Chuyện Nhân Quả: Người Có Đức Dẫu Nghèo Vẫn An, Kẻ Gian Dối Giàu Sang Cũng Khó Bền

Câu chuyện, hạt gạo trần gian. Trên đời này, thứ gì là khó lấp đầy nhất? Không phải là kho lúa của vương gia, cũng chẳng phải hầm bạc của phú hổ, mà chính là lòng tham của kẻ sống gian dối. Người ta cứ mãi mê xây núi vàng mà quên mất rằng, nếu cái nền được đắp bằng sự bạc ác, thì núi càng cao, vực thầm chờ đợi phía dưới càng sâu. Một buổi hoàng hôn tím sẫm, như màu mực đổ trên đỉnh núi Thiên Quy. Khí trời oi nồng, lặng gió đến mức tiếng một chiếc lá rụng cũng nghe rõ mòn một. Từ xa nhìn lại, phù đệ của họ má nguy nga rực rỡ, hàng trăm chiếc đèn lồng treo cao, như những con mắt đỏ rực đang canh chừng kho báu. Nhưng nếu nhìn kỹ, lớp vũ tường bắt đầu vong chóc thành từng mạng. Và từ dưới nền móng, những bầy mỗi kiến đang lặng lặng đục khoét, báo hiệu cho một sự sụp đổ kinh thiên động địa ngay giữa lúc huy hoàng nhất. Tại trấn nhỏ sầm út ven chân núi này, không ai là không biết đến danh tiếng của Mã Phú. Hắn là một kẻ có đôi bàn tay vàng, nhưng trái tim lại kết bằng đá lạnh. Gia tộc họ má từ lâu đã nắm giữ huyết mạch lương thực của cả vùng. Nhưng sự giàu sang ấy không đến từ mồ hôi nước mắt lương thiện, mà được vun đắp từ những nu hèn kế bẩn. Mã Phú vốn có tướng mạo đường bể, tròm dâu dài trao chuốt, lúc nào cũng vận trên mình những bộ gấm vóc thượng hạng, miệng luôn nói lời đạo đức lễ nghi. Thế nhưng, đằng sau cánh cổng sơn son thép vàng kia là cả một bầu trời xảo trá. Hắn dùng loại cân non bên trong độn trì để khi thu mua lúa của nông dân thì nặng chịu, còn khi bán ra cho dân nghèo thì lại nhẹ bẫng. Những hạt gạo trắng trong, vốn là tinh túy của đất trời, khi vào tay Mã Phú lại bị hắn tráo đổi với gạo mốc, gạo cũ từ kho cứu tế Triều Đình mà hắn đã dùng bạc trắng để đút lót lấy về. Khí trời thiên quy, dạo này bỗng trở nên khắc nghiệt lạ thường. Đã mấy tháng dòng giá không có lấy một giọt mưa, ruộng đồng nứt nẻ như da rùa, cỏ cây héo úa lụi tàn. Giữa lúc nhân gian đang than khóc vì nạn đói, Mã Phú lại lấy đó làm cơ hội để làm giàu. Hắn ra lệnh đóng chặt cửa kho, găm hàng tăng giá. Trong khi dân nghèo phải ra đồng bới rễ cây, ăn cả đất xét để cầm hơi, thì trong phủ hỏ má, khói bếp vẫn nghi ngút mùi thịt rượu. Mã Phú thường ngồi bên sập gủ, thông thả dùng loại rượu ủ lâu năm để rửa chân, coi đó là một thú vui vương giả. Hắn cười khẩy khi nghe tiếng dân nghèo kêu than ngoài cổng, cho rằng lũ hạ dân ấy sinh ra là để làm bàn đạp cho sự vinh hiển của gia tộc mình. Hắn tin chắc rằng với số bạc vàng chất cao như núi kia, hắn có thể mua chuộc được cả quỷ thần, bảo hộ cho cơ nghiệp hỏ má vàng đại trường tồn. Một buổi sớm tinh sương, khi màn sương muối vẫn còn bao phủ những mái nhà tranh sơ xác, một bóng hình gầy guộc, liêu siêu xuất hiện trước cửa phủ hỏ má. Đó là Thím Năm, một quá phụ nghèo khổ, đã mất đi tất cả trong nạn đói này. Đôi mắt Thím lõng sâu, đỏ hue vì khóc thương đứa con trai duy nhất vừa qua đời vì kiệt sức. Thím quỳ sụp xuống nền đá lạnh lẽo, đôi bàn tay gầy chơ sương, run dày bám lấy bậc cửa. Thím không đến để xin ăn, mà đến để cầu xin một chút lòng chắc ẩn cuối cùng. Năm xưa, vì muốn có tiền chạy chữa cho chồng, Thím đã lỡ ký vào tờ văn tự cầm cố mảnh ruộng duy nhất, vốn là nguồn sống của cả đời Thím, cho mã phú, với giá rẻ mạt. Bây giờ, đứa con tội nghiệp đã nằm xuống, Thím chỉ mong hắn rủ lòng thương, trả lại một phần nhỏ giá trị mảnh ruộng để Thím có tiền mua một cỗ quan tài gỗ tạp, mai tán cho con khỏi cảnh phơi xác ngoài đồng. Mã phú bước ra, tạ ao gấm lướt trên nền gạch như một sự xỉ nhục vào cảnh hàn vi của người đối diện. Hắn nhìn Thím nằm bằng ánh mắt khinh khỉnh, đôi lông mày nhớn lên đầy vẻ khó chịu, như thể đang nhìn thấy một vật quế tạp làm bẩn không gian thanh tịnh của hắn. Thím nằm nghẹn ngào, tiếng nói khàn đặc đi vì gió lạnh. Lệ ông chủ má, trăm lệ nghìn lệ ông. Con trai tôi nó chết oan uổng quá, nhà không còn một hạt gạo, không một đồng su. Xin ông hãy nghĩ tỉnh sư nghĩa cũ, cho tôi xin lại một ít tiền từ mảnh ruộng ấy để lo hậu