trả. Hắn nói, nợ bạc có thể ít, nợ lầm thì không nên để lâu. Người trong bến nhìn thấy sự thay đổi ấy. Có người còn bán tín bán nghi. Có người lặng lẽ gật đầu. Không ai biết Lục Khải có thật sự thay đổi hoàn toàn hay không. Nhưng ít nhất, hắn đã thôi đổ lỗi cho sô phận. Về phía Viễn Sơn, đội thuyền của Thương hội Thiên Phúc ngày một đồng. Thế nhưng quy củ vẫn như thủa ban đầu. Người làm công nhận đủ tiền. Hàng hóa cân đúng, khách hẹn ngày nào thì giao ngày ấy. Có lần một người mới hỏi, vì sao quản sự vẫn giữ chiếc thuyền cũ? Đóng thuyền mới đẹp hơn nhiều. Viễn Sơn nhìn về phía gốc Liễu, chiếc thuyền cũ vẫn nằm yên dưới bóng cây. Ông chậm dãi đáp. Nó nhắc ta nhớ. Lúc mình không còn gì. Điều còn lại là cách mình sống. Người ấy nghe xong. Khẽ cuối đầu. Không hỏi thêm nữa. Thanh Nhi vẫn mở quầy thuốc bên bến. Mỗi sáng, nàng đều đun một ấm nước nóng. Ai đi đường xa ghé qua cũng được mời một chén. Có người nghèo không đủ tiền mua thuốc, nàng cho nợ. Có người mãi không quay lại trả. Nàng cũng chỉ mỉm cười. Một bà lão từng hỏi. Con không sợ thiệt sao? Thanh Nhi nhìn dòng sông lưỡng lờ trôi. Thiệt vài đồng bạc. Còn hơn thiệt một tấm lòng. Những năm sau đó, người qua bến Hàn Giang ngày một đông. Có thương nhân, có học trò, có người gánh hàng rong, có cả những gia đình rắt díu nhau tìm cuộc sống mới. Nhiều người hỏi vì sao họ luôn chọn đội thuyền của Viễn Sơn. Có người chỉ cười. Qua sông. Ai cũng muốn gửi mạng mình cho người giữ chữ tín. Lục Khải nhiều lần đứng từ xa nhìn cảnh ấy. Trong lòng không còn ganh ghét, chỉ còn một nỗi dây rứt âm thầm. Có hôm, hắn chủ động đến giúp một ông lão khôn bó củi lên bờ. Ông lão lấy tiền cảm ơn. Hắn xua tay. Thôi, mai này, nếu gặp người khác khó hơn mình, lão giúp họ là được. Nói xong, chính hắn cũng sữa người. Đó là câu nói của Viễn Sơn năm nào. Không biết từ lúc nào, nó đã ở lại trong lòng hắn. Chiều cuối xuân, Viễn Sơn và Thanh Nhi cùng đứng bên bến. Ánh nắng nghiêng xuống mặt sông. Chiếc thuyền cũ khẽ đung đưa theo từng con sóng nhỏ. Những mảnh vá vẫn còn nguyên. Không ai thay đi. Viễn Sơn bảo, cứ để vậy, để người sau còn nhớ. Thanh Nhi khẽ gật đầu. Hai người không nói thêm. Chỉ lặng lẽ nhìn vài đứa trẻ đang nô đùa quanh chiếc thuyền. Một đứa bé tò mò hỏi ông nội. Vì sao thuyền cũ thế mà không bỏ? Ông láo vút trong dâu bạc. Chậm dãi đáp. Có những thứ giữ lại. Không phải vì còn dùng được, mà vì còn dạy được người. Từ đó về sau, câu chuyện về chiếc thuyền rách vẫn được người dân Hàn Giang truyền cho con cháu mỗi khi ngồi quay quần bên mâm cơm hay bên ấm trà nóng. Người ta không nhớ Viễn Sơn giàu đến đâu, cũng chẳng nhớ lục khải từng có bao nhiêu chiếc thuyền. Điều còn ở lại là hình ảnh một người vẫn giữ chữ tín, khi chỉ còn lại chiếc thuyền cũ. Một người từng cười bạn lúc xa cơ rồi lại được chính người ấy giang tay cứu giúp. Chiếc thuyền dưới gốc liễu vẫn nằm đó, lặng lẽ đón nắng, đón mưa như chứng nhân của một quãng đời nhiều thăng trầm. Nhìn nó, ai cũng hiểu rằng, đừng cười người đang xa cơ, biết đâu ngày mai họ lại là ân nhân của bạn. Khinh thừa người khác, khi họ khốn khó là reo mầm kiêu ngạo và vô tình, rồi đến một ngày chính mình sẽ phải cúi đầu trước điều từng coi nhẹ. Trái lại, một lời tử tế, một chuyến đò nghĩa tình, một bàn tay chia ra đúng lúc đều là những hạt giống âm thầm. Khi nhân duyên chín mùi, chúng sẽ nảy mầm thành phúc đức. Đời người cũng như dòng sông trước mặt, nước lúc đầy lúc cạn. Hôm nay mình đưa người sang bờ, ngày mai biết đâu chính mình lại cần một con thuyền của người khác. Vì vậy, đối đái tử tế với người khác cũng chính là để dành một con đường lui cho chính mình.