sự cho cháu. Sau này, dù có làm trâu làm ngựa, tôi cũng xin đền đáp ơn này. Mã Phú nghe xong, không những không động lòng, mà còn bật cười ha hạ. Tiếng cười của hắn khô khốc, vang vọng vào không gian yên tĩnh của buổi sớm mai một cách rợn người. Hắn thông thả thò tay vào túi áo, lấy ra một đồng tiền su đã hoen nghỉ, xước mẹ rồi lạnh lùng ném xuống đất, ngay trước mặt người mẹ đang tuyệt vọng. Đồng tiền lăn tròn vài vòng trên nền đá, rồi nằm chỏng chờ. Mã Phú buông một câu lạnh lùng, một đồng này đủ mua tấm chiếu rách để cuộn xác nó lại rồi. Đừng ở đây than khóc làm ám quẻ việc làm ăn của ta. Thân mẫu người không dạy người rằng trên đời này chữ tiền và chữ tình không bao giờ đi đôi với nhau sao. Đi đi, đừng làm bẩn bật cửa nhà ta. Thím năm nhìn đồng tiền su hoen nghỉ, rồi nhìn lại người đàn ông đang đứng cao cao tại thượng kia. Nỗi đau thương tột cùng bỗng hóa thành một luồng khí ướt hận trào dần. Thím không nhạc đồng tiền ấy, mà từ từ đứng dậy, đôi mắt nhìn thẳng vào Mã Phú với một sự bình thản đến đáng sợ. Thím nói, giọng trầm xuống nhưng đánh thép. Ông Mã, hạt gạo của trời là để nuôi người, nhưng hạt gạo của ông là để giết người. Hôm nay ông ném cho tôi sự khinh rẻ, mai này trời đất sẽ ném cho ông sự trắng tay. Mảnh ruộng ấy tôi không đòi nữa, nhưng hãy nhớ lấy tiếng khóc của người nghèo bao giờ cũng thấu đến tận mây xanh. Nói đoạn, Thím quay lưng bước đi, bóng dáng nhỏ bé chìm dần vào làn xương xám xịt. Mã Phú vẫn đứng đó, nở nụ cười ngạo nghế, cho rằng đó chỉ là lời nguyên rũa của kẻ yếu thế không đáng để tâm. Hắn không hề biết rằng, ngay từ khoảnh khắc ấy, vòng xoáy của nhân quả đã bắt đầu chuyển động. Những hạt mầm tai ương đã được chính hắn reo xuống, đang âm thầm nảy nở dưới lòng đất sâu của phụ họ má, chờ ngày bùng phát thành một cơn đại nạn kinh hoàng. Đứng sau rèm cửa, Mã Lương, đứa con trai duy nhất của Mã Phú, đã chứng kiến toàn bộ sự việc. Khác với người cha tàn nhẫn, Mã Lương là một thanh niên có tâm tính hiền hòa, thủi nhỏ đã được mẹ dạy về lòng nhân tử trước khi bà qua đời. Nhìn cảnh thím năm lùi thủi ra về, lòng anh như có ngàn mũi kim châm. Mã Lương nhiều lần khuyên can cha nên mở kho phát trận, tích đức cho con cháu, nhưng lần nào cũng bị Mã Phú mắng nhiếc là kẻ nhu nhược, không biết lo cho cơ nghiệp. Sự đối lập giữa hai cha con như một vết dạng nứt âm thầm, báo hiệu cho một tấn bi kịch sắp sửa đổ xuống gia đình, vốn đã mục ruộng từ bên trong này. Đêm đó, khi Mã Phú đang say xưa trong giấc nồng với những giấc mơ về vàng bạc, thì từ dưới nền móng của hầm chứa bí mật, một tiếng rắc khô khốc vang lên, báo hiệu một sự thay đổi của địa mạch núi Thiên Quy. Màn đêm buông xuống trấn nhỏ, nhưng không khí chẳng hề dịu đi mà trái lại càng thêm phần ngột ngạt, tự hồ như có một bàn tay vô hình đang bóp nghẹt lấy từng hơi thở của vạn vật. Bầu trời không một ánh sao, chỉ có một dải mây đen kịch vắt ngang qua đỉnh núi Thiên Quy như một điểm báo chẳng lạnh. Trong phù họ mã, ánh đèn lồng đỏ rực vẫn đung đưa theo gió, hắt những bóng dài ngoằn nguèo lên vách tường bong tróc, trông giống như những bóng ma đang nhảy múa trong buổi tiệc tàn của một chiều đài sắp sụp đổ. Mã Phú nằm trên sập gụ, đôi mắt lờ đờ vì men diệu, nhưng trong lòng vẫn không thôi tính toán về những bao gạo đang găm trong kho. Hắn vừa nhấp một ngụm diệu quý, vừa xoa xoa đôi bàn tay mập mạp, thầm nghĩ về cái ngày giá gạo sẽ tăng lên gấp năm, gấp mười lần, khi đó cả vùng này sẽ phải quỳ lại dưới chân hắn chỉ để đổi lấy một bát cháo loãng. Thế nhưng, giữa lúc tâm trí đang say xưa trong ảo mộng quyền lực, một rung cảm nhẹ từ dưới lòng đất truyền lên khiến chén diệu trên tay hắn sóng sánh, đổ tràn ra tấm thảm gấm thượng hạng. Ban đầu chỉ là một cái rùng mình nhẹ nhàng của mặt đất, nhưng ngay sau đó là những tiếng rắc rắc khô khốc vọng lên từ sâu trong lòng phủ đệ. Mã phú giật mình bật dậy, đôi chân chân chạm xuống nền gạch, bỗng cảm thấy một sự lạnh léo thấu xương. Hắn vội vã cầm lấy cây đèn dầu, đôi mắt trợn trừng kinh hãi khi thấy một dòng nước đen ngòm, hôi hám đang từ từ diện ra từ những kẽ gạch dưới chân. Đó không phải là nước mưa, cũng chẳng phải nước giếng, mà là thứ nước từ mạch ngầm sâu thẳm, mang theo mùi của bùn lầy và sự mục nát. Kinh hoàng tột độ, mã phú không kịp mang dậy. Cứ thế chạy chân trần hướng về phía kho bạc ngầm, nơi hắn cất giấu toàn bộ gia sản và lúa gạo quý giá nhất. Khi cánh cửa hầm nặng nề được đẩy ra, một mùi hôi thối nồng nặc sục thẳng vào mũi khiến hắn suýt chút nữa nôn mửa. Dưới ánh đèn dầu leo lét, cảnh tượng trước mắt khiến mã phú chết lặng. Trận động đất nhẹ lúc nãy đã làm thay đổi địa mạch của núi Thiên Quy, khiến một mạch nước ngầm từ lòng sông chảy ngược vào hầm chứa. Toàn bộ những bao lúa gạo trắng ngần mà hắn dày công tích chữ, nay đang ngâm mình trong dòng nước đen kịch. Nhưng điều đáng sợ hơn cả là một loại nấm mốc đen kỳ lạ, đang lan rộng với tốc độ chóng mặt. Những hạt gạo mới ban chiều còn cứng cáp, nay bỗng chốc mụn da, biến thành một thứ bột đen sền sệt như nhựa đường, bốc mùi hôi thối như sát chết. Mã phú điên cuồng vụt tay xuống nước, cố gắng vớt vát những bao gạo còn sót lại. Nhưng mỗi khi chạm vào, bao tài lại rách toạc, để lộ ra bên trong là đống phế phẩm nhòi nhụa. Hắn gạo thét rộng khàn đặc. Không thể nào, đây là cơ nghiệp của ta, lúa của ta, vàng của ta. Hắn nhìn sang dương bạc, những thỏi bạc trắng tinh khôi nay cũng bị nước phèn và bùn đất phủ kín, hoen nghỉ và đen đặc lại như thể chúng cũng đang bị thối rữa cùng với lòng tham của hắn. Trong lúc Mã phú đang điên cuồng giữa đống tài sản đang tan biến, thì ở phía ra nhà ngoài, Mã Lương cũng đã thức giấc. Chứng kiến cảnh dòng nước đen tràn vào nhà và nghe tiếng gạo thét thảm thiết của cha từ dưới hầm, anh hiểu rằng ngày tàn của họ Mã đã đến. Nhưng thay vì chạy đi cứu lấy vàng bạc, Mã Lương lại nhìn ra phía cổng phủ, nơi những bóng người nghèo khổ vẫn đang nằm co quóc dưới làn sương muối, chờ đợi một phép màu, một quyết định dứt khoát nảy sinh trong lòng người thanh niên hiền đức ấy. Anh biết trong kho cứu tế vẫn còn một lượng gạo nhỏ chưa bị nước tràn vào. Đó là số lương thảo ít ỏi mà triều đình vừa mới chuyển đến để chuẩn bị cứu đói cho vùng lân cận, nhưng đã bị Mã phú dùng thủ đoạn chiếm giữ. Mã Lương vội vã chạy đến kho cứu tế, dùng hết sức bình sinh phá vỡ ổ khóa đồng nặng nẻ. Anh thầm khấn nguyện, Trời cao có mắt, xin hãy cho con được chuộc lại một phần lỗi lầm của cha. Anh mở toan cửa kho, gọi lớn những gia nhân vẫn còn chút lương chi trong phủ. Mau, mau mang gạo ra phân phát cho dân chúng. Đừng để hạt ngọc của trời bị thối dữa trong hầm tối này. Đám gia nhân nhìn thấy cảnh tượng kinh hoàng dưới hầm và sự cương quyết của thiếu gia, họ không còn sợ hãi uy quyền của Mã phú nữa, mà bắt đầu khuân vác những bao gạo ra ngoài. Lúc này, Mã phú từ dưới hầm bò lết lên, toàn thân ướt sũng nước đen và bùn đất, trông không khác gì một con quỷ hiện hình từ địa ngục. Thấy con trai đang đem tài sản của mình đi phân phát, hắn như phát điên, vơ lấy một thanh gỗ gãy, loạn trọng lao tới. Nghịch tử! Người đang làm cái gì vậy? Đó là vàng, là mạng của ta. Mã lương đứng chắn trước cửa kho gạo, ánh mắt đầy sự bi thương nhìn cha mình. Thưa cha, mạng của cha không nằm ở đống gạo thối giữa dưới hầm kia, mà nằm ở sự lương thiện đã mất từ lâu rồi. Cha hãy nhìn xem, nước đã ngập đến chân, gạo đã hóa bùn. Đây chính là sự trừng phạt của trời đất. Xin cha hãy dừng tay lại, để dân nghèo có một con đường sống, cũng là để gia tộc chúng ta có một con đường lùi. Mã phú không nghe lò tai bất cứ lời nào, tâm trí hắn đã bị bóng tối của sự tham lam che mở hoàn toàn. Hắn đẩy ngã những người dân đang vào nhận gạo, tay ôm chặt lấy một bao gạo mục nát, như ôm lấy một báu vật vô giá. Hắn vừa cười vừa khóc, một nụ cười méo mó đến rợn người. Không ai được chạm vào, tất cả là của ta, ta là người giàu nhất chấn này. Sự điên cuồng của hắn, khiến không gian vốn đã căng thẳng, nay càng thêm phần u ớt. Giữa lúc đó, một tiếng ẩm vang rội khác lại truyền đến từ lòng đất, lần này mạnh mẽ hơn nhiều. Nền nhà phủ họ mã bắt đầu nứt toác ra thành những rãnh sầu. Mã Phú vì quá tham lam, tay vẫn ôm chặt bao gạo nặng triễu, chân bước hụt vào một kẽ nứt ngay trên miệng hầm bạc. Hắn chơi với, bàn tay cố bám lấy những thỏi bạc trơn trượt, đang từ từ rơi xuống dòng nước ngầm, đang cuồn cuộn chảy. Mã Lương lao tới định nắm lấy tay cha, nhưng chính lúc đó, cái kho gạo khổng lồ phía trên không chịu nổi, sức ép đã đổ sụp xuống. Mã Phú rơi tòm xuống hầm bạc, đang ngập nước, bị chính những bao gạo mốc đen và những dương bạc nặng nề đè sụp lên người. Hắn vùng vẫy trong bóng tối, hơi thở nghẹn lại giữa mùi hôi thối và là nước lạnh ngắt. Trong khoảnh khắc ấy, hắn trợt nhớ lại gương mặt tĩnh lặng của thím năm và đồng tiền su hoen nghỉ mà mình đã ném ra. Hóa ra, vinh hoa phú quý chỉ là một giấc mộng phù dụ. Khi cái nền móng được xây bằng sự tàn động, thì nó cũng sẽ sụp đổ theo cách đau đớn nhất. Mã Lương đứng trên bờ, đôi tay run dậy đưa ra giữa khoảng không trung, nhưng tất cả đã quá muộn. Phù đệ họ má từng một thời huy hoàng, nay chỉ còn là một đống đổ nát khoang tàn giữa đêm đèn. Tiếng gạo thét của Mã Phú chìm nghìm dưới dòng nước ngầm lạnh lẽo, để lại một khoảng yên lặng đến đáng sợ. Ngoài kia, dân nghèo bắt đầu nhận được những hạt gạo cứu mạng từ tay các gia nhân, nhưng trong lòng ai nấy đều cảm thấy một sự dùng mình trước vòng xoáy nghiệt ngã của nhân quả. Sáng hôm sau, khi ánh bình minh nhợt nhạt chiếu xuống trấn nhỏ, phù họ má chỉ còn là một phế tích bốc mùi uế khí. Mã Lương may mắn thoát nạn, nhưng đôi mắt anh đã không còn tia sáng của tuổi trẻ, thay vào đó là một sự trầm mặt sâu sắc về lẽ đời. Anh nhìn đống đổ nát, nhìn dòng nước đen vẫn đang dì ra từ lòng đất, hiểu rằng từ đây, cái tên Mã Phú sẽ chỉ còn là một bài học đau xót về lòng tham vô đáy. Mọi thứ vinh hiển đã tan biến như xương khói, chỉ còn lại sự thật chân trụi về một kiếp người sống chỉ biết tích chữ cho riêng mình để rồi chết đi giữa chính những thứ mình tôn thở. Câu chuyện về sự sụp đổ của phù họ má là một minh chứng hùng hồn cho chân lý. Gieo nhân nào gạt quả nấy. Mã Phú đã dùng sự gian dối để xây dựng núi vàng, nhưng chính sự gian dối ấy đã trở thành dòng nước đen ngòm nhấn chìm tất cả. Tiền bạc không có lỗi. Lỗi ở tâm người sử dụng. Khi ta dùng nỗi đau của đồng loại để làm bàn đạp cho vinh hoa, thì vinh hoa ấy chỉ là một cái bẫy chết người. Hạnh phúc hay khổ đau không phải do thần linh ban phát, mà là kết quả của dòng trải nghiệp lực tự thân. Người sống gian dối, bạc ác giống như kẻ uống nước muối để giải khát. Càng tham cầu càng khô héo, càng tích chữ càng mất mát. Tâm là chủ, tâm tạo tác. Nếu gieo nhân bất lương, dẫu có trốn vào hang sâu hay núi cao, cũng không thoát khỏi vòng bão ứng. Kho vàng có thể cản, kho thóc có thể mục. Nhưng kho phúc đức của một người lương thiện thì dùng hoài không hết. Hãy nhớ, vạn vật đều có thể rời bỏ ta. Chỉ có cái nghiệp ta đã tạo, là đi theo ta như bóng với hình. Sống sao cho tâm an, thì họa lùi phúc đến. Một hạt gạo trao đi bằng lòng nhân ái sẽ tạo nên phúc báo vô biên. Còn cả kho vàng tích chữ bằng sự tàn độc sẽ chỉ mang lại tai ương vạn kiếp. Câu chuyện, ánh hào quang giả tạm và cơn thịnh nộ nơi thư phòng. Phải chăng, vạn dạm hành thiện tích đức cũng không ngăn nổi một niềm ác khởi lên trong lúc tâm trí bị thiêu đốt bởi ngọn lửa vô minh? Có bao giờ quý vị tự hỏi, ranh giới giữa một bậc thánh nhân và một kẻ đồ tề mỏng manh đến nhường nào? Có những kẻ dành cả đời để đắp xây một tòa tháp công đức cao chọc trời. Nhưng chỉ cần một tia lửa sân hận nhỏ nhoi, toàn bộ cơ đồ ấy liền tan thành choa bụi trong phút chốc. Nhiệp lực vốn dĩ không nể nang một ai, dù kẻ đó có khoác lên mình tấm áo gấm của sự thanh cao hay ngồi trên đống vàng bạc của danh vọng. Giữa kinh thành hoa lễ của một triều đại phong kiến đăng kỳ hương thịnh, có một dinh thự nằm nét mình dưới những tán cổ thủ già nua, nơi mà người đời vẫn gọi bằng cái tên đầy cung kính Trình Phụ. Chủ nhân của nơi này là Trình Học Sĩ, một vị quan lục phẩm với mái đầu, đã điểm bạc nhưng khí thái vẫn tinh anh như hạc giữa bầy gà. Tiếng tâm của ông vang xa khắp mười phương tám hướng, không phải vì quyền cao chức trọng, mà bởi cái đức độ thanh bạch tựa nước trong. Giữa trốn quan trường đầy giấy những lọc lửa và mùi su ế của bồng lọc bất chính, Trình Học Sĩ hiện lên như một đoá sen trắng. Ngày ngày mở lớp dạy chữ miễn phí cho đám trẻ nghèo khó. Đêm đêm lại thắp đèn đọc sách thánh hiền, tu thân tích đức. Và một buổi chiều, hạ oi bước đến nhạc thở, không khí trong phủ đệ đặc quánh lại như nhựa cây. Tiếng ve sầu trên những cảnh phượng vĩ kêu ran lên từng hồi. Âm thanh ấy không còn là bản nhạc của mùa hè, mà giống như tiếng quỷ sai đang mài dao dưới âm phụ, xé rách không gian yên ắng. Trời không một gợn gió, hơi nóng bốc lên từ mặt đất và vào mặt người ta cái cảm giác bỏng rát, khó chịu đến cung cực. Phía chân trời, những đám mây đen vẫn vũ, tím thẫm như một vết bầm khổng lồ trên da thịt của hư không, sấm chớp thỉnh thoảng lại rạch ngang bầu trời, nhưng mưa mãi vẫn chưa chịu tuôn rơi. Một điểm báo cho cơn thịnh nộ thiên đình đang trực trở ráng xuống đầu những kẻ u mê, trong thư phòng thơm nồng mùi mực mài dở và mùi gỗ mục của những kẻ sách cổ. Trình học sĩ đang dồn hết tâm trí vào một bản tấu trình. Đây không đơn thuần là một trang giấy mà là báu vật của cả đời ông, là chiếc thang đưa ông chạm đến vị trí thượng thư bộ lễ và danh hiệu đệ nhất Đức Độ mà Hoàng đế sắp sửa ban tặng. Từng nét chữ phượng múa dòng bay hiện ra dưới ngọn bút lồng, mỗi câu chữ đều thấm đẫm triết lý nhân sinh, dăn dạy người đời về lòng nhân nghĩa. Ông nhìn bản tấu, lòng thầm đắc ý, thấy mình đã ở rất gần đỉnh cao của danh vọng, nơi mà người đời sẽ phải quỳ lại tôn thờ cái tên trình học sĩ như một tấm gương soi chung cho thiên hạ. Thế nhưng, nhiệt quả thường đến vào lúc con người ta ít đề phòng nhất và nó thường mượn tay những người thân cận nhất để thử thách cái tâm mà ta hằng tự phụ. Lý thị. Người vợ Tào Khang đã cùng ông nếm trải đủ đắng cay ngọt bùi, từ thuở ông còn là gã học trò nghèo lều chóng đi thi, bước vào phòng với một bát trà hoa cúc để giúp phu quân giải nhiệt. Tuổi già khiến đôi tay bà đôi khi run dậy, đôi mắt bà đã mở đục bởi khói bếp và những đêm thức trắng khâu áo cho chóng. Trong lúc lúi húi lao dọn những vệt bụi ly ti trên bàn viết một sự cố chớ treo đã xảy ra. Một cái chạm tay vô tình một giây phút thất thần lọ mực đen kịt trên bàn đổ ập xuống loang lổ như một con quái vật đen ngòm nuốt chừng bàn tấu trình tâm huyết mà trình học sĩ vừa hoàn tất, không gian bỗng chốc trở nên yên ắng một cách đáng sợ. Mùi mực hăng nồng quyện với mùi mồ hôi chua nồng trong cây nóng hầm hập tạo nên một cảm giác buồn nôn. Trình học sĩ đứng chân trối nhìn báo vật của mình giờ đây chỉ còn là một mớ giấy lộn bẩn thiểu. Trong đầu ông, hình ảnh chiếc áo bào thượng thư, tiếng tung hô của bá quan văn võ bỗng chốc tan biến như bóng trăng đáy nước. Một luồng khí lạnh bút chạy dọc sông lưng, nhưng ngay sau đó là một ngọn lửa sân hận bùm lên từ dưới đan điển, thiêu đốt sạch sành sanh lý trí của một vị hiền triết. Đôi mắt vốn dĩ hiền từ của ông bỗng đỏ ngầu, long sòng sọc như mắt hổ dữ. Ông quay sang nhìn người vợ tội nghiệp đang đứng dun dày, mặt cắt không còn giọt máu. Bà! Bà có biết mình vừa làm gì không? Giọng ông khàn đặc dịt qua kẽ răng như tiếng xích sắt kéo lê trên nền đá lạnh lẽo của ngục tủ. Lý thị ly nhí, nước mắt bắt đầu rơi lá chả trên gỏ má nhanh nhèo. Lão ra. Thiếp không cố ý. Để thiếp lao. Thiếp sẽ chép lại. Chép lại. Bà là một mụ đàn bà rốt nát, chỉ biết quanh quần, xó bếp. Bà lấy cái gì mà chép lại cơ đồ của ta? Trình học sĩ gào lên. Âm thanh ấy như sấm xét nổ ngang tay, át cả tiếng ve sầu ngoài kia. Cả đời ta gây dựng tiếng thơm, tích đức hành thiện để có được ngày hôm nay. Vậy mà chỉ vì sự vụn về, ngu mội của bà, mà tất cả đổ sông đổ biển. Bà đúng là cái nợ đời của ta. Cơn điên cuồng lên đến đỉnh điểm khi ông nhìn thấy nụ cười nhợt nhạt của Lý thị. Một nụ cười khổ sở vì sợ hãi. Nhưng trong mắt kẻ đang bị tâm ma điều khiển. Đó lại là sự mỉa mai. Trình học sĩ không còn là vị quang thanh liêm nữa. Ông đã biến thành một con quỷ dữ. Ông dơ cánh tay vốn chỉ dùng để cầm bút và lần tràng hạt. Dán một cú tác trời dán vào mặt vợ mình. Không dừng lại ở đó, trong cơn bấn loạn, ông đẩy mạnh Lý thị ra xa. Cái thân hình gây gò, yếu ớt của người vợ già lao về phía trước, va mạnh đầu vào cạnh sắc của chiếc bàn gỗ lim cứng ngắc. Một tiếng cộp khô khốc vang lên. Âm thanh ấy nhỏ thôi, nhưng lại đủ để khiến cả không gian như ngưng đọng. Máu, thứ chất lòng đỏ tươi và tanh nồng, bắt đầu dì ra, thấm vào tấm thảm dưới sàn thư phòng ấm mốc. Đúng lúc đó, Tiểu Đông, đứa trẻ mồ côi mà trình ra nhận nuôi, đang bưng một khay trái cây đứng ngoài cửa. Chứng kiến toàn bộ cảnh tượng kinh hoàng. Khay trái cây rơi xuống đất, những quả mận đỏ lan lóc như những con mắt đang trừng trừng nhìn vào tội lỗi của kẻ ngụy quân tử. Tiểu Đông hét lên một tiếng thất thanh. Tiếng hét xé toạc bầu không khí đặc quánh, rồi nó quay đầu bỏ chạy ra phía cổng lớn. Tiếng chân trần đạp trên sỏi đá nghe gấp gáp hoảng loạn như tiếng trống rụt quần. Trình học sĩ đứng đó, bàn tay vẫn còn run dậy, hơi thở hồn hẹn. Ông nhìn xuống người vợ đang nằm bất động dưới sàn. Máu vẫn tiếp tục chảy. Loang ra quyện với vết mực đèn tạo thành một màu sắc kỳ dị, ưu ám đến rợn người. Ánh đèn dầu leo lắc trong góc phòng bỗng trao đảo trước một luồng gió lạ, dù cửa sổ đã đóng kín. Trong bóng tối lờ mờ, ông cảm thấy như có hàng ngàn con mắt vô hình đang nhìn mình từ những khe hờ của kẻ sách, tiếng thì thầm của những quan hồn uổng từ đâu đó vọng về, trách móc, mỉa mai. Lòng sân hận vừa hạ nhiệt cũng là lúc nỗi sợ hãi về danh tiếng bị hủy hoại bốc cao. Thay vì quỷ xuống đỡ vỡ, thay vì hối lỗi, ý nghĩ đầu tiên lẽ lên trong đầu vị học sĩ ấy là không được để ai biết chuyện này. Danh dự của ta, vị trí thượng thư của ta không thể mất vì một mụ đàn bà. Nghĩa tào khang, tình phu thề, tất cả chỉ là hư ảo trước cái bóng quá lớn của hư vinh. Trình học sĩ vội vàng lấy khăn lao vết máu trên bàn, cố gắng giàn dựng một hiện trường như thế lý thị bị trượt chân do sàn nhà ướt. Nhưng ông không biết rằng lưới trời lồng lộng, tuy thưa mà khó lọt. Vết mực đen trên vạt áo quan bào trắng muốt của ông không thể nào tẩy sạch. Nó giống như một vết nhờ vĩnh viễn trong sổ sinh tử của diêm vương đang chờ đợi ngày phán xét. Ngoài kia, mây đen đã phủ kín bầu trời kinh thành. Một cơn dông bão kinh hoàng sắp xưa ấp xuống. Tiếng quả kêu đêm bắt đầu vang lên từ phía nghĩa trang sau phủ. Nghe thê lương như tiếng khóc than cho một linh hồn vừa xa chân vào vực thầm của ác nghiệp. Mưa đã bắt đầu rơi. Những hạt mưa đầu mùa nặng trĩu quất xuống mái ngói âm dương của trình phủ Nghe ràn rạt như tiếng roi ra quất vào da thịt kẻ tội đồ. Không khí trong thư phòng vốn dĩ đang yên ắng bỗng chốc trở nên đặc quánh. Nồng nặc mùi tanh của máu quyện với mùi ẩm bốc của những trang sách cũ bị bỏ quên. Trình học sĩ đứng đó giữa ánh đèn dầu leo lắt sắp lụi tàn. Bóng ông đổ dài trên vách tường như một con quái vật khổng lồ đang nhe răng múa vuốt. Ông nhìn bàn tay mình. Bàn tay vốn dĩ chỉ cầm bút viết những lời thánh hiển. Nay lại một cảm giác lạnh bút chạy dọc sống lưng không phải cái lạnh của mưa gió ngoài kia mà là cái lạnh từ cõi âm ti đang thấm vào từng thớ thịt. Giữa màn mưa trắng xóa tiếng chân người chạy rầm rập từ phía cổng lớn vọng lại. Tiếng tiểu đông gào khóc thảm thiết hòa cùng tiếng la hét của những người hàng xóm và cả tiếng võ ngựa của các vị quan lại đang trên đường đến chúc mừng tin vui thăng trực của chính phủ. Trình học sĩ giật mình tim đập liên hồi như chống trận trong giây phút đại họa cận kề. Cái tâm ma của kẻ tham cầu danh vọng lại trỗi dậy mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Ông vội vàng dùng vạt áo dài che đi vũng máu, cố giữ cho gương mặt mình trở lại vẻ điềm đàm thường ngày nhưng đôi mắt không giấu nổi sự hoảng loạn của một kẻ vừa bước một chân qua quỷ môn quan. Cứu người, cứu phu nhân với tiếng tiểu đông xé toạc màn mưa. Cánh cửa thư phòng bị đầy tung, một luồng gió lạnh bút lùa vào làm tắt ngấm ngọn đèn dầu duy nhất. Trong bóng tối nhập nhòe, trình học sĩ đứng chơ ra như một pho tượng đá. Những người hàng xóm và các vị đồng liêu bước vào, chứng kiến một cảnh tượng kinh tâm động phách. Lý thị nằm sóng xoài trên nền đất đầu gối lên chân bàn. Dòng máu đỏ tươi đã bắt đầu thẫm lại loang lộ bên cạnh vết mực đen ngòm. Trình học sĩ run dậy quỳ xuống, giọng lạc đi trong sự dối trá. Phu nhân, nàng sao lại bất cẩn thế này? Trời mưa trơn trượt, sao nàng lại trượt chân ngá đau thế này? Từng lời thốt ra như những lưỡi dao sắc lẻm cứa vào không gian. Ông cố tình nhấn mạnh vào sự bất cẩn và trơn trượt để xóa tan nghi ngờ. Nhưng oán khí tích tụ trong căn phòng này quá nặng, nặng đến mức những người có mặt đều cảm thấy khó thở. Ánh mắt của tiểu đông, đứa trẻ mồ côi tội nghiệp đang trừng trừng nhìn ông. Nó không nói nhưng đôi môi run bẩn bật và bàn tay chỉ vào vạt áo quan bào của ông. Đúng lúc ấy, vị quan giám sát, một người nổi tiếng liêm chính và tin tưởng bước lại gần. Ông ta nheo mắt nhìn vết mực đen kịt loang lộ trên áo trình học sĩ rồi lại nhìn vết máu trên đầu lý thị. Khoảng cách giữa vết mực và vết máu quá gần, một sự trung hợp đến kỳ lạ. Trình đại nhân, vị quan giám sát lên tiếng, giọng trầm mặc như tiếng chuông chùa giữa đêm thanh vắng. Phu nhân ngã vì trượt chân hay vì ngọn lửa vô minh trong lòng người đã đẩy bà ấy vào cửa tử. Trình học sĩ cứng họng mồ hôi vã ra như tắm. Ông định mở miệng bao viện nhưng ngay lúc đó, lý thị bỗng nhiên rùng mình. Đôi mắt bà từ từ mở ra. Ánh mắt ấy không có sự hoán giận, không có sự trách móc, chỉ có một nỗi thất vọng sâu thẳm như vực thẳm vạn trượng. Bà rung dậy đưa bàn tay đầy máu vào trong túi áo lấy ra một miếng ngọc bội xanh mướt. Miếng ngọc bội ấy đã được bà dùng vạt áo sạch cuối cùng để lau đi vết mực đen. Đó là món quà bà định tặng ông nhân ngày nhận chức thượng thư là biểu tượng của tình nghĩa phu thê mấy mươi năm gắn bó. Lão già. Giọng bà yêu ớt chỉ đủ để người đứng gần nghe thấy thiếp không tiếc bản tấu trương thiếp chỉ tiếc vị phu quân khiêm cung nhân hậu mà thiếp từng tôn thở. Hóa ra, lòng nhân bấy lâu nay của người chỉ là một lớp áo troàng lạnh léo đến đáng sợ. Nói đoạn, bà buông thóng cánh tay miếng ngọc bội rơi xuống nền đá vỡ tan thành thành từng mảnh nhỏ. Âm thanh ngọc vỡ vang lên khô khốc giống như sự sụp đổ hoàn toàn của cái tòa tháp Đức Hạnh mà trình học sĩ đã giải công đắp xây suốt cả cuộc đời. Lúc này, mọi sự che đầy đều trở nên vô nghĩa. Vết mực trên áo ông, lời nhân chứng từ đứa trẻ và chính sự hy sinh lặng lẽ của người vợ đã phơi bày toàn bộ bản chất thật của vị đệ nhất Đức Đổ. Tin tức về hành động bạo ngược của trình học sĩ lan nhanh như một cơn dịch bệnh khắp kinh kỳ. Chỉ trong một đêm, từ một vị quan được người đời kính trọng, ông trở thành kẻ bị thiên hạ phỉ nhổ. Sắc phong thượng thư vừa mới soạn thảo xong đã bị Hoàng đế hạ lệnh thu hồi ngay lập tức, thay vào đó là một bản lệnh bái quan tịch thu ra sản. Trình học sĩ bị dẫn dài ra khỏi phủ đề giữa một chiều mưa sám xịt. Hai bên đường, những người dân nghèo mà ông từng dạy chữ giờ đây nhìn ông bằng ánh mắt khinh bị. Không có tiếng chửi bới ồn ào, chỉ có sự yên lặng đến đáng sợ. Một sự yên lặng giống như không gian trước lúc sấm xét ráng xuống. Ông bước đi, xiềng xích dưới chân kéo lê trên nền đá, phát ra những tiếng loảng soảng gây người. Mỗi tiếng kêu ấy như một lời nhắc nhở về những tội lỗi mà ông đã gây ra trong cơn cuồng nổ. Cảnh tượng huy hoàng ngày nào giờ chỉ còn là mây khói. Căn phủ đề uy nghiêm bị niêm phong. Rêu phong bắt đầu bám đầy trên những bức tường vốn dĩ sạch sẽ. Trình học sĩ bị đầy đến một vùng biên ải xa xôi. Nhưng sự trừng phạt lớn nhất không phải là lao dịch hay đói khát, mà là sự hành hạ của lương tâm. Mỗi đêm, khi gió duyết qua khe cửa mục nát của lán trại, ông lại nghe thấy tiếng ve sầu kêu ran của buổi chiều định mệnh ấy. Ông thấy bóng giang Lý Thị hiện về. Không phải để đòi mạng, mà chỉ để nhìn ông bằng ánh mắt bao dung nhưng lạnh léo. Lý Thị sau cú ngá ấy tuy giữ được mạng sống, nhưng tâm trí đã không còn tỉnh táo. Bà trở nên ngây dài, suốt ngày chỉ ngồi bên bậu cửa, tay mân mê những mảnh ngọc vỡ và lầm bầm về một vị thư sinh hiền lành năm nào. Nhiệp lực thật công bằng và cũng thật nhiệt ngã. Kẻ gieo gió thì gặt báo, kẻ dùng danh vọng để che đẩy tâm ma thì cuối cùng danh vọng ấy lại chính là mồ trôn cho tất cả những gì họ trân quý. Đứng trước gương soi, trình học sĩ giờ đây không còn nhận ra chính mình. Gương mặt thanh cao xưa kia đã bị thay thế bởi một diện màu hốc hác, giả nua, đầy những nếp nhăn của sự hối hận muộn mạng. Ông nhận ra rằng vạn dạm hành thiện, ngàn năm tu hành, thực chất chỉ là một màn kịch tự lừa mình lừa người nếu như cái tâm sân hận vẫn còn đó, chờ trực bùng phát. Một phút không chế ngự được cơn giận, chính là lúc con người tự tay cắt đứt sợi dây duyên nghiệp tốt lành để rơi xuống vực thẳm của sự đòa đầy. Quanh quần nơi biên thủy lạnh lẽo, tiếng quả kêu đêm như đang cười nhạo vào sự vô minh của một kiếp người. Sổ sinh tử đã ghi lại, nhiệt báo đã thành hình và cái giá phải trả cho một phút dây đánh mất bản tính thiện lương là cả một đời sống trong sự cô độc và rằn vặt khôn ngùi. Thời gian thấm thoát thoai đưa như bóng câu qua cửa sổ, chẳng mấy chốc mà 10 năm đẳng đăng đã trôi qua. Trốn biên thủy gió cát, nơi chỉ có tiếng quả kêu đêm thê thiết và cái lạnh bút sóng lưng của những cơn gió đại ngàn, trình học sĩ giờ đây chỉ còn là một bóng hình tàn tả, phủ đệ nguy nga, áo mũ cân đai, tiếng tung hô. Để nhất đức độ, ngày nào giờ chỉ còn là một ký ức xa xăm, nhạt nhòa như khói mây trước mắt kẻ sắp lìa đời. Toàn bộ gia sản và quyền lực vốn tưởng là thành trì vững trãi nhất lại sụp đổ tan tành chỉ sau một hơi thở cuồng nổ. Trong gian lán rách nát nồng mùi gỗ mục và ẩm mốc, trình học sĩ ngồi đó, đôi bàn tay gầy cuộc dun dày thắp một nén nhang tàn. Khói hương nghi ngút, cay nồng vào mắt, gợi lại mùi vị của thư phòng năm ấy. Trước mắt ông, Lý Thị ngồi trên tróng tre, đôi mắt đở đẫn nhìn vào hư không, miệng lầm bầm những câu vô nghĩa. Sau cú ngá định mệnh, trí nhớ của bà đã vĩnh viễn dừng lại ở khoảnh khắc. Bà còn là cô gái trẻ, đợi chờ người chồng hiền lương đi thi. Bà không còn nhớ ông là một vị đại quan, cũng chẳng nhớ ông chính là kẻ đã đẩy bà vào cảnh điên giải. Sự trừng phạt của nhân quả không phải là cái chết, mà là để ông phải sống, phải tận mắt chứng kiến cái quả do chính tay mình gieo xuống mỗi ngày, mỗi giờ. Khi màn đêm buông xuống, không gian đặc quánh lại, tiếng gió giít qua khe cửa nghe như tiếng khóc than của những linh hồn bị oan khuất. Trình học sĩ cảm thấy hơi lạnh từ lòng đất bốc lên, thấm qua lớp áo mỏng, bút tận tâm can. Ông nhận ra rằng, vạn dặm hành thiện tích đức mà ông hằng tự hào với lâu nay, thực chất chỉ là một lớp vỏ bọc hào nhoáng của cái tôi quá lớn. Chỉ một phút sân hận vì sợ mất đi danh vọng giả tạm, ông đã thiêu dụi toàn bộ căn nhà công đức của chính mình. Kẻ không trị được tâm ma thì dẫu có đọc hết sách thánh hiền cũng chỉ là nô lệ của vô minh mà thôi. Trình học sĩ nhìn xuống miếng ngọc bội vỡ mà ông luôn mang theo bên mình, thứ duy nhất còn sót lại từ đống cho tàn của quá khứ. Ông khóc nhưng nước mắt không còn chảy ra được nữa, chỉ có tiếng nấc nghẹn ngào trong cổ họng khô khốc, phù hoa tựa khói mây. Khi nằm xuống, người ta chẳng mang theo được gì ngoài nhiệp lực nặng nề trên vai. Một niềm ác khởi lên và nẻo luân hồi mở lối. Chúng ta, những người đang đi trên hành trình tu tầm, hãy lấy đây làm bài học khắc cốt ghi tầm. Đừng để ngọn lửa giận dữ thiêu cháy đi lý trí. Cũng đừng để danh tiếng phù du che lấp bản tính thiện lường. Bởi lẽ, lưới trời lồng lộng, sổ sinh tử phân minh, mỗi hành động nhỏ nhoi hôm nay chính là mầm mống cho quả báo mai sau. Nghệ thuật sống cao nhất chẳng phải là ngồi trên ngai vàng điện ngọc, mà là giữ cho lòng mình bất biến, bao dung trước mọi biến thiên của cuộc đời. Vậy, sau khi chứng kiến bi kịch của trình học sĩ, chúng ta có bao giờ tự nhìn lại tâm mình? Liệu trong góc khuất của sự tử tế mà chúng ta đang phô diễn, có còn ẩn chứa một đốm lừa sân hận nào chờ trực bùng phát hay không?